Relative Clauses: whose, where, when आणि सर्वनाम कधी गाळायचं – संबंधी उपवाक्य मराठीत
Relative Clauses: Whose, Where, When and Leaving Out the Pronoun
या पानावर
उद्दिष्ट
हा धडा झाल्यावर तुम्ही whose, where, when आणि why वापरून ओळख पटवणारी संबंधी उपवाक्यं (defining relative clauses) बनवू शकाल, सर्वनाम कर्म असेल तेव्हा ते गाळू शकाल, आणि preposition उपवाक्याच्या शेवटी ठेवू शकाल.
मुख्य कल्पना
ओळख पटवणारं संबंधी उपवाक्य म्हणजे नामानंतर येणारं छोटं वाक्य, जे नेमकं कोण किंवा काय ते सांगतं: the woman who lives next door, the café where we met. ते नसेल, तर ऐकणारा विचारेल: “कोणती बाई? कोणता कॅफे?”
दोन वाक्यं चेनने जोडली आहेत, अशी कल्पना करा. This is the café. We met there. चेन बंद होते, पुन्हा येणारा there बाहेर पडतो आणि त्याच्या जागी संबंधी शब्द where येतो: This is the café where we met. प्रत्येक संबंधी शब्द एका गोष्टीची जागा घेतो: who / which / that व्यक्ती किंवा वस्तूची A2-29, whose मालकी दाखवणाऱ्या सर्वनामाची (his, her, its, their), where जागेची (there, in it), when वेळेची (then, on that day), why कारणाची.
संबंधी शब्दाने ती जागा आधीच घेतलेली असते, म्हणून तिथे दुसरं काही ठेवता येत नाही – the book that I bought it चूक आहे. आणि संबंधी शब्द कर्म असेल, तर इंग्रजी तो अनेकदा पूर्णपणे गाळते: the book I bought.
मराठी आणि इंग्रजी
मराठीत अशी माहिती आपण दोन प्रकारे जोडतो. पहिला: „जो … तो“ जोडी: “जिथे आमची पहिली भेट झाली, ते हे रेस्टॉरंट”, “ज्याची बहीण नव्या हॉस्पिटलमध्ये काम करते, असा माझा एक मित्र आहे”. दुसरा: धातुसाधित विशेषण नामाच्या आधी: “मी वाचत असलेलं पुस्तक”, “काल पाहिलेला सिनेमा”. दुसऱ्या प्रकारात मराठीत संबंधी सर्वनामच नसतं – म्हणून the book I'm reading हे सर्वनाम गाळलेलं इंग्रजी रूप तुम्हाला सहज वाटेल. हा तुमचा फायदा आहे.
इंग्रजीत मात्र संबंधी उपवाक्य नेहमी नामाच्या नंतर येतं, आणि „तो / ते / तिथे“ सारखा जोडीचा दुसरा शब्द नसतो. मराठी „ज्याचा / ज्याची / ज्यांचे“ = whose – व्यक्तींसाठीच नाही, तर वस्तू, कंपन्या आणि गावांसाठीही. आणि मराठीत शब्दयोगी अव्यय संबंधी शब्दाला चिकटतं („ज्याच्याबरोबर मी काम करतो“, „ज्याच्याबद्दल मी बोलत होतो“); रोजच्या इंग्रजीत preposition वाक्याच्या शेवटी जातो आणि सर्वनाम गळतं: the person I work with, the guy I was telling you about.
विरामचिन्हं: ओळख पटवणाऱ्या संबंधी उपवाक्याभोवती इंग्रजीत स्वल्पविराम नसतो – स्वल्पविरामाने अर्थ बदलतो (पाहा B2-08).
