SlowingoGrammatica
B2 27 / 30

Phrasal verbs: wat betekenen up, down, out, off en on?

Phrasal Verbs: What the Particles Mean

Op deze pagina
  1. Leerdoel
  2. Het idee
  3. Nederlands en Engels vergeleken
  4. Vorm
  5. Gebruik
  6. Veelgemaakte fouten
  7. Valkuilen voor Nederlandstaligen
  8. Niet verwarren
  9. Spelling en uitspraak
  10. Gouden regel
  11. Oefeningen

Leerdoel

Na deze les gebruik je de kernbetekenissen van up, down, out, off, on, away, back en over om nieuwe phrasal verbs te begrijpen, hun betekenis in context te raden en ze makkelijker te onthouden.

Het idee

Veel leerders behandelen phrasal verbs als een lange lijst losse woorden: give up, give away, give back, give out… Maar het partikel (het kleine woordje erachter) is zelden willekeurig. Meestal heeft het een eigen betekenis.

Zie de partikels als de punten van een kompas. Elk partikel begint als een richting in de ruimte. Up gaat omhoog, naar de top – en van daaruit naar ‘meer’ en ‘af, klaar’. Down gaat omlaag – naar ‘minder’, ‘gestopt’ en ‘op papier’. Out gaat van binnen naar buiten – dingen verdwijnen, of komen naar buiten waar we ze kunnen zien. Off verbreekt het contact en gaat weg. On blijft in contact en gaat door.

Het werkwoord vertelt je de handeling; het partikel vertelt je de richting van het resultaat. Dat verklaart niet elk phrasal verb – sommige zijn idioom – maar wel verrassend veel, en het maakt van een lijst een systeem.

Nederlands en Engels vergeleken

Het Nederlands heeft iets wat erg op phrasal verbs lijkt: scheidbare werkwoorden als opeten, terugbellen, weggeven en doorgaan. Ook daar draagt het eerste deel vaak een richting: op is vaak ‘helemaal, tot het op is’, terug is terug, weg is weg, door is verder. Daardoor herken je veel Engelse phrasal verbs meteen. Maar de partikels lopen niet altijd gelijk. Op is niet altijd up (opschrijven = write down), uit is vaak off (het licht uitdoen = turn the light off), en af betekent in het Nederlands vaak ‘klaar’ – iets wat off in het Engels niet betekent.

NederlandsEngelsPartikel hetzelfde?
opeten, opmakeneat up, use upja: helemaal, tot het op is
terugbellen, terugbetalencall back, pay backja
weggeven, weglopengive away, run awayja
uitzoeken, uitverkochtfind out / sort out, sold outja
doorgaan (verder)carry on, go onnee: door → on
opschrijvenwrite downnee: op → down
het licht uitdoen / aandoenturn the light off / onhalf: uit → off
het werk is af, iets afmakenthe work is finished, finish sthnee: geen off

Ook de woordvolgorde lijkt op elkaar: Ik bel je terug – I'll call you back. Een voornaamwoord staat in het Engels altijd tussen werkwoord en partikel B1-28.

Vorm

De grammatica van phrasal verbs (woordvolgorde, lijdend voorwerp, voornaamwoorden) staat in B1-28. Deze les gaat over de betekenis.

De partikels en hun kernbetekenis

PartikelKernbeeldAfgeleide betekenissenVoorbeelden
upomhoog, naar de topmeer; helemaal / af; uiteindelijk ergens belandenturn up, go up, speak up; eat up, use up, tidy up; end up
downomlaag, naar de grondminder; ophouden te werken; op papier zettenslow down, cut down (on), turn down; break down, shut down; write down, note down
outvan binnen naar buitenverdwijnen / niets meer over; oplossen / afronden; naar buiten, naar veel mensenrun out, sell out, go out; work out, sort out, find out; hand out, point out
offweg van een plek of oppervlakvertrek; loskoppelen / verwijderen; afzeggenset off, take off; turn off, cut off, take off (kleding); call off
onin contact, doorgaanddoorgaan; vastmaken / dragen / aanzettencarry on, go on, hold on, keep on; put on, try on, turn on
awaynaar een afstandweggaan; naar een andere eigenaar of plekrun away, give away, throw away, put away
backterug naar de plek of persoon van eerstterugcall back, pay back, give back, go back
overvan de ene kant naar de andere; opnieuwgoed nadenken; van begin tot eind nakijkenthink over, talk over, read over

