SlowingoGramatyka
B2 27 / 30

Phrasal verbs: co znaczą up, down, out, off i on? Czasowniki frazowe bez wkuwania

Phrasal Verbs: What the Particles Mean

Na tej stronie
  1. Cel lekcji
  2. Główna idea
  3. Polski a angielski
  4. Budowa
  5. Użycie
  6. Częste błędy
  7. Pułapki dla Polaków
  8. Nie myl
  9. Pisownia i wymowa
  10. Złota zasada
  11. Ćwiczenia

Cel lekcji

Po tej lekcji wykorzystasz podstawowe znaczenia partykuł up, down, out, off, on, away, back i over, żeby rozumieć nowe phrasal verbs (czasowniki frazowe), zgadywać ich znaczenie z kontekstu i łatwiej je zapamiętywać.

Główna idea

Wiele osób traktuje phrasal verbs jak długą listę przypadkowych wyrażeń: give up, give away, give back, give out… Ale partykuła rzadko jest przypadkowa. Zwykle ma własne znaczenie.

Pomyśl o partykułach jak o kierunkach na kompasie. Każda zaczyna jako kierunek w przestrzeni. Up idzie wyżej, ku górze — a stąd do znaczeń „więcej” i „do końca”. Down idzie niżej — do „mniej”, „zatrzymane” i „na papier”. Out wychodzi ze środka — rzeczy znikają albo wychodzą na zewnątrz, gdzie je widać. Off przerywa kontakt i oddala się. On pozostaje w kontakcie i trwa dalej.

Czasownik mówi, jaka to czynność; partykuła mówi, w jakim kierunku idzie jej wynik. Nie wyjaśni to każdego phrasal verb — niektóre są idiomami — ale wyjaśnia zaskakująco wiele i zamienia listę w system.

Polski a angielski

Polski robi podobną rzecz inaczej: zamiast partykuły po czasowniku ma przedrostek przed nim. Zapisać, wyprzedać, oddać, przemyśleć, rozdać — przedrostek, tak jak angielska partykuła, dodaje kierunek albo pokazuje, że czynność jest zakończona. Dlatego myślenie partykułami powinno być ci bliskie. Uwaga jednak: ten sam polski przedrostek nie zawsze odpowiada tej samej partykule (wyprzedać się = sell out, ale wyłączyć = turn off), a czasem polski ma zupełnie osobny czasownik tam, gdzie angielski dodaje partykułę (dowiedzieć się = find out, zepsuć się = break down).

PolskiCo robi polskiAngielski
zapisać numerprzedrostek za-write down a number
bilety się wyprzedałyprzedrostek wy-the tickets sold out
oddać pieniądze, oddzwonićprzedrostek od-pay back, call back
przemyśleć sprawęprzedrostek prze-think it over
rozdać kartkiprzedrostek roz-hand out the papers
zjeść wszystkoprzedrostek z- (zakończenie)eat it all up
wyłączyć światłoprzedrostek wy-turn off the lights
odwołać meczprzedrostek od-call off the match
dowiedzieć sięosobny czasownikfind out
zepsuć sięosobny czasownikbreak down
skończyło się mlekoosobny czasownikwe've run out of milk
mów dalejprzysłówek „dalej”carry on

Zwróć uwagę: po polsku przedrostek zmienia słowo (pisać → zapisać), a angielska partykuła stoi osobno i może się nawet odsunąć od czasownika (write it down). Szyk z zaimkiem omawiamy w B1-28.

Budowa

Gramatykę phrasal verbs (szyk, dopełnienia, zaimki) znajdziesz w B1-28. Ta lekcja dotyczy znaczenia.

