Phrasal verbs: wat betekenen up, down, out, off en on?
Phrasal Verbs: What the Particles Mean
Op deze pagina
Leerdoel
Na deze les gebruik je de kernbetekenissen van up, down, out, off, on, away, back en over om nieuwe phrasal verbs te begrijpen, hun betekenis in context te raden en ze makkelijker te onthouden.
Het idee
Veel leerders behandelen phrasal verbs als een lange lijst losse woorden: give up, give away, give back, give out… Maar het partikel (het kleine woordje erachter) is zelden willekeurig. Meestal heeft het een eigen betekenis.
Zie de partikels als de punten van een kompas. Elk partikel begint als een richting in de ruimte. Up gaat omhoog, naar de top – en van daaruit naar ‘meer’ en ‘af, klaar’. Down gaat omlaag – naar ‘minder’, ‘gestopt’ en ‘op papier’. Out gaat van binnen naar buiten – dingen verdwijnen, of komen naar buiten waar we ze kunnen zien. Off verbreekt het contact en gaat weg. On blijft in contact en gaat door.
Het werkwoord vertelt je de handeling; het partikel vertelt je de richting van het resultaat. Dat verklaart niet elk phrasal verb – sommige zijn idioom – maar wel verrassend veel, en het maakt van een lijst een systeem.
Nederlands en Engels vergeleken
Het Nederlands heeft iets wat erg op phrasal verbs lijkt: scheidbare werkwoorden als opeten, terugbellen, weggeven en doorgaan. Ook daar draagt het eerste deel vaak een richting: op is vaak ‘helemaal, tot het op is’, terug is terug, weg is weg, door is verder. Daardoor herken je veel Engelse phrasal verbs meteen. Maar de partikels lopen niet altijd gelijk. Op is niet altijd up (opschrijven = write down), uit is vaak off (het licht uitdoen = turn the light off), en af betekent in het Nederlands vaak ‘klaar’ – iets wat off in het Engels niet betekent.
| Nederlands | Engels | Partikel hetzelfde? |
|---|---|---|
| opeten, opmaken | eat up, use up | ja: helemaal, tot het op is |
| terugbellen, terugbetalen | call back, pay back | ja |
| weggeven, weglopen | give away, run away | ja |
| uitzoeken, uitverkocht | find out / sort out, sold out | ja |
| doorgaan (verder) | carry on, go on | nee: door → on |
| opschrijven | write down | nee: op → down |
| het licht uitdoen / aandoen | turn the light off / on | half: uit → off |
| het werk is af, iets afmaken | the work is finished, finish sth | nee: geen off |
Ook de woordvolgorde lijkt op elkaar: Ik bel je terug – I'll call you back. Een voornaamwoord staat in het Engels altijd tussen werkwoord en partikel B1-28.
Vorm
De grammatica van phrasal verbs (woordvolgorde, lijdend voorwerp, voornaamwoorden) staat in B1-28. Deze les gaat over de betekenis.
De partikels en hun kernbetekenis
| Partikel | Kernbeeld | Afgeleide betekenissen | Voorbeelden |
|---|---|---|---|
| up | omhoog, naar de top | meer; helemaal / af; uiteindelijk ergens belanden | turn up, go up, speak up; eat up, use up, tidy up; end up |
| down | omlaag, naar de grond | minder; ophouden te werken; op papier zetten | slow down, cut down (on), turn down; break down, shut down; write down, note down |
| out | van binnen naar buiten | verdwijnen / niets meer over; oplossen / afronden; naar buiten, naar veel mensen | run out, sell out, go out; work out, sort out, find out; hand out, point out |
| off | weg van een plek of oppervlak | vertrek; loskoppelen / verwijderen; afzeggen | set off, take off; turn off, cut off, take off (kleding); call off |
| on | in contact, doorgaand | doorgaan; vastmaken / dragen / aanzetten | carry on, go on, hold on, keep on; put on, try on, turn on |
| away | naar een afstand | weggaan; naar een andere eigenaar of plek | run away, give away, throw away, put away |
| back | terug naar de plek of persoon van eerst | terug | call back, pay back, give back, go back |
| over | van de ene kant naar de andere; opnieuw | goed nadenken; van begin tot eind nakijken | think over, talk over, read over |
Phrasal verbs van drie delen houden de betekenis van het partikel en krijgen een voorzetsel vóór het lijdend voorwerp: run out of milk, cut down on sugar, keep up with the news. Zie B1-28.
