Who, Which, That: тодотгох өгүүлбэр (relative clause) монголоор
Who, Which, That: Defining Relative Clauses
Энэ хуудсанд
Зорилго
Энэ хичээлийн дараа та who, which, that, where-ийг хэрэглэн хоёр өгүүлбэрийг нийлүүлж, аль хүн, аль юм, аль газрыг хэлж байгаагаа яг тодорхой хэлж чадна. Мөн A nurse is someone who looks after sick people гэх мэт энгийн тодорхойлолт өгч сурна.
Гол санаа
Заримдаа ганц нэр үг хангалтгүй. The woman is my teacher. Аль эмэгтэй вэ? Өрөөнд арван эмэгтэй байна шүү дээ! Зөвийг нь заахын тулд нэмэлт мэдээлэл хэрэгтэй: The woman who is wearing the red coat is my teacher.
Энэ нэмэлт хэсгийг тодотгох өгүүлбэр (relative clause) гэнэ. Үүнийг юүлүүр гэж төсөөлөөрэй. Арван эмэгтэй дээд талаар нь орно, харин доод талаар нь ганцхан хүн гарна: улаан пальтотой нь. Тодотгох өгүүлбэр сонсогчид яг алийг нь хэлж байгааг тань харуулна.
Тодотгох өгүүлбэр холбох үгээр эхэлнэ: хүнд who, юманд which, хүн ба юманд хоёуланд that, газарт where. Энэ үг нэг дор хоёр ажил хийнэ. Хоёр өгүүлбэрийг холбоно, бас өгүүлбэр доторх нэг үгийн (he, she, it, them, there) оронд орно. Тиймээс he, she, it-ийг дахин нэмдэггүй: холбох үг өөрөө тэр хүн эсвэл тэр юм болчихсон.
Монгол хэл ба англи хэл
Монгол хэлэнд холбох үг огт байхгүй. Бид тодотгох хэсгийг нэр үгийн өмнө тавьж, үйл үгт «-сан», «-даг», «-х», «-ж байгаа» гэх мэт дагавар залгадаг: «Миний хажууд суудаг охин», «Өчигдөр худалдаж авсан ном». Англиар эсрэгээрээ: эхлээд нэр үг, дараа нь who / which / that / where, тэгээд энгийн өгүүлбэр шиг үгийн дараалал: the girl who sits next to me. Монгол дагавар хүн, юм, газрын аль нь болохыг ялгадаггүй («суудаг охин», «явдаг автобус», «амьдардаг хот»), харин англиар холбох үгээ нэр үгээр нь сонгоно.
| Монголоор | Англиар | Юу өөр вэ |
|---|---|---|
| Миний хажууд суудаг охин | the girl who sits next to me | монголоор тодотгол нэр үгийн өмнө; англиар who + үйл үг нэр үгийн ард |
| Нисэх буудал руу явдаг автобус | the bus which / that goes to the airport | юманд which / that |
| Бидний уулзсан кафе | the café where we met | газарт where (өгүүлбэр бүтэн) |
| Миний очсон хот | the city that I visited | visit-д тусагдахуун хэрэгтэй → that, where биш |
| Хүүхэд асардаг хүн | someone who looks after children | тодорхойлолт: someone who |
| Дээд давхарт амьдардаг хүмүүс | the people who live upstairs | үйл үг нэр үгтэйгээ зохицно: people → live |
| Бидний үзсэн кино | the film that we saw | энд адилхан: «тэр киног» гэж дахин хэлдэггүй, англиар ч it нэмэхгүй |
Товчхондоо: монгол тодотгол нэр үгийн өмнө, холбох үггүй; англи тодотгох өгүүлбэр нэр үгийн ард, who / which / that / where-ээр эхэлнэ.
Бүтэц
Холбох үгээ сонгох нь
| Нэр үг | Холбох үг | Жишээ |
|---|---|---|
| хүн | who / that | the man who / that lives next door |
| юм эсвэл амьтан | which / that | the bus which / that goes to the airport |
| газар (+ бүтэн өгүүлбэр) | where | the café where we met |
Холбох үг өгүүлэгдэхүүний оронд орно
| Хоёр өгүүлбэр | Нэг өгүүлбэр |
|---|---|
| I have a friend. She speaks four languages. | I have a friend who speaks four languages. |
| This is the train. It goes to Oxford. | This is the train that goes to Oxford. |
Холбох үг тусагдахууны оронд орно
| Хоёр өгүүлбэр | Нэг өгүүлбэр |
|---|---|
| The film was great. We saw it last night. | The film that we saw last night was great. |
| The man is my uncle. You met him at the party. | The man who you met at the party is my uncle. |
Where нь there (тэр газар)-ын оронд орно
| Хоёр өгүүлбэр | Нэг өгүүлбэр |
|---|---|
| That's the hotel. We stayed there. | That's the hotel where we stayed. |
Илүү төлөөний үг нэмэхгүй
| Зөв | Буруу |
|---|---|
| the man who lives here | the man who he lives here |
| the book that I bought | the book that I bought it |
| the town where I grew up | the town where I grew up there |
Хэрэглээ
1Хүнд who ба that
Аль хүнийг хэлж байгаагаа who эсвэл that-аар хэлнэ. Хүнд who илүү түгээмэл, ялангуяа бичгээр.
