SlowingoGrammatica
B1 30 / 39

Phrasal verbs in het Engels: de woordvolgorde (turn it off, look after her)

Phrasal Verbs: The Grammar

Op deze pagina
  1. Leerdoel
  2. Het idee
  3. Nederlands en Engels vergeleken
  4. Vorm
  5. Gebruik
  6. Veelgemaakte fouten
  7. Valkuilen voor Nederlandstaligen
  8. Niet verwarren
  9. Spelling en uitspraak
  10. Gouden regel
  11. Oefeningen

Leerdoel

Na deze les herken je de vier soorten phrasal verbs, zet je zelfstandige naamwoorden en voornaamwoorden op de goede plek (turn it off, look after her, run out of milk), lees je in een woordenboek welk soort een werkwoord is, en kies je tussen een phrasal verb en een formeler los werkwoord.

Het idee

Een phrasal verb is een werkwoord + een klein woordje, het partikel (up, off, out, on, down, back, away, over…). Samen vormen ze één betekenis: give up = ophouden met proberen, find out = ontdekken. Soms is de betekenis letterlijk (sit down, go out); vaak niet (put up with = verdragen). De gewoonste ken je al uit A2-34.

Deze les gaat over het andere moeilijke deel: de woordvolgorde. Zie een phrasal verb als een sandwich. Het werkwoord is de bovenste boterham, het partikel de onderste. De grote vraag is: waar komt het lijdend voorwerp? Sommige phrasal verbs hebben helemaal geen lijdend voorwerp. Sommige kunnen open, zoals een sandwich, met het lijdend voorwerp als beleg in het midden – of het lijdend voorwerp komt na de sandwich. Andere zijn dicht en kunnen niet open: het lijdend voorwerp komt er altijd achter. En één regel verandert nooit: een voornaamwoord (it, them, her) bij een scheidbaar werkwoord is altijd het beleg – turn it off, nooit turn off it.

Nederlands en Engels vergeleken

Het Nederlands heeft iets wat erop lijkt: scheidbare werkwoorden zoals uitzetten, opbellen, ophalen. Daardoor voelt Turn it off (‘Zet het uit’) voor Nederlandstaligen heel natuurlijk. Maar er is een groot verschil: in een Nederlandse hoofdzin schuift het partikel helemaal naar het eind van de zin, achter tijd, plaats en alles (‘Ik sta elke dag om zeven uur op’). In het Engels blijft het partikel vlak bij het werkwoord: alleen een kort lijdend voorwerp mag ertussen (I get up at seven every day). En een Nederlands scheidbaar werkwoord is niet altijd een Engels phrasal verb: het licht uitdoen is turn the light off, niet do the light out.

NederlandsEngelsLet op
Zet het uit.Turn it off.gelijk: voornaamwoord in het midden
Zet de tv uit.Turn the TV off. / Turn off the TV.zelfstandig naamwoord: midden of eind
Ik sta elke dag om zeven uur op.I get up at seven every day.partikel direct na het werkwoord
Ze zorgt voor haar oma.She looks after her grandmother.onscheidbaar: object achteraan
De koffie is op.We've run out of coffee.drie delen
Doe het licht uit.Turn the light off.niet do … out
Hij heeft het opgegeven.He gave it up.gelijk

Vorm

Vier soorten

SoortLijdend voorwerp?PatroonVoorbeelden
1. onovergankelijkgeenwerkwoord + partikelget up, break down, grow up, set off
2. scheidbaarjawerkwoord + object + partikel of werkwoord + partikel + zelfstandig naamwoordturn the TV off / turn off the TV
3. onscheidbaarjawerkwoord + partikel + objectlook after her, get over it, run into him
4. drie delenjawerkwoord + partikel + voorzetsel + objectlook forward to it, run out of milk

Een werkwoord met een lijdend voorwerp is overgankelijk (transitive); een werkwoord zonder lijdend voorwerp is onovergankelijk (intransitive).

