Phrasal Verbs — up၊ down၊ out၊ off၊ on ရဲ့ အဓိပ္ပာယ်ကို မြန်မာလို ရှင်းပြချက်
Phrasal Verbs: What the Particles Mean
ဤစာမျက်နှာတွင်
ရည်မှန်းချက်
ဒီသင်ခန်းစာ ပြီးရင် up, down, out, off, on, away, back, over ရဲ့ အဓိက အဓိပ္ပာယ်တွေကို သုံးပြီး phrasal verb အသစ်တွေကို နားလည်တတ်၊ အကြောင်းအရာ ထဲမှာ အဓိပ္ပာယ်ကို ခန့်မှန်းတတ်၊ ပိုလွယ်လွယ် မှတ်မိလာပါလိမ့်မယ်။
အဓိကအယူအဆ
သင်ယူသူ အများအပြားက phrasal verb တွေကို ကျပန်း စာရင်း ရှည်ကြီး တစ်ခုလို လေ့လာကြပါတယ်: give up, give away, give back, give out… ဒါပေမဲ့ particle (ကြိယာ နောက်က စကားလုံး သေး) က ကျပန်း မဟုတ်သလောက် ပါ။ များသောအားဖြင့် ကိုယ်ပိုင် အဓိပ္ပာယ် ရှိပါတယ်။
particle တွေကို သံလိုက်အိမ်မြှောင် ရဲ့ အရပ်မျက်နှာ တွေလို့ စဉ်းစားကြည့်ပါ။ တစ်ခုချင်းစီက နေရာ ဦးတည်ချက် တစ်ခုကနေ စပါတယ်။ Up က အပေါ် ထိပ်ဆီ တက်ပါတယ် — အဲဒီကနေ "ပိုများ" နဲ့ "ပြီးသွား" ဆိုတဲ့ အဓိပ္ပာယ် ရလာပါတယ်။ Down က အောက် ဆင်းပါတယ် — "ပိုနည်း"၊ "ရပ်သွား"၊ "စာရွက်ပေါ် ချရေး" ဆီ ရောက်ပါတယ်။ Out က အထဲကနေ ထွက်ပါတယ် — ပျောက်သွားတာ ဒါမှမဟုတ် လူတွေ မြင်နိုင်တဲ့ အပြင် ထွက်လာတာ ပါ။ Off က ထိတွေ့မှု ဖြတ်ပြီး ခွာသွားပါတယ်။ On က ထိတွေ့ထားပြီး ဆက်သွားပါတယ်။
ကြိယာ က လုပ်ရပ်ကို ပြောပြီး particle က ရလဒ်ရဲ့ ဦးတည်ချက်ကို ပြောပါတယ်။ ဒါက phrasal verb တိုင်းကို မရှင်းပြနိုင်ပါဘူး — တချို့က idiom (ပုံသေ အသုံးအနှုန်း) ပါ — ဒါပေမဲ့ အံ့သြလောက်အောင် အများကြီးကို ရှင်းပြနိုင်ပြီး စာရင်း ကို စနစ် တစ်ခု ဖြစ်အောင် ပြောင်းပေးပါတယ်။
မြန်မာနှင့် အင်္ဂလိပ်
မြန်မာလိုမှာလည်း ကြိယာ နှစ်လုံး တွဲပြီး ဦးတည်ချက် ပြတာ အများကြီး ရှိလို့ ဒီ စနစ်က ရင်းနှီးပါလိမ့်မယ်: ဈေးတက်တယ် = go up၊ ချရေး = write down၊ ပြန်ဆက် = call back၊ ဆက်ပြော = carry on။ ကွာတာက နေရာ ပါ: မြန်မာ ဦးတည်ချက် စကားလုံးက ကြိယာ ရဲ့ ရှေ့ ဒါမှမဟုတ် နောက် နှစ်မျိုးလုံး လာနိုင်ပြီး English particle က ကြိယာ ရဲ့ နောက် မှာ အမြဲ လာပါတယ်။ ပြီးတော့ မြန်မာ ကြိယာ တစ်လုံးက English phrasal verb အများကြီးကို လွှမ်းနိုင်ပါတယ်: ဖွင့် က open ရော turn on ရော ဖြစ်ပြီး ပိတ် က close ရော turn off ရော ဖြစ်ပါတယ်။ ဝတ် က wear (ဝတ်ထားတဲ့ အခြေအနေ) ရော put on (ဝတ်တဲ့ လုပ်ရပ်) ရော ပါ။
