SlowingoДүрэм
A2 32 / 38

Who, Which, That: тодотгох өгүүлбэр (relative clause) монголоор

Who, Which, That: Defining Relative Clauses

Энэ хуудсанд
  1. Зорилго
  2. Гол санаа
  3. Монгол хэл ба англи хэл
  4. Бүтэц
  5. Хэрэглээ
  6. Түгээмэл алдаа
  7. Монголчуудад тохиолддог урхи
  8. Бүү андуураарай
  9. Зөв бичих ба дуудлага
  10. Алтан дүрэм
  11. Дасгал

Зорилго

Энэ хичээлийн дараа та who, which, that, where-ийг хэрэглэн хоёр өгүүлбэрийг нийлүүлж, аль хүн, аль юм, аль газрыг хэлж байгаагаа яг тодорхой хэлж чадна. Мөн A nurse is someone who looks after sick people гэх мэт энгийн тодорхойлолт өгч сурна.

Гол санаа

Заримдаа ганц нэр үг хангалтгүй. The woman is my teacher. Аль эмэгтэй вэ? Өрөөнд арван эмэгтэй байна шүү дээ! Зөвийг нь заахын тулд нэмэлт мэдээлэл хэрэгтэй: The woman who is wearing the red coat is my teacher.

Энэ нэмэлт хэсгийг тодотгох өгүүлбэр (relative clause) гэнэ. Үүнийг юүлүүр гэж төсөөлөөрэй. Арван эмэгтэй дээд талаар нь орно, харин доод талаар нь ганцхан хүн гарна: улаан пальтотой нь. Тодотгох өгүүлбэр сонсогчид яг алийг нь хэлж байгааг тань харуулна.

Тодотгох өгүүлбэр холбох үгээр эхэлнэ: хүнд who, юманд which, хүн ба юманд хоёуланд that, газарт where. Энэ үг нэг дор хоёр ажил хийнэ. Хоёр өгүүлбэрийг холбоно, бас өгүүлбэр доторх нэг үгийн (he, she, it, them, there) оронд орно. Тиймээс he, she, it-ийг дахин нэмдэггүй: холбох үг өөрөө тэр хүн эсвэл тэр юм болчихсон.

Монгол хэл ба англи хэл

Монгол хэлэнд холбох үг огт байхгүй. Бид тодотгох хэсгийг нэр үгийн өмнө тавьж, үйл үгт «-сан», «-даг», «-х», «-ж байгаа» гэх мэт дагавар залгадаг: «Миний хажууд суудаг охин», «Өчигдөр худалдаж авсан ном». Англиар эсрэгээрээ: эхлээд нэр үг, дараа нь who / which / that / where, тэгээд энгийн өгүүлбэр шиг үгийн дараалал: the girl who sits next to me. Монгол дагавар хүн, юм, газрын аль нь болохыг ялгадаггүй («суудаг охин», «явдаг автобус», «амьдардаг хот»), харин англиар холбох үгээ нэр үгээр нь сонгоно.

МонголоорАнглиарЮу өөр вэ
Миний хажууд суудаг охинthe girl who sits next to meмонголоор тодотгол нэр үгийн өмнө; англиар who + үйл үг нэр үгийн ард
Нисэх буудал руу явдаг автобусthe bus which / that goes to the airportюманд which / that
Бидний уулзсан кафеthe café where we metгазарт where (өгүүлбэр бүтэн)
Миний очсон хотthe city that I visitedvisit-д тусагдахуун хэрэгтэй → that, where биш
Хүүхэд асардаг хүнsomeone who looks after childrenтодорхойлолт: someone who
Дээд давхарт амьдардаг хүмүүсthe people who live upstairsүйл үг нэр үгтэйгээ зохицно: people → live
Бидний үзсэн киноthe film that we sawэнд адилхан: «тэр киног» гэж дахин хэлдэггүй, англиар ч it нэмэхгүй

Товчхондоо: монгол тодотгол нэр үгийн өмнө, холбох үггүй; англи тодотгох өгүүлбэр нэр үгийн ард, who / which / that / where-ээр эхэлнэ.

Бүтэц

Холбох үгээ сонгох нь

Нэр үгХолбох үгЖишээ
хүнwho / thatthe man who / that lives next door
юм эсвэл амьтанwhich / thatthe bus which / that goes to the airport
газар (+ бүтэн өгүүлбэр)wherethe café where we met

Холбох үг өгүүлэгдэхүүний оронд орно

Хоёр өгүүлбэрНэг өгүүлбэр
I have a friend. She speaks four languages.I have a friend who speaks four languages.
This is the train. It goes to Oxford.This is the train that goes to Oxford.