Scheidbare werkwoorden: waar het lijdend voorwerp komt

Lijdend voorwerpIn het middenAan het eind
kort zelfstandig naamwoordTurn the lights off. ✅Turn off the lights. ✅
voornaamwoordTurn them off. ✅❌ Turn off them.
lange woordgroepkan, maar moeilijk te volgenTurn off all the lights in the house. ✅

Onscheidbare werkwoorden en werkwoorden met drie delen: het lijdend voorwerp komt altijd aan het eind

WerkwoordZelfstandig naamwoordVoornaamwoord
look afterShe looks after her grandmother.She looks after her.
get overHe got over the flu quickly.He got over it quickly.
get on withI get on with my colleagues.I get on with them.
put up withI can't put up with this noise.I can't put up with it.

Zo laat een woordenboek het soort zien (sb = somebody, iemand; sth = something, iets)

WoordenboekWat het je vertelt
turn sth off / turn off sthscheidbaar: het lijdend voorwerp kan in het midden of aan het eind
look after sb/sthonscheidbaar: het lijdend voorwerp komt alleen na het partikel
get uponovergankelijk: geen lijdend voorwerp
run out of sthdrie delen: het lijdend voorwerp komt aan het eind

Gebruik

1Onovergankelijke phrasal verbs – geen lijdend voorwerp

Deze phrasal verbs zijn compleet zonder lijdend voorwerp. Na het partikel komt hooguit een tijd of plaats. Let op: het partikel blijft in het Engels direct na het werkwoord, ook al staat het in het Nederlands aan het eind van de zin.

What time do you usually get up?
Hoe laat sta je meestal op?
Nederlands ‘op’ aan het eind; Engels get up samen
Our car broke down on the motorway.
Onze auto kreeg pech op de snelweg.
motorway (UK), highway (US)
I grew up in a small fishing town.
Ik ben opgegroeid in een klein vissersdorp.
We set off before sunrise to avoid the heat.
We vertrokken voor zonsopgang, om de hitte te vermijden.

2Scheidbare phrasal verbs met een zelfstandig naamwoord

Een zelfstandig naamwoord als lijdend voorwerp kan meestal in het midden of aan het eind. Is het lijdend voorwerp lang, zet het dan aan het eind, zodat de luisteraar het kan volgen.

Can you turn the heating down?
Kun je de verwarming lager zetten?
ook: turn down the heating
Please fill in this form.
Vul dit formulier alsjeblieft in.
ook: fill this form in
She picked up the kids from school.
Ze haalde de kinderen op van school.
ophalen → pick up
I need to give back all the books I borrowed last term.
Ik moet alle boeken teruggeven die ik vorig semester heb geleend.
lang lijdend voorwerp aan het eind

3Scheidbare phrasal verbs met een voornaamwoord

Is het lijdend voorwerp een voornaamwoord (it, them, him, her, me, us, you), dan moet het tussen het werkwoord en het partikel staan – net als in ‘Zoek het op’.

I don't know this word, so I'll look it up.
Ik ken dit woord niet, dus ik zoek het op.
net als ‘zoek het op’: voornaamwoord in het midden
Your shoes are wet. Take them off.
Je schoenen zijn nat. Doe ze uit.
uitdoen → take off
If you don't need the old sofa, why don't you give it away?
Als je de oude bank niet meer nodig hebt, waarom geef je hem dan niet weg?
He called me back an hour later.
Hij belde me een uur later terug.
Can you wake me up at seven?
Kun je me om zeven uur wakker maken?

4Onscheidbare phrasal verbs

Bij deze werkwoorden werkt het partikel als een voorzetsel: het lijdend voorwerp, zelfstandig naamwoord of voornaamwoord, komt er altijd na – zoals na voor in ‘zorgen voor’. In vragen en betrekkelijke bijzinnen blijft het partikel bij het werkwoord.