Partykuły i ich podstawowe znaczenia

PartykułaPodstawowy obrazZnaczenia przenośnePrzykłady
upwyżej, do górywzrost; zakończenie / do końca; znalezienie się w jakiejś sytuacjiturn up, go up, speak up; eat up, use up, tidy up; end up
downniżej, do ziemispadek; przestanie działać; zapisanie na papierzeslow down, cut down (on), turn down; break down, shut down; write down, note down
outze środka na zewnątrzzniknięcie / nic nie zostało; rozwiązanie / zakończenie; na zewnątrz, do wielu osóbrun out, sell out, go out; work out, sort out, find out; hand out, point out
offz dala od miejsca albo powierzchniodjazd; odłączenie / zdjęcie; odwołanieset off, take off; turn off, cut off, take off (ubranie); call off
onw kontakcie, dalejkontynuacja; przyczepienie / noszenie / włączeniecarry on, go on, hold on, keep on; put on, try on, turn on
awayw dalodejście; do innego właściciela albo miejscarun away, give away, throw away, put away
backz powrotem do wcześniejszego miejsca lub osobypowrótcall back, pay back, give back, go back
overz jednej strony na drugą; jeszcze razdokładne przemyślenie; sprawdzenie od początku do końcathink over, talk over, read over

Phrasal verbs z trzech części zachowują znaczenie partykuły i dodają przyimek przed dopełnieniem: run out of milk, cut down on sugar, keep up with the news. Zob. B1-28.

Użycie

1Up — wzrost, zakończenie, wynik

Up często znaczy więcej (głośniej, drożej, z większym wysiłkiem). Znaczy też całkowicie, aż nic nie zostanie albo praca będzie skończona — jak polskie przedrostki z-, wy- w zjeść, zużyć, wysprzątać. End up znaczy ostatecznie się gdzieś znaleźć albo w czymś skończyć, często bez planu.

Could you turn the music up? I can't hear it.
Możesz pogłośnić muzykę? Nic nie słyszę.
więcej
House prices have gone up again.
Ceny domów znowu poszły w górę.
Please speak up. The people at the back can't hear you.
Mów, proszę, głośniej. Ludzie z tyłu cię nie słyszą.
We've used up all the printer paper.
Zużyliśmy cały papier do drukarki.
całkowicie, nic nie zostało
I'll tidy up after the party.
Posprzątam po imprezie.
aż praca będzie skończona
We missed the turning and ended up in the next town.
Przegapiliśmy zjazd i wylądowaliśmy w sąsiednim mieście.
end up = w końcu się znaleźć; turning (UK), turn (US)

2Down — spadek, zatrzymanie, zapisanie

Down często znaczy mniej (prędkości, głośności, ilości). Może znaczyć, że coś przestaje działać albo zostaje zamknięte. Z czasownikami pisania znaczy zapisać na papierze — jak polskie za- w zapisać, zanotować.

Slow down! You're driving too fast.
Zwolnij! Jedziesz za szybko.
I'm trying to cut down on sugar.
Staram się ograniczać cukier.
cut down on = jeść / używać mniej
Could you turn the TV down a bit?
Możesz trochę ściszyć telewizor?
Our car broke down on the motorway.
Zepsuł nam się samochód na autostradzie.
przestał działać; motorway (UK), highway (US)
The factory shut down in 2019.
Fabrykę zamknięto w 2019 roku.
Let me write down your number.
Zapiszę twój numer.
„zapisać” → write down

3Out — znikanie, rozwiązywanie, na zewnątrz

Out może znaczyć, że coś znika albo że nic nie zostało. Znaczy też aż odpowiedź będzie jasna — rozwiązanie „wychodzi na wierzch”. Może też znaczyć na zewnątrz: od jednej osoby do wielu albo na widok publiczny.

We've run out of milk.
Skończyło nam się mleko.
nic nie zostało
The tickets sold out in ten minutes.
Bilety wyprzedały się w dziesięć minut.
The candle went out.
Świeczka zgasła.
przestała się palić
I can't work out how this app works.
Nie mogę rozgryźć, jak działa ta aplikacja.
zrozumieć, rozwiązać
Don't worry, we'll sort it out.
Spokojnie, załatwimy to.
Did you find out why the train was late?
Udało ci się dowiedzieć, dlaczego pociąg się spóźnił?
„dowiedzieć się” → find out
The teacher handed out the exam papers.
Nauczycielka rozdała arkusze egzaminacyjne.
do wielu osób: „roz-”
She pointed out a mistake in my report.
Zwróciła uwagę na błąd w moim raporcie.
sprawiła, że inni go zauważyli

4Off — odjazd, odłączenie, odwołanie

Off znaczy z dala od miejsca albo powierzchni. Ludzie i samoloty odjeżdżają, odlatują; ubrania i prąd zostają zdjęte albo odłączone; wydarzenie, które jest called off, znika z planu.