Холбох үг тусагдахууны оронд орно

Хоёр өгүүлбэрНэг өгүүлбэр
The film was great. We saw it last night.The film that we saw last night was great.
The man is my uncle. You met him at the party.The man who you met at the party is my uncle.

Where нь there (тэр газар)-ын оронд орно

Хоёр өгүүлбэрНэг өгүүлбэр
That's the hotel. We stayed there.That's the hotel where we stayed.

Илүү төлөөний үг нэмэхгүй

ЗөвБуруу
the man who lives herethe man who he lives here
the book that I boughtthe book that I bought it
the town where I grew upthe town where I grew up there

Хэрэглээ

1Хүнд who ба that

Аль хүнийг хэлж байгаагаа who эсвэл that-аар хэлнэ. Хүнд who илүү түгээмэл, ялангуяа бичгээр.

The girl who sits next to me in class is from Canada.
Ангид миний хажууд суудаг охин Канадаас ирсэн.
«суудаг охин» → the girl who sits
Do you know anyone who can fix a laptop?
Зөөврийн компьютер засаж чадах хүн мэдэх үү?
anyone who + can
The doctor that I saw yesterday was very kind.
Өчигдөр миний үзүүлсэн эмч их эелдэг байсан.
хүнд that ч болно
I have a cousin who works for a big tech company.
Надад том технологийн компанид ажилладаг үеэл бий.
who + works: a cousin ганц тоо

2Юманд which ба that

Юм, амьтанд which эсвэл that хэрэглэнэ. Өдөр тутмын ярианд that илүү түгээмэл.

The phone that I bought last week has stopped working.
Өнгөрсөн долоо хоногт авсан утас маань ажиллахаа больчихлоо.
«авсан утас» → the phone that I bought
Is this the bus which goes to the city centre?
Энэ хотын төв рүү явдаг автобус мөн үү?
юманд which
I found a website that has free recipes.
Би үнэгүй жортой нэг вэбсайт оллоо.
«жортой» → that has
We have a dog that is scared of cats.
Манайд муурнаас айдаг нохой бий.
амьтанд that / which
The trains which leave from platform 2 don't go to the airport.
Хоёрдугаар тавцангаас хөдөлдөг галт тэрэгнүүд нисэх буудал руу явдаггүй.
trains олон тоо → leave

3Газарт where

Газрыг хэлээгүй ч өгүүлбэр бүтэн байвал where хэрэглэнэ: we stayed бүтэн тул the hotel where we stayed. Хэрэв үйл үг тусагдахуун шаарддаг бол (I visited it) where-ийн оронд that эсвэл which: the city that I visited. Монголоор хоёуланд «-сан» («байрласан зочид буудал», «очсон хот») тул энэ ялгааг монгол хэл харуулдаггүй.

This is the restaurant where we had our first date.
Энэ бол бидний анх болзож байсан ресторан.
«we had our first date» бүтэн → where
I'd like to live in a town where everyone knows each other.
Би бүгд бие биенээ таньдаг хотод амьдармаар байна.
where + бүтэн өгүүлбэр
The office where my mum works is next to the river.
Ээжийн ажилладаг оффис голын хажууд байдаг.
mum (UK), mom (US)
Is there a shop near here where I can buy batteries?
Ойрхон зай худалдаж авч болох дэлгүүр байна уу?
where + I can buy
Rome is the city that I want to visit next.
Ром бол миний дараа нь очихыг хүсэж буй хот.
«очих хот» гэсэн ч visit + тусагдахуун → that, where биш

4Тодорхойлолт: someone who / something that / a place where

Тодотгох өгүүлбэр үг тайлбарлахад их хэрэгтэй, ялангуяа үгээ мэдэхгүй эсвэл мартсан үед. Англиар тодорхойлолтын эхэнд a / an заавал ирнэ: A nurse is…, a machine that….

