İngilizce Phrasal Verbs: Up, Down, Out, Off, On Ne Anlama Gelir?
Phrasal Verbs: What the Particles Mean
Bu sayfada
Hedef
Bu dersin sonunda up, down, out, off, on, away, back ve over kelimelerinin temel anlamlarını kullanarak yeni phrasal verb'leri (öbek fiiller: fiil + küçük bir kelime) anlayabilecek, bağlamdan anlamlarını tahmin edebilecek ve daha kolay hatırlayabileceksiniz.
Temel Fikir
Birçok öğrenci phrasal verb'leri rastgele maddelerden oluşan uzun bir liste gibi ezberler: give up, give away, give back, give out… Ama fiilden sonra gelen küçük kelime, yani particle, nadiren rastgeledir. Genellikle kendine ait bir anlam taşır.
Particle'ları bir pusulanın yönleri gibi düşünün. Her biri önce uzayda bir yön olarak başlar. Up yukarı, tepeye doğru gider; oradan "daha fazla" ve "bitti, tamamlandı" anlamlarına geçer. Down aşağı iner; "daha az", "durdu" ve "kâğıda geçirildi" anlamlarına geçer. Out içeriden dışarı çıkar: bir şey ya yok olur ya da herkesin görebileceği açığa çıkar. Off temastan kopar ve uzaklaşır. On temasta kalır ve devam eder.
Fiil size eylemi söyler; particle ise sonucun yönünü söyler. Bu her phrasal verb'ü açıklamaz — bazıları deyimdir — ama şaşırtıcı sayıda fiili açıklar ve bir listeyi bir sisteme dönüştürür.
Türkçe ve İngilizce Yan Yana
Türkçede phrasal verb yoktur, ama benzer bir mantık bazı yerlerde karşımıza çıkar. "Geri ver", "geri ara" derken yön kelimesi tıpkı back gibi çalışır; "yiyip bitirmek", "kullanıp bitirmek" derken -ip bitir- kalıbı up'ın "tamamen" anlamını verir. Çoğu zaman ise Türkçe, İngilizcenin fiil + particle ile yaptığı işi tamamen farklı bir fiille yapar.
| Türkçe | İngilizce | Particle'ın katkısı |
|---|---|---|
| parayı geri öde | pay the money back | geri dönüş |
| hepsini yi-yip bitir-di | they ate it all up | tamamen, hiç kalmadı |
| sesi kıs | turn the TV down | daha az |
| ışığı kapat | turn the lights off | bağlantı kesildi |
| süt bit-ti | we've run out of milk | yok oldu, kalmadı |
| maçı iptal et-tiler | they called off the match | plandan çıkarıldı |
| devam et | carry on | sürüyor |
Türkçede tek fiille söylediğimiz birçok şey İngilizcede fiil + particle ile söylenir. Bu yüzden Türkçe fiili kelime kelime çevirmek yerine, İngilizcede "hangi yön?" diye sorun.
Yapı
Phrasal verb'lerin dilbilgisi (kelime sırası, nesne, zamirler) B1-28'de. Bu ders anlam üzerinedir.
Particle'lar ve temel anlamları
| Particle | Temel imge | Genişletilmiş anlamlar | Örnekler |
|---|---|---|---|
| up | yukarı, tepeye | artış; tamamlama / bitirme; bir durumda son bulma | turn up, go up, speak up; eat up, use up, tidy up; end up |
| down | aşağı, yere | azalma; çalışmayı bırakma; kâğıda geçirme | slow down, cut down (on), turn down; break down, shut down; write down, note down |
| out | içeriden dışarı | yok olma / hiç kalmama; çözme / tamamlama; dışa doğru, birçok kişiye | run out, sell out, go out; work out, sort out, find out; hand out, point out |
| off | bir yerden ya da yüzeyden uzağa | ayrılma; bağlantıyı kesme / çıkarma; iptal | set off, take off; turn off, cut off, take off (giysi); call off |
| on | temasta, devam ederek | devam etme; takma / giyme / çalıştırma | carry on, go on, hold on, keep on; put on, try on, turn on |
| away | uzağa | ayrılma; başka birine ya da yere geçme | run away, give away, throw away, put away |
| back | önceki yere ya da kişiye | geri dönüş | call back, pay back, give back, go back |
| over | bir taraftan öbürüne; yeniden | dikkatle düşünme; baştan sona kontrol etme | think over, talk over, read over |
Üç parçalı phrasal verb'ler particle'ın anlamını korur ve nesneden önce bir edat ekler: run out of milk, cut down on sugar, keep up with the news. Bkz. B1-28.