| မြန်မာ | English | ကွာခြားချက် |
|---|---|---|
| အိမ်ဈေး ထပ်တက်သွားပြီ | House prices have gone up again. | တက် = up: တူတယ် |
| ဖုန်းနံပါတ် ချရေးထားမယ် | Let me write down your number. | ချ = down: တူတယ် |
| မိနစ် ဆယ်မိနစ်နေရင် ပြန်ဆက်မယ် | Can I call you back in ten minutes? | ပြန် = back (ကြိယာ ရှေ့မှာ) |
| ဆက်ပြောပါ၊ နားထောင်နေတယ် | Carry on. I'm listening. | ဆက် = on (continue) |
| နို့ ကုန်သွားပြီ | We've run out of milk. | ကုန် = run out (of) |
| မီး ပိတ်ခဲ့ | Remember to turn off the lights. | ပိတ် → turn off၊ close မဟုတ် |
| ကုတ်အင်္ကျီ ဝတ်လိုက် | Put your coat on. | ဝတ် (လုပ်ရပ်) → put on |
| ပွဲကို ဖျက်လိုက်တယ် | They called off the match. | ဖျက် → call off |
အတိုချုပ်ပြောရရင်: မြန်မာ "တက် / ချ / ပြန် / ဆက်" က particle ရဲ့ အဓိပ္ပာယ်ကို မှတ်ဖို့ အကူအညီ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ "ဖွင့် / ပိတ် / ဝတ်" လို ကြိယာ တစ်လုံးတည်းကို English မှာ မှန်ကန်တဲ့ phrasal verb နဲ့ ခွဲပြန်ပါ၊ "ပြန်" ကို back နဲ့ ထပ်မထည့်ပါနဲ့။
ပုံစံ
phrasal verb ရဲ့ သဒ္ဒါ (စကားလုံး အစီအစဉ်၊ ကံ၊ နာမ်စား) က B1-28 မှာ ရှိပါတယ်။ ဒီသင်ခန်းစာက အဓိပ္ပာယ် အကြောင်း ပါ။
Particle တွေ နဲ့ အဓိက အဓိပ္ပာယ်များ
| Particle | အဓိက ပုံရိပ် | ချဲ့ထွင် အဓိပ္ပာယ် | ဥပမာ |
|---|---|---|---|
| up | အပေါ်၊ ထိပ်ဆီ | တိုး၊ ပြည့်စုံ / ပြီး၊ နောက်ဆုံး အခြေအနေ တစ်ခုမှာ ရောက် | turn up, go up, speak up; eat up, use up, tidy up; end up |
| down | အောက်၊ မြေပေါ် | လျော့၊ အလုပ် မလုပ်တော့၊ စာရွက်ပေါ် မှတ် | slow down, cut down (on), turn down; break down, shut down; write down, note down |
| out | အထဲကနေ အပြင် | ပျောက် / မကျန်တော့၊ ဖြေရှင်း / ပြီး၊ အပြင်ဘက်၊ လူ အများဆီ | run out, sell out, go out; work out, sort out, find out; hand out, point out |