2Юманд which ба that
Юм, амьтанд which эсвэл that хэрэглэнэ. Өдөр тутмын ярианд that илүү түгээмэл.
3Газарт where
Газрыг хэлээгүй ч өгүүлбэр бүтэн байвал where хэрэглэнэ: we stayed бүтэн тул the hotel where we stayed. Хэрэв үйл үг тусагдахуун шаарддаг бол (I visited it) where-ийн оронд that эсвэл which: the city that I visited. Монголоор хоёуланд «-сан» («байрласан зочид буудал», «очсон хот») тул энэ ялгааг монгол хэл харуулдаггүй.
4Тодорхойлолт: someone who / something that / a place where
Тодотгох өгүүлбэр үг тайлбарлахад их хэрэгтэй, ялангуяа үгээ мэдэхгүй эсвэл мартсан үед. Англиар тодорхойлолтын эхэнд a / an заавал ирнэ: A nurse is…, a machine that….
5Яг алийг нь заах
Тодотгох өгүүлбэрээр олон хүн, юмнаас нэгийг ялгаж заана. Тодотголгүй бол сонсогч алийг нь хэлж байгааг мэдэхгүй. Тодотгох өгүүлбэрийн үйл үг who / which / that-ийн өмнөх нэр үгтэйгээ зохицно. Монгол үйл үг тоогоор хувирдаггүй тул энд анхааралтай байгаарай.
Түгээмэл алдаа
Монголчуудад тохиолддог урхи
1. Тодотголыг нэр үгийн өмнө тавих. Монголоор тодотгох хэсэг бүхэлдээ нэр үгийн өмнө ирдэг: «Нагац ахын маань Сөүлээс явуулсан илгээмж хаана байна?». Анхан шатны суралцагчид энэ дарааллыг англиар шууд хуулах нь бий. Англиар нэр үг эхэлж, тодотгол нь араас нь холбох үгээр ирнэ.
2. Холбох үгийг орхих. Монголд холбох үг байдаггүй тул «Дархнаас ирсэн оюутан манай хамт олонд нэгдсэн» гэдгийг үйл үгээр шууд залгах нь элбэг. Тодотгох өгүүлбэр өгүүлэгдэхүүний оронд орж байвал who / that заавал хэрэгтэй.
3. «Очсон газар» → where I visited. Монгол «-сан» дагавар үйл үг нь юуг шаардаж байгааг ялгадаггүй: «Сургуулийн аялалд очсон газруудаас надад хамгийн их таалагдсан нь Хархорин». Англи visit, see, like, enjoy тусагдахуун шаарддаг тул where биш, that / which хэрэглэнэ.
4. Тодотгол доторх үйл үгийн -s. Монгол үйл үг ганц, олон тоогоор хувирдаггүй («ажилладаг хүн», «ажилладаг хүмүүс»). Тиймээс «Манай ангид Эрдэнэтээс ирсэн шинэ багш бий» гэх мэт өгүүлбэрт тодотгол доторх үйл үгийг өмнөх нэр үгтэй нь зохицуулахаа мартдаг. Ганц тоонд -s, олон тоонд -s-гүй.
5. «Юу» → what. Холбох үг хэрэгтэйг мэдсэн ч асуух үгээ («юу» = what) шууд хэрэглэх нь элбэг: «Нохойн хоолонд хэрэглэдэг төмөр аяга хаана байна?». Нэр үгийн дараа what ирэхгүй: юманд that / which.
Бүү андуураарай
Асуултын who ба тодотгох өгүүлбэрийн who – Асуултад who мэдээлэл асууна. Тодотгох өгүүлбэрт хоёр санааг холбоно, нэр үгийн дараах хэсэг нь энгийн өгүүлбэрийн дараалалтай. A1-16-ийг үзнэ үү.
Газарт where эсвэл that / which – Газрыг хэлээгүй ч өгүүлбэр бүтэн бол where (we saw the dinosaurs there). Газар өөрөө өгүүлэгдэхүүн эсвэл тусагдахуун бол that / which.
Энэ хичээл ба дараагийн алхмууд – whose, when болон who / that-ийг орхих (the book I bought) B1-20 хичээлд бий. Нэмэлт мэдээлэл өгдөг таслалтай өгүүлбэр (My brother, who lives in Rome, …) B2-08 хичээлд бий.
Зөв бичих ба дуудлага
- Эдгээр тодотгох өгүүлбэрийн өмнө, ард таслал тавихгүй: тодотгол нь нэр үгийн нэг хэсэг. Таслалтай бол өөр төрлийн, өөр утгатай өгүүлбэр болно – B2-08-ийг үзнэ үү.
