SlowingoГраматика
B2 27 / 30

Phrasal verbs: што значат up, down, out, off и on – фразни глаголи на англиски

Phrasal Verbs: What the Particles Mean

На оваа страница
  1. Цел
  2. Главна идеја
  3. Македонски и англиски
  4. Форма
  5. Употреба
  6. Чести грешки
  7. Замки за говорителите на македонски
  8. Не мешајте
  9. Правопис и изговор
  10. Златно правило
  11. Вежби

Цел

По оваа лекција ќе ги разбирате и ќе ги паметите фразните глаголи (phrasal verbs) преку значењето на партикулата: up, down, out, off, on, away, back и over.

Главна идеја

Многумина ги учат фразните глаголи како долг случаен список: give up, give away, give back, give out… Но партикулата ретко е случајна. Обично има свое значење.

Замислете дека партикулите се стрелки на компас. Секоја најпрвин покажува насока во просторот. Up оди нагоре, до врвот – а оттаму до значењата „повеќе“ и „готово“. Down оди надолу – до „помалку“, „запира“ и „на хартија“. Out излегува од внатре – работите исчезнуваат или излегуваат на виделина. Off го прекинува допирот и се оддалечува. On останува во допир и продолжува.

Глаголот го кажува дејството, а партикулата насоката на резултатот. Тоа не го објаснува секој фразен глагол – некои се идиоми – но објаснува изненадувачки многу и од списокот прави систем.

Македонски и англиски

Кај нас насоката и резултатот на дејството најчесто се кријат во префиксот на глаголот или во сосема друг глагол: „запиши“ (write down), „изгаси“ (turn off), „потроши“ (use up), „дознај“ (find out), „облечи“ (put on), „соблечи“ (take off), „се расипа“ (break down). Англискиот истата информација ја става во посебен збор по глаголот. Логиката е слична – и кај нас „излезе“ значи out, а „однесе“ away – но префиксот и партикулата не се совпаѓаат еден на еден.

Затоа постојат две опасности. Првата: го земате само основниот глагол и партикулата ја испуштате. „Дознав“ станува I knew или I learned наместо I found out, „се расипа“ станува spoiled. Втората: македонскиот глагол го преведувате со англиски глагол што значи нешто друго – „облечи ја јакната“ не е dress your jacket, туку put your jacket on. Размислувајте за значењето на англиската партикула, а не за македонскиот префикс.

МакедонскиАнглискиШто е различно?
Цените на становите пак се качија.House prices have gone up again.„нагоре“ → up: тука логиката е иста
Ја потрошивме целата хартија за печатачот.We've used up all the printer paper.префиксот „по-“ (до крај) → up
Колата ни се расипа на автопатот.Our car broke down on the motorway.„се расипа“ → break down
Ни снема млеко.We've run out of milk.„снема“ → run out of
Дали дозна зошто доцнеше возот?Did you find out why the train was late?„дознава“ → find out
Не заборавај да ги изгасиш светлата кога ќе излегуваш.Remember to turn off the lights when you leave.„изгаси“ → turn off
Соблечете ги чевлите, ве молам.Take your shoes off, please.„соблечи“ → take off
Облечи го палтото. Надвор е студено.Put your coat on. It's cold outside.„облечи“ → put on
Може ли да ти се јавам повторно за десет минути?Can I call you back in ten minutes?„повторно / назад“ → back

Накратко: кај нас резултатот е најчесто во префиксот или во посебен глагол, а на англиски во партикулата по глаголот – учете што значи партикулата и не испуштајте ја.

Форма

Граматиката на фразните глаголи (ред на зборовите, предмет, заменки) е во лекцијата B1-28. Оваа лекција е за значењето.

