Phrasal Verbs: up, down, out, off, on сул үгс юу гэсэн утгатай вэ
Phrasal Verbs: What the Particles Mean
Энэ хуудсанд
Зорилго
Энэ хичээлийн дараа та up, down, out, off, on, away, back, over-ийн гол утгыг ашиглан шинэ phrasal verb (хэлцийн үйл үг)-ийг ойлгож, агуулгаас нь утгыг таамаглаж, илүү амархан цээжилж чадна.
Гол санаа
Олон суралцагч phrasal verb-ийг санамсаргүй үгсийн урт жагсаалт гэж үздэг: give up, give away, give back, give out… Гэвч сул үг (particle) бараг хэзээ ч санамсаргүй биш. Ихэвчлэн өөрийн гэсэн утгатай.
Сул үгсийг луужингийн чиг гэж төсөөлөөрэй. Тус бүр нь орон зай дахь чиглэлээс эхэлдэг. Up дээшээ, оргил руу явна – тэндээс «илүү», «дууссан» гэсэн утга гарна. Down доошоо явна – «бага», «зогссон», «цаасан дээр» гэсэн утга. Out дотроос гадагш гарна – юм алга болно, эсвэл хүн бүрд харагдахаар ил гарна. Off холбоог тасалж, холдоно. On хүрэлцээтэй хэвээр, үргэлжилнэ.
Үйл үг үйлдлийг хэлнэ; сул үг үр дүнгийн чиглэлийг хэлнэ. Энэ нь phrasal verb бүрийг тайлбарлахгүй – зарим нь хэлц үг – гэхдээ гайхмаар олныг тайлбарлаж, жагсаалтыг систем болгоно.
Монгол хэл ба англи хэл
Монголоор энэ ажлыг ихэвчлэн хоёр аргаар хийдэг. Нэгдүгээрт, туслах үйл үг: «идэж дуусгах» (eat up), «хаяж орхих» (throw away), «буцааж өгөх» (give back), «бичиж авах» (write down). Эндээ англитай адилхан: нэмэлт жижиг хэсэг үр дүнг харуулдаг. Хоёрдугаарт, нэг бие даасан үйл үг: «унтраах» (turn off), «цуцлах» (call off), «хөөрөх» (take off), «үргэлжлүүлэх» (carry on). Энэ үед англи сул үг монгол үйл үгийн дотор «нуугдсан» байдаг тул суралцагч сул үгийг мартах эсвэл буруу сонгох нь элбэг.
Хоёр дахь чухал ялгаа нь тусагдахуун. Монголоор тусагдахуун ойлгомжтой бол ихэвчлэн орхигддог: «Чанга байна, багасгаач», «Бодож үзье». Англиар шилжих phrasal verb-ийн тусагдахуун заавал хэрэгтэй, төлөөний үг бол үйл үг, сул үг хоёрын дунд орно: turn it down, think it over.
| Монголоор | Англиар | Юу өөр вэ |
|---|---|---|
| Бид принтерийн цаасыг бүгдийг нь хэрэглэж дуусгачихлаа. | We've used up all the printer paper. | энд адилхан: «-ж дуусгах» = up (бүрэн) |
| Тэр хуучин номнуудаа бүгдийг бусдад өгчихсөн. | She gave away all her old books. | «өгөх» → away = өөр эзэнд |
| Баасан гарагт мөнгийг чинь буцааж өгнө. | I'll pay you back on Friday. | энд адилхан: «буцааж» = back |
| Сүү дууссан. | We've run out of milk. | монголоор сүү өгүүлэгдэхүүн; англиар we + run out of |
| Онгоц нэг цаг хоцорч хөөрсөн. | The plane took off an hour late. | нэг үйл үг → үйл үг + off |
| Цасны улмаас тэмцээнийг цуцалсан. | They called off the match because of the snow. | нэг үйл үг → call off |
| Зурагтын дууг жаахан багасгаач. | Could you turn the TV down a bit? | «багасгах» → turn down |
| Сайн бодож үзээд маргааш хэлээрэй. | Think it over and let me know tomorrow. | монголоор тусагдахуунгүй; англиар it заавал |
Товчхондоо: монгол «-ж дуусгах», «-ж орхих», «буцааж» гэх мэт туслах үйл үг англи сул үгтэй ойролцоо ажилладаг; харин нэг үйл үгийн цаана нуугдсан сул үгийг (off, out, down) мартахгүй, тусагдахуун төлөөний үгийг (it, them) заавал үйл үг, сул үгийн дунд тавиарай.