| off | နေရာ ဒါမှမဟုတ် မျက်နှာပြင် ကနေ ခွာ | ထွက်ခွာ၊ ဖြတ် / ဖယ်၊ ဖျက် | set off, take off; turn off, cut off, take off (clothes); call off |
| on | ထိတွေ့ထား၊ ဆက်ဖြစ် | ဆက်လုပ်၊ တွဲ / ဝတ် / စတင် အလုပ်လုပ် | carry on, go on, hold on, keep on; put on, try on, turn on |
| away | အဝေးကို | ထွက်ခွာ၊ တခြား ပိုင်ရှင် ဒါမှမဟုတ် နေရာ ဆီ | run away, give away, throw away, put away |
| back | အရင် နေရာ ဒါမှမဟုတ် လူ ဆီ | ပြန် | call back, pay back, give back, go back |
| over | တစ်ဘက်ကနေ တစ်ဘက်၊ ထပ်ပြီး | သေသေချာချာ စဉ်းစား၊ အစကနေ အဆုံး စစ် | think over, talk over, read over |
အပိုင်း သုံးပိုင်း ပါတဲ့ phrasal verb တွေမှာ particle ရဲ့ အဓိပ္ပာယ် ရှိနေပြီး ကံ ရဲ့ ရှေ့မှာ preposition တစ်ခု ထပ်ပါပါတယ်: run out of milk, cut down on sugar, keep up with the news။ B1-28 ကို ကြည့်ပါ။
အသုံးပြုပုံ
1Up — တိုး၊ ပြီး၊ အဆုံးသတ်
Up က များသောအားဖြင့် ပိုများ (အသံ၊ ဈေးနှုန်း၊ ကြိုးစားမှု) ပါ။ လုံးဝ၊ ဘာမှ မကျန်တော့တဲ့ အထိ ဒါမှမဟုတ် အလုပ် ပြီးတဲ့ အထိ လည်း ဖြစ်ပါတယ်။ End up က နောက်ဆုံးမှာ နေရာ ဒါမှမဟုတ် အခြေအနေ တစ်ခုမှာ ရောက်သွား ပါ၊ များသောအားဖြင့် မစီစဉ်ထားတဲ့ နေရာ ပါ။
2Down — လျော့၊ ရပ်၊ ချရေး
Down က များသောအားဖြင့် ပိုနည်း (အမြန်နှုန်း၊ အသံ၊ ပမာဏ) ပါ။ တစ်ခုခု အလုပ် မလုပ်တော့တာ ဒါမှမဟုတ် ပိတ်သွားတာ လည်း ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ရေးတဲ့ ကြိယာ တွေနဲ့ဆိုရင် စာရွက်ပေါ် မှတ် ပါ။
3Out — ပျောက်၊ ဖြေရှင်း၊ အပြင်ဘက်
Out က တစ်ခုခု ပျောက်သွားတာ ဒါမှမဟုတ် မကျန်တော့တာ ကို ပြနိုင်ပါတယ်။ အဖြေ ရှင်းလာတဲ့ အထိ လည်း ဖြစ်ပါတယ် — အဖြေက "ထွက်လာ" ပါတယ်။ အပြင်ဘက် လည်း ဖြစ်နိုင်ပါတယ်: လူ တစ်ယောက်ကနေ လူ အများဆီ၊ ဒါမှမဟုတ် လူတွေ သတိထားမိတဲ့ နေရာ ဆီ။
4Off — ထွက်ခွာ၊ ဖြတ်၊ ဖျက်
Off က နေရာ ဒါမှမဟုတ် မျက်နှာပြင် ကနေ ခွာ ပါ။ လူ နဲ့ လေယာဉ် ထွက်ခွာ ပါတယ်၊ အဝတ် နဲ့ လျှပ်စစ် ဖယ်ရှား ဒါမှမဟုတ် ဖြတ် ခံရပါတယ်၊ called off ဖြစ်တဲ့ ပွဲက အစီအစဉ် ထဲကနေ ဖယ်ရှားခံရပါတယ်။
