Non-Defining Relative Clauses: स्वल्पविरामांमधली जास्तीची माहिती इंग्रजीत
Non-Defining Relative Clauses
या पानावर
उद्दिष्ट
हा धडा झाल्यावर तुम्ही एखादी व्यक्ती, वस्तू, जागा किंवा वेळ याबद्दल स्वल्पविरामांमध्ये जास्तीची माहिती जोडू शकाल – My sister, who lives in Oslo, is a pilot –, स्वल्पविरामांमुळे अर्थ कसा बदलतो ते समजू शकाल, संपूर्ण वाक्यावर टिप्पणी करायला which वापरू शकाल, आणि some of whom / most of which वापरू शकाल.
मुख्य कल्पना
संबंधी उपवाक्य (relative clause) दोन अगदी वेगळी कामं करू शकतं.
Defining उपवाक्य (A2-29, B1-20) सांगतं कोणता किंवा कोणती. त्याच्याशिवाय ऐकणाऱ्याला कळत नाही की तुम्ही कोणाबद्दल किंवा कशाबद्दल बोलताय: The woman who called you is my boss. – कोणती बाई? जिने फोन केला ती.
Non-defining उपवाक्य आधीच स्पष्ट असलेल्या गोष्टीबद्दल जास्तीची माहिती जोडतं. नाटकातला एखादा कलाकार आठवा: तो क्षणभर प्रेक्षकांकडे वळतो, एक बाजूची टिप्पणी करतो आणि पुन्हा प्रसंगात परततो. नाटकाला ती टिप्पणी लागत नाही, पण ती काहीतरी भर घालते: My boss, who is from Ireland, called today. मला एकच बॉस आहे; वाक्य फक्त त्याच्याबद्दल आणखी काहीतरी सांगतं. ते काढून टाकलं तरी वाक्य पूर्ण समजतं.
स्वल्पविराम (commas) ही बाजूची टिप्पणी दाखवतात. बोलताना ते छोटे थांबे होतात, आणि आवाज थोडा खाली जातो. हे उपवाक्य स्वतंत्र टिप्पणी असल्यामुळे त्याचे नियम जास्त कडक आहेत: that नाही, आणि संबंधी सर्वनाम कधीच गाळता येत नाही.
मराठी आणि इंग्रजी
मराठीत जास्तीची माहिती अनेकदा नामाच्या आधी येते: “सोमवारी रुजू झालेले आमचे नवे मॅनेजर”, “92 वर्षांची माझी आजी”, “नेपाळच्या सीमेवर असलेलं एव्हरेस्ट”. अशा वाक्यांत स्वल्पविराम नसतो, आणि ती माहिती जास्तीची आहे की ओळख पटवणारी, हे संदर्भावरून कळतं. इंग्रजीत स्वल्पविरामच अर्थ सांगतो: स्वल्पविरामांसह = जास्तीची माहिती, स्वल्पविरामांशिवाय = कोणता ते सांगणारी माहिती. मराठीत हा फरक आपण “माझा जो भाऊ टोरांटोत राहतो, तो…” (मला अनेक भाऊ आहेत) अशा शब्दांनी दाखवतो.
“जो / जी / जे”, “ज्याचा / जिचा”, “जिथे”, “जेव्हा” हे who / which, whose, where, when शी चांगले जुळतात – इथे दोन्ही भाषा सारख्याच आहेत. पण संपूर्ण वाक्यावर टिप्पणी करताना मराठी सहसा नवं वाक्य सुरू करते: “तो पुन्हा नापास झाला, हे पाहून सगळ्यांना आश्चर्य वाटलं”, “…, त्यामुळे आमची फ्लाइट चुकली”. इंग्रजीत स्वल्पविरामानंतर this किंवा that ने नवं वाक्य जोडता येत नाही; एका वाक्यात टिप्पणी जोडायची असेल तर which.
संख्येबरोबर मराठीत “ज्यांपैकी बहुतेक”, “त्यांपैकी दोन” म्हणतो. “-पैकी” इंग्रजीत out of सारखा वाटतो, पण प्रमाण इंग्रजी रूप असं आहे: संख्या आधी, मग of whom / of which: most of whom, two of which.