A nurse is someone who looks after sick people.
Сувилагч бол өвчтэй хүмүүсийг асардаг хүн.
монголоор «бол … хүн», англиар a + someone who
A dishwasher is a machine that washes plates and glasses.
Аяга таваг угаагч бол таваг, шил угаадаг машин.
a machine that
A library is a place where you can borrow books.
Номын сан бол ном зээлж авч болох газар.
a place where
A vet is a doctor who looks after animals.
Мал эмнэлгийн эмч бол амьтныг эмчилдэг эмч.
a doctor who
What do you call the thing that opens bottles?
Шил онгойлгодог тэр юмыг юу гэдэг билээ?
үгээ мартсан үед их хэрэгтэй

5Яг алийг нь заах

Тодотгох өгүүлбэрээр олон хүн, юмнаас нэгийг ялгаж заана. Тодотголгүй бол сонсогч алийг нь хэлж байгааг мэдэхгүй. Тодотгох өгүүлбэрийн үйл үг who / which / that-ийн өмнөх нэр үгтэйгээ зохицно. Монгол үйл үг тоогоор хувирдаггүй тул энд анхааралтай байгаарай.

The woman who is wearing the red coat is my teacher.
Улаан пальто өмссөн эмэгтэй бол миний багш.
монголоор «өмссөн», англиар is wearing
The book that I'm reading at the moment is really good.
Миний одоо уншиж байгаа ном үнэхээр сайн.
that I'm reading
Where are the keys that were on the table?
Ширээн дээр байсан түлхүүрүүд хаана байна?
keys олон тоо → were
The people who live upstairs are very noisy.
Дээд давхарт амьдардаг хүмүүс их чимээ шуугиантай.
people → live (-s-гүй)
I can't find the photo that you sent me.
Чиний надад явуулсан зургийг олохгүй байна.
«явуулсан зураг» → the photo that you sent
The man who lives upstairs is a chef.
Дээд давхарт амьдардаг эрэгтэй тогооч.
the man → lives

Түгээмэл алдаа

❌The man who he lives next door is a pilot.
✅The man who lives next door is a pilot.
who нь he-ийн оронд аль хэдийн орсон.
❌This is the cake that I made it.
✅This is the cake that I made.
that нь it-ийн оронд аль хэдийн орсон.
❌The woman which works here is nice.
✅The woman who works here is nice.
Хүнд who эсвэл that, which биш.
❌That's the shop where I bought it there.
✅That's the shop where I bought it.
where нь there-ийн оронд аль хэдийн орсон.
❌The town where I live in is small.
✅The town where I live is small.
where дотор in аль хэдийн бий. (Мөн зөв: The town that I live in.)
❌The city where I visited was beautiful.
✅The city that I visited was beautiful.
visit-д тусагдахуун хэрэгтэй тул өгүүлбэр бүтэн биш: that / which.
❌The people who works here are friendly.
✅The people who work here are friendly.
Үйл үг who-гийн өмнөх нэр үгтэйгээ зохицно (people → work).
❌A teacher is someone what teaches.
✅A teacher is someone who teaches.
Ийм нэр үгийн дараа what хэрэглэдэггүй.

Монголчуудад тохиолддог урхи

1. Тодотголыг нэр үгийн өмнө тавих. Монголоор тодотгох хэсэг бүхэлдээ нэр үгийн өмнө ирдэг: «Нагац ахын маань Сөүлээс явуулсан илгээмж хаана байна?». Анхан шатны суралцагчид энэ дарааллыг англиар шууд хуулах нь бий. Англиар нэр үг эхэлж, тодотгол нь араас нь холбох үгээр ирнэ.

❌Where is the my uncle sent from Seoul parcel?
✅Where is the parcel that my uncle sent from Seoul? эсвэл Where is the parcel which my uncle sent from Seoul?
нэр үг + that / which + өгүүлбэр

2. Холбох үгийг орхих. Монголд холбох үг байдаггүй тул «Дархнаас ирсэн оюутан манай хамт олонд нэгдсэн» гэдгийг үйл үгээр шууд залгах нь элбэг. Тодотгох өгүүлбэр өгүүлэгдэхүүний оронд орж байвал who / that заавал хэрэгтэй.

❌A student comes from Darkhan has joined our team.
✅A student who comes from Darkhan has joined our team. эсвэл A student that comes from Darkhan has joined our team.
өгүүлэгдэхүүний оронд who / that-ийг орхиж болохгүй

3. «Очсон газар» → where I visited. Монгол «-сан» дагавар үйл үг нь юуг шаардаж байгааг ялгадаггүй: «Сургуулийн аялалд очсон газруудаас надад хамгийн их таалагдсан нь Хархорин». Англи visit, see, like, enjoy тусагдахуун шаарддаг тул where биш, that / which хэрэглэнэ.