Бүтэц
Phrasal verb-ийн дүрэм (үгийн дараалал, тусагдахуун, төлөөний үг) B1-28-д бий. Энэ хичээл утгын тухай.
Сул үгс ба тэдгээрийн гол утга
| Сул үг | Гол дүрс | Өргөтгөсөн утга | Жишээ |
|---|---|---|---|
| up | дээшээ, оргил руу | нэмэгдэх; бүрэн / дуусгах; эцэст нь ямар нэг байдалд орох | turn up, go up, speak up; eat up, use up, tidy up; end up |
| down | доошоо, газар руу | буурах; ажиллахаа болих; цаасан дээр тэмдэглэх | slow down, cut down (on), turn down; break down, shut down; write down, note down |
| out | дотроос гадагш | алга болох / үлдэхгүй; шийдэх / дуусгах; гадагш, олон хүнд | run out, sell out, go out; work out, sort out, find out; hand out, point out |
| off | газар, гадаргаас холдох | явах; салгах / авах; цуцлах | set off, take off; turn off, cut off, take off (хувцас); call off |
| on | хүрэлцээтэй, үргэлжлэх | үргэлжлүүлэх; залгах / өмсөх / ажиллаж эхлэх | carry on, go on, hold on, keep on; put on, try on, turn on |
| away | хол | явах; өөр эзэн, газар руу | run away, give away, throw away, put away |
| back | өмнөх газар, хүн рүү | буцах | call back, pay back, give back, go back |
| over | нэг талаас нөгөө тал руу; дахин | сайтар бодох; эхнээс нь дуустал шалгах | think over, talk over, read over |
Гурван хэсэгтэй phrasal verb сул үгийн утгаа хадгалж, тусагдахууны өмнө угтвар үг нэмнэ: run out of milk, cut down on sugar, keep up with the news. B1-28-ыг үзнэ үү.
Хэрэглээ
1Up – нэмэгдэх, дуусгах, эцэст нь
Up ихэвчлэн илүү (дуу, үнэ, хүч чармайлт) гэсэн утгатай. Мөн бүрэн, юу ч үлдэхгүй болтол эсвэл ажил дуустал гэсэн утгатай. End up нь эцэст нь, ихэвчлэн төлөвлөөгүй газар, байдалд орох.
2Down – буурах, зогсох, тэмдэглэх
Down ихэвчлэн бага (хурд, дуу, хэмжээ) гэсэн утгатай. Ямар нэг зүйл ажиллахаа больсон, хаагдсаныг ч хэлнэ. Бичих үйл үгтэй бол цаасан дээр тэмдэглэх.
3Out – алга болох, шийдэх, гадагш
Out нь ямар нэг зүйл алга болох, юу ч үлдээгүй гэсэн утгатай. Мөн хариулт тодорхой болтол – шийдэл «гарч ирнэ». Бас гадагш – нэг хүнээс олон хүнд, эсвэл хүмүүс анзаарахаар ил гарах.
4Off – явах, салгах, цуцлах
Off нь газар эсвэл гадаргаас холдох гэсэн утгатай. Хүн, онгоц явна; хувцас, цахилгаан салгагдана; called off болсон арга хэмжээ төлөвлөгөөнөөс хасагдана.
5On – үргэлжлэх, залгах, өмсөх
On нь хүрэлцээтэй гэсэн утгатай. Хүрэлцээнээс үргэлжлүүлэх (үйлдлээ орхихгүй), өмсөх, залгах (хувцас биед, цахилгаан холбогдсон) гэсэн утга гарна.
