SlowingoГраматика
A2 32 / 38

Who, which, that и where: релативни реченици (relative clauses) на англиски

Who, Which, That: Defining Relative Clauses

На оваа страница
  1. Цел
  2. Главна идеја
  3. Македонски и англиски
  4. Форма
  5. Употреба
  6. Чести грешки
  7. Замки за говорителите на македонски
  8. Не мешајте
  9. Правопис и изговор
  10. Златно правило
  11. Вежби

Цел

По оваа лекција ќе знаете да споите две реченици така што соговорникот точно ќе знае за кој човек, предмет или место зборувате. За тоа ви требаат зборовите who, which, that и where. Ќе знаете и едноставно да објасните збор, на пример A nurse is someone who looks after sick people.

Главна идеја

Понекогаш само именката не е доволна. The woman is my teacher. Која жена? Во просторијата има десет жени! За да го покажете вистинскиот човек, ви треба дополнителна информација: The woman who is wearing the red coat is my teacher.

Овој дополнителен дел се вика релативна реченица (relative clause). Замислете инка. Одгоре влегуваат сите десет жени, а оддолу излегува само една: онаа со црвениот капут. Релативната реченица му кажува на соговорникот точно на кого мислите.

Релативната реченица почнува со релативен збор: who за луѓе, which за предмети, that и за луѓе и за предмети, а where за места. Овој збор работи две работи одеднаш. Ги спојува двете реченици и зазема место на еден збор во релативната реченица (he, she, it, them, there). Затоа по него не доаѓа уште едно he, she или it: релативниот збор веќе е тој човек или тој предмет.

Македонски и англиски

Кај нас истата работа ја вршат „што“, „кој / која / кое / кои“ и „каде што“. Тука имате предност, а уште една: бидејќи имаме определен член („жената“, „телефонот“), природно ќе кажете the пред именката што ја објаснува релативната реченица. Разликите се три. Прво, кога релативниот збор е предмет на глаголот, кај нас по „што“ доаѓа и кратка заменка: „телефонот што го купив“, „книгата што ја читам“. На англиски таа заменка ја нема: the phone that I bought. Второ, нашето „што“ е и прашален збор („Што е ова?“ – What is this?), но по именка англискиот не користи what, туку that или which. Трето, „кој“ кај нас оди и за луѓе и за предмети („автобусот кој оди…“) и се менува по род, број и падеж („која“, „кои“, „кого“). На англиски who е само за луѓе, which само за предмети и животни, и ниту еден не се менува.

МакедонскиАнглискиШто е различно?
Имам братучед што работи во голема технолошка компанија.I have a cousin who works for a big tech company.„што / кој“ за човек → who или that
Телефонот што го купив минатата недела престана да работи.The phone that I bought last week has stopped working.„што го“ → само that; it не се додава
Дали ова е автобусот кој оди во центарот?Is this the bus which goes to the city centre?„кој“ за предмет → which / that, не who
Ова е ресторанот каде што првпат излеговме заедно.This is the restaurant where we had our first date.„каде што“ → where – тука е исто
Рим е следниот град што сакам да го посетам.Rome is the city that I want to visit next.visit бара предмет → that, не where
Книгата што ја читам сега е многу добра.The book that I'm reading at the moment is really good.членот „-та“ → the – тука е исто
Медицинска сестра е човек што се грижи за болните.A nurse is someone who looks after sick people.дефиниција: someone who / a … that / a place where

Накратко: „што“ и „кој“ за луѓе се who / that, за предмети which / that, „каде што“ е where; кратката заменка („го“, „ја“, „ги“) се губи, а по именка никогаш не доаѓа what.

Форма

Избор на релативниот збор

ИменкаРелативен зборПример
човекwho / thatthe man who / that lives next door
предмет или животноwhich / thatthe bus which / that goes to the airport
место (+ целосна реченица)wherethe café where we met

Релативниот збор го заменува подметот

Две реченициЕдна реченица
I have a friend. She speaks four languages.I have a friend who speaks four languages.
This is the train. It goes to Oxford.This is the train that goes to Oxford.

Релативниот збор го заменува предметот

Две реченициЕдна реченица
The film was great. We saw it last night.The film that we saw last night was great.
The man is my uncle. You met him at the party.The man who you met at the party is my uncle.

Where го заменува there (на тоа место)

Две реченициЕдна реченица
That's the hotel. We stayed there.That's the hotel where we stayed.

Без вишок заменка

ТочноПогрешно
the man who lives herethe man who he lives here
the book that I boughtthe book that I bought it
the town where I grew upthe town where I grew up there

Употреба

1Who и that за луѓе

Со who или that кажувате на кој човек мислите. За луѓе почесто се користи who, особено во пишан текст. Кај нас тука велиме „што“ или „кој / која“.