Kullanımlar
1Up — artış, tamamlama, son bulma
Up çoğu zaman daha fazla demektir (ses, fiyat, çaba). Ayrıca tamamen, hiçbir şey kalmayana ya da iş bitene kadar anlamına gelir: Türkçedeki "-ip bitirmek" gibi. End up ise sonunda bir yere ya da duruma düşmek demektir; çoğu zaman planlanmamış bir durumdur.
2Down — azalma, durma, kaydetme
Down çoğu zaman daha az demektir (hız, ses, miktar). Bir şeyin çalışmayı bırakması ya da kapanması anlamına da gelebilir. Yazma fiilleriyle kâğıda geçirmek demektir.
3Out — yok olma, çözme, dışa doğru
Out, bir şeyin yok olduğunu ya da hiç kalmadığını gösterebilir. Ayrıca cevap netleşene kadar anlamına gelir: çözüm "ortaya çıkar". Bir de dışa doğru anlamı vardır: bir kişiden birçok kişiye ya da insanların fark edeceği açık bir yere.
4Off — ayrılma, bağlantıyı kesme, iptal
Off, bir yerden ya da bir yüzeyden uzağa demektir. İnsanlar ve uçaklar ayrılır; giysiler ve elektrik çıkarılır ya da kesilir; called off olan bir etkinlik plandan çıkarılır.
5On — devam etme, takma, giyme
On, temasta demektir. Temastan devam etme anlamı çıkar (etkinlikle birlikte kalırsınız); bir de giyme ya da takma anlamı (giysi vücudunuzun üzerindedir, elektrik bağlıdır).
6Away, back, over
Away, uzağa demektir: ayrılmak ya da bir şeyi başka birine veya başka bir yere vermek. Back, önceki kişiye ya da yere geri dönüş demektir: Türkçedeki "geri" ile aynı. Over, baştan sona demektir; bu yüzden dikkatli düşünme ve kontrol etme için kullanılır.
Sık Yapılan Hatalar
Türkçe Konuşanlar İçin Tuzaklar
1. "Aç / kapat" → "open / close". Türkçede ışığı, televizyonu, müziği "açar" ve "kapatırız". Bu yüzden open the TV ya da close the lights demek çok yaygındır. İngilizcede elektrikli aletler için turn on / turn off (ya da switch on / off), ses için turn up / turn down kullanılır. Open / close kapı, pencere, kutu gibi fiziksel olarak açılıp kapanan şeyler içindir.
2. "Çıkarmak" → "take out". "Ayakkabını çıkar", "montunu çıkar" derken akla take out gelir. Ama giysiler vücudun yüzeyinden ayrılır: bu iş off'undur. Take out bir şeyi bir kabın içinden çıkarmaktır (take out your phone).
3. "Giymek" → her zaman "wear". Türkçede "giymek" hem giyme eylemini hem de üzerinde taşıma durumunu anlatır. İngilizcede eylem put on, durum wear'dür.
4. "Bitti" → "finished". "Şeker bitti", "yazıcının kâğıdı bitti" cümlelerini finished ile kurmak kolaydır. Bir şeyin stoğu tükendiğinde İngilizcede doğal olan run out (of)'tur. Of'u da unutmayın.
Karıştırılmasın
Aynı fiil, farklı particle — Particle, sonucun yönünü değiştirir. Türkçede bunlar için çoğu zaman farklı fiiller kullanırız: "sesini aç", "sesini kıs", "kapat".
Somut ve soyut anlam — Aynı particle anlamı fiziksel de olabilir, soyut da. Aşağıdaki iki cümlede de off "uzağa, çıkarılmış" demektir: birincisinde ayaklarınızdan (somut), ikincisinde plandan (soyut).
carry on ve carry out — Carry on = devam etmek (on). Carry out = bir görevi tamamlanana kadar yapmak, yürütmek (out = tamamlama); genellikle resmîdir.
fill in ve fill out — İkisi de form doldurmak demektir. Fill in İngiliz İngilizcesinde daha yaygındır; fill out Amerikan İngilizcesinde olağandır ve İngiltere'de de kullanılır. Burada in ve out bir zıtlık yaratmaz; anlam aynıdır.