Phrasal verbs van drie delen houden de betekenis van het partikel en krijgen een voorzetsel vóór het lijdend voorwerp: run out of milk, cut down on sugar, keep up with the news. Zie B1-28.

Gebruik

1Up – meer, helemaal af, ergens belanden

Up betekent vaak meer (harder geluid, hogere prijzen, meer inzet). Het betekent ook helemaal, tot er niets meer over is of het werk af is – net als op in opeten en opmaken. End up betekent uiteindelijk ergens belanden, vaak zonder dat je het van plan was.

Could you turn the music up? I can't hear it.
Kun je de muziek harder zetten? Ik hoor het niet.
House prices have gone up again.
De huizenprijzen zijn weer gestegen.
Please speak up. The people at the back can't hear you.
Praat alsjeblieft wat harder. De mensen achterin kunnen je niet horen.
We've used up all the printer paper.
We hebben al het printerpapier opgemaakt.
helemaal, niets meer over: up = op
I'll tidy up after the party.
Ik ruim na het feest wel op.
tot het werk af is
We missed the turning and ended up in the next town.
We misten de afslag en kwamen in het volgende stadje terecht.
end up = terechtkomen; turning (UK), turn (US)

2Down – minder, ophouden, opschrijven

Down betekent vaak minder (snelheid, geluid, hoeveelheid). Het kan ook betekenen dat iets ophoudt te werken of sluit. Bij werkwoorden van schrijven betekent het op papier zetten – waar het Nederlands juist op gebruikt (opschrijven).

Slow down! You're driving too fast.
Rem af! Je rijdt te hard.
I'm trying to cut down on sugar.
Ik probeer minder suiker te eten.
cut down on = minderen met
Could you turn the TV down a bit?
Kun je de tv wat zachter zetten?
Our car broke down on the motorway.
Onze auto kreeg pech op de snelweg.
hield op met werken; motorway (UK), highway (US)
The factory shut down in 2019.
De fabriek is in 2019 gesloten.
Engels Past Simple: afgesloten tijd
Let me write down your number.
Even je nummer opschrijven.
opschrijven → write down, niet ‘write up’

3Out – verdwijnen, oplossen, naar buiten

Out kan betekenen dat iets verdwijnt of dat er niets meer over is. Het betekent ook tot het antwoord duidelijk is – de oplossing ‘komt eruit’, net als bij uitzoeken. En het kan naar buiten betekenen: van één persoon naar veel mensen, of naar buiten waar mensen het zien.

We've run out of milk.
De melk is op.
niets meer over
The tickets sold out in ten minutes.
De kaartjes waren binnen tien minuten uitverkocht.
uitverkocht = sold out
The candle went out.
De kaars ging uit.
hield op met branden
I can't work out how this app works.
Ik snap niet hoe deze app werkt.
begrijpen, oplossen
Don't worry, we'll sort it out.
Maak je geen zorgen, we lossen het wel op.
Did you find out why the train was late?
Heb je ontdekt waarom de trein vertraging had?
The teacher handed out the exam papers.
De docent deelde de examens uit.
naar veel mensen
She pointed out a mistake in my report.
Ze wees me op een fout in mijn verslag.
liet mensen het zien

4Off – vertrek, loskoppelen, afzeggen

Off betekent weg van een plek of een oppervlak. Mensen en vliegtuigen vertrekken; kleding en stroom worden verwijderd of losgekoppeld; een evenement dat called off wordt, wordt uit de planning gehaald. Let op: bij apparaten en lampen zegt het Nederlands vaak uit (uitzetten, uitdoen), het Engels off.