The girl who sits next to me in class is from Canada.
Девојката што седи до мене на час е од Канада.
„што“ за човек → who
Do you know anyone who can fix a laptop?
Знаеш ли некој што може да поправи лаптоп?
The doctor that I saw yesterday was very kind.
Лекарот кај кого бев вчера беше многу љубезен.
„кај кого“ → that: англискиот збор не се менува
I have a cousin who works for a big tech company.
Имам братучед што работи во голема технолошка компанија.

2Which и that за предмети

За предмети и животни користете which или that. Во секојдневниот говор that е почесто. Кај нас и тука велиме „што“ или „кој“, но англиското who не оди за предмети.

The phone that I bought last week has stopped working.
Телефонот што го купив минатата недела престана да работи.
„што го“ → that, без it
Is this the bus which goes to the city centre?
Дали ова е автобусот кој оди во центарот?
„кој“ за предмет → which, не who
I found a website that has free recipes.
Најдов веб-страница што има бесплатни рецепти.
We have a dog that is scared of cats.
Имаме куче што се плаши од мачки.
за животни обично that / which
The trains which leave from platform 2 don't go to the airport.
Возовите што тргнуваат од перонот 2 не одат до аеродромот.
trains → leave (множина)

3Where за места

Користете where кога релативната реченица е целосна и без местото: we stayed е целосно, па the hotel where we stayed. Ако глаголот бара предмет (I visited it), користете that или which: the city that I visited. Кај нас разликата се гледа во кратката заменка: „градот што го посетив“, но „хотелот каде што престојувавме“.

This is the restaurant where we had our first date.
Ова е ресторанот каде што првпат излеговме заедно.
I'd like to live in a town where everyone knows each other.
Би сакал да живеам во градче каде што сите се познаваат.
The office where my mum works is next to the river.
Канцеларијата каде што работи мама е до реката.
mum (UK); mom (US)
Is there a shop near here where I can buy batteries?
Има ли продавница во близина каде што можам да купам батерии?
„каде што“ → where
Rome is the city that I want to visit next.
Рим е следниот град што сакам да го посетам.
„што го посетам“: visit + предмет → that, не where

4Дефиниции – someone who / something that / a place where

Релативните реченици се многу корисни кога објаснувате збор, особено кога не го знаете или не можете да се сетите.

A nurse is someone who looks after sick people.
Медицинска сестра е човек што се грижи за болните.
someone who
A dishwasher is a machine that washes plates and glasses.
Машината за садови е машина што мие чинии и чаши.
a machine that: кај нас без член, на англиски a
A library is a place where you can borrow books.
Библиотеката е место каде што може да се позајмуваат книги.
кај нас безлично, на англиски you
A vet is a doctor who looks after animals.
Ветеринарот е лекар што лекува животни.
What do you call the thing that opens bottles?
Како се вика онаа работа со која се отвораат шишиња?
корисно кога не се сеќавате на зборот; на англиски предметот е подмет: that opens

5Прецизирање – токму овој, а не друг

Со релативна реченица издвојувате еден човек или предмет од многу. Без неа соговорникот не знае кого или што мислите. Глаголот во релативната реченица се согласува со именката пред who / which / that.

The woman who is wearing the red coat is my teacher.
Жената што го носи црвениот капут е мојата наставничка.
кај нас „што го носи“, на англиски без заменка
The book that I'm reading at the moment is really good.
Книгата што ја читам сега е многу добра.
„што ја“ → that
Where are the keys that were on the table?
Каде се клучевите што беа на масата?
The people who live upstairs are very noisy.
Луѓето што живеат над нас се многу бучни.
people → live
I can't find the photo that you sent me.
Не можам да ја најдам фотографијата што ми ја прати.
„ми ја“ се губи: that you sent me
The man who lives upstairs is a chef.
Човекот што живее над нас е готвач.
the man → lives

Чести грешки

❌The man who he lives next door is a pilot.
✅The man who lives next door is a pilot.
who веќе го заменува he.
❌This is the cake that I made it.
✅This is the cake that I made.
that веќе го заменува it.
❌The woman which works here is nice.
✅The woman who works here is nice.
За луѓе: who или that, не which.
❌That's the shop where I bought it there.
✅That's the shop where I bought it.
where веќе го заменува there.
❌The town where I live in is small.
✅The town where I live is small.
where веќе го содржи in. (Точно е и: The town that I live in.)
❌The city where I visited was beautiful.
✅The city that I visited was beautiful.
visit бара предмет, па реченицата не е целосна: користете that или which.
❌The people who works here are friendly.
✅The people who work here are friendly.
Глаголот се согласува со именката пред who (people → work).
❌A teacher is someone what teaches.
✅A teacher is someone who teaches.
По ваква именка не се користи what.

