Who, Which, That და Where: მიმართებითი დამოკიდებული წინადადებები ინგლისურად
Who, Which, That: Defining Relative Clauses
ამ გვერდზე
მიზანი
ამ გაკვეთილის შემდეგ შეძლებთ ორი წინადადების შეერთებას, რომ ზუსტად თქვათ, რომელ ადამიანს, საგანს ან ადგილს გულისხმობთ. ამისთვის გამოიყენებთ who-ს, which-ს, that-სა და where-ს. ასევე შეძლებთ მარტივი განმარტებების მიცემას, მაგალითად: A nurse is someone who looks after sick people.
მთავარი იდეა
ზოგჯერ მარტო არსებითი სახელი არ კმარა. The woman is my teacher. რომელი ქალი? ოთახში ათი ქალია! სწორ ადამიანზე რომ მივუთითოთ, მეტი ინფორმაცია გვჭირდება: The woman who is wearing the red coat is my teacher.
ეს დამატებითი ნაწილი არის მიმართებითი დამოკიდებული წინადადება (relative clause). წარმოიდგინეთ ძაბრი. ზემოდან ათივე ქალი შედის, ქვემოდან კი მხოლოდ ერთი გამოდის: ის, ვისაც წითელი პალტო აცვია. დამოკიდებული წინადადება მსმენელს ზუსტად ეუბნება, ვის გულისხმობთ.
ეს ნაწილი მიმართებითი სიტყვით იწყება: who – ადამიანებისთვის, which – საგნებისთვის, that – ადამიანებისა და საგნებისთვის, where – ადგილებისთვის. ეს სიტყვა ერთდროულად ორ საქმეს აკეთებს: აერთებს ორ წინადადებას და ცვლის დამოკიდებულ წინადადებაში ერთ სიტყვას (he, she, it, them, there). ამიტომ he-ს, she-ს ან it-ს აღარასოდეს ვამატებთ: მიმართებითი სიტყვა თავად არის ეს ადამიანი ან საგანი.
ქართული და ინგლისური
ქართულად ამ საქმეს რომელიც, ვინც, სადაც და რაც აკეთებს: „ქალი, რომელიც აქ მუშაობს“, „ქალაქი, სადაც გავიზარდე“. მთავარი სხვაობა ისაა, რომ „რომელიც“ ადამიანზეც ითქმის და საგანზეც („კაცი, რომელიც…“, „ავტობუსი, რომელიც…“), ინგლისურში კი არჩევა გიწევთ: ადამიანი → who / that, საგანი → which / that. Which ადამიანზე არ ითქმის. „რომელიც“ ბრუნვასაც იცვლის („რომელმაც“, „რომელსაც“), ინგლისური who / that / which კი არ იცვლება. და ბოლოს მძიმე: ქართულად დამოკიდებული წინადადების წინ მძიმე აუცილებელია, ინგლისურში ასეთ წინადადებას მძიმე არ სჭირდება.
| ქართული | ინგლისური | რაშია განსხვავება? |
|---|---|---|
| კაცი, რომელიც გვერდით ცხოვრობს | the man who lives next door | ადამიანი: who / that, არა which |
| ავტობუსი, რომელიც აეროპორტში მიდის | the bus which / that goes to the airport | საგანი: which / that |
| ფილმი, რომელიც გუშინ ვნახეთ | the film that we saw yesterday | ქართულად „რომელიც“ ბრუნვას იცვლის; that – არა |
| კაფე, სადაც გავიცანით ერთმანეთი | the café where we met | აქ ერთნაირია: „სადაც“ = where |
| ყველაფერი, რაც თქვა | everything that he said | „რაც“ არსებითი სახელის შემდეგ → that, არა what |
| ქალი, რომელიც აქ მუშაობს | the woman who works here | ქართულად მძიმე აუცილებელია, ინგლისურში – არა |
აქ ერთნაირია სიტყვათა რიგი: ორივე ენაში დამოკიდებული წინადადება არსებითი სახელის შემდეგ მოდის, და მასში ჩვეულებრივი სიტყვათა რიგია, არა კითხვითი.