Gebruik
1Up – meer, helemaal af, ergens belanden
Up betekent vaak meer (harder geluid, hogere prijzen, meer inzet). Het betekent ook helemaal, tot er niets meer over is of het werk af is – net als op in opeten en opmaken. End up betekent uiteindelijk ergens belanden, vaak zonder dat je het van plan was.
2Down – minder, ophouden, opschrijven
Down betekent vaak minder (snelheid, geluid, hoeveelheid). Het kan ook betekenen dat iets ophoudt te werken of sluit. Bij werkwoorden van schrijven betekent het op papier zetten – waar het Nederlands juist op gebruikt (opschrijven).
3Out – verdwijnen, oplossen, naar buiten
Out kan betekenen dat iets verdwijnt of dat er niets meer over is. Het betekent ook tot het antwoord duidelijk is – de oplossing ‘komt eruit’, net als bij uitzoeken. En het kan naar buiten betekenen: van één persoon naar veel mensen, of naar buiten waar mensen het zien.
4Off – vertrek, loskoppelen, afzeggen
Off betekent weg van een plek of een oppervlak. Mensen en vliegtuigen vertrekken; kleding en stroom worden verwijderd of losgekoppeld; een evenement dat called off wordt, wordt uit de planning gehaald. Let op: bij apparaten en lampen zegt het Nederlands vaak uit (uitzetten, uitdoen), het Engels off.
5On – doorgaan, vastmaken, dragen
On betekent in contact. Daaruit komt doorgaan (je blijft bij de activiteit – in het Nederlands door) en dragen of vastmaken (de kleren zitten op je lichaam, de stroom is aangesloten – in het Nederlands vaak aan).
6Away, back, over
Away betekent naar een afstand: weggaan, of iets doorgeven aan een andere eigenaar of plek (weg). Back betekent terug naar de persoon of plek van eerst. Over betekent van begin tot eind, en daarom gebruik je het voor goed nadenken en nakijken.
Veelgemaakte fouten
Valkuilen voor Nederlandstaligen
1. ‘Het gaat door’ → it goes through. Doorgaan betekent in het Nederlands twee dingen: verder gaan (= carry on, go on) en plaatsvinden, niet worden afgelast. Voor die tweede betekenis zeg je in het Engels go ahead of take place. Go through betekent iets heel anders: ‘door iets heen gaan’ of ‘doormaken’.
2. ‘Het is af’ → it is off. In het Nederlands betekent af vaak ‘klaar’: het verslag is af, iets afmaken. Het Engelse off heeft die betekenis niet. Voor ‘af, klaar’ zeg je finished of done; voor afmaken zeg je finish. (The match is off betekent juist: de wedstrijd gaat níét door.)
3. ‘Je opgeven voor’ → give up for. Opgeven is in het Nederlands zowel ‘stoppen met’ (= give up) als ‘je inschrijven’ (je opgeven voor een cursus). Voor die tweede betekenis gebruik je sign up (for). Give up betekent altijd ‘ermee stoppen’.
4. ‘Het licht uitdoen / de tv aandoen’ → do out, do on. Het Nederlandse doen in uitdoen en aandoen kun je niet letterlijk vertalen. Bij apparaten en lampen gebruik je turn / switch on en turn / switch off; bij kleding put on en take off.
Niet verwarren
Hetzelfde werkwoord, een ander partikel – Het partikel verandert de richting van het resultaat.
Letterlijke en afgeleide betekenis – Dezelfde betekenis van een partikel kan lichamelijk of abstract zijn. In beide zinnen hieronder betekent off ‘weg, verwijderd’: van je voeten in de eerste zin (lichamelijk), uit de planning in de tweede (abstract).
carry on en carry out – Carry on = doorgaan (on). Carry out = een taak uitvoeren tot ze af is (out = afronden), meestal formeel. Handig: uitvoeren heeft ook uit.
fill in en fill out – Allebei betekenen een formulier invullen. Fill in is gebruikelijker in het Brits-Engels; fill out is normaal in het Amerikaans-Engels en komt ook in het Verenigd Koninkrijk voor. Hier vormen in en out geen tegenstelling – de betekenis is hetzelfde.
Spelling en uitspraak
- In een phrasal verb krijgt het partikel meestal de klemtoon: set OFF, turn it DOWN – zeg het partikel iets luider en langer. (De hoofdletters laten hier alleen de klemtoon zien.) In Nederlandse scheidbare werkwoorden ligt de klemtoon ook op het partikel (OPeten, TERUGbellen), maar daar staat het partikel vooraan.