Партикулите и нивните основни значења

ПартикулаОсновна сликаПроширени значењаПримери
upнагоре, до врвотзголемување; до крај / готово; на крајот се најдува некадеturn up, go up, speak up; eat up, use up, tidy up; end up
downнадолунамалување; запирање; на хартијаslow down, cut down (on), turn down; break down, shut down; write down, note down
outод внатре нанадворисчезнува / нема повеќе; решение / готово; нанадвор, кон многуминаrun out, sell out, go out; work out, sort out, find out; hand out, point out
offподалеку од место или површиназаминување; исклучување / тргање; откажувањеset off, take off; turn off, cut off, take off (облека); call off
onво допир, продолжувапродолжување; на телото / вклученоcarry on, go on, hold on, keep on; put on, try on, turn on
awayво далечиназаминување; на друг сопственик или на друго местоrun away, give away, throw away, put away
backназад на старото место или кај истиот човеквраќањеcall back, pay back, give back, go back
overод едната на другата страна; повторновнимателно размислување; проверка од почеток до крајthink over, talk over, read over

Фразните глаголи од три дела го задржуваат значењето на партикулата и додаваат предлог пред предметот: run out of milk, cut down on sugar, keep up with the news. Видете B1-28.

Употреба

1Up: зголемување, завршување, краен резултат

Up често значи повеќе (погласно, поскапо, повеќе напор). Значи и целосно, додека ништо не остане или работата не е завршена – како нашите префикси „по-“ и „из-“ во „потроши“ и „изеде“. End up значи на крајот да се најдеш некаде или во некоја ситуација, често без план.

Could you turn the music up? I can't hear it.
Можеш ли да ја засилиш музиката? Не ја слушам.
up = повеќе
House prices have gone up again.
Цените на становите пак се качија.
„се качија“ → gone up
Please speak up. The people at the back can't hear you.
Ве молам, зборувајте погласно. Луѓето позади не ве слушаат.
up = погласно
We've used up all the printer paper.
Ја потрошивме целата хартија за печатачот.
„по-“ (до крај) → up
I'll tidy up after the party.
Ќе средам по забавата.
додека работата не е готова
We missed the turning and ended up in the next town.
Го промашивме свиокот и завршивме во соседниот град.
end up = на крајот се најдовме; turning (UK), turn (US)

2Down: намалување, запирање, запишување

Down често значи помалку (брзина, гласност, количество). Може да значи дека нешто престанува да работи или се затвора. Со глаголи за пишување значи на хартија.

Slow down! You're driving too fast.
Успори! Возиш пребрзо.
down = помалку брзина
I'm trying to cut down on sugar.
Се трудам да јадам помалку шеќер.
cut down on = намалува
Could you turn the TV down a bit?
Можеш ли малку да го намалиш телевизорот?
down = потивко
Our car broke down on the motorway.
Колата ни се расипа на автопатот.
„се расипа“ → broke down; motorway (UK), highway (US)
The factory shut down in 2019.
Фабриката се затвори во 2019 година.
престана да работи
Let me write down your number.
Чекај да ти го запишам бројот.
„за-“ → down: на хартија

3Out: исчезнување, решавање, нанадвор

Out може да значи дека нешто исчезнува или дека нема повеќе – нашето „снема“. Значи и додека одговорот не стане јасен: решението „излегува“. И може да значи нанадвор: од еден човек кон многумина или на виделина.

We've run out of milk.
Ни снема млеко.
„снема“ → run out of
The tickets sold out in ten minutes.
Билетите се распродадоа за десет минути.
сè е продадено
The candle went out.
Свеќата изгасна.
„изгасна“ → went out
I can't work out how this app works.
Не можам да сфатам како работи оваа апликација.
сфаќа, решава
Don't worry, we'll sort it out.
Не грижи се, ќе го решиме.
решението излегува
Did you find out why the train was late?
Дозна ли зошто доцнеше возот?
„дознава“ → find out
The teacher handed out the exam papers.
Наставничката ги раздели тестовите.
„раз-“ → out: кон многумина
She pointed out a mistake in my report.
Ми укажа на една грешка во извештајот.
ја изнесе на виделина

4Off: заминување, исклучување, откажување

Off значи подалеку од место или површина. Луѓето и авионите заминуваат; облеката и струјата се тргаат или исклучуваат; настан што е called off се трга од планот.