| मराठी | इंग्रजी | काय वेगळं आहे? |
|---|---|---|
| माझी 92 वर्षांची आजी अजूनही रोज पोहते. | My grandmother, who is 92, still swims every morning. | मराठीत माहिती नामाच्या आधी, स्वल्पविराम नाही; इंग्रजीत स्वल्पविरामांमध्ये who |
| माझा जो भाऊ टोरांटोत राहतो, तो आर्किटेक्ट आहे. | My brother who lives in Toronto is an architect. | “जो … तो” = अनेकांपैकी एक → स्वल्पविराम नाहीत |
| तुझ्याकडून घेतलेलं ते पुस्तक मस्त आहे. | The book, which I borrowed from you, is brilliant. | मराठी “-लेलं” → वस्तू: which; संबंधी शब्द गाळता येत नाही |
| तो पुन्हा नापास झाला, हे पाहून सगळ्यांना आश्चर्य वाटलं. | He failed again, which surprised everyone. | संपूर्ण वाक्यावर टिप्पणी → which, this नाही |
| पन्नास जणांनी अर्ज केला, ज्यांपैकी बहुतेकांना अनुभव नव्हता. | Fifty people applied, most of whom had no experience. | “ज्यांपैकी बहुतेक” → most of whom |
| जिच्या बहिणीबरोबर मी शाळेत होतो, त्या मायाचा साखरपुडा झाला. | Maya, whose sister I went to school with, got engaged. | “जिच्या” → whose – सारखंच |
| आम्ही ब्रायटनला जेवलो; तिथे माझा चुलतभाऊ कॅफे चालवतो. | We ate in Brighton, where my cousin runs a café. | “जिथे / तिथे” → where – सारखंच |
थोडक्यात: who / which / whose / where / when हे “जो / जी / जिचा / जिथे / जेव्हा” सारखे काम करतात. इंग्रजीत स्वल्पविराम = जास्तीची माहिती; संपूर्ण वाक्यावर टिप्पणी = which; “ज्यांपैकी / त्यांपैकी” = संख्या + of whom / of which.
रचना
Non-defining उपवाक्यातले संबंधी शब्द
| शब्द | कशासाठी | उदाहरण |
|---|---|---|
| who | माणसं (कर्ता किंवा कर्म) | My uncle, who is a chef, cooked dinner. |
| whom | माणसं (कर्म; औपचारिक) | The director, whom I met last year, has retired. |
| which | वस्तू, प्राणी, संपूर्ण वाक्य | The museum, which opened in 2019, is free. |
| whose | मालकी (माणसं आणि वस्तू) | Our neighbour, whose dog barks all night, is moving. |
| where | जागा | We stayed in Porto, where my parents met. |
| when | वेळ | I'll call you on Friday, when I'm less busy. |
नियम
| नियम | ✅ | ❌ |
|---|---|---|
| उपवाक्याभोवती स्वल्पविराम (वाक्य त्यावरच संपत असेल तर एक) | My car, which is ten years old, still runs well. | My car which is ten years old still runs well. |
| that नाही | Paris, which I love, is expensive. | Paris, that I love, is expensive. |
| संबंधी शब्द गाळता येत नाही | The film, which I saw yesterday, was great. | The film, I saw yesterday, was great. |
संख्या / प्रमाण + of whom / of which
| शब्द | माणसं | वस्तू |
|---|---|---|
| some / many / most / all / none / both / neither / one / two… | + of whom | + of which |
| उदाहरण | I have three brothers, all of whom live abroad. | She wrote five novels, two of which became films. |
टिप्पणी करणारं उपवाक्य
| मुख्य वाक्य | , which … (संपूर्ण वाक्याबद्दल) |
|---|---|
| The train was cancelled, | which meant we had to take a taxi. |
वापर
1Defining आणि non-defining – स्वल्पविराम अर्थ बदलतात
स्वल्पविरामांशिवाय उपवाक्य सांगतं कोणता. स्वल्पविरामांसह ते आधीच माहीत असलेल्या गोष्टीबद्दल माहिती जोडतं. अर्थ वेगळा होऊ शकतो. मराठीत हा फरक “जो … तो” किंवा “सगळे” अशा शब्दांनी दिसतो.
2जास्तीची माहिती: who, which, whom
माणसांसाठी who, वस्तूंसाठी which. माणूस कर्म असेल (मराठी “ज्यांना / ज्याला”) तर औपचारिक लिखाणात whom; बोलताना बहुतेक लोक who म्हणतात. उपवाक्य वाक्याच्या मध्ये किंवा शेवटी येऊ शकतं.
3संपूर्ण वाक्यासाठी which
Which फक्त एका नामाबद्दल नाही, तर आधीच्या संपूर्ण वाक्याच्या कल्पनेवर टिप्पणी करू शकतं. हे उपवाक्य टिप्पणी केलेल्या वाक्यानंतर, स्वल्पविरामानंतर येतं. मराठीत इथे “हे”, “याचं” किंवा “त्यामुळे” ने नवं वाक्य येतं, पण इंग्रजीत this, that किंवा what नाही.