We set off at six to avoid the traffic.
We vertrokken om zes uur om de file te vermijden.
begonnen aan een reis
The plane took off an hour late.
Het vliegtuig vertrok een uur te laat.
opstijgen = take off
Remember to turn off the lights when you leave.
Vergeet niet het licht uit te doen als je weggaat.
uitdoen → turn off
Our electricity was cut off for two hours.
Twee uur lang zaten we zonder stroom.
They called off the match because of the snow.
Ze hebben de wedstrijd afgelast vanwege de sneeuw.
afgelast, afgezegd
Take your shoes off, please.
Doe je schoenen even uit, alsjeblieft.

5On – doorgaan, vastmaken, dragen

On betekent in contact. Daaruit komt doorgaan (je blijft bij de activiteit – in het Nederlands door) en dragen of vastmaken (de kleren zitten op je lichaam, de stroom is aangesloten – in het Nederlands vaak aan).

Carry on. I'm listening.
Ga door. Ik luister.
doorgaan → carry on
The meeting went on for three hours.
De vergadering duurde drie uur.
Hold on a second. I'll get a pen.
Momentje, ik pak even een pen.
wachten, aan de lijn blijven
Keep on trying. You'll get there.
Blijf het proberen. Het lukt je wel.
Put your coat on. It's cold outside.
Doe je jas aan. Het is koud buiten.
aandoen → put on
Can I try these jeans on?
Mag ik deze spijkerbroek even passen?

6Away, back, over

Away betekent naar een afstand: weggaan, of iets doorgeven aan een andere eigenaar of plek (weg). Back betekent terug naar de persoon of plek van eerst. Over betekent van begin tot eind, en daarom gebruik je het voor goed nadenken en nakijken.

The cat ran away when it saw the dog.
De kat liep weg toen hij de hond zag.
She gave away all her old books.
Ze heeft al haar oude boeken weggegeven.
aan anderen, gratis
Can I call you back in ten minutes?
Kan ik je over tien minuten terugbellen?
I'll pay you back on Friday.
Ik betaal je vrijdag terug.
afspraak voor de toekomst: Engels will, Nederlands tegenwoordige tijd
Think it over and let me know tomorrow.
Denk er nog even over na en laat het me morgen weten.
goed nadenken
Could you read over my email before I send it?
Kun je mijn mail even doorlezen voordat ik hem verstuur?
van begin tot eind nakijken: doorlezen → read over

Veelgemaakte fouten

❌We've run out petrol.
✅We've run out of petrol.
Met een lijdend voorwerp heeft run out het woord of nodig. petrol (UK), gas (US)
❌The plane took away at 9.15.
✅The plane took off at 9.15.
Voor loskomen van de grond is het partikel off.
❌The milk is run out.
✅The milk has run out. of We've run out of milk.
run out heeft geen lijdend voorwerp en dus geen lijdende vorm; gebruik has run out.
❌Let's talk over before we decide.
✅Let's talk it over before we decide.
talk over heeft een lijdend voorwerp nodig.
❌Could you turn up it?
✅Could you turn it up?
Een voornaamwoord staat tussen werkwoord en partikel. Zie B1-28.
❌I'm trying to cut down sweets on.
✅I'm trying to cut down on sweets.
Bij werkwoorden van drie delen komt het lijdend voorwerp na het voorzetsel.

Valkuilen voor Nederlandstaligen

1. ‘Het gaat door’ → it goes through. Doorgaan betekent in het Nederlands twee dingen: verder gaan (= carry on, go on) en plaatsvinden, niet worden afgelast. Voor die tweede betekenis zeg je in het Engels go ahead of take place. Go through betekent iets heel anders: ‘door iets heen gaan’ of ‘doormaken’.

❌Despite the rain, the festival goes through.
✅Despite the rain, the festival is going ahead. of Despite the rain, the festival will take place.

