Slowingoგრამატიკა
A2 32 / 38

Who, Which, That და Where: მიმართებითი დამოკიდებული წინადადებები ინგლისურად

Who, Which, That: Defining Relative Clauses

ამ გვერდზე
  1. მიზანი
  2. მთავარი იდეა
  3. ქართული და ინგლისური
  4. ფორმა
  5. გამოყენება
  6. ხშირი შეცდომები
  7. მახეები ქართულად მოლაპარაკეებისთვის
  8. არ აგერიოთ
  9. მართლწერა და გამოთქმა
  10. ოქროს წესი
  11. სავარჯიშოები

მიზანი

ამ გაკვეთილის შემდეგ შეძლებთ ორი წინადადების შეერთებას, რომ ზუსტად თქვათ, რომელ ადამიანს, საგანს ან ადგილს გულისხმობთ. ამისთვის გამოიყენებთ who-ს, which-ს, that-სა და where-ს. ასევე შეძლებთ მარტივი განმარტებების მიცემას, მაგალითად: A nurse is someone who looks after sick people.

მთავარი იდეა

ზოგჯერ მარტო არსებითი სახელი არ კმარა. The woman is my teacher. რომელი ქალი? ოთახში ათი ქალია! სწორ ადამიანზე რომ მივუთითოთ, მეტი ინფორმაცია გვჭირდება: The woman who is wearing the red coat is my teacher.

ეს დამატებითი ნაწილი არის მიმართებითი დამოკიდებული წინადადება (relative clause). წარმოიდგინეთ ძაბრი. ზემოდან ათივე ქალი შედის, ქვემოდან კი მხოლოდ ერთი გამოდის: ის, ვისაც წითელი პალტო აცვია. დამოკიდებული წინადადება მსმენელს ზუსტად ეუბნება, ვის გულისხმობთ.

ეს ნაწილი მიმართებითი სიტყვით იწყება: who – ადამიანებისთვის, which – საგნებისთვის, that – ადამიანებისა და საგნებისთვის, where – ადგილებისთვის. ეს სიტყვა ერთდროულად ორ საქმეს აკეთებს: აერთებს ორ წინადადებას და ცვლის დამოკიდებულ წინადადებაში ერთ სიტყვას (he, she, it, them, there). ამიტომ he-ს, she-ს ან it-ს აღარასოდეს ვამატებთ: მიმართებითი სიტყვა თავად არის ეს ადამიანი ან საგანი.

ქართული და ინგლისური

ქართულად ამ საქმეს რომელიც, ვინც, სადაც და რაც აკეთებს: „ქალი, რომელიც აქ მუშაობს“, „ქალაქი, სადაც გავიზარდე“. მთავარი სხვაობა ისაა, რომ „რომელიც“ ადამიანზეც ითქმის და საგანზეც („კაცი, რომელიც…“, „ავტობუსი, რომელიც…“), ინგლისურში კი არჩევა გიწევთ: ადამიანი → who / that, საგანი → which / that. Which ადამიანზე არ ითქმის. „რომელიც“ ბრუნვასაც იცვლის („რომელმაც“, „რომელსაც“), ინგლისური who / that / which კი არ იცვლება. და ბოლოს მძიმე: ქართულად დამოკიდებული წინადადების წინ მძიმე აუცილებელია, ინგლისურში ასეთ წინადადებას მძიმე არ სჭირდება.