მოკლედ: „რომელიც“ ადამიანზე = who / that, საგანზე = which / that; „სადაც“ = where; მძიმე და დამატებითი he / it / there არ გვჭირდება.
ფორმა
მიმართებითი სიტყვის არჩევა
| არსებითი სახელი | მიმართებითი სიტყვა | მაგალითი |
|---|---|---|
| ადამიანი | who / that | the man who / that lives next door |
| საგანი ან ცხოველი | which / that | the bus which / that goes to the airport |
| ადგილი (+ სრული დამოკიდებული წინადადება) | where | the café where we met |
მიმართებითი სიტყვა ცვლის ქვემდებარეს
| ორი წინადადება | ერთი წინადადება |
|---|---|
| I have a friend. She speaks four languages. | I have a friend who speaks four languages. |
| This is the train. It goes to Oxford. | This is the train that goes to Oxford. |
მიმართებითი სიტყვა ცვლის დამატებას
| ორი წინადადება | ერთი წინადადება |
|---|---|
| The film was great. We saw it last night. | The film that we saw last night was great. |
| The man is my uncle. You met him at the party. | The man who you met at the party is my uncle. |
Where ცვლის there-ს (იმ ადგილას)
| ორი წინადადება | ერთი წინადადება |
|---|---|
| That's the hotel. We stayed there. | That's the hotel where we stayed. |
დამატებითი ნაცვალსახელის გარეშე
| სწორია | არასწორია |
|---|---|
| the man who lives here | the man who he lives here |
| the book that I bought | the book that I bought it |
| the town where I grew up | the town where I grew up there |
გამოყენება
1Who და that ადამიანებისთვის
who-თი ან that-ით ამბობთ, რომელ ადამიანს გულისხმობთ. ადამიანებთან who უფრო ხშირია, განსაკუთრებით წერაში. ქართულად აქ „რომელიც“ ან „ვინც“ დგას.
2Which და that საგნებისთვის
საგნებისა და ცხოველებისთვის გამოიყენეთ which ან that. ყოველდღიურ მეტყველებაში that უფრო ხშირია.
3Where ადგილებისთვის
where გამოიყენეთ მაშინ, როცა დამოკიდებული წინადადება ადგილის გარეშეც სრულია: we stayed სრულია, ამიტომ the hotel where we stayed. თუ ზმნას დამატება სჭირდება (I visited it), გამოიყენეთ that ან which: the city that I visited.
4განმარტებები: someone who / something that / a place where
მიმართებითი დამოკიდებული წინადადებები სიტყვების ასახსნელად ძალიან გამოგადგებათ, განსაკუთრებით მაშინ, როცა სიტყვა არ იცით ან გადაგავიწყდათ.
5იდენტიფიკაცია: ზუსტად რომელი
დამოკიდებული წინადადებით ბევრიდან ერთ ადამიანს ან საგანს გამოარჩევთ. მის გარეშე მსმენელმა არ იცის, რომელს გულისხმობთ. დამოკიდებულ წინადადებაში ზმნა ეთანხმება არსებით სახელს, რომელიც who / which / that-ის წინ დგას.
ხშირი შეცდომები
მახეები ქართულად მოლაპარაკეებისთვის
1. „რომელიც“ ადამიანზე → which. ქართულად „რომელიც“ ადამიანზეც და საგანზეც ერთნაირად ითქმის: „მარიამი ის კოლეგაა, რომელმაც კახეთში მოგზაურობა მოაწყო“. ამიტომ which-ს ადამიანზეც ვხმარობთ. ინგლისურში ადამიანზე მხოლოდ who ან that ითქმის.
2. „რაც“ → what. „მენიუდან შეგიძლია შეუკვეთო ყველაფერი, რაც მოგწონს“ – ქართული „რაც“ ინგლისურ what-ს ჰგავს. მაგრამ anything, everything, something, the thing და მსგავსი სიტყვების შემდეგ ინგლისურში that დგას.