| मराठी | इंग्रजी | काय वेगळं आहे? |
|---|---|---|
| ज्याची बहीण नव्या हॉस्पिटलमध्ये काम करते, असा माझा एक मित्र आहे. | I've got a friend whose sister works at the new hospital. | „ज्याची“ → whose; उपवाक्य नामानंतर |
| जिची उत्पादनं जगभर विकली जातात, अशी ही कंपनी आहे. | It's a company whose products are sold all over the world. | वस्तू / कंपनीसाठीही whose |
| जिथे आमची पहिली भेट झाली, ते हे रेस्टॉरंट. | This is the restaurant where we had our first date. | „जिथे … ते“ → where, „ते“ नाही |
| ज्या दिवशी आपण व्हेनिसमध्ये हरवलो होतो, तो दिवस आठवतो? | Do you remember the day when we got lost in Venice? | „ज्या दिवशी“ → when |
| मी सध्या वाचत असलेलं पुस्तक अप्रतिम आहे. | The book I'm reading at the moment is brilliant. | धातुसाधित विशेषण → सर्वनामाशिवाय उपवाक्य – जवळजवळ सारखंच |
| ज्याच्याबद्दल मी तुला सांगत होतो, तो हाच. | That's the guy I was telling you about. | चिकटलेलं अव्यय → preposition शेवटी |
| फोन उचलणाऱ्या बाईंनी खूप मदत केली. | The woman who answered the phone was very helpful. | कर्ता म्हणून who गाळता येत नाही; स्वल्पविराम नाही |
थोडक्यात: „ज्याचा / जिची“ म्हणजे नेहमी whose; „जो … तो“ जोडीतला दुसरा शब्द इंग्रजीत नसतो; „ज्याच्याबरोबर / ज्याच्याबद्दल“ इंग्रजीत शेवटचा preposition होतो; कर्म असलेलं सर्वनाम गाळता येतं; ओळख पटवणाऱ्या उपवाक्याभोवती स्वल्पविराम नाही.
रचना
संबंधी शब्द
| शब्द | कशाची जागा घेतो | उदाहरण |
|---|---|---|
| who / that | व्यक्ती (कर्ता किंवा कर्म) | the man who called |
| which / that | वस्तू (कर्ता किंवा कर्म) | the bus that goes to the airport |
| whose | his / her / its / their + नाम | the girl whose bike was stolen |
| where | there / in it / at it… (जागा) | the hotel where we stayed |
| when | then / on that day… (वेळ) | the year when we met |
| why | for that reason | the reason why I left |
| whom | कर्म म्हणून व्यक्ती (औपचारिक) | the candidate whom we interviewed |
वाक्य कसं बनतं
| दोन वाक्यं | एक वाक्य |
|---|---|
| That's the man. His dog bit me. | That's the man whose dog bit me. |
| This is the café. We met there. | This is the café where we met. |
| I remember the day. We moved on that day. | I remember the day (when) we moved. |
| She's the person. I spoke to her. | She's the person (who / that) I spoke to. |
कर्ता की कर्म? सर्वनाम गाळता येईल का?
| सर्वनामाचं काम | उदाहरण | गाळता येईल? |
|---|---|---|
| कर्ता | the man who called you | नाही |
| कर्म | the man (who) you called | हो |
चाचणी: संबंधी शब्दानंतर लगेच नवा कर्ता आला (who you called), तर सर्वनाम कर्म आहे आणि ते गाळता येतं.
वापर
1Whose – मालकी
Whose हा his, her, its, their ची जागा घेतो, आणि त्याच्यानंतर नेहमी नाम येतं. तो व्यक्तींसाठी, आणि वस्तू, कंपन्या, जागांसाठीही चालतो. मराठीत इथे „ज्याचा / जिची / ज्यांचे“.
2Where – जागा
where तुम्ही A2-29 मध्ये पाहिला आहे; इथे मुख्य चाचणी आहे. उपवाक्य जागेशिवायही पूर्ण असेल तेव्हाच where वापरा: we stayed ✓, I can work quietly ✓. क्रियापदाला जागा कर्म म्हणून लागत असेल (visit, see, like), तर that / which वापरा किंवा काहीच नको. Where म्हणजे „in / at / on which“. मराठीत: „तिथे“ म्हणता येत असेल, तर „जिथे“ = where.
3When – वेळ
वेळ दाखवणाऱ्या नामानंतर (day, year, time, moment) when वापरा. that वापरता येतो, किंवा शब्द गाळताही येतो. मराठीत: „ज्या दिवशी“, „जेव्हा“.
4Why – कारण
the reason नंतर why, that वापरा किंवा काहीच नको.
5कर्म असलेलं सर्वनाम गाळणं
who, which किंवा that उपवाक्याचं कर्म असेल, तर ते गाळता येतं. बोलण्यात हे खूप नेहमीचं आहे. ते कर्ता असेल, तर ते राहिलंच पाहिजे. मराठीत धातुसाधित विशेषणातही सर्वनाम नसतं („मी वाचत असलेलं पुस्तक“).