ქართულიინგლისურირაშია განსხვავება?
კაცი, რომელიც გვერდით ცხოვრობსthe man who lives next doorადამიანი: who / that, არა which
ავტობუსი, რომელიც აეროპორტში მიდისthe bus which / that goes to the airportსაგანი: which / that
ფილმი, რომელიც გუშინ ვნახეთthe film that we saw yesterdayქართულად „რომელიც“ ბრუნვას იცვლის; that – არა
კაფე, სადაც გავიცანით ერთმანეთიthe café where we metაქ ერთნაირია: „სადაც“ = where
ყველაფერი, რაც თქვაeverything that he said„რაც“ არსებითი სახელის შემდეგ → that, არა what
ქალი, რომელიც აქ მუშაობსthe woman who works hereქართულად მძიმე აუცილებელია, ინგლისურში – არა

აქ ერთნაირია სიტყვათა რიგი: ორივე ენაში დამოკიდებული წინადადება არსებითი სახელის შემდეგ მოდის, და მასში ჩვეულებრივი სიტყვათა რიგია, არა კითხვითი.

მოკლედ: „რომელიც“ ადამიანზე = who / that, საგანზე = which / that; „სადაც“ = where; მძიმე და დამატებითი he / it / there არ გვჭირდება.

ფორმა

მიმართებითი სიტყვის არჩევა

არსებითი სახელიმიმართებითი სიტყვამაგალითი
ადამიანიwho / thatthe man who / that lives next door
საგანი ან ცხოველიwhich / thatthe bus which / that goes to the airport
ადგილი (+ სრული დამოკიდებული წინადადება)wherethe café where we met

მიმართებითი სიტყვა ცვლის ქვემდებარეს

ორი წინადადებაერთი წინადადება
I have a friend. She speaks four languages.I have a friend who speaks four languages.
This is the train. It goes to Oxford.This is the train that goes to Oxford.

მიმართებითი სიტყვა ცვლის დამატებას

ორი წინადადებაერთი წინადადება
The film was great. We saw it last night.The film that we saw last night was great.
The man is my uncle. You met him at the party.The man who you met at the party is my uncle.

Where ცვლის there-ს (იმ ადგილას)

ორი წინადადებაერთი წინადადება
That's the hotel. We stayed there.That's the hotel where we stayed.

დამატებითი ნაცვალსახელის გარეშე

სწორიაარასწორია
the man who lives herethe man who he lives here
the book that I boughtthe book that I bought it
the town where I grew upthe town where I grew up there

გამოყენება

1Who და that ადამიანებისთვის

who-თი ან that-ით ამბობთ, რომელ ადამიანს გულისხმობთ. ადამიანებთან who უფრო ხშირია, განსაკუთრებით წერაში. ქართულად აქ „რომელიც“ ან „ვინც“ დგას.

The girl who sits next to me in class is from Canada.
გოგონა, რომელიც კლასში ჩემ გვერდით ზის, კანადელია.
„რომელიც“ ადამიანზე → who
Do you know anyone who can fix a laptop?
ხომ არ იცნობ ვინმეს, ვისაც ლეპტოპის შეკეთება შეუძლია?
„ვისაც“ → who; ინგლისურში who არ იცვლება
The doctor that I saw yesterday was very kind.
ექიმი, რომელთანაც გუშინ ვიყავი, ძალიან კეთილი იყო.
that ადამიანზეც ითქმის
I have a cousin who works for a big tech company.
მყავს ბიძაშვილი, რომელიც დიდ ტექნოლოგიურ კომპანიაში მუშაობს.

2Which და that საგნებისთვის

საგნებისა და ცხოველებისთვის გამოიყენეთ which ან that. ყოველდღიურ მეტყველებაში that უფრო ხშირია.

The phone that I bought last week has stopped working.
ტელეფონი, რომელიც გასულ კვირას ვიყიდე, გაფუჭდა.
ქართულად მძიმეა, ინგლისურში – არა
Is this the bus which goes to the city centre?
ეს ის ავტობუსია, რომელიც ცენტრში მიდის?
საგანი → which
I found a website that has free recipes.
ვიპოვე საიტი, სადაც უფასო რეცეპტებია.
ქართულად „სადაც“ ბუნებრივია, ინგლისურში საიტი ქვემდებარეა → that
We have a dog that is scared of cats.
გვყავს ძაღლი, რომელსაც კატების ეშინია.
ცხოველი → that / which
The trains which leave from platform 2 don't go to the airport.
მატარებლები, რომლებიც მეორე ბაქანიდან გადიან, აეროპორტში არ მიდიან.
trains → leave (მრავლობითი)

3Where ადგილებისთვის

where გამოიყენეთ მაშინ, როცა დამოკიდებული წინადადება ადგილის გარეშეც სრულია: we stayed სრულია, ამიტომ the hotel where we stayed. თუ ზმნას დამატება სჭირდება (I visited it), გამოიყენეთ that ან which: the city that I visited.