We set off at six to avoid the traffic.
Тргнавме во шест за да го избегнеме сообраќајот.
„тргнавме“ → set off
The plane took off an hour late.
Авионот полета еден час подоцна.
„полета“ → took off
Remember to turn off the lights when you leave.
Не заборавај да ги изгасиш светлата кога ќе излегуваш.
„изгаси / исклучи“ → turn off
Our electricity was cut off for two hours.
Два часа немавме струја.
струјата беше исклучена
They called off the match because of the snow.
Го откажаа натпреварот поради снегот.
„откажа“ → call off
Take your shoes off, please.
Соблечете ги чевлите, ве молам.
„соблечи“ → take off

5On: продолжување, на телото

On значи во допир. Од допирот доаѓа продолжувањето (останувате при дејството) и носењето облека или вклучувањето (облеката е на вас, струјата е вклучена). Кај нас велиме „продолжи“, „облечи“, „пробај“.

Carry on. I'm listening.
Продолжи. Те слушам.
„продолжи“ → carry on
The meeting went on for three hours.
Состанокот траеше три часа.
продолжи, траеше
Hold on a second. I'll get a pen.
Чекај малку. Ќе земам пенкало.
чекај, не затворај
Keep on trying. You'll get there.
Само продолжи да се обидуваш. Ќе успееш.
продолжи
Put your coat on. It's cold outside.
Облечи го палтото. Надвор е студено.
„облечи“ → put on
Can I try these jeans on?
Може ли да ги пробам овие фармерки?
try on = пробува облека

6Away, back, over

Away значи во далечина: заминување или давање нешто на друг сопственик или на друго место. Back значи назад – кај истиот човек или на истото место. Over значи од почеток до крај, па се користи за внимателно размислување и проверка – како нашите „раз-“ и „пре-“ во „размисли“ и „прегледај“.

The cat ran away when it saw the dog.
Мачката побегна кога го виде кучето.
„побегна“ → ran away
She gave away all her old books.
Ги подари сите свои стари книги.
на други, бесплатно
Can I call you back in ten minutes?
Може ли да ти се јавам повторно за десет минути?
назад кај истиот човек
I'll pay you back on Friday.
Ќе ти ги вратам парите во петок.
„врати“ → pay back
Think it over and let me know tomorrow.
Размисли и кажи ми утре.
„размисли“ → think over
Could you read over my email before I send it?
Можеш ли да ми го прегледаш имејлот пред да го пратам?
од почеток до крај

Чести грешки

❌We've run out petrol.
✅We've run out of petrol.
Со предмет run out бара of. petrol (UK), gas (US)
❌The plane took away at 9.15.
✅The plane took off at 9.15.
За полетување партикулата е off.
❌The milk is run out.
✅The milk has run out. или We've run out of milk.
run out нема предмет, па нема пасив; користете has run out.
❌Let's talk over before we decide.
✅Let's talk it over before we decide.
talk over бара предмет.
❌Could you turn up it?
✅Could you turn it up?
Заменката оди меѓу глаголот и партикулата. Видете B1-28.
❌I'm trying to cut down sweets on.
✅I'm trying to cut down on sweets.
Кај глагол од три дела предметот доаѓа по предлогот.

Замки за говорителите на македонски

1. „Облечи ја јакната“ → dress your jacket. Кај нас „облекува“ и „соблекува“ се користат и за облеката: „облечи ја јакната“, „соблечи го џемперот“. Англиското dress и undress како предмет имаат човек (dress the baby, get dressed), не облека. За облеката користете put on и take off.

❌Before the group photo at our graduation ceremony in Bitola, the photographer asked all the boys to dress their jackets and do up the top button.
✅Before the group photo at our graduation ceremony in Bitola, the photographer asked all the boys to put on their jackets and do up the top button. или Before the group photo at our graduation ceremony in Bitola, the photographer asked all the boys to put their jackets on and do up the top button.
облека → put on
❌The doctor at the health centre asked my grandfather to undress his shirt so that she could listen to his lungs.
✅The doctor at the health centre asked my grandfather to take off his shirt so that she could listen to his lungs. или The doctor at the health centre asked my grandfather to take his shirt off so that she could listen to his lungs.
облека → take off

2. „Се расипа“ → spoiled. Кај нас „се расипа“ велиме и за машина и за храна: „се расипа фрижидерот“, „се расипа млекото“. Англиското spoil (go off) е за храна. Машина или кола што престанала да работи е broken down, а уредите и stop working.

