Relative Clauses: Who, Which, That र Where — सजिलो नेपालीमा
Who, Which, That: Defining Relative Clauses
यस पृष्ठमा
लक्ष्य
यो पाठपछि तपाईं who, which, that र where प्रयोग गरेर दुई वाक्य जोड्न, र ठ्याक्कै कुन मान्छे, कुन वस्तु वा कुन ठाउँको कुरा गर्दै हुनुहुन्छ भनेर बताउन सक्नुहुनेछ। साथै A nurse is someone who looks after sick people. जस्ता सजिला परिभाषा दिन सक्नुहुनेछ।
मुख्य विचार
कहिलेकाहीँ नाम मात्र पुग्दैन। The woman is my teacher. कुन महिला? कोठामा त दसजना महिला छन्! सही व्यक्ति देखाउन थप जानकारी चाहिन्छ: The woman who is wearing the red coat is my teacher.
त्यो थप भागलाई relative clause (सम्बन्धवाचक उपवाक्य) भनिन्छ। यसलाई एउटा सोली (funnel) जस्तो सोच्नुहोस्। दसैजना महिला माथिबाट भित्र पस्छन्, तर तलबाट एक जना मात्र निस्कन्छिन्: रातो कोट लगाउने। यो उपवाक्यले सुन्ने व्यक्तिलाई तपाईं ठ्याक्कै कसको कुरा गर्दै हुनुहुन्छ भनेर बताउँछ।
उपवाक्य एउटा सम्बन्धवाचक शब्दबाट सुरु हुन्छ: मान्छेका लागि who, वस्तुका लागि which, मान्छे र वस्तु दुवैका लागि that, र ठाउँका लागि where। यो शब्दले एकै पटक दुईवटा काम गर्छ। यसले दुई वाक्य जोड्छ, र उपवाक्यभित्रको एउटा शब्दको (he, she, it, them, there) ठाउँ लिन्छ। त्यसैले फेरि he, she वा it थप्नु पर्दैन: सम्बन्धवाचक शब्द आफैँ त्यो व्यक्ति वा वस्तु हो।
नेपाली र अङ्ग्रेजी
नेपालीमा वर्णन गर्ने भाग नामभन्दा अगाडि आउँछ, र प्रायः क्रियाको -ने वा -एको रूपमा हुन्छ: “छेउमा बस्ने केटी”, “मैले किनेको फोन”, “हामी बसेको होटल”। यसमा कुनै छुट्टै जोड्ने शब्द हुँदैन। अङ्ग्रेजीमा क्रम उल्टो हुन्छ: पहिले नाम, अनि who / which / that / where, अनि पूरा उपवाक्य: the girl who sits next to me। नेपालीमा अर्को, अलि औपचारिक तरिका पनि छ: जो … त्यो, जुन … त्यो, जहाँ … त्यहाँ। यसमा दुवै भागमा एउटा-एउटा सर्वनाम आउँछ (“जहाँ म जन्मेँ, त्यहाँ…”), त्यसैले अङ्ग्रेजीमा पनि दोस्रो सर्वनाम थप्ने बानी लाग्छ। अङ्ग्रेजीमा सम्बन्धवाचक शब्दपछि he, she, it, there फेरि आउँदैन।
| नेपाली | अङ्ग्रेजी |
|---|---|
| कक्षामा मेरो छेउमा बस्ने केटी | the girl who sits next to me in class |
| मैले गत हप्ता किनेको फोन | the phone that I bought last week |
| हामीले पहिलो पटक भेट गरेको रेस्टुरेन्ट | the restaurant where we had our first date |
| बिरामीको हेरचाह गर्ने मान्छे | someone who looks after sick people |
| जहाँ म हुर्केँ, त्यहाँ… | the town where I grew up (there होइन) |
संरचना
सम्बन्धवाचक शब्द छान्ने
| नाम | सम्बन्धवाचक शब्द | उदाहरण |
|---|---|---|
| मान्छे | who / that | the man who / that lives next door |
| वस्तु वा जनावर | which / that | the bus which / that goes to the airport |
| ठाउँ (+ पूरा उपवाक्य) | where | the café where we met |
सम्बन्धवाचक शब्दले कर्ताको ठाउँ लिन्छ
| दुई वाक्य | एउटा वाक्य |
|---|---|
| I have a friend. She speaks four languages. | I have a friend who speaks four languages. |
| This is the train. It goes to Oxford. | This is the train that goes to Oxford. |
सम्बन्धवाचक शब्दले कर्मको ठाउँ लिन्छ
| दुई वाक्य | एउटा वाक्य |
|---|---|
| The film was great. We saw it last night. | The film that we saw last night was great. |
| The man is my uncle. You met him at the party. | The man who you met at the party is my uncle. |
Where ले there (त्यो ठाउँमा) को ठाउँ लिन्छ
| दुई वाक्य | एउटा वाक्य |
|---|---|
| That's the hotel. We stayed there. | That's the hotel where we stayed. |
थप सर्वनाम नराख्नुहोस्
| सही | गलत |
|---|---|
| the man who lives here | the man who he lives here |
| the book that I bought | the book that I bought it |