2. ‘Het is af’ → it is off. In het Nederlands betekent af vaak ‘klaar’: het verslag is af, iets afmaken. Het Engelse off heeft die betekenis niet. Voor ‘af, klaar’ zeg je finished of done; voor afmaken zeg je finish. (The match is off betekent juist: de wedstrijd gaat níét door.)

❌Is the presentation off yet?
✅Is the presentation finished yet? of Is the presentation done yet?
❌I want to make off this chapter tonight.
✅I want to finish this chapter tonight.

3. ‘Je opgeven voor’ → give up for. Opgeven is in het Nederlands zowel ‘stoppen met’ (= give up) als ‘je inschrijven’ (je opgeven voor een cursus). Voor die tweede betekenis gebruik je sign up (for). Give up betekent altijd ‘ermee stoppen’.

❌I've given myself up for a Spanish course.
✅I've signed up for a Spanish course.

4. ‘Het licht uitdoen / de tv aandoen’ → do out, do on. Het Nederlandse doen in uitdoen en aandoen kun je niet letterlijk vertalen. Bij apparaten en lampen gebruik je turn / switch on en turn / switch off; bij kleding put on en take off.

❌Can you do the heating on? It's freezing.
✅Can you turn the heating on? It's freezing. of Can you switch the heating on? It's freezing.

Niet verwarren

Hetzelfde werkwoord, een ander partikel – Het partikel verandert de richting van het resultaat.

Could you turn the TV down a bit?
Kun je de tv wat zachter zetten?
minder geluid
Remember to turn off the lights when you leave.
Vergeet niet het licht uit te doen als je weggaat.
helemaal geen stroom
Could you turn the music up? I can't hear it.
Kun je de muziek harder zetten? Ik hoor het niet.
meer geluid

Letterlijke en afgeleide betekenis – Dezelfde betekenis van een partikel kan lichamelijk of abstract zijn. In beide zinnen hieronder betekent off ‘weg, verwijderd’: van je voeten in de eerste zin (lichamelijk), uit de planning in de tweede (abstract).

Take your shoes off, please.
Doe je schoenen even uit, alsjeblieft.
lichamelijk: weg van je voeten
We had to call off our trip at the last minute.
We moesten onze reis op het laatste moment afzeggen.
abstract: de reis is uit de planning

carry on en carry out – Carry on = doorgaan (on). Carry out = een taak uitvoeren tot ze af is (out = afronden), meestal formeel. Handig: uitvoeren heeft ook uit.

Carry on. I'm listening.
Ga door. Ik luister.
The tests were carried out by an independent lab.
De tests zijn door een onafhankelijk laboratorium uitgevoerd.
formeel: uitvoeren

fill in en fill out – Allebei betekenen een formulier invullen. Fill in is gebruikelijker in het Brits-Engels; fill out is normaal in het Amerikaans-Engels en komt ook in het Verenigd Koninkrijk voor. Hier vormen in en out geen tegenstelling – de betekenis is hetzelfde.

Spelling en uitspraak

  • In een phrasal verb krijgt het partikel meestal de klemtoon: set OFF, turn it DOWN – zeg het partikel iets luider en langer. (De hoofdletters laten hier alleen de klemtoon zien.) In Nederlandse scheidbare werkwoorden ligt de klemtoon ook op het partikel (OPeten, TERUGbellen), maar daar staat het partikel vooraan.
  • Veel phrasal verbs hebben een zelfstandig naamwoord. Dat schrijf je als één woord of met een koppelteken, en de klemtoon verschuift naar het eerste deel: Our car broke down → a breakdown /ˈbreɪkdaʊn/; The plane took off → take-off /ˈteɪkɒf/ (UK), /ˈteɪkɔːf/ (US); a sell-out, a hand-out of handout.
  • out /aʊt/: begin met een open /a/ en glijd naar een /ʊ/ – opener dan de Nederlandse ou in ‘fout’.
  • off /ɒf/ (UK), /ɔːf/ (US) eindigt op een stemloze /f/; of is zwak, /əv/, en eindigt op een stemhebbende /v/. Omdat een Nederlandse medeklinker aan het eind van een woord stemloos wordt, klinken ze bij Nederlandstaligen vaak hetzelfde. Laat bij of je stem doorklinken – run out of milk – en zeg off kort en scherp.
  • up /ʌp/: een korte, open klinker uit het midden van je mond, met ontspannen, ongeronde lippen. Hij lijkt op de a in ‘kat’, maar zit minder ver achterin – en het is niet de Nederlandse u uit ‘bus’, die je met ronde lippen maakt.