Who's looking after the dog while you're away?
Wie zorgt er voor de hond terwijl jij weg bent?
zorgen voor → look after
It took her months to get over the break-up.
Ze had maanden nodig om over de breuk heen te komen.
I ran into an old friend at the airport.
Ik kwam op het vliegveld een oude vriend tegen.
Nederlands ‘tegen’ aan het eind; Engels run into + object
Don't worry about the complaint. I'll deal with it.
Maak je geen zorgen over de klacht. Ik handel het wel af.
afhandelen → deal with
What are you looking for?
Wat zoek je?
het partikel blijft aan het eind van de vraag bij het werkwoord

5Phrasal verbs met drie delen

Werkwoord + partikel + voorzetsel. Alle drie de delen blijven bij elkaar, en het lijdend voorwerp komt altijd aan het eind. Na look forward to komt een zelfstandig naamwoord of een -ing-vorm (zie B1-19).

We've run out of coffee again.
De koffie is weer op.
Engels: run out of + object
I'm really looking forward to the holidays.
Ik kijk echt uit naar de vakantie.
uitkijken naar → look forward to
Do you get on with your neighbours?
Kun je goed opschieten met je buren?
I can't put up with his rude comments any more.
Ik kan niet meer tegen zijn onbeleefde opmerkingen.
She came up with a brilliant idea for the campaign.
Ze kwam met een briljant idee voor de campagne.

6Eén phrasal verb, twee soorten

Sommige phrasal verbs zijn in de ene betekenis onovergankelijk en in de andere scheidbaar. Kijk eerst naar de betekenis voordat je bepaalt waar het lijdend voorwerp komt.

The plane took off on time.
Het vliegtuig steeg op tijd op.
onovergankelijk: opstijgen
Take off your jacket if you're hot.
Doe je jas uit als je het warm hebt.
scheidbaar: uittrekken
The lift broke down again.
De lift is weer kapot.
onovergankelijk: het niet meer doen; lift (UK), elevator (US)
The firefighters broke the door down.
De brandweer trapte de deur in.
scheidbaar: intrappen

7Phrasal verb of formeel los werkwoord?

Phrasal verbs zijn typisch voor gesprekken, mailtjes aan vrienden en informeel schrijven. Formele teksten kiezen vaak een los werkwoord met een vergelijkbare betekenis. Allebei is goed Engels; het gaat om het register.

Can you find out what time the shop opens?
Kun je uitzoeken hoe laat de winkel opengaat?
formeel: discover
The meeting has been put off until Friday.
De vergadering is uitgesteld tot vrijdag.
formeel: postponed
The committee has postponed the decision.
De commissie heeft het besluit uitgesteld.
formeel
She turned down the job offer.
Ze sloeg het baanaanbod af.
formeel: rejected / declined
Prices have gone up again.
De prijzen zijn weer gestegen.
formeel: increased

Veelgemaakte fouten

❌I took off it.
✅I took it off.
Een voornaamwoord staat in het midden van een scheidbaar werkwoord.
❌Can you pick up me at six?
✅Can you pick me up at six?
Voornaamwoord in het midden.
❌She looks her little brother after.
✅She looks after her little brother.
Look after is onscheidbaar.
❌We've run out milk.
✅We've run out of milk.
Werkwoorden met drie delen houden alle drie de delen.
❌She came up a great idea.
✅She came up with a great idea.
Come up with heeft drie delen.
❌My car broke down it.
✅My car broke down.
Break down (= kapotgaan) heeft geen lijdend voorwerp.
❌Please wake up me at seven.
✅Please wake me up at seven.
Wake sb up is scheidbaar: voornaamwoord in het midden.
⚠️I gave all the old clothes that didn't fit me any more away.
✅I gave away all the old clothes that didn't fit me any more.
Grammaticaal, maar een lang lijdend voorwerp is aan het eind veel makkelijker te volgen.