This is the restaurant where we had our first date.
ეს ის რესტორანია, სადაც პირველ პაემანზე ვიყავით.
I'd like to live in a town where everyone knows each other.
მინდა ვცხოვრობდე ქალაქში, სადაც ყველა ერთმანეთს იცნობს.
The office where my mum works is next to the river.
ოფისი, სადაც დედაჩემი მუშაობს, მდინარის პირასაა.
mum (UK); mom (US)
Is there a shop near here where I can buy batteries?
აქ ახლოს არის მაღაზია, სადაც ელემენტების ყიდვა შემიძლია?
Rome is the city that I want to visit next.
რომი ის ქალაქია, რომლის ნახვაც შემდეგ მინდა.
visit-ს დამატება სჭირდება → that, არა where

4განმარტებები: someone who / something that / a place where

მიმართებითი დამოკიდებული წინადადებები სიტყვების ასახსნელად ძალიან გამოგადგებათ, განსაკუთრებით მაშინ, როცა სიტყვა არ იცით ან გადაგავიწყდათ.

A nurse is someone who looks after sick people.
მედდა არის ადამიანი, რომელიც ავადმყოფებს უვლის.
A dishwasher is a machine that washes plates and glasses.
ჭურჭლის სარეცხი მანქანა არის აპარატი, რომელიც თეფშებსა და ჭიქებს რეცხავს.
A library is a place where you can borrow books.
ბიბლიოთეკა არის ადგილი, სადაც წიგნების გატანა შეგიძლიათ.
A vet is a doctor who looks after animals.
ვეტერინარი არის ექიმი, რომელიც ცხოველებს მკურნალობს.
What do you call the thing that opens bottles?
რა ჰქვია იმ ნივთს, რომლითაც ბოთლებს ხსნიან?
გამოგადგებათ, როცა სიტყვა გადაგავიწყდათ

5იდენტიფიკაცია: ზუსტად რომელი

დამოკიდებული წინადადებით ბევრიდან ერთ ადამიანს ან საგანს გამოარჩევთ. მის გარეშე მსმენელმა არ იცის, რომელს გულისხმობთ. დამოკიდებულ წინადადებაში ზმნა ეთანხმება არსებით სახელს, რომელიც who / which / that-ის წინ დგას.

The woman who is wearing the red coat is my teacher.
ქალი, რომელსაც წითელი პალტო აცვია, ჩემი მასწავლებელია.
The book that I'm reading at the moment is really good.
წიგნი, რომელსაც ახლა ვკითხულობ, მართლა კარგია.
Where are the keys that were on the table?
სად არის გასაღებები, რომლებიც მაგიდაზე იდო?
keys → were (მრავლობითი)
The people who live upstairs are very noisy.
ხალხი, რომელიც ზემოთ ცხოვრობს, ძალიან ხმაურობს.
ქართულად „ხალხი“ მხოლობითია, people კი მრავლობითი: live, are
I can't find the photo that you sent me.
ვერ ვპოულობ ფოტოს, რომელიც გამომიგზავნე.
The man who lives upstairs is a chef.
კაცი, რომელიც ზემოთ ცხოვრობს, მზარეულია.
the man → lives