❌Of all the places on our school trip, Kharkhorin is the one where I enjoyed most.
✅Of all the places on our school trip, Kharkhorin is the one that I enjoyed most. эсвэл Of all the places on our school trip, Kharkhorin is the one which I enjoyed most.
enjoy + тусагдахуун → that / which

4. Тодотгол доторх үйл үгийн -s. Монгол үйл үг ганц, олон тоогоор хувирдаггүй («ажилладаг хүн», «ажилладаг хүмүүс»). Тиймээс «Манай ангид Эрдэнэтээс ирсэн шинэ багш бий» гэх мэт өгүүлбэрт тодотгол доторх үйл үгийг өмнөх нэр үгтэй нь зохицуулахаа мартдаг. Ганц тоонд -s, олон тоонд -s-гүй.

❌Our class has a new teacher who come from Erdenet.
✅Our class has a new teacher who comes from Erdenet.
a teacher ганц тоо → comes

5. «Юу» → what. Холбох үг хэрэгтэйг мэдсэн ч асуух үгээ («юу» = what) шууд хэрэглэх нь элбэг: «Нохойн хоолонд хэрэглэдэг төмөр аяга хаана байна?». Нэр үгийн дараа what ирэхгүй: юманд that / which.

❌Where is the metal bowl what we use for the dog's food?
✅Where is the metal bowl that we use for the dog's food? эсвэл Where is the metal bowl which we use for the dog's food?
нэр үгийн дараа what биш, that / which

Бүү андуураарай

Асуултын who ба тодотгох өгүүлбэрийн who – Асуултад who мэдээлэл асууна. Тодотгох өгүүлбэрт хоёр санааг холбоно, нэр үгийн дараах хэсэг нь энгийн өгүүлбэрийн дараалалтай. A1-16-ийг үзнэ үү.

Who lives next door?
Хөрш айлд хэн амьдардаг вэ?
асуулт
The man who lives next door is a pilot.
Хөрш айлд амьдардаг эрэгтэй нисгэгч.
тодотгох өгүүлбэр
Where did you meet her?
Чи түүнтэй хаана танилцсан бэ?
асуулт: did + өгүүлэгдэхүүн
That's the café where we met.
Тэр бол бидний танилцсан кафе.
тодотгох өгүүлбэр: did байхгүй

Газарт where эсвэл that / which – Газрыг хэлээгүй ч өгүүлбэр бүтэн бол where (we saw the dinosaurs there). Газар өөрөө өгүүлэгдэхүүн эсвэл тусагдахуун бол that / which.

That's the museum where we saw the dinosaurs.
Тэр бол бидний үлэг гүрвэл үзсэн музей.
we saw them there → where
That's the museum that opened last year.
Тэр бол өнгөрсөн жил нээгдсэн музей.
музей өөрөө нээгдсэн → that

Энэ хичээл ба дараагийн алхмууд – whose, when болон who / that-ийг орхих (the book I bought) B1-20 хичээлд бий. Нэмэлт мэдээлэл өгдөг таслалтай өгүүлбэр (My brother, who lives in Rome, …) B2-08 хичээлд бий.

Зөв бичих ба дуудлага

  • Эдгээр тодотгох өгүүлбэрийн өмнө, ард таслал тавихгүй: тодотгол нь нэр үгийн нэг хэсэг. Таслалтай бол өөр төрлийн, өөр утгатай өгүүлбэр болно – B2-08-ийг үзнэ үү.
  • Тодотгох өгүүлбэрт that ихэвчлэн сул дуудагдана: /ðət/ – the car that I bought. /ð/ авиа монгол хэлэнд байхгүй: хэлний үзүүрээ шүдний хооронд хөнгөн хавчуулж, хоолойгоо дуугаргаарай. «з» эсвэл «д» болгож бүү хэлээрэй.
  • who = /huː/: w дуудагдахгүй. Англи h бол зөвхөн амьсгал, монгол «х» шиг хоолойн ар хэсгээр шуугихгүй. Урт /uː/ нь монгол урт «уу»-тай ойролцоо.
  • which = /wɪtʃ/, witch-тэй ижил дуудлагатай. /w/-д уруулаа дугуйлж урагш сунгаарай; доод уруулаа шүдэнд хүргэхгүй. Төгсгөлийн /tʃ/ бол монгол «ч» тул амархан.
  • Нэр үг, тодотгох өгүүлбэрийг завсарлагагүй нэг хэсэг болгон хэлээрэй: the woman who lives upstairs | is a doctor.