We set off at six to avoid the traffic.
Wyruszyliśmy o szóstej, żeby uniknąć korków.
początek podróży
The plane took off an hour late.
Samolot wystartował z godzinnym opóźnieniem.
Remember to turn off the lights when you leave.
Pamiętaj, żeby wyłączyć światło, kiedy będziesz wychodzić.
„wy-łączyć”, ale off
Our electricity was cut off for two hours.
Na dwie godziny odcięto nam prąd.
They called off the match because of the snow.
Odwołali mecz z powodu śniegu.
odwołali
Take your shoes off, please.
Zdejmij, proszę, buty.

5On — kontynuacja, przyczepienie, noszenie

On znaczy w kontakcie. Z kontaktu wynika kontynuacja (zostajesz przy czynności — jak polskie „dalej”) oraz noszenie albo podłączenie (ubranie jest na ciele, prąd jest podłączony).

Carry on. I'm listening.
Mów dalej. Słucham.
kontynuuj
The meeting went on for three hours.
Zebranie ciągnęło się trzy godziny.
Hold on a second. I'll get a pen.
Chwileczkę, wezmę długopis.
poczekaj, nie rozłączaj się
Keep on trying. You'll get there.
Próbuj dalej. Uda ci się.
Put your coat on. It's cold outside.
Załóż płaszcz. Na dworze jest zimno.
Can I try these jeans on?
Mogę przymierzyć te dżinsy?

6Away, back, over

Away znaczy w dal: odejście albo przekazanie czegoś innemu właścicielowi lub w inne miejsce. Back znaczy powrót do wcześniejszej osoby albo miejsca — jak polskie od- w oddać, oddzwonić. Over znaczy od początku do końca, dlatego mówi o dokładnym myśleniu i sprawdzaniu — jak polskie prze- w przemyśleć, przejrzeć.

The cat ran away when it saw the dog.
Kot uciekł, kiedy zobaczył psa.
She gave away all her old books.
Rozdała wszystkie swoje stare książki.
innym osobom, za darmo
Can I call you back in ten minutes?
Mogę oddzwonić za dziesięć minut?
„od-dzwonić” → call back
I'll pay you back on Friday.
Oddam ci pieniądze w piątek.
Think it over and let me know tomorrow.
Przemyśl to i daj mi znać jutro.
„prze-myśleć” → think over
Could you read over my email before I send it?
Możesz przejrzeć mojego maila, zanim go wyślę?
sprawdzić od początku do końca

Częste błędy

❌We've run out petrol.
✅We've run out of petrol.
Z dopełnieniem run out potrzebuje of. petrol (UK), gas (US)
❌The plane took away at 9.15.
✅The plane took off at 9.15.
Przy odrywaniu się od ziemi partykuła to off.
❌The milk is run out.
✅The milk has run out. lub We've run out of milk.
run out nie ma dopełnienia, więc nie ma strony biernej; użyj has run out.
❌Let's talk over before we decide.
✅Let's talk it over before we decide.
talk over potrzebuje dopełnienia.
❌Could you turn up it?
✅Could you turn it up?
Zaimek stoi między czasownikiem a partykułą. Zob. B1-28.
❌I'm trying to cut down sweets on.
✅I'm trying to cut down on sweets.
W czasownikach z trzech części dopełnienie stoi po przyimku.

Pułapki dla Polaków

1. „Dowiedzieć się” → know. Polskie dowiedzieć się to moment zdobycia informacji. Angielskie know opisuje tylko stan („wiedzieć”). Moment, w którym się czegoś dowiadujesz, to find out.