ხშირი შეცდომები

❌The man who he lives next door is a pilot.
✅The man who lives next door is a pilot.
who უკვე ცვლის he-ს.
❌This is the cake that I made it.
✅This is the cake that I made.
that უკვე ცვლის it-ს.
❌The woman which works here is nice.
✅The woman who works here is nice.
ადამიანებზე: who ან that, არა which.
❌That's the shop where I bought it there.
✅That's the shop where I bought it.
where უკვე ცვლის there-ს.
❌The town where I live in is small.
✅The town where I live is small.
where უკვე შეიცავს in-ს. (ესეც სწორია: The town that I live in.)
❌The city where I visited was beautiful.
✅The city that I visited was beautiful.
visit-ს დამატება სჭირდება, ამიტომ დამოკიდებული წინადადება სრული არ არის: that / which.
❌The people who works here are friendly.
✅The people who work here are friendly.
ზმნა ეთანხმება who-ს წინ მდგომ სიტყვას (people → work).
❌A teacher is someone what teaches.
✅A teacher is someone who teaches.
ასეთი არსებითი სახელის შემდეგ what არ გამოიყენება.

მახეები ქართულად მოლაპარაკეებისთვის

1. „რომელიც“ ადამიანზე → which. ქართულად „რომელიც“ ადამიანზეც და საგანზეც ერთნაირად ითქმის: „მარიამი ის კოლეგაა, რომელმაც კახეთში მოგზაურობა მოაწყო“. ამიტომ which-ს ადამიანზეც ვხმარობთ. ინგლისურში ადამიანზე მხოლოდ who ან that ითქმის.

❌Mariam is the colleague which organised the trip to Kakheti.
✅Mariam is the colleague who organised the trip to Kakheti. ან Mariam is the colleague that organised the trip to Kakheti.
ადამიანი → who / that

2. „რაც“ → what. „მენიუდან შეგიძლია შეუკვეთო ყველაფერი, რაც მოგწონს“ – ქართული „რაც“ ინგლისურ what-ს ჰგავს. მაგრამ anything, everything, something, the thing და მსგავსი სიტყვების შემდეგ ინგლისურში that დგას.

❌You can order anything what you like from the menu.
✅You can order anything that you like from the menu.
anything, everything-ის შემდეგ → that

3. „ხალხი“ მხოლობითია → people + -s. ქართულად „ხალხი“ მხოლობითში დგას და ზმნაც მხოლობითშია: „არ მიყვარს ხალხი, რომელიც ტელეფონზე ხმამაღლა ლაპარაკობს“. ინგლისური people მრავლობითია, ამიტომ დამოკიდებულ წინადადებაშიც ზმნა მრავლობითში დგას – -s-ის გარეშე.

❌I don't like people who talks loudly on the phone.
✅I don't like people who talk loudly on the phone.
people → talk

4. ქართული მძიმე. ქართულად „რომელიც“-ის წინ მძიმე აუცილებელია, ამიტომ ხელი თავისით სვამს მძიმეს ინგლისურშიც. მაგრამ ინგლისურში მძიმეები მნიშვნელობას ცვლის: მძიმეებით ნაწილი დამატებითი ინფორმაცია ხდება და აღარ გვეუბნება, „რომელი“ (იხ. B2-08).

⚠️The guests, who arrived late, didn't get breakfast.
✅The guests who arrived late didn't get breakfast.
გრამატიკულად სწორია, მაგრამ მძიმეებით ნიშნავს „ყველა სტუმარი დაგვიანდა“; თუ მხოლოდ ზოგიერთზე ლაპარაკობთ, მძიმე არ დასვათ

არ აგერიოთ

who კითხვაში თუ who დამოკიდებულ წინადადებაში – კითხვაში who ინფორმაციას კითხულობს. დამოკიდებულ წინადადებაში ის ორ აზრს აერთებს, და არსებითი სახელის შემდეგ ჩვეულებრივი, თხრობითი სიტყვათა რიგია. იხ. A1-16. ქართულადაც ასეა: „ვინ ცხოვრობს?“ კითხვაა, „კაცი, რომელიც ცხოვრობს…“ – არა.