- Veel phrasal verbs hebben een zelfstandig naamwoord. Dat schrijf je als één woord of met een koppelteken, en de klemtoon verschuift naar het eerste deel: Our car broke down → a breakdown /ˈbreɪkdaʊn/; The plane took off → take-off /ˈteɪkɒf/ (UK), /ˈteɪkɔːf/ (US); a sell-out, a hand-out of handout.
- out /aʊt/: begin met een open /a/ en glijd naar een /ʊ/ – opener dan de Nederlandse ou in ‘fout’.
- off /ɒf/ (UK), /ɔːf/ (US) eindigt op een stemloze /f/; of is zwak, /əv/, en eindigt op een stemhebbende /v/. Omdat een Nederlandse medeklinker aan het eind van een woord stemloos wordt, klinken ze bij Nederlandstaligen vaak hetzelfde. Laat bij of je stem doorklinken – run out of milk – en zeg off kort en scherp.
- up /ʌp/: een korte, open klinker uit het midden van je mond, met ontspannen, ongeronde lippen. Hij lijkt op de a in ‘kat’, maar zit minder ver achterin – en het is niet de Nederlandse u uit ‘bus’, die je met ronde lippen maakt.
Gouden regel
Kom je een nieuw phrasal verb tegen, vraag je dan af wat het partikel toevoegt: up = meer of helemaal af, down = minder, gestopt of opgeschreven, out = weg, opgelost of naar buiten, off = weg of losgekoppeld, on = doorgaand of vast, away = weg, back = terug, over = zorgvuldig, van begin tot eind. Het is een sterke aanwijzing, geen regel – sommige phrasal verbs zijn idioom, dus zoek nieuwe op in een woordenboek. En vertrouw niet blind op het Nederlandse partikel: opschrijven is write down, en af (= klaar) is finished.
Oefeningen
A. Vorm
Vul het juiste partikel in.
-
Prices keep going . Everything is more expensive.
-
Please write the address before you forget it.
-
We've run of coffee. Can you buy some?
-
The flight took on time.
-
Sorry to interrupt. Please carry .
-
I lent him £20 and he still hasn't paid me .
B. Betekenis
Kies het partikel dat bij de situatie past.
-
The match was cancelled. They called it ….
-
I don't understand this maths problem. I can't work it ….maths (UK), math (US)
-
The music is too loud, but I still want to hear it. Could you turn it …?
-
There is no food left. The children ate it all ….
-
I need time to decide. Let me think it ….
C. Vind de fout
Verbeter de fout. Is de zin goed, schrijf dan correct.
-
We've run out milk.
-
The plane took away at 9.15.
-
Can you pick up it, please?
-
Our car broke down near the bridge.
D. In context
Vul het juiste partikel in.
Last Saturday we set 16 early for the coast. After an hour the car broke 17, so I called a mechanic. While we waited, both our phones ran 18 of battery. The mechanic finally sorted the problem 19 and we carried 20. But the traffic was terrible, and we ended 21 spending the night in a small hotel.
E. Jouw beurt
Schrijf in het Engels.
-
Schrijf twee zinnen over dingen waarmee je wilt minderen (cut down on) of stoppen (give up).
-
Schrijf over een keer dat er iets kapotging of dat iets op was.
F. Gemengde herhaling
Herhaal wat je in eerdere lessen hebt geleerd.
-
B1-28 Phrasal verbs in het Engels: de woordvolgorde (turn it off, look after her) Zet de woorden in de goede volgorde: off / it / turn / please
-
B1-19 De -ing-vorm als zelfstandig naamwoord (gerund): als onderwerp en na voorzetsels I'm looking forward to (see) you.
-
B2-24 Reason for, increase in, solution to: zelfstandig naamwoord + voorzetsel in het Engels There has been a sharp rise the number of cyclists.
Antwoorden
A. Vorm
- up
- down
- out
- off
- on
- back
B. Betekenis
- off
- out
- down
- up
- over
C. Vind de fout
- We've run out of milk.
- The plane took off at 9.15. / The plane took off at 9:15.
- Can you pick it up, please?
- ✓ Our car broke down near the bridge.
D. In context
- off / out
- down
- out
- out
- on
- up
E. Jouw beurt
- I want to cut down on coffee. I'd like to give up sugar completely.
- Last winter our heating broke down, and then we ran out of firewood too.
F. Gemengde herhaling
- Please turn it off. / Turn it off, please. / Turn it off please.
- seeing
- in