| the town where I grew up | the town where I grew up there |
प्रयोग
1मान्छेका लागि who र that
कुन मान्छे भन्न who वा that प्रयोग गर्नुहोस्। मान्छेका लागि who बढी प्रयोग हुन्छ, विशेषगरी लेखाइमा।
2वस्तुका लागि which र that
वस्तु र जनावरका लागि which वा that प्रयोग गर्नुहोस्। दैनिक बोलीमा that बढी प्रयोग हुन्छ।
3ठाउँका लागि where
ठाउँ बिना पनि उपवाक्य पूरा छ भने where प्रयोग गर्नुहोस्: we stayed पूरा छ, त्यसैले the hotel where we stayed। क्रियालाई कर्म चाहिन्छ भने (I visited it) that वा which प्रयोग गर्नुहोस्: the city that I visited।
4परिभाषा — someone who / something that / a place where
शब्दको अर्थ बुझाउन relative clause धेरै काम लाग्छ, विशेषगरी कुनै शब्द थाहा नभएको वा सम्झना नआएको बेला।
5पहिचान — ठ्याक्कै कुन भनेर देखाउनु
धेरैमध्ये एउटा मान्छे वा वस्तु छुट्याउन relative clause प्रयोग गर्नुहोस्। उपवाक्य नभए सुन्ने व्यक्तिलाई तपाईं कुनको कुरा गर्दै हुनुहुन्छ भनेर थाहा हुँदैन। उपवाक्यको क्रिया who / which / that अघिको नामसँग मिल्छ।
सामान्य गल्तीहरू
नेपाली भाषीहरूका लागि पासोहरू
1. “जुन … त्यो”, “जहाँ … त्यहाँ” → थप सर्वनाम। नेपालीको जोड्ने ढाँचामा दुवै भागमा सर्वनाम हुन्छ: “जुन बसमा हामी पोखरा गयौँ, त्यो धेरै ढिलो थियो”, “जहाँ हजुरबुबा बस्नुहुन्छ, त्यहाँ…”। त्यही बानीले अङ्ग्रेजीमा it वा there फेरि थपिन्छ। that ले it को र where ले there को काम गरिसकेको हुन्छ।
2. “जुन मान्छे” → which। नेपालीको “जुन” मान्छे र वस्तु दुवैसँग आउँछ (“जुन साथीले मद्दत गर्यो”, “जुन किताब”)। त्यसैले मान्छेका लागि पनि which लेखिन्छ। मान्छेका लागि who वा that मात्र।
3. “मैले घुमेको ठाउँ” → where I visited। नेपालीमा “घुमेको ठाउँ”, “गएको ठाउँ” सबै उस्तै सुनिन्छन्, त्यसैले ठाउँ देख्नेबित्तिकै where लेखिन्छ। तर visit लाई कर्म चाहिन्छ (visit it), त्यसैले उपवाक्य पूरा छैन: that / which प्रयोग गर्नुहोस्। go सँग भने the place where we went ठीक हो।
4. “जसले … उसले …” → Who …, he …। नेपालीको उखान जस्तो ढाँचा “जसले मेहनत गर्छ, उसले सफलता पाउँछ” लाई शब्दशः अनुवाद गर्दा अङ्ग्रेजीमा दुईवटा कर्ता बन्छन्। अङ्ग्रेजीमा पहिले नाम (people, anyone, someone), अनि who, अनि एउटै मुख्य क्रिया।
नझुक्किनुहोस्
प्रश्नको who र relative clause को who — प्रश्नमा who ले जानकारी माग्छ। Relative clause मा यसले दुई विचार जोड्छ, र नामपछिको उपवाक्यमा सामान्य वाक्यकै क्रम हुन्छ: did आउँदैन। A1-16 हेर्नुहोस्।
where र ठाउँका लागि that / which — ठाउँ बिना पनि उपवाक्य पूरा छ भने where (we saw the dinosaurs there)। ठाउँ आफैँ उपवाक्यको कर्ता वा कर्म हो भने that / which।
यो पाठ र पछिका पाठहरू — whose, when, र who / that हटाउने (the book I bought) B1-20 मा छन्। अल्पविराम (comma) सहित थप जानकारी दिने उपवाक्य (My brother, who lives in Rome, …) B2-08 मा छन्।
हिज्जे र उच्चारण
- यी उपवाक्यको वरिपरि अल्पविराम (comma) लाग्दैन: relative clause नामकै भाग हो। अल्पविराम राख्दा अर्कै प्रकारको उपवाक्य र अर्कै अर्थ बन्छ: B2-08 हेर्नुहोस्।
- Relative clause को that प्रायः कमजोर हुन्छ: /ðət/। यसको स्वर नेपाली “अ” जस्तै छोटो र हल्का हुन्छ: the car that I bought।
- that को पहिलो ध्वनि /ð/ नेपालीको “द” होइन: जिब्रोको टुप्पो माथिल्ला र तल्ला दाँतको बीचमा हल्का राख्नुहोस् र आवाजसहित हावा निकाल्नुहोस्।
- who = /huː/: w उच्चारण हुँदैन। स्वर लामो छ र ओठ गोलो हुन्छन्।
- which = /wɪtʃ/, witch जस्तै सुनिन्छ। सुरुको /w/ मा ओठ गोलो गरेर अगाडि ल्याउनुहोस्; दाँतले ओठ नछुनुहोस् र [b] वा [v] नबनाउनुहोस्।
- नाम र त्यसको उपवाक्यलाई बीचमा नरोकी एउटै समूहका रूपमा भन्नुहोस्: the woman who lives upstairs | is a doctor.