5On — ဆက်၊ တွဲ၊ ဝတ်
On က ထိတွေ့ထား ပါ။ ထိတွေ့မှု ကနေ ဆက်လုပ် (လုပ်ရပ်နဲ့ ဆက်ရှိ) နဲ့ ဝတ် ဒါမှမဟုတ် တွဲ (အဝတ်က ကိုယ်ပေါ်မှာ၊ လျှပ်စစ် ဆက်ထား) ဆိုတဲ့ အဓိပ္ပာယ် ရလာပါတယ်။
6Away, back, over
Away က အဝေးကို ပါ: ထွက်ခွာတာ ဒါမှမဟုတ် တစ်ခုခုကို တခြား ပိုင်ရှင် ဒါမှမဟုတ် နေရာ ဆီ လွှဲပေးတာ။ Back က အရင် လူ ဒါမှမဟုတ် နေရာ ဆီ ပြန် တာ ပါ။ Over က အစကနေ အဆုံး အထိ ဖြစ်လို့ သေသေချာချာ စဉ်းစားတာ၊ စစ်ဆေးတာ အတွက် သုံးပါတယ်။
အဖြစ်များသော အမှားများ
မြန်မာစကားပြောသူများအတွက် ထောင်ချောက်များ
1. "ပြန်" ကို back နဲ့ ထပ်ထည့်ခြင်း မြန်မာလို ထီးကို မနက်ဖြန် ပြန်ပေးပါ၊ ဒီမေးခွန်းကို ပြန်ပြောပြပါ မှာ "ပြန်" ပါလို့ return back, repeat again လို့ ထပ်ပြောမိတတ်ပါတယ်။ return နဲ့ repeat မှာ "ပြန်" အဓိပ္ပာယ် ပါပြီးသား ပါ။ back ကို give back, pay back, call back လို phrasal verb မှာပဲ သုံးပါ။
2. "ဖွင့် / ပိတ်" ကို open / close နဲ့ ပြန်ခြင်း မြန်မာလို မီး ဖွင့်၊ ပန်ကာ ပိတ် လို့ ပြောပေမဲ့ English မှာ လျှပ်စစ် ပစ္စည်း အတွက် turn on / turn off (ဒါမှမဟုတ် switch on / off) ပါ။ open / close က တံခါး၊ ပြတင်းပေါက် လို အရာတွေ အတွက် ပါ။
3. "ဝတ်" ကို အမြဲ wear လို့ ပြန်ခြင်း မြန်မာ "ဝတ်" က ဝတ်ထားတဲ့ အခြေအနေ (wear) ရော ဝတ်တဲ့ လုပ်ရပ် (put on) ရော ပါ။ ဇော် ဂျာကင်ကို အမြန် ဝတ်ပြီး ဘတ်စ်ကားမှတ်တိုင်ကို ပြေးသွားတယ် က လုပ်ရပ် ဖြစ်လို့ put on ပါ။
မရောထွေးပါနှင့်
ကြိယာ တူ၊ particle ကွဲ — particle က ရလဒ်ရဲ့ ဦးတည်ချက်ကို ပြောင်းပါတယ်။
တိုက်ရိုက် အဓိပ္ပာယ် နှင့် ချဲ့ထွင် အဓိပ္ပာယ် — particle အဓိပ္ပာယ် တစ်ခုတည်းက ရုပ်ပိုင်း ဒါမှမဟုတ် စိတ္တဇ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ အောက်က ဝါကျ နှစ်ကြောင်းလုံးမှာ off က ခွာ ဒါမှမဟုတ် ဖယ် ပါ: ပထမမှာ ခြေထောက် ကနေ (ရုပ်ပိုင်း)၊ ဒုတိယမှာ အစီအစဉ် ကနေ (စိတ္တဇ)။
carry on နှင့် carry out — Carry on = ဆက်လုပ် (on)။ Carry out = အလုပ် တစ်ခုကို ပြီးတဲ့ အထိ လုပ် (out = ပြီး)၊ များသောအားဖြင့် တရားဝင် ပါ။