3. „ხალხი“ მხოლობითია → people + -s. ქართულად „ხალხი“ მხოლობითში დგას და ზმნაც მხოლობითშია: „არ მიყვარს ხალხი, რომელიც ტელეფონზე ხმამაღლა ლაპარაკობს“. ინგლისური people მრავლობითია, ამიტომ დამოკიდებულ წინადადებაშიც ზმნა მრავლობითში დგას – -s-ის გარეშე.
4. ქართული მძიმე. ქართულად „რომელიც“-ის წინ მძიმე აუცილებელია, ამიტომ ხელი თავისით სვამს მძიმეს ინგლისურშიც. მაგრამ ინგლისურში მძიმეები მნიშვნელობას ცვლის: მძიმეებით ნაწილი დამატებითი ინფორმაცია ხდება და აღარ გვეუბნება, „რომელი“ (იხ. B2-08).
არ აგერიოთ
who კითხვაში თუ who დამოკიდებულ წინადადებაში – კითხვაში who ინფორმაციას კითხულობს. დამოკიდებულ წინადადებაში ის ორ აზრს აერთებს, და არსებითი სახელის შემდეგ ჩვეულებრივი, თხრობითი სიტყვათა რიგია. იხ. A1-16. ქართულადაც ასეა: „ვინ ცხოვრობს?“ კითხვაა, „კაცი, რომელიც ცხოვრობს…“ – არა.
where თუ that / which ადგილებისთვის – where გამოიყენეთ, როცა დამოკიდებული წინადადება ადგილის გარეშეც სრულია (we saw the dinosaurs there). that / which გამოიყენეთ, როცა თავად ადგილი არის დამოკიდებული წინადადების ქვემდებარე ან დამატება.
ეს გაკვეთილი და შემდეგი ნაბიჯები – whose, when და who / that-ის გამოტოვება (the book I bought) B1-20-შია. მძიმეებიანი დამოკიდებული წინადადებები, რომლებიც დამატებით ინფორმაციას გვაძლევს (My brother, who lives in Rome, …), B2-08-შია.
მართლწერა და გამოთქმა
- ასეთ დამოკიდებულ წინადადებას მძიმეები არ სჭირდება: ის არსებითი სახელის ნაწილია. ქართულ ჩვევას – „რომელიც“-ის წინ მძიმეს – აქ ნუ გადმოიტანთ. მძიმეები სხვა ტიპის წინადადებას ქმნის, სხვა მნიშვნელობით – იხ. B2-08.
- that დამოკიდებულ წინადადებაში ჩვეულებრივ სუსტად ისმის: /ðət/ – the car that I bought. /ð/ ქართულში არ არის: ენის წვერი კბილებს შორის მოათავსეთ და ხმა გამოიღეთ; ნუ იტყვით დ-ს ან ზ-ს. ნეიტრალური /ə/ მოკლე და მოდუნებულია – სრულ ე-ს ან ა-ს ნუ იტყვით.
- who = /huː/: w არ წარმოითქმის. /h/ ქართული ჰ-ს ჰგავს და არა ხ-ს – აქ უპირატესობა გაქვთ. ხმოვანი გრძელია, ტუჩები მრგვალდება.
- which = /wɪtʃ/, ზუსტად ისე, როგორც witch. /w/ ქართულში არ არის: ვ-სავით კბილებით ნუ წარმოთქვამთ – ტუჩები დაამრგვალეთ და წინ წამოწიეთ. ბოლო /tʃ/ ქართული ჩ-ს ტოლია.
- არსებითი სახელი და მისი დამოკიდებული წინადადება ერთ ჯგუფად თქვით, პაუზის გარეშე: the woman who lives upstairs | is a doctor.
