Phrasal verbs: што значат up, down, out, off и on – фразни глаголи на англиски
Phrasal Verbs: What the Particles Mean
На оваа страница
Цел
По оваа лекција ќе ги разбирате и ќе ги паметите фразните глаголи (phrasal verbs) преку значењето на партикулата: up, down, out, off, on, away, back и over.
Главна идеја
Многумина ги учат фразните глаголи како долг случаен список: give up, give away, give back, give out… Но партикулата ретко е случајна. Обично има свое значење.
Замислете дека партикулите се стрелки на компас. Секоја најпрвин покажува насока во просторот. Up оди нагоре, до врвот – а оттаму до значењата „повеќе“ и „готово“. Down оди надолу – до „помалку“, „запира“ и „на хартија“. Out излегува од внатре – работите исчезнуваат или излегуваат на виделина. Off го прекинува допирот и се оддалечува. On останува во допир и продолжува.
Глаголот го кажува дејството, а партикулата насоката на резултатот. Тоа не го објаснува секој фразен глагол – некои се идиоми – но објаснува изненадувачки многу и од списокот прави систем.
Македонски и англиски
Кај нас насоката и резултатот на дејството најчесто се кријат во префиксот на глаголот или во сосема друг глагол: „запиши“ (write down), „изгаси“ (turn off), „потроши“ (use up), „дознај“ (find out), „облечи“ (put on), „соблечи“ (take off), „се расипа“ (break down). Англискиот истата информација ја става во посебен збор по глаголот. Логиката е слична – и кај нас „излезе“ значи out, а „однесе“ away – но префиксот и партикулата не се совпаѓаат еден на еден.
Затоа постојат две опасности. Првата: го земате само основниот глагол и партикулата ја испуштате. „Дознав“ станува I knew или I learned наместо I found out, „се расипа“ станува spoiled. Втората: македонскиот глагол го преведувате со англиски глагол што значи нешто друго – „облечи ја јакната“ не е dress your jacket, туку put your jacket on. Размислувајте за значењето на англиската партикула, а не за македонскиот префикс.
| Македонски | Англиски | Што е различно? |
|---|---|---|
| Цените на становите пак се качија. | House prices have gone up again. | „нагоре“ → up: тука логиката е иста |
| Ја потрошивме целата хартија за печатачот. | We've used up all the printer paper. | префиксот „по-“ (до крај) → up |
| Колата ни се расипа на автопатот. | Our car broke down on the motorway. | „се расипа“ → break down |
| Ни снема млеко. | We've run out of milk. | „снема“ → run out of |
| Дали дозна зошто доцнеше возот? | Did you find out why the train was late? | „дознава“ → find out |
| Не заборавај да ги изгасиш светлата кога ќе излегуваш. | Remember to turn off the lights when you leave. | „изгаси“ → turn off |
| Соблечете ги чевлите, ве молам. | Take your shoes off, please. | „соблечи“ → take off |
| Облечи го палтото. Надвор е студено. | Put your coat on. It's cold outside. | „облечи“ → put on |
| Може ли да ти се јавам повторно за десет минути? | Can I call you back in ten minutes? | „повторно / назад“ → back |
Накратко: кај нас резултатот е најчесто во префиксот или во посебен глагол, а на англиски во партикулата по глаголот – учете што значи партикулата и не испуштајте ја.
Форма
Граматиката на фразните глаголи (ред на зборовите, предмет, заменки) е во лекцијата B1-28. Оваа лекција е за значењето.
Партикулите и нивните основни значења
| Партикула | Основна слика | Проширени значења | Примери |
|---|---|---|---|
| up | нагоре, до врвот | зголемување; до крај / готово; на крајот се најдува некаде | turn up, go up, speak up; eat up, use up, tidy up; end up |
| down | надолу | намалување; запирање; на хартија | slow down, cut down (on), turn down; break down, shut down; write down, note down |
| out | од внатре нанадвор | исчезнува / нема повеќе; решение / готово; нанадвор, кон многумина | run out, sell out, go out; work out, sort out, find out; hand out, point out |
| off | подалеку од место или површина | заминување; исклучување / тргање; откажување | set off, take off; turn off, cut off, take off (облека); call off |
| on | во допир, продолжува | продолжување; на телото / вклучено | carry on, go on, hold on, keep on; put on, try on, turn on |
| away | во далечина | заминување; на друг сопственик или на друго место | run away, give away, throw away, put away |
| back | назад на старото место или кај истиот човек | враќање | call back, pay back, give back, go back |
| over | од едната на другата страна; повторно | внимателно размислување; проверка од почеток до крај | think over, talk over, read over |
Фразните глаголи од три дела го задржуваат значењето на партикулата и додаваат предлог пред предметот: run out of milk, cut down on sugar, keep up with the news. Видете B1-28.