Gouden regel

Kom je een nieuw phrasal verb tegen, vraag je dan af wat het partikel toevoegt: up = meer of helemaal af, down = minder, gestopt of opgeschreven, out = weg, opgelost of naar buiten, off = weg of losgekoppeld, on = doorgaand of vast, away = weg, back = terug, over = zorgvuldig, van begin tot eind. Het is een sterke aanwijzing, geen regel – sommige phrasal verbs zijn idioom, dus zoek nieuwe op in een woordenboek. En vertrouw niet blind op het Nederlandse partikel: opschrijven is write down, en af (= klaar) is finished.

Oefeningen

A. Vorm

Vul het juiste partikel in.

  1. Prices keep going . Everything is more expensive.
  2. Please write the address before you forget it.
  3. We've run of coffee. Can you buy some?
  4. The flight took on time.
  5. Sorry to interrupt. Please carry .
  6. I lent him £20 and he still hasn't paid me .

B. Betekenis

Kies het partikel dat bij de situatie past.

  1. The match was cancelled. They called it ….
  2. I don't understand this maths problem. I can't work it ….
  3. The music is too loud, but I still want to hear it. Could you turn it …?
  4. There is no food left. The children ate it all ….
  5. I need time to decide. Let me think it ….

C. Vind de fout

Verbeter de fout. Is de zin goed, schrijf dan correct.

  1. We've run out milk.
  2. The plane took away at 9.15.
  3. Can you pick up it, please?
  4. Our car broke down near the bridge.

D. In context

Vul het juiste partikel in.

A long journey
Last Saturday we set 16 early for the coast. After an hour the car broke 17, so I called a mechanic. While we waited, both our phones ran 18 of battery. The mechanic finally sorted the problem 19 and we carried 20. But the traffic was terrible, and we ended 21 spending the night in a small hotel.

E. Jouw beurt

Schrijf in het Engels.

  1. Schrijf twee zinnen over dingen waarmee je wilt minderen (cut down on) of stoppen (give up).
  2. Schrijf over een keer dat er iets kapotging of dat iets op was.

F. Gemengde herhaling

Herhaal wat je in eerdere lessen hebt geleerd.

  1. B1-28 Phrasal verbs in het Engels: de woordvolgorde (turn it off, look after her)
    Zet de woorden in de goede volgorde: off / it / turn / please
  2. B1-19 De -ing-vorm als zelfstandig naamwoord (gerund): als onderwerp en na voorzetsels
    I'm looking forward to (see) you.
  3. B2-24 Reason for, increase in, solution to: zelfstandig naamwoord + voorzetsel in het Engels
    There has been a sharp rise the number of cyclists.
Antwoorden

A. Vorm

  1. up
  2. down
  3. out
  4. off
  5. on
  6. back

B. Betekenis

  1. off
  2. out
  3. down
  4. up
  5. over

C. Vind de fout

  1. We've run out of milk.
  2. The plane took off at 9.15. / The plane took off at 9:15.
  3. Can you pick it up, please?
  4. ✓ Our car broke down near the bridge.

D. In context

  1. off / out
  2. down
  3. out
  4. out
  5. on
  6. up

E. Jouw beurt

  1. I want to cut down on coffee. I'd like to give up sugar completely.
  2. Last winter our heating broke down, and then we ran out of firewood too.

F. Gemengde herhaling

  1. Please turn it off. / Turn it off, please. / Turn it off please.
  2. seeing
  3. in
Android-appLeer onderweg Google Play