⚠️Two days before my sister's wedding, our washing machine spoiled, so the whole family took their clothes to the launderette in Karposh.
✅Two days before my sister's wedding, our washing machine broke down, so the whole family took their clothes to the launderette in Karposh.
Граматички е точно, но spoil значи дека храна се расипала; машина што не работи → broke down.

3. „Дознав“ → knew или learned наместо found out. Кај нас „дознав“ е еден глагол: префиксот „до-“ кажува дека информацијата стигнала до вас. Ако го преведете со основниот глагол, излегува I knew („веќе знаев“). За нова информација што штотуку сте ја добиле користете find out (I found out).

⚠️Only last night I knew that my best friend from secondary school in Strumica is moving to Canada next month.
✅Only last night I found out that my best friend from secondary school in Strumica is moving to Canada next month.
Граматички е точно, но knew значи „веќе знаев“; „дознав“ → found out.

4. „Ги подели тестовите“ → divided the tests. Нашето „подели“ значи и „раздели на делови“ и „даде на секого по едно“. Англиското divide значи само „раздели на делови“. Кога некој дава по едно на секого во група, тоа е hand out (или give out).

⚠️At the start of the matura exam, the supervisor divided the answer sheets and told us to write our names in capital letters.
✅At the start of the matura exam, the supervisor handed out the answer sheets and told us to write our names in capital letters. или At the start of the matura exam, the supervisor gave out the answer sheets and told us to write our names in capital letters.
Граматички е точно, но divided значи дека листовите ги поделил на делови или групи; „ги подели на сите“ → handed out.

Не мешајте

Ист глагол, различна партикула – Партикулата ја менува насоката на резултатот.

Could you turn the TV down a bit?
Можеш ли малку да го намалиш телевизорот?
помалку звук
Remember to turn off the lights when you leave.
Не заборавај да ги изгасиш светлата кога ќе излегуваш.
воопшто нема струја
Could you turn the music up? I can't hear it.
Можеш ли да ја засилиш музиката? Не ја слушам.
повеќе звук

Буквално и пренесено значење – Значењето на партикулата може да биде физичко или апстрактно. Во двете реченици off значи „подалеку, тргнато“: во првата од нозете (физички), во втората од планот (апстрактно).

Take your shoes off, please.
Соблечете ги чевлите, ве молам.
физички: од нозете
We had to call off our trip at the last minute.
Моравме да го откажеме патувањето во последен момент.
апстрактно: патувањето исчезнува од планот

carry on и carry out – Carry on = продолжува (on). Carry out = извршува задача до крај (out = готово), обично формално.

Carry on. I'm listening.
Продолжи. Те слушам.
продолжи
The tests were carried out by an independent lab.
Тестовите ги изврши независна лабораторија.
формално: изврши

fill in и fill out – Двете значат пополнува формулар. Fill in е почесто во британскиот англиски; fill out е обично во американскиот, а се користи и во Велика Британија. Тука in и out не се спротивни – значењето е исто.

Правопис и изговор

  • Во фразниот глагол партикулата обично е нагласена: set OFF, turn it DOWN – кажете ја партикулата малку погласно и подолго. (Големите букви тука покажуваат само нагласок.)
  • Многу фразни глаголи имаат именка. Именката се пишува составено или со цртичка, а нагласот оди на првиот дел: Our car broke down → a breakdown /ˈbreɪkdaʊn/; The plane took off → take-off /ˈteɪkɒf/ (UK), /ˈteɪkɔːf/ (US); a sell-out, a hand-out или handout.
  • out /aʊt/ е двоглас: почнете со отворено „а“ и лизнете се кон „у“ со заоблени усни. off /ɒf/ (UK), /ɔːf/ (US) – не мешајте го со of /əv/, кое е слабо и завршува на звучно /v/.
  • down и back: англиските p, t, k на почетокот се придишени, па back и pack, down и town јасно се разликуваат. Кај back и up не додавајте самогласка на крајот.