⚠️I knew about the accident yesterday evening.
✅I found out about the accident yesterday evening.
Zdanie poprawne, ale znaczy „wiedziałem o tym już wczoraj wieczorem”, a nie „dowiedziałem się”.

2. „Przemyśl to”, „zdejmij je” → think over it, take off them. Po polsku zaimek może stać w różnych miejscach zdania. Po angielsku zaimek (it, them, her) stoi między czasownikiem a partykułą.

❌I need a few days to think over it.
✅I need a few days to think it over.
❌My boots were wet, so I took off them.
✅My boots were wet, so I took them off.

3. „Skończyło się…” → is over. Polskie „skończyło się” albo „skończyły się” dosłownie kusi, żeby powiedzieć is over. Ale be over mówi o wydarzeniu, które się zakończyło (The concert is over). Gdy czegoś zabrakło, po angielsku mówimy run out (of) albo sell out.

❌Sorry, the tickets for tonight are over.
✅Sorry, the tickets for tonight have sold out. lub Sorry, we've run out of tickets for tonight.

4. „Wrócić z powrotem” → return back. Po polsku „wrócić z powrotem” jest częstym pleonazmem w mowie. Angielskie return już znaczy „wrócić”, więc nie dodajesz back. Albo return, albo come / go back.

⚠️I'll return back to the office after lunch.
✅I'll go back to the office after lunch. lub I'll return to the office after lunch.
return back to powtórzenie tej samej informacji; w staranniejszym angielskim brzmi źle.

Nie myl

Ten sam czasownik, inna partykuła — partykuła zmienia kierunek wyniku. Po polsku zmienia się cały czasownik (ściszyć, wyłączyć, pogłośnić).

Could you turn the TV down a bit?
Możesz trochę ściszyć telewizor?
ciszej
Remember to turn off the lights when you leave.
Pamiętaj, żeby wyłączyć światło, kiedy będziesz wychodzić.
w ogóle bez prądu
Could you turn the music up? I can't hear it.
Możesz pogłośnić muzykę? Nic nie słyszę.
głośniej

Znaczenie dosłowne i przenośne — to samo znaczenie partykuły może być fizyczne albo abstrakcyjne. W obu zdaniach poniżej off znaczy z dala, usunięte: w pierwszym ze stóp (fizycznie), w drugim z planu (abstrakcyjnie).

Take your shoes off, please.
Zdejmij, proszę, buty.
fizycznie: ze stóp
We had to call off our trip at the last minute.
W ostatniej chwili musieliśmy odwołać wyjazd.
abstrakcyjnie: wyjazd znika z planu

carry on i carry out — Carry on = kontynuować (on). Carry out = przeprowadzić, wykonać zadanie do końca (out = zakończenie); zwykle formalne.

Carry on. I'm listening.
Mów dalej. Słucham.
The tests were carried out by an independent lab.
Badania przeprowadziło niezależne laboratorium.
formalnie: przeprowadzić

fill in i fill out — oba znaczą wypełnić formularz. Fill in jest częstsze w brytyjskim angielskim, fill out — typowe w amerykańskim i używane też w UK. Tutaj in i out nie są przeciwieństwami — znaczenie jest takie samo.

Pisownia i wymowa

  • W phrasal verb akcent zwykle pada na partykułę: set OFF, turn it DOWN — wymów partykułę trochę głośniej i dłużej. (Wielkie litery pokazują tu tylko akcent.)
  • Łącz słowa: w turn it off końcowa spółgłoska jednego słowa przechodzi płynnie w samogłoskę następnego, bez przerwy. Po polsku przed słowem zaczynającym się od samogłoski często robimy krótką przerwę w gardle — tutaj jej unikaj.
  • Wiele phrasal verbs ma formę rzeczownikową. Rzeczownik piszemy łącznie albo z łącznikiem, a akcent przechodzi na pierwszą część: Our car broke down → a breakdown /ˈbreɪkdaʊn/; The plane took off → take-off /ˈteɪkɒf/ (UK), /ˈteɪkɔːf/ (US); a sell-out, a hand-out albo handout.
  • out /aʊt/ to dwugłoska: zaczyna się od otwartego „a” i przesuwa się w stronę zaokrąglonego /ʊ/. off ma krótką samogłoskę /ɒf/ (UK), /ɔːf/ (US) — nie myl go z of /əv/, które ma formę słabą i dźwięczne /v/ na końcu.