ოქროს წესი
ადამიანები → who / that. საგნები → which / that. ადგილები → where, როცა დამოკიდებული წინადადება ადგილის გარეშეც სრულია. მიმართებითი სიტყვა ცვლის ადამიანს, საგანს ან ადგილს – he-ს, she-ს, it-ს ან there-ს ხელახლა ნუ დაამატებთ. და მძიმე არ დასვათ, როგორც ქართულში.
სავარჯიშოები
A. ფორმა
1–3 დავალებებში ჩასვით სწორი მიმართებითი სიტყვა. 4–6 დავალებებში შეაერთეთ ორი წინადადება.
-
A fridge is a machine keeps food cold.
-
A dentist is someone takes care of your teeth.
-
The people live next door are from Chile.
-
შეაერთეთ: I met a man. He plays in a band.
-
შეაერთეთ: This is the park. I go running there.
-
შეაერთეთ: The pizza was delicious. We ordered it.
B. მნიშვნელობა
აირჩიეთ ვარიანტი, რომელიც სიტუაციას შეესაბამება.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: The woman … runs the café is very friendly.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: This is the hotel … we stayed last summer.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: Paris is the city … I'd most like to visit.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: I lost the umbrella … you gave me.
-
რომელი წინადადებიდან ვიგებთ, რომელ კოლეგაზეა საუბარი?
C. იპოვეთ შეცდომა
ყოველ წინადადებაში ერთი შეცდომაა, ან წინადადება სწორია. დაწერეთ გასწორებული წინადადება ან დაწერეთ correct.
-
The boy who he broke the window ran away.
-
Here is the email that you wanted it.
-
The students which passed the test got a certificate.
-
A library is a place where you can borrow books.
D. კონტექსტში
შეავსეთ დიალოგში გამოტოვებული სიტყვები.
Agent: This is the house 16 has a big garden. It's on the street 17 the new market is.
Sara: It's lovely. Is there a supermarket 18 is open late?
Agent: Yes, and the woman 19 owns it lives upstairs. She's very friendly.
Sara: Great. And is that the bus stop 20 I can get the bus to the city centre?
E. თქვენი ჯერი
დაწერეთ ინგლისურად.
-
განმარტეთ ორი სიტყვა ისე, რომ თავად სიტყვა არ თქვათ. გამოიყენეთ someone who, something that ან a place where.
-
დაწერეთ ერთი წინადადება ადამიანზე ან ადგილზე, რომელიც თქვენთვის მნიშვნელოვანია.
F. შერეული გამეორება
გაიმეორეთ წინა გაკვეთილები.
-
A1-16 კითხვითი სიტყვები ინგლისურად: what, where, when, who, why, how, which, whose Where you buy that jacket?
-
A2-28 Used To: წარსულის ჩვევები ინგლისურად („ადრე … ხოლმე“) I like vegetables, but now I love them. (used to-ს უარყოფითი ფორმა)
-
A2-16 Present Perfect: Have you ever…? ცხოვრებისეული გამოცდილება ინგლისურად Have you ever (be) to the restaurant where they make that famous pizza?
პასუხები
A. ფორმა
- that / which
- who / that
- who / that
- I met a man who plays in a band. / I met a man that plays in a band.
- This is the park where I go running. / This is the park that I go running in. / This is the park which I go running in.
- The pizza that we ordered was delicious. / The pizza which we ordered was delicious. / The pizza we ordered was delicious.
B. მნიშვნელობა
- who
- where
- that
- that
- The colleague who sits next to me is ill.
C. იპოვეთ შეცდომა
- The boy who broke the window ran away. / The boy that broke the window ran away.
- Here is the email that you wanted. / Here is the email which you wanted. / Here is the email you wanted.
- The students who passed the test got a certificate. / The students that passed the test got a certificate.
- ✓ A library is a place where you can borrow books.
D. კონტექსტში
- that / which
- where
- that / which
- who / that
- where
E. თქვენი ჯერი
- It's someone who cuts your hair. It's a place where you can watch films on a big screen.
- My grandmother is the person who taught me to cook.
F. შერეული გამეორება
- did
- didn't use to / never used to
- been