4संख्या / प्रमाण + of whom / of which
संख्या किंवा प्रमाणाच्या शब्दानंतर माणसांसाठी of whom, वस्तूंसाठी of which. यामुळे दोन कल्पना एका सलग वाक्यात जोडल्या जातात; लिखाणात हे नेहमीचं आहे. मराठी “ज्यांपैकी / त्यांपैकी” इथे of आहे, आणि संख्या आधी येते.
5Non-defining उपवाक्यात whose, where आणि when
Whose मालकी दाखवतं, where जागेबद्दल आणि when वेळेबद्दल माहिती जोडतं. मराठी “ज्याचा / जिचा”, “जिथे”, “जेव्हा” इथे तसंच काम करतात.
नेहमीच्या चुका
मराठी भाषकांसाठी सापळे
1. “…, म्हणूनच…” → …, this is why…. मराठीत संपूर्ण वाक्यावर टिप्पणी आपण “हे”, “त्यामुळे”, “म्हणूनच” ने सुरू करतो: “वानखेडेवरची मॅच पावसामुळे दोनदा थांबली, म्हणूनच शेवटची ओव्हर मध्यरात्रीनंतर टाकली गेली.” इंग्रजीत स्वल्पविरामानंतर this ने नवं वाक्य जोडता येत नाही – ती दोन वेगळी वाक्यं होतात. एका वाक्यात टिप्पणी = which; नाहीतर पूर्णविराम देऊन नवं वाक्य.
2. “ज्यांपैकी बहुतेक…” → out of which most. मराठीत संख्येबरोबर “ज्यांपैकी”, “त्यांपैकी” येतं, आणि “-पैकी” इंग्रजी out of सारखा वाटतो. शिवाय मराठी क्रम आहे: आधी “ज्यांपैकी”, मग संख्या. प्रमाण इंग्रजीत संख्या आधी येते, आणि नंतर of whom / of which.
3. “चाळीस वर्षं मेस चालवलेल्या शुभदा काकू” → स्वल्पविरामांशिवाय Shubhada Kaku who…. मराठीत अशी माहिती नामाच्या आधी येते: “रंकाळ्याजवळ चाळीस वर्षं मेस चालवलेल्या शुभदा काकू”, आणि तिथे स्वल्पविराम नसतो. म्हणून इंग्रजीतही स्वल्पविराम राहून जातात. पण नावाने आधीच स्पष्ट झालेल्या किंवा एकमेव व्यक्तीबद्दल स्वल्पविराम नसतील तर वाटतं की “कोणत्या शुभदा काकू?” हे उपवाक्य सांगतंय – जणू अशा अनेक आहेत. स्पष्ट व्यक्ती + जास्तीची माहिती = स्वल्पविरामांमध्ये.
गोंधळ करू नका
defining आणि non-defining – पाहा A2-29 आणि B1-20. मराठीत दोन्हींसाठी “मी मागच्या आठवड्यात घेतलेला फोन” चालतं; इंग्रजीत स्वल्पविराम आणि शब्द बदलतात.
which (एक नाम) आणि which (संपूर्ण वाक्य)
which आणि what – which आधी आलेल्या गोष्टीकडे बोट दाखवतं; what म्हणजे “जे / जी गोष्ट”, आणि त्याच्या आधी काही नसतं. पाहा B2-20.
whom किंवा which च्या आधी preposition असलेली औपचारिक रूपं (the colleague to whom I spoke) C1-15 मध्ये आहेत. स्वल्पविरामांचे आणखी नियम B2-27 मध्ये आहेत.
स्पेलिंग आणि उच्चार
- बोलताना non-defining उपवाक्याच्या आधी आणि नंतर छोटा थांबा असतो, आणि उपवाक्य थोड्या खालच्या सुरात आणि जरा भरभर म्हणतात, बाजूच्या टिप्पणीसारखं: My brother | who lives in Toronto | is an architect.
- Defining उपवाक्यात थांबे नसतात: My brother who lives in Toronto is an architect एका दमात म्हणतात.
- उपवाक्य वाक्याच्या मध्ये असेल तर दोन स्वल्पविराम लागतात – एक आधी, एक नंतर. दुसरा स्वल्पविराम विसरू नका.
- whose (मालकी) आणि who's (= who is / who has) यांचा उच्चार एकच: /huːz/. शेवटचा /z/ घोष आहे – मधमाशीसारखा गुणगुणणारा आवाज; तो “ज” नाही आणि “स” पण नाही.
- whom /huːm/ औपचारिक आहे आणि बोलण्यात क्वचित येतं. सुरुवातीचा h हलका श्वास आहे – तो गाळू नका.
- which /wɪtʃ/ ची सुरुवात /w/ ने होते: ओठ गोल करा आणि दात खालच्या ओठाला लावू नका – नाहीतर ते मराठी “व”, /v/ सारखं ऐकू येतं (which “विच” नाही).