Златно правило

Кога ќе сретнете нов фразен глагол, прашајте што додава партикулата: up = повеќе или готово, down = помалку, запира или на хартија, out = исчезнато, решено или нанадвор, off = подалеку или исклучено, on = продолжува или на телото, away = заминување, back = назад, over = внимателно, од почеток до крај. Тоа е силно навестување, не правило – некои фразни глаголи се идиоми, па новите проверувајте ги во речник. И запомнете: она што кај нас е во префиксот („дознај“, „облечи“, „се расипа“), на англиски е во партикулата – не ја испуштајте.

Вежби

A. Форма

Дополнете ги речениците со точната партикула.

  1. Prices keep going . Everything is more expensive.
  2. Please write the address before you forget it.
  3. We've run of coffee. Can you buy some?
  4. The flight took on time.
  5. Sorry to interrupt. Please carry .
  6. I lent him £20 and he still hasn't paid me .

B. Значење

Изберете го точниот одговор.

  1. Натпреварот беше откажан. Изберете го точниот одговор: They called it ….
  2. Не ја разбирам оваа задача по математика. Изберете го точниот одговор: I can't work it ….
  3. Музиката е прегласна, но сакам да ја слушам и понатаму. Изберете го точниот одговор: Could you turn it …?
  4. Нема веќе храна. Изберете го точниот одговор: The children ate it all ….
  5. Ми треба време да одлучам. Изберете го точниот одговор: Let me think it ….

C. Најдете ја грешката

Во секоја реченица има една грешка или реченицата е точна. Напишете ја поправената реченица или напишете correct.

  1. We've run out milk.
  2. The plane took away at 9.15.
  3. Can you pick up it, please?
  4. Our car broke down near the bridge.

D. Во контекст

Дополнете ги партикулите што недостасуваат во приказната.

A long journey
Last Saturday we set 16 early for the coast. After an hour the car broke 17, so I called a mechanic. While we waited, both our phones ran 18 of battery. The mechanic finally sorted the problem 19 and we carried 20. But the traffic was terrible, and we ended 21 spending the night in a small hotel.

E. Ваш ред е

Напишете на англиски.

  1. Напишете две реченици за работи што сакате да ги намалите или да ги оставите.
  2. Напишете за случка кога нешто се расипало или кога нешто ви снемало.

F. Мешано повторување

Повторете ги темите од претходните лекции.

  1. B1-28 Phrasal verbs: ред на зборовите кај фразните глаголи – turn it off, look after her
    Подредете ги зборовите: off / it / turn / please
  2. B1-19 Gerund на англиски: -ing како подмет и по предлог (interested in learning, look forward to seeing)
    I'm looking forward to (see) you.
  3. B2-24 Reason for, increase in, solution to: именка + предлог на англиски
    There has been a sharp rise the number of cyclists.
Одговори

A. Форма

  1. up
  2. down
  3. out
  4. off
  5. on
  6. back

B. Значење

  1. off
  2. out
  3. down
  4. up
  5. over

C. Најдете ја грешката

  1. We've run out of milk.
  2. The plane took off at 9.15. / The plane took off at 9:15.
  3. Can you pick it up, please?
  4. ✓ Our car broke down near the bridge.

D. Во контекст

  1. off / out
  2. down
  3. out
  4. out
  5. on
  6. up

E. Ваш ред е

  1. I want to cut down on coffee. I'd like to give up sugar completely.
  2. Last winter our heating broke down, and then we ran out of firewood too.

F. Мешано повторување

  1. Please turn it off. / Turn it off, please. / Turn it off please.
  2. seeing
  3. in
Апликација за AndroidУчете во движење Google Play