6Away, back, over
Away нь хол: явах, эсвэл өөр эзэн, газар руу шилжүүлэх. Back нь өмнөх хүн, газар руу буцах. Over нь эхнээс нь дуустал гэсэн утгатай тул сайтар бодох, шалгахад хэрэглэнэ.
Түгээмэл алдаа
Монголчуудад тохиолддог урхи
1. Тусагдахууныг орхих → turn down. Монголоор ойлгомжтой тусагдахууныг хэлдэггүй: «Хажуу гэрийн зурагт их чанга байна. Хөршөөсөө багасгаж өгөхийг гуйгаач». Англиар turn down, think over, sort out шилжих үйл үг тул тусагдахуунгүй үлдэж болохгүй.
2. «Үүнийг өмсөх» → put on it. Монголоор тусагдахуун үйл үгийн өмнө ирдэг: «Цагаан сарын шинэ дээлээ баяр болтол бүү өмсөөрэй гэж ээж хэлсэн». Англиар энгийн үйл үгийн дараа тусагдахуун тавьдаг дадлаасаа болоод төлөөний үгийг (it) сул үгийн ард тавих нь элбэг. Төлөөний үг үйл үг, сул үгийн дунд орно.
3. «Дууссан байна» → is run out. «Утасны нэгж дууссан байна» гэдэгт «-сан байна» гэсэн хэлбэр байгаа тул англиар is + V3 гаргах нь бий. Run out тусагдахуунгүй тул үйлдэгдэхүүн хэв үүсгэдэггүй: has run out.
4. «Талх дууссан» → run out bread. Монголоор дууссан зүйл өгүүлэгдэхүүн болдог: «Байрны маань хажуугийн дэлгүүрт талх дахиад дууссан». Англиар хүн эсвэл дэлгүүр өгүүлэгдэхүүн болбол дууссан зүйлийн өмнө of заавал.
Бүү андуураарай
Нэг үйл үг, өөр сул үг – Сул үг үр дүнгийн чиглэлийг өөрчилнө. Монголоор энд гурван тусдаа үйл үг: «багасгах», «унтраах», «чангалах».
Шууд утга эсвэл өргөтгөсөн утга – Сул үгийн нэг утга бодит ч, хийсвэр ч байж болно. Доорх хоёр өгүүлбэрт off «холдох, авах» гэсэн утгатай: эхнийх нь хөлөөс (бодит), хоёр дахь нь төлөвлөгөөнөөс (хийсвэр).
carry on эсвэл carry out – Carry on = үргэлжлүүлэх (on). Carry out = ажлыг дуустал хийх, гүйцэтгэх (out = бүрэн), ихэвчлэн албан.
fill in эсвэл fill out – Хоёулаа маягт бөглөх гэсэн утгатай. Fill in британи англиар түгээмэл; fill out америк англиар ердийн, Их Британид ч хэрэглэгддэг. Энд in, out эсрэг утгатай биш – утга нь ижил.
Зөв бичих ба дуудлага
- Phrasal verb-д сул үг ихэвчлэн өргөлттэй: set OFF, turn it DOWN – сул үгийг арай чанга, урт хэлээрэй. (Том үсэг энд зөвхөн өргөлтийг харуулна.) Монголоор өргөлт эхэнд байдаг тул үйл үгийг онцлоод сул үгийг залгичихгүй байгаарай.
- Олон phrasal verb нэр үгийн хэлбэртэй. Нэр үг нэг үг эсвэл зураастай бичигдэж, өргөлт эхний хэсэг рүү шилжинэ: Our car broke down → a breakdown /ˈbreɪkdaʊn/ («BRAKE-down»); The plane took off → take-off /ˈteɪkɒf/ (UK), /ˈteɪkɔːf/ (US); a sell-out, a hand-out эсвэл handout.
- Out /aʊt/ «owt» шиг; off богино эгшигтэй /ɒf/ (UK), /ɔːf/ (US) – сул of /əv/-тай бүү андуураарай: off төгсгөлдөө /f/ (дээд шүд доод уруулд хүрнэ), of /v/.