Who lives next door?
ვინ ცხოვრობს გვერდით?
კითხვა
The man who lives next door is a pilot.
კაცი, რომელიც გვერდით ცხოვრობს, პილოტია.
დამოკიდებული წინადადება
Where did you meet her?
სად გაიცანი?
კითხვა: did + ქვემდებარე
That's the café where we met.
ეს ის კაფეა, სადაც გავიცანით ერთმანეთი.
დამოკიდებული წინადადება: did-ის გარეშე

where თუ that / which ადგილებისთვის – where გამოიყენეთ, როცა დამოკიდებული წინადადება ადგილის გარეშეც სრულია (we saw the dinosaurs there). that / which გამოიყენეთ, როცა თავად ადგილი არის დამოკიდებული წინადადების ქვემდებარე ან დამატება.

That's the museum where we saw the dinosaurs.
ეს ის მუზეუმია, სადაც დინოზავრები ვნახეთ.
დინოზავრები იქ ვნახეთ
That's the museum that opened last year.
ეს ის მუზეუმია, რომელიც შარშან გაიხსნა.
მუზეუმი გაიხსნა: ქვემდებარე → that

ეს გაკვეთილი და შემდეგი ნაბიჯები – whose, when და who / that-ის გამოტოვება (the book I bought) B1-20-შია. მძიმეებიანი დამოკიდებული წინადადებები, რომლებიც დამატებით ინფორმაციას გვაძლევს (My brother, who lives in Rome, …), B2-08-შია.

მართლწერა და გამოთქმა

  • ასეთ დამოკიდებულ წინადადებას მძიმეები არ სჭირდება: ის არსებითი სახელის ნაწილია. ქართულ ჩვევას – „რომელიც“-ის წინ მძიმეს – აქ ნუ გადმოიტანთ. მძიმეები სხვა ტიპის წინადადებას ქმნის, სხვა მნიშვნელობით – იხ. B2-08.
  • that დამოკიდებულ წინადადებაში ჩვეულებრივ სუსტად ისმის: /ðət/ – the car that I bought. /ð/ ქართულში არ არის: ენის წვერი კბილებს შორის მოათავსეთ და ხმა გამოიღეთ; ნუ იტყვით დ-ს ან ზ-ს. ნეიტრალური /ə/ მოკლე და მოდუნებულია – სრულ ე-ს ან ა-ს ნუ იტყვით.
  • who = /huː/: w არ წარმოითქმის. /h/ ქართული ჰ-ს ჰგავს და არა ხ-ს – აქ უპირატესობა გაქვთ. ხმოვანი გრძელია, ტუჩები მრგვალდება.
  • which = /wɪtʃ/, ზუსტად ისე, როგორც witch. /w/ ქართულში არ არის: ვ-სავით კბილებით ნუ წარმოთქვამთ – ტუჩები დაამრგვალეთ და წინ წამოწიეთ. ბოლო /tʃ/ ქართული ჩ-ს ტოლია.
  • არსებითი სახელი და მისი დამოკიდებული წინადადება ერთ ჯგუფად თქვით, პაუზის გარეშე: the woman who lives upstairs | is a doctor.

ოქროს წესი

ადამიანები → who / that. საგნები → which / that. ადგილები → where, როცა დამოკიდებული წინადადება ადგილის გარეშეც სრულია. მიმართებითი სიტყვა ცვლის ადამიანს, საგანს ან ადგილს – he-ს, she-ს, it-ს ან there-ს ხელახლა ნუ დაამატებთ. და მძიმე არ დასვათ, როგორც ქართულში.

სავარჯიშოები

A. ფორმა

1–3 დავალებებში ჩასვით სწორი მიმართებითი სიტყვა. 4–6 დავალებებში შეაერთეთ ორი წინადადება.

