Phrasal verbs in het Engels: de woordvolgorde (turn it off, look after her)
Phrasal Verbs: The Grammar
Op deze pagina
Leerdoel
Na deze les herken je de vier soorten phrasal verbs, zet je zelfstandige naamwoorden en voornaamwoorden op de goede plek (turn it off, look after her, run out of milk), lees je in een woordenboek welk soort een werkwoord is, en kies je tussen een phrasal verb en een formeler los werkwoord.
Het idee
Een phrasal verb is een werkwoord + een klein woordje, het partikel (up, off, out, on, down, back, away, over…). Samen vormen ze één betekenis: give up = ophouden met proberen, find out = ontdekken. Soms is de betekenis letterlijk (sit down, go out); vaak niet (put up with = verdragen). De gewoonste ken je al uit A2-34.
Deze les gaat over het andere moeilijke deel: de woordvolgorde. Zie een phrasal verb als een sandwich. Het werkwoord is de bovenste boterham, het partikel de onderste. De grote vraag is: waar komt het lijdend voorwerp? Sommige phrasal verbs hebben helemaal geen lijdend voorwerp. Sommige kunnen open, zoals een sandwich, met het lijdend voorwerp als beleg in het midden – of het lijdend voorwerp komt na de sandwich. Andere zijn dicht en kunnen niet open: het lijdend voorwerp komt er altijd achter. En één regel verandert nooit: een voornaamwoord (it, them, her) bij een scheidbaar werkwoord is altijd het beleg – turn it off, nooit turn off it.
Nederlands en Engels vergeleken
Het Nederlands heeft iets wat erop lijkt: scheidbare werkwoorden zoals uitzetten, opbellen, ophalen. Daardoor voelt Turn it off (‘Zet het uit’) voor Nederlandstaligen heel natuurlijk. Maar er is een groot verschil: in een Nederlandse hoofdzin schuift het partikel helemaal naar het eind van de zin, achter tijd, plaats en alles (‘Ik sta elke dag om zeven uur op’). In het Engels blijft het partikel vlak bij het werkwoord: alleen een kort lijdend voorwerp mag ertussen (I get up at seven every day). En een Nederlands scheidbaar werkwoord is niet altijd een Engels phrasal verb: het licht uitdoen is turn the light off, niet do the light out.
| Nederlands | Engels | Let op |
|---|---|---|
| Zet het uit. | Turn it off. | gelijk: voornaamwoord in het midden |
| Zet de tv uit. | Turn the TV off. / Turn off the TV. | zelfstandig naamwoord: midden of eind |
| Ik sta elke dag om zeven uur op. | I get up at seven every day. | partikel direct na het werkwoord |
| Ze zorgt voor haar oma. | She looks after her grandmother. | onscheidbaar: object achteraan |
| De koffie is op. | We've run out of coffee. | drie delen |
| Doe het licht uit. | Turn the light off. | niet do … out |
| Hij heeft het opgegeven. | He gave it up. | gelijk |
Vorm
Vier soorten
| Soort | Lijdend voorwerp? | Patroon | Voorbeelden |
|---|---|---|---|
| 1. onovergankelijk | geen | werkwoord + partikel | get up, break down, grow up, set off |
| 2. scheidbaar | ja | werkwoord + object + partikel of werkwoord + partikel + zelfstandig naamwoord | turn the TV off / turn off the TV |
| 3. onscheidbaar | ja | werkwoord + partikel + object | look after her, get over it, run into him |
| 4. drie delen | ja | werkwoord + partikel + voorzetsel + object | look forward to it, run out of milk |
Een werkwoord met een lijdend voorwerp is overgankelijk (transitive); een werkwoord zonder lijdend voorwerp is onovergankelijk (intransitive).