fill in နှင့် fill out — နှစ်ခုလုံး ပုံစံ (form) ဖြည့် ပါ။ Fill in က British English မှာ ပိုအသုံးများပြီး fill out က American English မှာ ပုံမှန် ဖြစ်ကာ UK မှာလည်း သုံးပါတယ်။ ဒီမှာ in နဲ့ out က ဆန့်ကျင်ဘက် မဟုတ်ပါ — အဓိပ္ပာယ် တူပါတယ်။
စာလုံးပေါင်းနှင့် အသံထွက်
- phrasal verb မှာ များသောအားဖြင့် particle ကို အသံ ဖိပါတယ်: set OFF, turn it DOWN — particle ကို နည်းနည်း ပိုကျယ်ကျယ်၊ ပိုရှည်ရှည် ပြောပါ။ (ဒီမှာ စာလုံးကြီး က အသံ ဖိတာကိုပဲ ပြပါတယ်။)
- phrasal verb အများအပြားမှာ နာမ် ပုံစံ ရှိပါတယ်။ နာမ် ကို စကားလုံး တစ်လုံးတည်း ဒါမှမဟုတ် တုံးတို (-) နဲ့ ရေးပြီး အသံ ဖိတာက ပထမ အပိုင်းဆီ ရွှေ့သွားပါတယ်: Our car broke down → a breakdown /ˈbreɪkdaʊn/ ("BRAKE-down")၊ The plane took off → take-off /ˈteɪkɒf/ (UK), /ˈteɪkɔːf/ (US)၊ a sell-out, a hand-out ဒါမှမဟုတ် handout။
- Out က "owt" /aʊt/ လို ကြားရပါတယ်၊ နောက်ဆုံး /t/ ကို အသံတိုး နဲ့ ဖြတ်မပစ်ဘဲ လျှာဖျားကို အပေါ်သွားဖုံးမှာ ထိပါ။ off မှာ သရ တို /ɒf/ (UK), /ɔːf/ (US) ပါ — ပျော့သံ ဖြစ်တဲ့ of /əv/ နဲ့ မရောပါနဲ့။ off ရဲ့ /f/ ကို "ဖ" မဟုတ်ဘဲ အပေါ်သွားကို အောက်နှုတ်ခမ်းပေါ် တင်ပြီး ထွက်ပါ။
- particle ရဲ့ ဆုံးသံ ပျောက်ရင် အဓိပ္ပာယ် ပြောင်းနိုင်ပါတယ်: turn it up နဲ့ turn it off ကို ကွဲကွဲပြားပြား ကြားရအောင် /p/ နဲ့ /f/ ကို ရှင်းရှင်း ထွက်ပါ။
ရွှေစည်းမျဉ်း
phrasal verb အသစ် တွေ့ရင် particle က ဘာ ထပ်ပေးလဲ မေးပါ: up = ပိုများ ဒါမှမဟုတ် ပြီး၊ down = ပိုနည်း၊ ရပ် ဒါမှမဟုတ် ချရေး၊ out = ပျောက်၊ ဖြေရှင်း ဒါမှမဟုတ် အပြင်ဘက်၊ off = ခွာ ဒါမှမဟုတ် ဖြတ်၊ on = ဆက် ဒါမှမဟုတ် တွဲ၊ away = ထွက်ခွာ၊ back = ပြန်၊ over = အစကနေ အဆုံး သေသေချာချာ။ ဒါက အားကောင်းတဲ့ အရိပ်အမြွက် ပါ၊ စည်းမျဉ်း မဟုတ်ပါ — တချို့ phrasal verb တွေက idiom ဖြစ်လို့ အသစ်တွေကို အဘိဓာန်မှာ စစ်ကြည့်ပါ။
လေ့ကျင့်ခန်း
A. ပုံစံ
ပျောက်နေတဲ့ particle ကို ဖြည့်ပါ။
-
Prices keep going . Everything is more expensive.
-
Please write the address before you forget it.