  1. A fridge is a machine keeps food cold.
  2. A dentist is someone takes care of your teeth.
  3. The people live next door are from Chile.
  4. შეაერთეთ: I met a man. He plays in a band.
  5. შეაერთეთ: This is the park. I go running there.
  6. შეაერთეთ: The pizza was delicious. We ordered it.

B. მნიშვნელობა

აირჩიეთ ვარიანტი, რომელიც სიტუაციას შეესაბამება.

  1. აირჩიეთ სწორი პასუხი: The woman … runs the café is very friendly.
  2. აირჩიეთ სწორი პასუხი: This is the hotel … we stayed last summer.
  3. აირჩიეთ სწორი პასუხი: Paris is the city … I'd most like to visit.
  4. აირჩიეთ სწორი პასუხი: I lost the umbrella … you gave me.
  5. რომელი წინადადებიდან ვიგებთ, რომელ კოლეგაზეა საუბარი?

C. იპოვეთ შეცდომა

ყოველ წინადადებაში ერთი შეცდომაა, ან წინადადება სწორია. დაწერეთ გასწორებული წინადადება ან დაწერეთ correct.

  1. The boy who he broke the window ran away.
  2. Here is the email that you wanted it.
  3. The students which passed the test got a certificate.
  4. A library is a place where you can borrow books.

D. კონტექსტში

შეავსეთ დიალოგში გამოტოვებული სიტყვები.

Looking for a house
Agent: This is the house 16 has a big garden. It's on the street 17 the new market is.
Sara: It's lovely. Is there a supermarket 18 is open late?
Agent: Yes, and the woman 19 owns it lives upstairs. She's very friendly.
Sara: Great. And is that the bus stop 20 I can get the bus to the city centre?

E. თქვენი ჯერი

დაწერეთ ინგლისურად.

  1. განმარტეთ ორი სიტყვა ისე, რომ თავად სიტყვა არ თქვათ. გამოიყენეთ someone who, something that ან a place where.
  2. დაწერეთ ერთი წინადადება ადამიანზე ან ადგილზე, რომელიც თქვენთვის მნიშვნელოვანია.

F. შერეული გამეორება

გაიმეორეთ წინა გაკვეთილები.

  1. A1-16 კითხვითი სიტყვები ინგლისურად: what, where, when, who, why, how, which, whose
    Where you buy that jacket?
  2. A2-28 Used To: წარსულის ჩვევები ინგლისურად („ადრე … ხოლმე“)
    I like vegetables, but now I love them. (used to-ს უარყოფითი ფორმა)
  3. A2-16 Present Perfect: Have you ever…? ცხოვრებისეული გამოცდილება ინგლისურად
    Have you ever (be) to the restaurant where they make that famous pizza?
პასუხები

A. ფორმა

  1. that / which
  2. who / that
  3. who / that
  4. I met a man who plays in a band. / I met a man that plays in a band.
  5. This is the park where I go running. / This is the park that I go running in. / This is the park which I go running in.
  6. The pizza that we ordered was delicious. / The pizza which we ordered was delicious. / The pizza we ordered was delicious.

B. მნიშვნელობა

  1. who
  2. where
  3. that
  4. that
  5. The colleague who sits next to me is ill.

C. იპოვეთ შეცდომა

  1. The boy who broke the window ran away. / The boy that broke the window ran away.
  2. Here is the email that you wanted. / Here is the email which you wanted. / Here is the email you wanted.
  3. The students who passed the test got a certificate. / The students that passed the test got a certificate.
  4. ✓ A library is a place where you can borrow books.

D. კონტექსტში

  1. that / which
  2. where
  3. that / which
  4. who / that
  5. where

E. თქვენი ჯერი

  1. It's someone who cuts your hair. It's a place where you can watch films on a big screen.
  2. My grandmother is the person who taught me to cook.

F. შერეული გამეორება

  1. did
  2. didn't use to / never used to
  3. been
Android აპლიკაციაისწავლეთ ყველგან Google Play