Scheidbare werkwoorden: waar het lijdend voorwerp komt
| Lijdend voorwerp | In het midden | Aan het eind |
|---|---|---|
| kort zelfstandig naamwoord | Turn the lights off. ✅ | Turn off the lights. ✅ |
| voornaamwoord | Turn them off. ✅ | ❌ Turn off them. |
| lange woordgroep | kan, maar moeilijk te volgen | Turn off all the lights in the house. ✅ |
Onscheidbare werkwoorden en werkwoorden met drie delen: het lijdend voorwerp komt altijd aan het eind
| Werkwoord | Zelfstandig naamwoord | Voornaamwoord |
|---|---|---|
| look after | She looks after her grandmother. | She looks after her. |
| get over | He got over the flu quickly. | He got over it quickly. |
| get on with | I get on with my colleagues. | I get on with them. |
| put up with | I can't put up with this noise. | I can't put up with it. |
Zo laat een woordenboek het soort zien (sb = somebody, iemand; sth = something, iets)
| Woordenboek | Wat het je vertelt |
|---|---|
| turn sth off / turn off sth | scheidbaar: het lijdend voorwerp kan in het midden of aan het eind |
| look after sb/sth | onscheidbaar: het lijdend voorwerp komt alleen na het partikel |
| get up | onovergankelijk: geen lijdend voorwerp |
| run out of sth | drie delen: het lijdend voorwerp komt aan het eind |
Gebruik
1Onovergankelijke phrasal verbs – geen lijdend voorwerp
Deze phrasal verbs zijn compleet zonder lijdend voorwerp. Na het partikel komt hooguit een tijd of plaats. Let op: het partikel blijft in het Engels direct na het werkwoord, ook al staat het in het Nederlands aan het eind van de zin.
2Scheidbare phrasal verbs met een zelfstandig naamwoord
Een zelfstandig naamwoord als lijdend voorwerp kan meestal in het midden of aan het eind. Is het lijdend voorwerp lang, zet het dan aan het eind, zodat de luisteraar het kan volgen.
3Scheidbare phrasal verbs met een voornaamwoord
Is het lijdend voorwerp een voornaamwoord (it, them, him, her, me, us, you), dan moet het tussen het werkwoord en het partikel staan – net als in ‘Zoek het op’.
4Onscheidbare phrasal verbs
Bij deze werkwoorden werkt het partikel als een voorzetsel: het lijdend voorwerp, zelfstandig naamwoord of voornaamwoord, komt er altijd na – zoals na voor in ‘zorgen voor’. In vragen en betrekkelijke bijzinnen blijft het partikel bij het werkwoord.
5Phrasal verbs met drie delen
Werkwoord + partikel + voorzetsel. Alle drie de delen blijven bij elkaar, en het lijdend voorwerp komt altijd aan het eind. Na look forward to komt een zelfstandig naamwoord of een -ing-vorm (zie B1-19).
6Eén phrasal verb, twee soorten
Sommige phrasal verbs zijn in de ene betekenis onovergankelijk en in de andere scheidbaar. Kijk eerst naar de betekenis voordat je bepaalt waar het lijdend voorwerp komt.
7Phrasal verb of formeel los werkwoord?
Phrasal verbs zijn typisch voor gesprekken, mailtjes aan vrienden en informeel schrijven. Formele teksten kiezen vaak een los werkwoord met een vergelijkbare betekenis. Allebei is goed Engels; het gaat om het register.
Veelgemaakte fouten
Valkuilen voor Nederlandstaligen
1. Het partikel naar het eind van de zin. In het Nederlands schuift het partikel van een scheidbaar werkwoord naar het eind: ‘Ik sta elke ochtend om zes uur op.’ In het Engels blijft het partikel vlak bij het werkwoord. Ook een lang lijdend voorwerp zet je niet tussen werkwoord en partikel.
2. Doen + partikel. Het licht uitdoen, je jas uitdoen, de deur opendoen: met doen bouwt het Nederlands veel scheidbare werkwoorden. Woord voor woord vertaald worden dat Engelse werkwoorden die niet bestaan.
3. Zelfgemaakte phrasal verbs. Niet elk Nederlands scheidbaar werkwoord heeft een Engels phrasal verb met dezelfde delen. Afzeggen is niet say off, en afmaken is niet make off (dat betekent ‘ervandoor gaan’).
Niet verwarren
Partikel en gewoon voorzetsel – Hetzelfde woordje kan een partikel zijn (deel van het werkwoord) of een voorzetsel (deel van een plaatsbepaling). De test: kan er een voornaamwoord in het midden?
get up en wake up – Get up (opstaan, uit bed komen) heeft geen lijdend voorwerp. Wake up kan onovergankelijk zijn (I woke up) of scheidbaar (Wake me up).
Wat de partikels betekenen – Deze les gaat over woordvolgorde. Voor de betekenis van up, down, out, off en de andere partikels: zie B2-25; voor woorden die bij elkaar horen: zie T-03.
Spelling en uitspraak
- In de meeste phrasal verbs krijgt het partikel de hoofdklemtoon: give up, turn it off, set off. Dat lijkt op het Nederlands, waar je bij scheidbare werkwoorden ook het partikel benadrukt (UITzetten, OPgeven).