Употреба
1Up: зголемување, завршување, краен резултат
Up често значи повеќе (погласно, поскапо, повеќе напор). Значи и целосно, додека ништо не остане или работата не е завршена – како нашите префикси „по-“ и „из-“ во „потроши“ и „изеде“. End up значи на крајот да се најдеш некаде или во некоја ситуација, често без план.
2Down: намалување, запирање, запишување
Down често значи помалку (брзина, гласност, количество). Може да значи дека нешто престанува да работи или се затвора. Со глаголи за пишување значи на хартија.
3Out: исчезнување, решавање, нанадвор
Out може да значи дека нешто исчезнува или дека нема повеќе – нашето „снема“. Значи и додека одговорот не стане јасен: решението „излегува“. И може да значи нанадвор: од еден човек кон многумина или на виделина.
4Off: заминување, исклучување, откажување
Off значи подалеку од место или површина. Луѓето и авионите заминуваат; облеката и струјата се тргаат или исклучуваат; настан што е called off се трга од планот.
5On: продолжување, на телото
On значи во допир. Од допирот доаѓа продолжувањето (останувате при дејството) и носењето облека или вклучувањето (облеката е на вас, струјата е вклучена). Кај нас велиме „продолжи“, „облечи“, „пробај“.
6Away, back, over
Away значи во далечина: заминување или давање нешто на друг сопственик или на друго место. Back значи назад – кај истиот човек или на истото место. Over значи од почеток до крај, па се користи за внимателно размислување и проверка – како нашите „раз-“ и „пре-“ во „размисли“ и „прегледај“.
Чести грешки
Замки за говорителите на македонски
1. „Облечи ја јакната“ → dress your jacket. Кај нас „облекува“ и „соблекува“ се користат и за облеката: „облечи ја јакната“, „соблечи го џемперот“. Англиското dress и undress како предмет имаат човек (dress the baby, get dressed), не облека. За облеката користете put on и take off.
2. „Се расипа“ → spoiled. Кај нас „се расипа“ велиме и за машина и за храна: „се расипа фрижидерот“, „се расипа млекото“. Англиското spoil (go off) е за храна. Машина или кола што престанала да работи е broken down, а уредите и stop working.
3. „Дознав“ → knew или learned наместо found out. Кај нас „дознав“ е еден глагол: префиксот „до-“ кажува дека информацијата стигнала до вас. Ако го преведете со основниот глагол, излегува I knew („веќе знаев“). За нова информација што штотуку сте ја добиле користете find out (I found out).
4. „Ги подели тестовите“ → divided the tests. Нашето „подели“ значи и „раздели на делови“ и „даде на секого по едно“. Англиското divide значи само „раздели на делови“. Кога некој дава по едно на секого во група, тоа е hand out (или give out).
Не мешајте
Ист глагол, различна партикула – Партикулата ја менува насоката на резултатот.
Буквално и пренесено значење – Значењето на партикулата може да биде физичко или апстрактно. Во двете реченици off значи „подалеку, тргнато“: во првата од нозете (физички), во втората од планот (апстрактно).
carry on и carry out – Carry on = продолжува (on). Carry out = извршува задача до крај (out = готово), обично формално.
fill in и fill out – Двете значат пополнува формулар. Fill in е почесто во британскиот англиски; fill out е обично во американскиот, а се користи и во Велика Британија. Тука in и out не се спротивни – значењето е исто.
Правопис и изговор
- Во фразниот глагол партикулата обично е нагласена: set OFF, turn it DOWN – кажете ја партикулата малку погласно и подолго. (Големите букви тука покажуваат само нагласок.)