- took off, picked up гэх мэтэд үгсийг холбож хэлнэ: «тукэ офф» шиг завсар эгшиг бүү нэмээрэй – /tʊkɒf/.
Алтан дүрэм
Шинэ phrasal verb тааралдвал сул үг юу нэмж байгааг асуугаарай: up = илүү эсвэл дууссан, down = бага, зогссон эсвэл бичигдсэн, out = алга болсон, шийдэгдсэн эсвэл гадагш, off = холдсон эсвэл салгагдсан, on = үргэлжилж буй эсвэл залгагдсан, away = явах, back = буцах, over = сайтар, эхнээс нь дуустал. Энэ бол хүчтэй сэжүүр, дүрэм биш – зарим нь хэлц үг тул шинэ үгээ толь бичгээс шалгаарай. Мөн монголоор орхидог тусагдахууныг англиар заавал хэлээрэй: turn it down.
Дасгал
A. Бүтэц
Дутуу сул үгийг нөхөөрэй.
-
Prices keep going . Everything is more expensive.
-
Please write the address before you forget it.
-
We've run of coffee. Can you buy some?
-
The flight took on time.
-
Sorry to interrupt. Please carry .
-
I lent him £20 and he still hasn't paid me .
B. Утга
Нөхцөл байдалд тохирох хувилбарыг сонгоно уу.
-
The match was cancelled. They called it ….
-
I don't understand this maths problem. I can't work it ….maths (UK), math (US)
-
The music is too loud, but I still want to hear it. Could you turn it …?
-
There is no food left. The children ate it all ….
-
I need time to decide. Let me think it ….
C. Алдааг олоорой
Өгүүлбэр бүр нэг алдаатай эсвэл зөв байна. Засварласан өгүүлбэрийг бичнэ үү, эсвэл correct гэж бичнэ үү.
-
We've run out milk.
-
The plane took away at 9.15.
-
Can you pick up it, please?
-
Our car broke down near the bridge.
D. Нөхцөл байдалд
Өгүүллэгийг уншаад дутуу сул үгийг нөхөөрэй.
Last Saturday we set 16 early for the coast. After an hour the car broke 17, so I called a mechanic. While we waited, both our phones ran 18 of battery. The mechanic finally sorted the problem 19 and we carried 20. But the traffic was terrible, and we ended 21 spending the night in a small hotel.
E. Таны ээлж
Өөрийнхөө тухай англиар бичээрэй.
-
Багасгах (cut down on) эсвэл бүр болих (give up) гэж байгаа зүйлсийнхээ тухай хоёр өгүүлбэр бичнэ үү.
-
Ямар нэг зүйл эвдэрсэн (broke down) эсвэл дууссан (ran out) үеийн тухай бичнэ үү.
F. Холимог давталт
Өмнөх хичээлүүдээ давтаарай.
-
B1-28 Phrasal verbs: turn it off, look after her – үгийн дарааллыг монголоор тайлбарлав Үгсийг зөв дарааллаар байрлуулна уу: off / it / turn / please
-
B1-19 Gerund (-ing нэр үг болох нь): өгүүлэгдэхүүн болон угтвар үгийн дараа I'm looking forward to (see) you.
-
B2-24 Reason For, Increase In, Solution To: нэр үгийн дараах угтвар үг There has been a sharp rise the number of cyclists.
Хариулт
A. Бүтэц
- up
- down
- out
- off
- on
- back
B. Утга
- off
- out
- down
- up
- over
C. Алдааг олоорой
- We've run out of milk.
- The plane took off at 9.15. / The plane took off at 9:15.
- Can you pick it up, please?
- ✓ Our car broke down near the bridge.
D. Нөхцөл байдалд
- off / out
- down
- out
- out
- on
- up
E. Таны ээлж
- I want to cut down on coffee. I'd like to give up sugar completely.
- Last winter our heating broke down, and then we ran out of firewood too.
F. Холимог давталт
- Please turn it off. / Turn it off, please. / Turn it off please.
- seeing
- in