-
We've run of coffee. Can you buy some?
-
The flight took on time.
-
Sorry to interrupt. Please carry .
-
I lent him £20 and he still hasn't paid me .
B. အဓိပ္ပာယ်
အဓိပ္ပာယ်နဲ့ ကိုက်ညီတဲ့ အဖြေကို ရွေးပါ။
-
The match was cancelled. They called it ….
-
I don't understand this maths problem. I can't work it ….maths (UK), math (US)
-
The music is too loud, but I still want to hear it. Could you turn it …?
-
There is no food left. The children ate it all ….
-
I need time to decide. Let me think it ….
C. အမှားရှာပါ
ဝါကျတိုင်းမှာ အမှားတစ်ခု ရှိပါတယ်၊ ဒါမှမဟုတ် ဝါကျက မှန်ပါတယ်။ ပြင်ထားတဲ့ ဝါကျကို ရေးပါ၊ ဒါမှမဟုတ် correct လို့ ရေးပါ။
-
We've run out milk.
-
The plane took away at 9.15.
-
Can you pick up it, please?
-
Our car broke down near the bridge.
D. အကြောင်းအရာထဲတွင်
ခရီးစဉ် ဇာတ်လမ်းထဲက ပျောက်နေတဲ့ particle တွေကို ဖြည့်ပါ။
Last Saturday we set 16 early for the coast. After an hour the car broke 17, so I called a mechanic. While we waited, both our phones ran 18 of battery. The mechanic finally sorted the problem 19 and we carried 20. But the traffic was terrible, and we ended 21 spending the night in a small hotel.
E. သင့်အလှည့်
သင့် ဘဝ အကြောင်း English လို ရေးပါ။
-
သင် လျှော့ချင်တဲ့ ဒါမှမဟုတ် လုံးဝ ရပ်ချင်တဲ့ အရာတွေ အကြောင်း cut down on ဒါမှမဟုတ် give up နဲ့ ဝါကျ နှစ်ကြောင်း ရေးပါ။
-
တစ်ခုခု ပျက်သွားတဲ့ ဒါမှမဟုတ် ကုန်သွားတဲ့ အချိန် တစ်ခု အကြောင်း ရေးပါ။
F. ပေါင်းစပ် ပြန်လှန်လေ့ကျင့်ခန်း
အရင် သင်ခန်းစာတွေကို ပြန်လေ့ကျင့်ပါ။
-
B1-28 Phrasal Verbs ရဲ့ သဒ္ဒါ — turn it off၊ look after her၊ run out of ကို မြန်မာလို ရှင်းပြချက် စကားလုံးတွေကို အစီအစဉ်တကျ စီပါ: off / it / turn / please
-
B1-19 Gerund (-ing နာမ်) — ကတ္တား အဖြစ် နဲ့ preposition နောက်က -ing ကို မြန်မာလို ရှင်းပြချက် I'm looking forward to (see) you.
-
B2-24 Reason for၊ Increase in၊ Solution to — နာမ် + Preposition ကို မြန်မာလို ရှင်းပြချက် There has been a sharp rise the number of cyclists.
အဖြေများ
A. ပုံစံ
- up
- down
- out
- off
- on
- back
B. အဓိပ္ပာယ်
- off
- out
- down
- up
- over
C. အမှားရှာပါ
- We've run out of milk.
- The plane took off at 9.15. / The plane took off at 9:15.
- Can you pick it up, please?
- ✓ Our car broke down near the bridge.
D. အကြောင်းအရာထဲတွင်
- off / out
- down
- out
- out
- on
- up
E. သင့်အလှည့်
- I want to cut down on coffee. I'd like to give up sugar completely.
- Last winter our heating broke down, and then we ran out of firewood too.
F. ပေါင်းစပ် ပြန်လှန်လေ့ကျင့်ခန်း
- Please turn it off. / Turn it off, please. / Turn it off please.
- seeing
- in