- Тодотгох өгүүлбэрт that ихэвчлэн сул дуудагдана: /ðət/ – the car that I bought. /ð/ авиа монгол хэлэнд байхгүй: хэлний үзүүрээ шүдний хооронд хөнгөн хавчуулж, хоолойгоо дуугаргаарай. «з» эсвэл «д» болгож бүү хэлээрэй.
- who = /huː/: w дуудагдахгүй. Англи h бол зөвхөн амьсгал, монгол «х» шиг хоолойн ар хэсгээр шуугихгүй. Урт /uː/ нь монгол урт «уу»-тай ойролцоо.
- which = /wɪtʃ/, witch-тэй ижил дуудлагатай. /w/-д уруулаа дугуйлж урагш сунгаарай; доод уруулаа шүдэнд хүргэхгүй. Төгсгөлийн /tʃ/ бол монгол «ч» тул амархан.
- Нэр үг, тодотгох өгүүлбэрийг завсарлагагүй нэг хэсэг болгон хэлээрэй: the woman who lives upstairs | is a doctor.
Алтан дүрэм
Хүн → who / that. Юм → which / that. Газар → where, газрыг хэлээгүй ч өгүүлбэр бүтэн бол. Холбох үг тэр хүн, юм, газрын оронд ордог тул he, she, it, there-ийг дахин бүү нэмээрэй. Монгол «-сан / -даг» тодотгол нэр үгийн өмнө ирдэг бол англи тодотгол нэр үгийн ард ирнэ.
Дасгал
A. Бүтэц
Дутуу үгийг нөхөж, эсвэл хоёр өгүүлбэрийг нэг болгоно уу.
-
A fridge is a machine keeps food cold.
-
A dentist is someone takes care of your teeth.
-
The people live next door are from Chile.
-
Нийлүүлнэ үү: I met a man. He plays in a band.
-
Нийлүүлнэ үү: This is the park. I go running there.
-
Нийлүүлнэ үү: The pizza was delicious. We ordered it.
B. Утга
Нөхцөл байдалд тохирох хувилбарыг сонгоно уу.
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: The woman … runs the café is very friendly.
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: This is the hotel … we stayed last summer.
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: Paris is the city … I'd most like to visit.
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: I lost the umbrella … you gave me.
-
Аль өгүүлбэр нь аль хамт ажиллагчийг хэлж байгааг харуулж байна вэ?
C. Алдааг олоорой
Өгүүлбэр бүр нэг алдаатай эсвэл зөв байна. Засварласан өгүүлбэрийг бичнэ үү, эсвэл correct гэж бичнэ үү.
-
The boy who he broke the window ran away.
-
Here is the email that you wanted it.
-
The students which passed the test got a certificate.
-
A library is a place where you can borrow books.
D. Нөхцөл байдалд
Харилцан яриаг уншаад дутуу үгийг нөхөөрэй.
Agent: This is the house 16 has a big garden. It's on the street 17 the new market is.
Sara: It's lovely. Is there a supermarket 18 is open late?
Agent: Yes, and the woman 19 owns it lives upstairs. She's very friendly.
Sara: Great. And is that the bus stop 20 I can get the bus to the city centre?
E. Таны ээлж
Өөрийнхөө тухай англиар бичээрэй.
-
Хоёр үгийг өөрийг нь хэлэлгүйгээр someone who, something that эсвэл a place where-ээр тайлбарлана уу.
-
Танд чухал нэг хүн эсвэл газрын тухай нэг өгүүлбэр бичнэ үү.
F. Холимог давталт
Өмнөх хичээлүүдээ давтаарай.
-
A1-16 Асуух үгс монголоор: what, where, when, who, why, how ба үгийн дараалал Where you buy that jacket?
-
A2-28 Used To: өнгөрсөн зуршлыг англиар хэрхэн хэлэх вэ I like vegetables, but now I love them. (used to-гийн үгүйсгэл)
-
A2-16 Present Perfect: Have you ever…? Амьдралын туршлагыг англиар ярих нь Have you ever (be) to the restaurant where they make that famous pizza?
Хариулт
A. Бүтэц
- that / which
- who / that
- who / that
- I met a man who plays in a band. / I met a man that plays in a band.
- This is the park where I go running. / This is the park that I go running in. / This is the park which I go running in.
- The pizza that we ordered was delicious. / The pizza which we ordered was delicious. / The pizza we ordered was delicious.
B. Утга
- who
- where
- that
- that
- The colleague who sits next to me is ill.
C. Алдааг олоорой
- The boy who broke the window ran away. / The boy that broke the window ran away.
- Here is the email that you wanted. / Here is the email which you wanted. / Here is the email you wanted.
- The students who passed the test got a certificate. / The students that passed the test got a certificate.
- ✓ A library is a place where you can borrow books.
D. Нөхцөл байдалд
- that / which
- where
- that / which
- who / that
- where
E. Таны ээлж
- It's someone who cuts your hair. It's a place where you can watch films on a big screen.
- My grandmother is the person who taught me to cook.
F. Холимог давталт
- did
- didn't use to / never used to
- been