- Многу фразни глаголи имаат именка. Именката се пишува составено или со цртичка, а нагласот оди на првиот дел: Our car broke down → a breakdown /ˈbreɪkdaʊn/; The plane took off → take-off /ˈteɪkɒf/ (UK), /ˈteɪkɔːf/ (US); a sell-out, a hand-out или handout.
- out /aʊt/ е двоглас: почнете со отворено „а“ и лизнете се кон „у“ со заоблени усни. off /ɒf/ (UK), /ɔːf/ (US) – не мешајте го со of /əv/, кое е слабо и завршува на звучно /v/.
- down и back: англиските p, t, k на почетокот се придишени, па back и pack, down и town јасно се разликуваат. Кај back и up не додавајте самогласка на крајот.
Златно правило
Кога ќе сретнете нов фразен глагол, прашајте што додава партикулата: up = повеќе или готово, down = помалку, запира или на хартија, out = исчезнато, решено или нанадвор, off = подалеку или исклучено, on = продолжува или на телото, away = заминување, back = назад, over = внимателно, од почеток до крај. Тоа е силно навестување, не правило – некои фразни глаголи се идиоми, па новите проверувајте ги во речник. И запомнете: она што кај нас е во префиксот („дознај“, „облечи“, „се расипа“), на англиски е во партикулата – не ја испуштајте.
Вежби
A. Форма
Дополнете ги речениците со точната партикула.
-
Prices keep going . Everything is more expensive.
-
Please write the address before you forget it.
-
We've run of coffee. Can you buy some?
-
The flight took on time.
-
Sorry to interrupt. Please carry .
-
I lent him £20 and he still hasn't paid me .
B. Значење
Изберете го точниот одговор.
-
Натпреварот беше откажан. Изберете го точниот одговор: They called it ….
-
Не ја разбирам оваа задача по математика. Изберете го точниот одговор: I can't work it ….maths (UK), math (US)
-
Музиката е прегласна, но сакам да ја слушам и понатаму. Изберете го точниот одговор: Could you turn it …?
-
Нема веќе храна. Изберете го точниот одговор: The children ate it all ….
-
Ми треба време да одлучам. Изберете го точниот одговор: Let me think it ….
C. Најдете ја грешката
Во секоја реченица има една грешка или реченицата е точна. Напишете ја поправената реченица или напишете correct.
-
We've run out milk.
-
The plane took away at 9.15.
-
Can you pick up it, please?
-
Our car broke down near the bridge.
D. Во контекст
Дополнете ги партикулите што недостасуваат во приказната.
Last Saturday we set 16 early for the coast. After an hour the car broke 17, so I called a mechanic. While we waited, both our phones ran 18 of battery. The mechanic finally sorted the problem 19 and we carried 20. But the traffic was terrible, and we ended 21 spending the night in a small hotel.
E. Ваш ред е
Напишете на англиски.
-
Напишете две реченици за работи што сакате да ги намалите или да ги оставите.
-
Напишете за случка кога нешто се расипало или кога нешто ви снемало.
F. Мешано повторување
Повторете ги темите од претходните лекции.
-
B1-28 Phrasal verbs: ред на зборовите кај фразните глаголи – turn it off, look after her Подредете ги зборовите: off / it / turn / please
-
B1-19 Gerund на англиски: -ing како подмет и по предлог (interested in learning, look forward to seeing) I'm looking forward to (see) you.
-
B2-24 Reason for, increase in, solution to: именка + предлог на англиски There has been a sharp rise the number of cyclists.
Одговори
A. Форма
- up
- down
- out
- off
- on
- back
B. Значење
- off
- out
- down
- up
- over
C. Најдете ја грешката
- We've run out of milk.
- The plane took off at 9.15. / The plane took off at 9:15.
- Can you pick it up, please?
- ✓ Our car broke down near the bridge.
D. Во контекст
- off / out
- down
- out
- out
- on
- up
E. Ваш ред е
- I want to cut down on coffee. I'd like to give up sugar completely.
- Last winter our heating broke down, and then we ran out of firewood too.
F. Мешано повторување
- Please turn it off. / Turn it off, please. / Turn it off please.
- seeing
- in