सुवर्णनियम
जास्तीची माहिती? ती स्वल्पविरामांमध्ये ठेवा आणि who / whom / which / whose / where / when वापरा – that नाही – आणि संबंधी शब्द कधीच गाळू नका. संपूर्ण वाक्यावर टिप्पणी = which (this नाही), आणि “ज्यांपैकी / त्यांपैकी” = संख्या + of whom / of which.
सराव
A. रचना
योग्य शब्दाने रिकाम्या जागा भरा.
-
My best friend, lives next door, is a nurse.
-
The castle, was built in 1250, is now a hotel.
-
Our teacher, husband is a famous chef, invited us to dinner.
-
We went to Lisbon, we ate the best seafood of our lives.
-
The company has 300 employees, most of work from home.
-
I've read his three books, none of I enjoyed.
-
वाक्यं अशी जोडा की त्यांपैकी एक जास्तीची माहिती होईल: Rome has nearly three million people. It is the capital of Italy.
B. अर्थ
प्रश्नांची उत्तरं द्या किंवा योग्य पर्याय निवडा.
-
कोण आजारी पडलं? "The guests, who ate the fish, got sick."
-
कोण आजारी पडलं? "The guests who ate the fish got sick."the ones who ate the fish
-
"He forgot my birthday, which hurt me" या वाक्यात which कशाबद्दल आहे?
-
योग्य पर्याय निवडा: I missed the bus, … meant I was late.
C. चूक शोधा
प्रत्येक वाक्यात एक चूक आहे किंवा वाक्य बरोबर आहे. दुरुस्त वाक्य लिहा किंवा correct लिहा.
-
My car, that is very old, broke down again.
-
She has two daughters, both of them are lawyers.
-
The restaurant, we went to last night, was excellent.
-
Our flat, which has two bedrooms, is near the station.flat (UK) = apartment (US)
D. संदर्भात
ईमेलमधल्या रिकाम्या जागा भरा. प्रत्येक जागी एक संबंधी शब्द (who, whom, which, whose, where, when) किंवा प्रमाण दाखवणारा शब्द येतो.
Hi Ana! We're having a great time in Edinburgh, 16 it hasn't stopped raining since Monday! We're staying with Uncle Tom, 17 house is right in the old town. His two sons, 18 of 19 study music, play the piano every evening. Yesterday we visited the castle, 20 was built on top of an old volcano. Then Tom's car broke down, 21 meant we had to walk home in the rain!
E. तुमचे स्वतःचे वाक्य
तुमच्या आयुष्याबद्दल इंग्रजीत लिहा.
-
कुटुंबातल्या एखाद्या व्यक्तीबद्दल किंवा मित्राबद्दल एक वाक्य लिहा, आणि who किंवा whose वापरून जास्तीची माहिती जोडा.
-
नुकत्याच घडलेल्या एखाद्या गोष्टीबद्दल एक वाक्य लिहा, आणि which वापरून त्यावर टिप्पणी करा.
F. मिश्र उजळणी
मागील धड्यांची उजळणी करा.
-
A2-29 Who, Which, That आणि Where: इंग्रजीत Relative Clauses मराठीत समजून घ्या A dentist is someone ___ looks after your teeth. …
-
B1-20 Relative Clauses: whose, where, when आणि सर्वनाम कधी गाळायचं – संबंधी उपवाक्य मराठीत That's the woman son plays in my team.
-
B2-07 Need, Needn't Have, Be Supposed To: इंग्रजीत गरज आणि बंधन सविस्तर We (needn't bring) our umbrellas — it was sunny all day.
-
B2-06 Must Have, Can't Have, Might Have: भूतकाळाबद्दल अंदाज इंग्रजीत She (can't see) the message — her phone was off.
उत्तरे
A. रचना
- who
- which
- whose
- where
- whom
- which
- Rome, which is the capital of Italy, has nearly three million people. / Rome, which has nearly three million people, is the capital of Italy.
B. अर्थ
- all the guests
- only some of the guests
- the fact that he forgot
- which
C. चूक शोधा
- My car, which is very old, broke down again.
- She has two daughters, both of whom are lawyers. / She has two daughters, and both of them are lawyers.
- The restaurant, which we went to last night, was excellent. / The restaurant we went to last night was excellent.
- ✓ Our flat, which has two bedrooms, is near the station.
D. संदर्भात
- where
- whose
- both
- whom
- which
- which
E. तुमचे स्वतःचे वाक्य
- My cousin Lara, who works in a hospital, is coming to visit next week.
- My phone fell in the sink, which meant I had to buy a new one.
F. मिश्र उजळणी
- who
- whose
- needn't have brought / didn't need to bring
- can't have seen / couldn't have seen