- Bij werkwoorden met drie delen ligt de klemtoon meestal op het partikel: look forward to, run out of, put up with. Het voorzetsel aan het eind is zwak: of /əv/, to /tə/, with /wɪð/. De f in of klinkt als een /v/.
- De /ʌ/ in up is kort en open: je mond staat half open, je tong ligt ontspannen in het midden en je lippen zijn niet gerond – niet de u van het Nederlandse bus.
- Een voornaamwoord in het midden is zwak en kort: pick me up /ˈpɪk mi ˈʌp/.
- Zelfstandige naamwoorden die van phrasal verbs gemaakt zijn, schrijf je aan elkaar of met een koppelteken, en ze hebben de klemtoon op het eerste deel: a breakdown, a takeoff, a check-in. De werkwoorden zijn twee woorden: to break down, to check in.
Gouden regel
Vraag je af: heeft het phrasal verb een lijdend voorwerp, en mag dat verschuiven? Een voornaamwoord staat in het midden van een scheidbaar werkwoord (turn it off). Onscheidbare werkwoorden en werkwoorden met drie delen houden het lijdend voorwerp aan het eind (look after her, run out of it). En anders dan in het Nederlands blijft het partikel vlak bij het werkwoord.
Oefeningen
A. Vorm
Zet de woorden in de goede volgorde, of vervang het zelfstandig naamwoord.
-
Zet in de goede volgorde: off / please / it / turn
-
Zet in de goede volgorde: after / she / them / looks
-
Zet in de goede volgorde: out / we / sugar / of / ran
-
Vervang het zelfstandig naamwoord door een voornaamwoord: Turn down the music.
-
Vervang het zelfstandig naamwoord door een voornaamwoord: I came across this photo yesterday.
-
Vervang het zelfstandig naamwoord door een voornaamwoord: Can you put away the toys?
B. Betekenis
Kies het juiste antwoord.
-
Kies het formelere werkwoord voor een verslag: We need to find out the cause. …
-
Kies het juiste antwoord: "The plane took off." …
-
Kies het juiste antwoord: She … after a year.
-
Kies het juiste antwoord: In "The cat ran up the tree" is up een ….
C. Vind de fout
Verbeter de fout. Is de zin goed, schrijf dan correct.
-
I'll pick up you at the station.
-
Can you look my cat after this weekend?
-
I can't put up this noise.
-
Turn off the lights in the kitchen, please.
D. In context
Vul het phrasal verb in de juiste vorm in. Gebruik de woorden tussen haakjes.
Lena: The van's here! Can you help me 15? (pick up + the boxes)
Max: Sure. Wait, I've 16 tape. (run out of)
Lena: There's some in the kitchen. And the old lamp — just 17. Nobody wants it. (throw away + it)
Max: OK. And who's 18 your cat today? (look after)
Lena: My sister. I really 19 her. (get on with)
E. Jouw beurt
Schrijf in het Engels over je eigen leven.
-
Schrijf twee zinnen over je ochtend met get up, put on of turn off. Gebruik in één zin een voornaamwoord.
-
Schrijf één zin over iemand met wie je goed kunt opschieten (get on with) en één over iets waar je niet tegen kunt (can't put up with).
F. Gemengde herhaling
Herhaal wat je in eerdere lessen hebt geleerd.
-
B1-19 De -ing-vorm als zelfstandig naamwoord (gerund): als onderwerp en na voorzetsels I'm looking forward to (see) you next week.
-
A2-15 Give me the book of give it to me? Werkwoorden met twee voorwerpen in het Engels Kies het juiste antwoord: Here's your book. I'll tomorrow.
-
B1-27 So that, in order to, because of, due to: doel, reden en gevolg in het Engels I looked the word up ___ check the spelling. …
Antwoorden
A. Vorm
- Please turn it off. / Turn it off, please.
- She looks after them.
- We ran out of sugar.
- Turn it down.
- I came across it yesterday.
- Can you put them away?
B. Betekenis
- discover
- intransitive
- gave it up
- preposition
C. Vind de fout
- I'll pick you up at the station.
- Can you look after my cat this weekend?
- I can't put up with this noise.
- ✓ Turn off the lights in the kitchen, please.
D. In context
- pick them up / pick the boxes up / pick up the boxes
- run out of
- throw it away
- looking after
- get on with
E. Jouw beurt
- I get up at seven. I make coffee, and then I turn the radio on, but I usually turn it off after the news.
- I get on really well with my cousin. I can't put up with loud music on the bus.
F. Gemengde herhaling
- seeing
- give it to you
- to