Замки за говорителите на македонски

1. „Книгата што ти ја позајми мама“ → that Mum lent it to you. Кај нас, кога „што“ е предмет на глаголот, по него доаѓа кратка заменка: „книгата што ти ја позајми“, „рибарот што го запознавме“. Таа заменка е задолжителна и уво ја бара. На англиски релативниот збор веќе е тој предмет или човек, па it, him, her или them не се додаваат.

❌Don't forget to bring back the cookbook that Mum lent it to you before the winter holidays – she wants to make the walnut cake from page forty.
✅Don't forget to bring back the cookbook that Mum lent to you before the winter holidays – she wants to make the walnut cake from page forty. или Don't forget to bring back the cookbook which Mum lent to you before the winter holidays – she wants to make the walnut cake from page forty.
that веќе го заменува it
❌Do you remember the old fisherman who we met him on the shore of Lake Ohrid last August and who gave us two trout for free?
✅Do you remember the old fisherman who we met on the shore of Lake Ohrid last August and who gave us two trout for free? или Do you remember the old fisherman that we met on the shore of Lake Ohrid last August and who gave us two trout for free?
who веќе го заменува him

2. „Видео што покажува…“, „сè што…“ → what. Нашето „што“ е и прашален збор („Што правиш?“ – What are you doing?) и релативен збор („видео што покажува…“). Затоа по именка или по „сè“ лесно се лизнува what. На англиски по именка доаѓа that или which (за луѓе who), а „сè што“ е everything that.

❌My cousin uploaded a short video what shows how our grandmother makes ajvar every October in her yard in Strumica.
✅My cousin uploaded a short video that shows how our grandmother makes ajvar every October in her yard in Strumica. или My cousin uploaded a short video which shows how our grandmother makes ajvar every October in her yard in Strumica.
видео што → a video that / which
❌After the match Darko wrote down everything what the coach had said in the dressing room, so he could tell the boys who were absent.
✅After the match Darko wrote down everything that the coach had said in the dressing room, so he could tell the boys who were absent.
сè што → everything that

3. „Автобусот кој…“, „таксистот кој…“ → who за предмети и which за луѓе. Нашето „кој“ оди и за луѓе и за предмети, а како прашален збор значи и who („Кој е тоа?“) и which („Кој автобус?“). Затоа на англиски лесно се мешаат. Запомнете: who само за луѓе, which само за предмети и животни, а that за двете.

❌We took the night bus who goes from Skopje to Ohrid through Kichevo, and it was almost empty after midnight.
✅We took the night bus that goes from Skopje to Ohrid through Kichevo, and it was almost empty after midnight. или We took the night bus which goes from Skopje to Ohrid through Kichevo, and it was almost empty after midnight.
за предмет: that / which
❌The taxi driver which drove us to the airport at five in the morning sang along to the radio the whole way.
✅The taxi driver who drove us to the airport at five in the morning sang along to the radio the whole way. или The taxi driver that drove us to the airport at five in the morning sang along to the radio the whole way.
за човек: who / that

Не мешајте

who во прашање и who во релативна реченица – Во прашањето who бара информација. Во релативната реченица ги спојува двете мисли, а по именката редот на зборовите е како во изјавна реченица. И нашите „кој“ и „каде“ имаат двојна улога. Видете A1-16.

Who lives next door?
Кој живее во соседниот стан?
прашање
The man who lives next door is a pilot.
Човекот што живее во соседниот стан е пилот.
релативна реченица
Where did you meet her?
Каде се запозна со неа?
прашање: did + подмет
That's the café where we met.
Тоа е кафулето каде што се запознавме.
релативна реченица: нема did

where и that / which за места – Користете where кога реченицата е целосна и без местото (we saw the dinosaurs there). Користете that / which кога самото место е подмет или предмет во релативната реченица.

That's the museum where we saw the dinosaurs.
Тоа е музејот каде што ги видовме диносаурусите.
we saw them there
That's the museum that opened last year.
Тоа е музејот што се отвори минатата година.
музејот е подмет: the museum opened

Оваа лекција и следните чекори – whose, when и изоставувањето на who / that (the book I bought) се во лекцијата B1-20. Реченици со запирки што даваат дополнителна информација (My brother, who lives in Rome, …) се во лекцијата B2-08.