Valkuilen voor Nederlandstaligen

1. Het partikel naar het eind van de zin. In het Nederlands schuift het partikel van een scheidbaar werkwoord naar het eind: ‘Ik sta elke ochtend om zes uur op.’ In het Engels blijft het partikel vlak bij het werkwoord. Ook een lang lijdend voorwerp zet je niet tussen werkwoord en partikel.

❌I get every morning at six up.
✅I get up at six every morning.
⚠️Please fill the form that you got from the receptionist in.
✅Please fill in the form that you got from the receptionist.
Grammaticaal, maar het partikel komt veel te laat; een lang lijdend voorwerp hoort aan het eind.

2. Doen + partikel. Het licht uitdoen, je jas uitdoen, de deur opendoen: met doen bouwt het Nederlands veel scheidbare werkwoorden. Woord voor woord vertaald worden dat Engelse werkwoorden die niet bestaan.

❌Can you do the TV out?
✅Can you turn the TV off? of Can you switch the TV off?
❌Do your coat out and sit down.
✅Take your coat off and sit down.

3. Zelfgemaakte phrasal verbs. Niet elk Nederlands scheidbaar werkwoord heeft een Engels phrasal verb met dezelfde delen. Afzeggen is niet say off, en afmaken is niet make off (dat betekent ‘ervandoor gaan’).

❌They had to say off the concert because of the storm.
✅They had to call off the concert because of the storm. of They had to cancel the concert because of the storm.
❌I want to make off this chapter tonight.
✅I want to finish this chapter tonight.

Niet verwarren

Partikel en gewoon voorzetsel – Hetzelfde woordje kan een partikel zijn (deel van het werkwoord) of een voorzetsel (deel van een plaatsbepaling). De test: kan er een voornaamwoord in het midden?

She looked up the word in the dictionary.
Ze zocht het woord op in het woordenboek.
phrasal verb: she looked it up
She looked up the chimney.
Ze keek omhoog de schoorsteen in.
voorzetsel + plaats: ‘she looked it up’ kan hier niet

get up en wake up – Get up (opstaan, uit bed komen) heeft geen lijdend voorwerp. Wake up kan onovergankelijk zijn (I woke up) of scheidbaar (Wake me up).

I woke up at six but didn't get up until seven.
Ik werd om zes uur wakker, maar stond pas om zeven uur op.
pas om → not until
The noise woke the baby up.
De baby werd wakker van het lawaai.

Wat de partikels betekenen – Deze les gaat over woordvolgorde. Voor de betekenis van up, down, out, off en de andere partikels: zie B2-25; voor woorden die bij elkaar horen: zie T-03.

Spelling en uitspraak

  • In de meeste phrasal verbs krijgt het partikel de hoofdklemtoon: give up, turn it off, set off. Dat lijkt op het Nederlands, waar je bij scheidbare werkwoorden ook het partikel benadrukt (UITzetten, OPgeven).
  • Bij werkwoorden met drie delen ligt de klemtoon meestal op het partikel: look forward to, run out of, put up with. Het voorzetsel aan het eind is zwak: of /əv/, to /tə/, with /wɪð/. De f in of klinkt als een /v/.
  • De /ʌ/ in up is kort en open: je mond staat half open, je tong ligt ontspannen in het midden en je lippen zijn niet gerond – niet de u van het Nederlandse bus.
  • Een voornaamwoord in het midden is zwak en kort: pick me up /ˈpɪk mi ˈʌp/.
  • Zelfstandige naamwoorden die van phrasal verbs gemaakt zijn, schrijf je aan elkaar of met een koppelteken, en ze hebben de klemtoon op het eerste deel: a breakdown, a takeoff, a check-in. De werkwoorden zijn twee woorden: to break down, to check in.