Złota zasada

Kiedy spotykasz nowy phrasal verb, zapytaj, co dodaje partykuła: up = więcej albo do końca, down = mniej, zatrzymane albo zapisane, out = zniknęło, rozwiązane albo na zewnątrz, off = z dala albo odłączone, on = dalej albo przyczepione, away = odejście, back = powrót, over = dokładnie, od początku do końca. To mocna wskazówka, a nie reguła — niektóre phrasal verbs to idiomy, więc nowe sprawdzaj w słowniku. Myśl o partykule tak, jak myślisz o polskim przedrostku.

Ćwiczenia

A. Forma

Uzupełnij zdania właściwą partykułą.

  1. Prices keep going . Everything is more expensive.
  2. Please write the address before you forget it.
  3. We've run of coffee. Can you buy some?
  4. The flight took on time.
  5. Sorry to interrupt. Please carry .
  6. I lent him £20 and he still hasn't paid me .

B. Znaczenie

Przeczytaj sytuację i wybierz poprawną partykułę.

  1. The match was cancelled. They called it ….
  2. I don't understand this maths problem. I can't work it ….
  3. The music is too loud, but I still want to hear it. Could you turn it …?
  4. There is no food left. The children ate it all ….
  5. I need time to decide. Let me think it ….

C. Znajdź błąd

Popraw błąd. Jeśli zdanie jest poprawne, napisz correct.

  1. We've run out milk.
  2. The plane took away at 9.15.
  3. Can you pick up it, please?
  4. Our car broke down near the bridge.

D. W kontekście

Uzupełnij opowiadanie właściwymi partykułami.

A long journey
Last Saturday we set 16 early for the coast. After an hour the car broke 17, so I called a mechanic. While we waited, both our phones ran 18 of battery. The mechanic finally sorted the problem 19 and we carried 20. But the traffic was terrible, and we ended 21 spending the night in a small hotel.

E. Twoja kolej

Napisz po angielsku o sobie.

  1. Napisz dwa zdania o rzeczach, które chcesz ograniczyć albo z których chcesz zrezygnować.
  2. Napisz o sytuacji, w której coś się zepsuło albo czegoś zabrakło.

F. Powtórka mieszana

Powtórz materiał z wcześniejszych lekcji.

  1. B1-28 Phrasal verbs: gramatyka i szyk (turn it off czy turn off it?)
    Ułóż zdanie z podanych słów: off / it / turn / please
  2. B1-19 Forma -ing jako rzeczownik (gerund): podmiot i po przyimkach
    I'm looking forward to (see) you.
  3. B2-24 Reason for, increase in, solution to: rzeczownik + przyimek (noun + preposition)
    There has been a sharp rise the number of cyclists.
Odpowiedzi

A. Forma

  1. up
  2. down
  3. out
  4. off
  5. on
  6. back

B. Znaczenie

  1. off
  2. out
  3. down
  4. up
  5. over

C. Znajdź błąd

  1. We've run out of milk.
  2. The plane took off at 9.15. / The plane took off at 9:15.
  3. Can you pick it up, please?
  4. ✓ Our car broke down near the bridge.

D. W kontekście

  1. off / out
  2. down
  3. out
  4. out
  5. on
  6. up

E. Twoja kolej

  1. I want to cut down on coffee. I'd like to give up sugar completely.
  2. Last winter our heating broke down, and then we ran out of firewood too.

F. Powtórka mieszana

  1. Please turn it off. / Turn it off, please. / Turn it off please.
  2. seeing
  3. in
Aplikacja AndroidUcz się w drodze Google Play