Правопис и изговор

  • Околу овие релативни реченици не се ставаат запирки: релативната реченица е дел од именката. Со запирки се добива друг вид реченица со друго значење – видете B2-08.
  • Во релативната реченица that обично е слабо: /ðət/ – the car that I bought. Самогласката е кратка и опуштена, не јасно „е“. Почетниот глас /ð/: врвот на јазикот меѓу забите, со глас. Не го заменувајте со „д“ или „з“.
  • who = /huː/: w не се изговара, а h е само лесен издишан воздух, не нашето „х“. which = /wɪtʃ/ звучи исто како witch. За /w/ заокружете ги усните; забите не ја допираат долната усна, па тоа не е „в“. Крајот /tʃ/ е нашето „ч“ – тука имате предност.
  • Кажете ја именката и нејзината релативна реченица како една целина, без пауза: the woman who lives upstairs | is a doctor. Пауза има дури пред глаголот во главната реченица.

Златно правило

Луѓе → who / that. Предмети → which / that. Места → where, кога реченицата е целосна и без местото. Релативниот збор веќе е тој човек, предмет или место – не додавајте уште he, she, it, him или there. И запомнете: „што го“ и „што ја“ се само that, а по именка никогаш не доаѓа what.

Вежби

A. Форма

Дополнете ги речениците со точниот релативен збор или спојте ги двете реченици во една.

  1. A fridge is a machine keeps food cold.
  2. A dentist is someone takes care of your teeth.
  3. The people live next door are from Chile.
  4. Спојте ги речениците: I met a man. He plays in a band.
  5. Спојте ги речениците: This is the park. I go running there.
  6. Спојте ги речениците: The pizza was delicious. We ordered it.

B. Значење

Изберете го точниот одговор.

  1. Изберете го точниот одговор: The woman … runs the café is very friendly.
  2. Изберете го точниот одговор: This is the hotel … we stayed last summer.
  3. Изберете го точниот одговор: Paris is the city … I'd most like to visit.
  4. Изберете го точниот одговор: I lost the umbrella … you gave me.
  5. Која реченица кажува за кој колега станува збор?

C. Најдете ја грешката

Во секоја реченица има една грешка или реченицата е точна. Напишете ја поправената реченица или напишете correct.

  1. The boy who he broke the window ran away.
  2. Here is the email that you wanted it.
  3. The students which passed the test got a certificate.
  4. A library is a place where you can borrow books.

D. Во контекст

Дополнете ги зборовите што недостасуваат во разговорот.

Looking for a house
Agent: This is the house 16 has a big garden. It's on the street 17 the new market is.
Sara: It's lovely. Is there a supermarket 18 is open late?
Agent: Yes, and the woman 19 owns it lives upstairs. She's very friendly.
Sara: Great. And is that the bus stop 20 I can get the bus to the city centre?

E. Ваш ред е

Напишете на англиски ваши дефиниции и една реченица за себе.

  1. Објаснете два збора без да ги кажете. Користете someone who, something that или a place where.
  2. Напишете една реченица за човек или место што ви е важно.

F. Мешано повторување

Повторете ги темите од претходните лекции.

  1. A1-16 Прашални зборови на англиски: what, where, who, how и ред на зборовите
    Where you buy that jacket?
  2. A2-28 Used to: поранешни навики на англиски („порано одев…“)
    I like vegetables, but now I love them. (одречна форма на used to)
  3. A2-16 Present Perfect за искуство: Have you ever…? објаснето на македонски
    Have you ever (be) to the restaurant where they make that famous pizza?
Одговори

A. Форма

  1. that / which
  2. who / that
  3. who / that
  4. I met a man who plays in a band. / I met a man that plays in a band.
  5. This is the park where I go running. / This is the park that I go running in. / This is the park which I go running in.
  6. The pizza that we ordered was delicious. / The pizza which we ordered was delicious. / The pizza we ordered was delicious.

B. Значење

  1. who
  2. where
  3. that
  4. that
  5. The colleague who sits next to me is ill.

C. Најдете ја грешката

  1. The boy who broke the window ran away. / The boy that broke the window ran away.
  2. Here is the email that you wanted. / Here is the email which you wanted. / Here is the email you wanted.
  3. The students who passed the test got a certificate. / The students that passed the test got a certificate.
  4. ✓ A library is a place where you can borrow books.

D. Во контекст

  1. that / which
  2. where
  3. that / which
  4. who / that
  5. where

E. Ваш ред е

  1. It's someone who cuts your hair. It's a place where you can watch films on a big screen.
  2. My grandmother is the person who taught me to cook.

F. Мешано повторување

  1. did
  2. didn't use to / never used to
  3. been
Апликација за AndroidУчете во движење Google Play