Gouden regel

Vraag je af: heeft het phrasal verb een lijdend voorwerp, en mag dat verschuiven? Een voornaamwoord staat in het midden van een scheidbaar werkwoord (turn it off). Onscheidbare werkwoorden en werkwoorden met drie delen houden het lijdend voorwerp aan het eind (look after her, run out of it). En anders dan in het Nederlands blijft het partikel vlak bij het werkwoord.

Oefeningen

A. Vorm

Zet de woorden in de goede volgorde, of vervang het zelfstandig naamwoord.

  1. Zet in de goede volgorde: off / please / it / turn
  2. Zet in de goede volgorde: after / she / them / looks
  3. Zet in de goede volgorde: out / we / sugar / of / ran
  4. Vervang het zelfstandig naamwoord door een voornaamwoord: Turn down the music.
  5. Vervang het zelfstandig naamwoord door een voornaamwoord: I came across this photo yesterday.
  6. Vervang het zelfstandig naamwoord door een voornaamwoord: Can you put away the toys?

B. Betekenis

Kies het juiste antwoord.

  1. Kies het formelere werkwoord voor een verslag: We need to find out the cause. …
  2. Kies het juiste antwoord: "The plane took off." …
  3. Kies het juiste antwoord: She … after a year.
  4. Kies het juiste antwoord: In "The cat ran up the tree" is up een ….

C. Vind de fout

Verbeter de fout. Is de zin goed, schrijf dan correct.

  1. I'll pick up you at the station.
  2. Can you look my cat after this weekend?
  3. I can't put up this noise.
  4. Turn off the lights in the kitchen, please.

D. In context

Vul het phrasal verb in de juiste vorm in. Gebruik de woorden tussen haakjes.

Moving day
Lena: The van's here! Can you help me 15? (pick up + the boxes)
Max: Sure. Wait, I've 16 tape. (run out of)
Lena: There's some in the kitchen. And the old lamp — just 17. Nobody wants it. (throw away + it)
Max: OK. And who's 18 your cat today? (look after)
Lena: My sister. I really 19 her. (get on with)

E. Jouw beurt

Schrijf in het Engels over je eigen leven.

  1. Schrijf twee zinnen over je ochtend met get up, put on of turn off. Gebruik in één zin een voornaamwoord.
  2. Schrijf één zin over iemand met wie je goed kunt opschieten (get on with) en één over iets waar je niet tegen kunt (can't put up with).

F. Gemengde herhaling

Herhaal wat je in eerdere lessen hebt geleerd.

  1. B1-19 De -ing-vorm als zelfstandig naamwoord (gerund): als onderwerp en na voorzetsels
    I'm looking forward to (see) you next week.
  2. A2-15 Give me the book of give it to me? Werkwoorden met twee voorwerpen in het Engels
    Kies het juiste antwoord: Here's your book. I'll tomorrow.
  3. B1-27 So that, in order to, because of, due to: doel, reden en gevolg in het Engels
    I looked the word up ___ check the spelling. …
Antwoorden

A. Vorm

  1. Please turn it off. / Turn it off, please.
  2. She looks after them.
  3. We ran out of sugar.
  4. Turn it down.
  5. I came across it yesterday.
  6. Can you put them away?

B. Betekenis

  1. discover
  2. intransitive
  3. gave it up
  4. preposition

C. Vind de fout

  1. I'll pick you up at the station.
  2. Can you look after my cat this weekend?
  3. I can't put up with this noise.
  4. ✓ Turn off the lights in the kitchen, please.

D. In context

  1. pick them up / pick the boxes up / pick up the boxes
  2. run out of
  3. throw it away
  4. looking after
  5. get on with

E. Jouw beurt

  1. I get up at seven. I make coffee, and then I turn the radio on, but I usually turn it off after the news.
  2. I get on really well with my cousin. I can't put up with loud music on the bus.

F. Gemengde herhaling

  1. seeing
  2. give it to you
  3. to
Android-appLeer onderweg Google Play