6शेवटी preposition
रोजच्या इंग्रजीत क्रियापदाशी जोडलेला preposition (talk to, live in, work for) उपवाक्याच्या शेवटी जातो, आणि सर्वनाम सहसा गाळलं जातं. मराठीत हेच काम संबंधी शब्दाला चिकटलेलं अव्यय करतं: „ज्याच्याबद्दल“, „ज्यात“, „ज्याच्यासाठी“.
7Who आणि whom (थोडक्यात)
Whom हे who चं औपचारिक कर्माचं रूप आहे. ते मुख्यतः औपचारिक लिखाणात वापरतात. preposition नंतर लगेच प्रमाण इंग्रजीत whom येतं, who नाही (to whom). रोजच्या बोलण्यात who, that वापरा किंवा सर्वनाम गाळा. अधिक माहिती C1-15 मध्ये.
नेहमीच्या चुका
मराठी भाषकांसाठी सापळे
1. “ज्याने माझा कॅल्क्युलेटर घेतला, त्याने तो परत ठेवावा” → Who borrowed…, he should…. मराठीत „जो … तो“ जोडीत आधी „जो“ चं उपवाक्य येतं आणि मग मुख्य वाक्य „तो / ते“ ने सुरू होतं: “ज्यांनी ट्रिपची फी भरली नाही, ते रविवारी रायगडला येऊ शकणार नाहीत.” इंग्रजीत संबंधी उपवाक्य नामानंतर येतं (the students who…, the person who…), किंवा whoever वापरतात, आणि „तो / ते“ सारखा दुसरा कर्ता पुन्हा येत नाही.
2. “ज्या युनिटचे मालक बाबांबरोबर शिकले होते” → which owner. मराठी „ज्या“ वस्तू आणि माणसं दोन्हींसाठी चालतो आणि मालकी नंतर „-च्या / -ची“ ने दाखवतो: “ज्या कंपनीची उत्पादनं”, “ज्या मुलाचं कुटुंब”. म्हणून इंग्रजीत which + नाम येतं. इंग्रजीत मालकी नेहमी whose – कंपनी, गाव किंवा वस्तू असली तरी.
3. “जिथे आम्ही मिसळ खायचो, तिथे…” → where … there. मराठीत „जिथे“ ची जोडी „तिथे“ असते: “आम्ही अलिबागला जिथे राहिलो होतो, तिथे नारळाची बाग होती.” म्हणून इंग्रजी उपवाक्यात where बरोबर there ही येतं. पण where ने आधीच there ची जागा घेतली आहे – तीच जागा दोनदा भरू नका.
गोंधळ करू नका
whose आणि who's – whose = मालकी A2-13; who's = who is किंवा who has. दोन्हींचा उच्चार सारखाच.
जागांसाठी where आणि which / that – उपवाक्य जागेशिवाय पूर्ण असेल, तर where. जागा उपवाक्याचा कर्ता किंवा कर्म असेल, तर which / that (किंवा काहीच नको).
ओळख पटवणारं आणि जास्तीची माहिती देणारं – हा धडा कोण किंवा काय ते सांगणाऱ्या वाक्यांबद्दल आहे (स्वल्पविरामाशिवाय). फक्त जास्तीची माहिती देणारी, स्वल्पविराम असलेली वाक्यं B2-08 मध्ये आहेत.
स्पेलिंग आणि उच्चार
- whose आणि who's दोन्हींचा उच्चार /huːz/. शेवटचा /z/ घोषयुक्त: मधमाशीसारखा गुंजन करणारा आवाज; „हूज“ असा „ज“ किंवा „हूस“ नाही.
- संबंधी उपवाक्यात that सहसा कमकुवत: /ðət/ (the car that I bought). /ð/ साठी जिभेचं टोक दातांमध्ये हलकं ठेवा आणि आवाज जोडा – मराठी „द“ सारखं दातांमागे दाबू नका.
- ओळख पटवणाऱ्या उपवाक्याभोवती स्वल्पविराम नाही: The man who called you is here.
- बोलताना नाम आणि त्याचं उपवाक्य एकाच गटात, मध्ये न थांबता: the woman I work with.