Yazım ve Telaffuz
- Phrasal verb'lerde vurgu genellikle particle'dadır: set OFF, turn it DOWN — particle'ı biraz daha yüksek ve uzun söyleyin. (Büyük harfler burada yalnızca vurguyu gösterir.)
- Birçok phrasal verb'ün bir isim hali vardır. İsim bitişik ya da kısa çizgiyle yazılır ve vurgu ilk parçaya geçer: Our car broke down → a breakdown /ˈbreɪkdaʊn/ ("BREYK-daun"); The plane took off → take-off /ˈteɪkɒf/ (UK), /ˈteɪkɔːf/ (US) ("TEYK-of"); a sell-out, a hand-out ya da handout.
- Out "aut" gibi okunur /aʊt/; off kısa bir sesli harfle okunur /ɒf/ (UK), /ɔːf/ (US) — "of". Bunu zayıf okunan of /əv/ ("ıv") ile karıştırmayın.
Altın Kural
Yeni bir phrasal verb gördüğünüzde particle'ın ne kattığını sorun: up = daha fazla ya da bitti, down = daha az, durdu ya da yazıldı, out = yok oldu, çözüldü ya da dışa doğru, off = uzağa ya da bağlantı kesildi, on = devam ediyor ya da takılı, away = ayrılma, back = geri dönüş, over = dikkatle, baştan sona. Bu güçlü bir ipucudur, kesin bir kural değil — bazı phrasal verb'ler deyimdir, yenilerini sözlükten kontrol edin.
Alıştırmalar
A. Yapı
Boşluğa doğru particle'ı yazın.
-
Prices keep going . Everything is more expensive.
-
Please write the address before you forget it.
-
We've run of coffee. Can you buy some?
-
The flight took on time.
-
Sorry to interrupt. Please carry .
-
I lent him £20 and he still hasn't paid me .
B. Anlam
Anlama göre doğru particle'ı seçin.
-
The match was cancelled. Doğru olanı seçin: They called it ….
-
I don't understand this maths problem. Doğru olanı seçin: I can't work it ….maths (UK), math (US)
-
The music is too loud, but I still want to hear it. Doğru olanı seçin: Could you turn it …?
-
There is no food left. Doğru olanı seçin: The children ate it all ….
-
I need time to decide. Doğru olanı seçin: Let me think it ….
C. Hatayı Bul
Hatalı cümleyi düzeltin. Cümle doğruysa "correct" yazın.
-
We've run out milk.
-
The plane took away at 9.15.
-
Can you pick up it, please?
-
Our car broke down near the bridge.
D. Bağlam İçinde
Hikâyeyi doğru particle'larla tamamlayın.
Last Saturday we set 16 early for the coast. After an hour the car broke 17, so I called a mechanic. While we waited, both our phones ran 18 of battery. The mechanic finally sorted the problem 19 and we carried 20. But the traffic was terrible, and we ended 21 spending the night in a small hotel.
E. Sıra Sende
-
Azaltmak (cut down on) ya da tamamen bırakmak (give up) istediğiniz şeyler hakkında iki cümle yazın.
-
Bir şeyin bozulduğu (broke down) ya da tükendiği (ran out) bir zamanı anlatın.
F. Karışık Tekrar
-
B1-28 İngilizce Phrasal Verbs Dilbilgisi: Turn It Off, Look After Her Kelimeleri sıraya koyun: off / it / turn / please
-
B1-19 İngilizce Gerund: İsim Gibi Kullanılan -ing ve Edatlardan Sonra -ing I'm looking forward to (see) you.
-
B2-24 İngilizcede İsim + Edat (Noun + Preposition): Reason For, Increase In, Solution To There has been a sharp rise the number of cyclists.
Cevap anahtarı
A. Yapı
- up
- down
- out
- off
- on
- back
B. Anlam
- off
- out
- down
- up
- over
C. Hatayı Bul
- We've run out of milk.
- The plane took off at 9.15. / The plane took off at 9:15.
- Can you pick it up, please?
- ✓ Our car broke down near the bridge.
D. Bağlam İçinde
- off / out
- down
- out
- out
- on
- up
E. Sıra Sende
- I want to cut down on coffee. I'd like to give up sugar completely.
- Last winter our heating broke down, and then we ran out of firewood too.
F. Karışık Tekrar
- Please turn it off. / Turn it off, please. / Turn it off please.
- seeing
- in