सुनौलो नियम
मान्छे → who / that। वस्तु → which / that। ठाउँ → where, तर ठाउँ बिना पनि उपवाक्य पूरा भए मात्र। सम्बन्धवाचक शब्दले नै मान्छे, वस्तु वा ठाउँको ठाउँ लिन्छ: he, she, it वा there फेरि नथप्नुहोस्। नेपालीमा वर्णन नामअघि आउँछ; अङ्ग्रेजीमा नामपछि।
अभ्यास
A. संरचना
सही सम्बन्धवाचक शब्द राख्नुहोस्, वा दुई वाक्यलाई एउटै वाक्यमा जोड्नुहोस्।
-
A fridge is a machine keeps food cold.
-
A dentist is someone takes care of your teeth.
-
The people live next door are from Chile.
-
जोड्नुहोस्: I met a man. He plays in a band.
-
जोड्नुहोस्: This is the park. I go running there.
-
जोड्नुहोस्: The pizza was delicious. We ordered it.
B. अर्थ
अर्थ हेरेर सही उत्तर छान्नुहोस्।
-
सही उत्तर छान्नुहोस्: The woman … runs the café is very friendly.
-
सही उत्तर छान्नुहोस्: This is the hotel … we stayed last summer.
-
सही उत्तर छान्नुहोस्: Paris is the city … I'd most like to visit.
-
सही उत्तर छान्नुहोस्: I lost the umbrella … you gave me.
-
कुन वाक्यले ठ्याक्कै कुन सहकर्मी भनेर बताउँछ?
C. गल्ती पत्ता लगाउनुहोस्
हरेक वाक्यमा एउटा गल्ती छ वा वाक्य सही छ। सच्याइएको वाक्य लेख्नुहोस् वा correct लेख्नुहोस्।
-
The boy who he broke the window ran away.
-
Here is the email that you wanted it.
-
The students which passed the test got a certificate.
-
A library is a place where you can borrow books.
D. पाठभित्र
संवाद पूरा गर्नुहोस्। who, which, that वा where प्रयोग गर्नुहोस्।
Agent: This is the house 16 has a big garden. It's on the street 17 the new market is.
Sara: It's lovely. Is there a supermarket 18 is open late?
Agent: Yes, and the woman 19 owns it lives upstairs. She's very friendly.
Sara: Great. And is that the bus stop 20 I can get the bus to the city centre?
E. तपाईंको पालो
अङ्ग्रेजीमा लेख्नुहोस्।
-
someone who, something that वा a place where प्रयोग गरेर दुईवटा शब्दको परिभाषा दिनुहोस्, तर ती शब्द नभन्नुहोस्।
-
तपाईंका लागि महत्त्वपूर्ण कुनै व्यक्ति वा ठाउँबारे एउटा वाक्य लेख्नुहोस्।
F. मिश्रित दोहोर्याइ
अघिल्ला पाठहरू दोहोर्याउनुहोस्।
-
A1-16 Question Words (What, Where, Who, How…) — सजिलो नेपालीमा Where you buy that jacket?
-
A2-28 Used To बाट विगतको बानी कसरी भन्ने — सजिलो नेपालीमा I like vegetables, but now I love them. (used to को नकारात्मक रूप)
-
A2-16 Present Perfect: Have You Ever…? जीवनका अनुभव — सजिलो नेपालीमा Have you ever (be) to the restaurant where they make that famous pizza?
उत्तरहरू
A. संरचना
- that / which
- who / that
- who / that
- I met a man who plays in a band. / I met a man that plays in a band.
- This is the park where I go running. / This is the park that I go running in. / This is the park which I go running in.
- The pizza that we ordered was delicious. / The pizza which we ordered was delicious. / The pizza we ordered was delicious.
B. अर्थ
- who
- where
- that
- that
- The colleague who sits next to me is ill.
C. गल्ती पत्ता लगाउनुहोस्
- The boy who broke the window ran away. / The boy that broke the window ran away.
- Here is the email that you wanted. / Here is the email which you wanted. / Here is the email you wanted.
- The students who passed the test got a certificate. / The students that passed the test got a certificate.
- ✓ A library is a place where you can borrow books.
D. पाठभित्र
- that / which
- where
- that / which
- who / that
- where
E. तपाईंको पालो
- It's someone who cuts your hair. It's a place where you can watch films on a big screen.
- My grandmother is the person who taught me to cook.
F. मिश्रित दोहोर्याइ
- did
- didn't use to / never used to
- been