सुवर्णनियम
संबंधी शब्द एका भागाची जागा घेतो – म्हणून ती जागा दोनदा भरू नका (it, there, he नको). सर्वनाम कर्म असेल तर गाळता येतं: the film (that) we saw. उपवाक्य जागेशिवाय पूर्ण असेल तेव्हाच where. „ज्याचा / जिची“ नेहमी whose, „ज्याच्याबरोबर / ज्याच्याबद्दल“ म्हणजे शेवटचा preposition, आणि ओळख पटवणाऱ्या उपवाक्याभोवती स्वल्पविराम नाही.
सराव
A. रचना
वाक्यं पूर्ण करा किंवा जोडा.
-
That's the actor films I love.
-
Is this the beach you lost your ring?
-
I'll never forget the day my son was born.
-
whose वापरून वाक्यं जोडा: I know a woman. Her husband is a chef.
-
वाक्यं जोडा: The man was very friendly. I met him at the party.
-
preposition शेवटी येईल अशी वाक्यं जोडा: This is the flat. We live in it.
-
रोजच्या इंग्रजीत पुन्हा लिहा: the people with whom I work
B. अर्थ
प्रश्नांची उत्तरं द्या.
-
सर्वनाम गाळता येईल का? "the bus that goes to the centre" …
-
सर्वनाम गाळता येईल का? "the cake that you made" …
-
योग्य पर्याय निवडा: That's the museum … we visited last summer.
-
योग्य पर्याय निवडा: That's the museum … we saw the dinosaur bones.
-
योग्य पर्याय निवडा: Here's the colleague … organising the trip.
C. चूक शोधा
प्रत्येक वाक्यात एक चूक आहे किंवा वाक्य बरोबर आहे. दुरुस्त वाक्य लिहा किंवा correct लिहा.
-
The laptop that I bought it last week has stopped working.
-
The town where I visited was crowded.
-
That's the girl who her bag was stolen.
-
The woman answered the phone was very helpful.
-
The reason I'm late is the traffic.
D. संदर्भात
मजकुरातल्या रिकाम्या जागा भरा.
My grandmother grew up in a small village 18 everybody knew everybody. She often talks about the year 19 the river flooded the main street. Her best friend was a girl 20 father owned the only shop. That shop, she says, was a little room 21 all the village news started! The friend 22 she shared all her secrets with still writes to her today.
E. तुमचे स्वतःचे वाक्य
इंग्रजीत लिहा.
-
तुमच्यासाठी महत्त्वाच्या एखाद्या जागेचं वर्णन where असलेल्या उपवाक्याने करा.
-
ओळखीच्या लोकांबद्दल दोन वाक्यं लिहा: एक whose वापरून आणि एक संबंधी सर्वनामाशिवाय.
F. मिश्र उजळणी
मागील धड्यांची उजळणी करा.
-
B1-19 Gerund: -ing रूप नाम म्हणून – Swimming is…, interested in learning, look forward to seeing मराठीत I'm interested in (learn) Spanish.
-
B1-12 Reported Speech (अप्रत्यक्ष कथन): He said he was… मराठीत सोप्या भाषेत "I'm tired," she said. पुढे सांगा.
-
A2-13 Mine, yours, whose: “माझं”, “तुझं” आणि “कोणाचं?” इंग्रजीत कसं म्हणायचं ___ is this coat? Is it yours? …
उत्तरे
A. रचना
- whose
- where
- when / that
- I know a woman whose husband is a chef.
- The man I met at the party was very friendly. / The man who I met at the party was very friendly. / The man that I met at the party was very friendly. / The man whom I met at the party was very friendly.
- This is the flat we live in. / This is the flat that we live in. / This is the flat which we live in.
- the people I work with / the people who I work with / the people that I work with
B. अर्थ
- no
- yes
- that
- where
- who's
C. चूक शोधा
- The laptop I bought last week has stopped working. / The laptop that I bought last week has stopped working. / The laptop which I bought last week has stopped working.
- The town I visited was crowded. / The town that I visited was crowded. / The town which I visited was crowded.
- That's the girl whose bag was stolen.
- The woman who answered the phone was very helpful. / The woman that answered the phone was very helpful.
- ✓ The reason I'm late is the traffic.
D. संदर्भात
- where
- when / that
- whose
- where
- who / that / whom
E. तुमचे स्वतःचे वाक्य
- The park near my flat is the place where I go to think.
- I have a cousin whose dog can open doors. The colleague I sit next to is very funny.
F. मिश्र उजळणी
- learning
- She said she was tired. / She said that she was tired.
- Whose