Алтан дүрэм

Хүн → who / that. Юм → which / that. Газар → where, газрыг хэлээгүй ч өгүүлбэр бүтэн бол. Холбох үг тэр хүн, юм, газрын оронд ордог тул he, she, it, there-ийг дахин бүү нэмээрэй. Монгол «-сан / -даг» тодотгол нэр үгийн өмнө ирдэг бол англи тодотгол нэр үгийн ард ирнэ.

Дасгал

A. Бүтэц

Дутуу үгийг нөхөж, эсвэл хоёр өгүүлбэрийг нэг болгоно уу.

  1. A fridge is a machine keeps food cold.
  2. A dentist is someone takes care of your teeth.
  3. The people live next door are from Chile.
  4. Нийлүүлнэ үү: I met a man. He plays in a band.
  5. Нийлүүлнэ үү: This is the park. I go running there.
  6. Нийлүүлнэ үү: The pizza was delicious. We ordered it.

B. Утга

Нөхцөл байдалд тохирох хувилбарыг сонгоно уу.

  1. Зөв хариултыг сонгоно уу: The woman … runs the café is very friendly.
  2. Зөв хариултыг сонгоно уу: This is the hotel … we stayed last summer.
  3. Зөв хариултыг сонгоно уу: Paris is the city … I'd most like to visit.
  4. Зөв хариултыг сонгоно уу: I lost the umbrella … you gave me.
  5. Аль өгүүлбэр нь аль хамт ажиллагчийг хэлж байгааг харуулж байна вэ?

C. Алдааг олоорой

Өгүүлбэр бүр нэг алдаатай эсвэл зөв байна. Засварласан өгүүлбэрийг бичнэ үү, эсвэл correct гэж бичнэ үү.

  1. The boy who he broke the window ran away.
  2. Here is the email that you wanted it.
  3. The students which passed the test got a certificate.
  4. A library is a place where you can borrow books.

D. Нөхцөл байдалд

Харилцан яриаг уншаад дутуу үгийг нөхөөрэй.

Looking for a house
Agent: This is the house 16 has a big garden. It's on the street 17 the new market is.
Sara: It's lovely. Is there a supermarket 18 is open late?
Agent: Yes, and the woman 19 owns it lives upstairs. She's very friendly.
Sara: Great. And is that the bus stop 20 I can get the bus to the city centre?

E. Таны ээлж

Өөрийнхөө тухай англиар бичээрэй.

  1. Хоёр үгийг өөрийг нь хэлэлгүйгээр someone who, something that эсвэл a place where-ээр тайлбарлана уу.
  2. Танд чухал нэг хүн эсвэл газрын тухай нэг өгүүлбэр бичнэ үү.

F. Холимог давталт

Өмнөх хичээлүүдээ давтаарай.

  1. A1-16 Асуух үгс монголоор: what, where, when, who, why, how ба үгийн дараалал
    Where you buy that jacket?
  2. A2-28 Used To: өнгөрсөн зуршлыг англиар хэрхэн хэлэх вэ
    I like vegetables, but now I love them. (used to-гийн үгүйсгэл)
  3. A2-16 Present Perfect: Have you ever…? Амьдралын туршлагыг англиар ярих нь
    Have you ever (be) to the restaurant where they make that famous pizza?
Хариулт

A. Бүтэц

  1. that / which
  2. who / that
  3. who / that
  4. I met a man who plays in a band. / I met a man that plays in a band.
  5. This is the park where I go running. / This is the park that I go running in. / This is the park which I go running in.
  6. The pizza that we ordered was delicious. / The pizza which we ordered was delicious. / The pizza we ordered was delicious.

B. Утга

  1. who
  2. where
  3. that
  4. that
  5. The colleague who sits next to me is ill.

C. Алдааг олоорой

  1. The boy who broke the window ran away. / The boy that broke the window ran away.
  2. Here is the email that you wanted. / Here is the email which you wanted. / Here is the email you wanted.
  3. The students who passed the test got a certificate. / The students that passed the test got a certificate.
  4. ✓ A library is a place where you can borrow books.

D. Нөхцөл байдалд

  1. that / which
  2. where
  3. that / which
  4. who / that
  5. where

E. Таны ээлж

  1. It's someone who cuts your hair. It's a place where you can watch films on a big screen.
  2. My grandmother is the person who taught me to cook.

F. Холимог давталт

  1. did
  2. didn't use to / never used to
  3. been
Android аппЯвж байхдаа суралц Google Play