SlowingoДүрэм
B2 27 / 30

Phrasal Verbs: up, down, out, off, on сул үгс юу гэсэн утгатай вэ

Phrasal Verbs: What the Particles Mean

Энэ хуудсанд
  1. Зорилго
  2. Гол санаа
  3. Монгол хэл ба англи хэл
  4. Бүтэц
  5. Хэрэглээ
  6. Түгээмэл алдаа
  7. Монголчуудад тохиолддог урхи
  8. Бүү андуураарай
  9. Зөв бичих ба дуудлага
  10. Алтан дүрэм
  11. Дасгал

Зорилго

Энэ хичээлийн дараа та up, down, out, off, on, away, back, over-ийн гол утгыг ашиглан шинэ phrasal verb (хэлцийн үйл үг)-ийг ойлгож, агуулгаас нь утгыг таамаглаж, илүү амархан цээжилж чадна.

Гол санаа

Олон суралцагч phrasal verb-ийг санамсаргүй үгсийн урт жагсаалт гэж үздэг: give up, give away, give back, give out… Гэвч сул үг (particle) бараг хэзээ ч санамсаргүй биш. Ихэвчлэн өөрийн гэсэн утгатай.

Сул үгсийг луужингийн чиг гэж төсөөлөөрэй. Тус бүр нь орон зай дахь чиглэлээс эхэлдэг. Up дээшээ, оргил руу явна – тэндээс «илүү», «дууссан» гэсэн утга гарна. Down доошоо явна – «бага», «зогссон», «цаасан дээр» гэсэн утга. Out дотроос гадагш гарна – юм алга болно, эсвэл хүн бүрд харагдахаар ил гарна. Off холбоог тасалж, холдоно. On хүрэлцээтэй хэвээр, үргэлжилнэ.

Үйл үг үйлдлийг хэлнэ; сул үг үр дүнгийн чиглэлийг хэлнэ. Энэ нь phrasal verb бүрийг тайлбарлахгүй – зарим нь хэлц үг – гэхдээ гайхмаар олныг тайлбарлаж, жагсаалтыг систем болгоно.

Монгол хэл ба англи хэл

Монголоор энэ ажлыг ихэвчлэн хоёр аргаар хийдэг. Нэгдүгээрт, туслах үйл үг: «идэж дуусгах» (eat up), «хаяж орхих» (throw away), «буцааж өгөх» (give back), «бичиж авах» (write down). Эндээ англитай адилхан: нэмэлт жижиг хэсэг үр дүнг харуулдаг. Хоёрдугаарт, нэг бие даасан үйл үг: «унтраах» (turn off), «цуцлах» (call off), «хөөрөх» (take off), «үргэлжлүүлэх» (carry on). Энэ үед англи сул үг монгол үйл үгийн дотор «нуугдсан» байдаг тул суралцагч сул үгийг мартах эсвэл буруу сонгох нь элбэг.

Хоёр дахь чухал ялгаа нь тусагдахуун. Монголоор тусагдахуун ойлгомжтой бол ихэвчлэн орхигддог: «Чанга байна, багасгаач», «Бодож үзье». Англиар шилжих phrasal verb-ийн тусагдахуун заавал хэрэгтэй, төлөөний үг бол үйл үг, сул үг хоёрын дунд орно: turn it down, think it over.

МонголоорАнглиарЮу өөр вэ
Бид принтерийн цаасыг бүгдийг нь хэрэглэж дуусгачихлаа.We've used up all the printer paper.энд адилхан: «-ж дуусгах» = up (бүрэн)
Тэр хуучин номнуудаа бүгдийг бусдад өгчихсөн.She gave away all her old books.«өгөх» → away = өөр эзэнд
Баасан гарагт мөнгийг чинь буцааж өгнө.I'll pay you back on Friday.энд адилхан: «буцааж» = back
Сүү дууссан.We've run out of milk.монголоор сүү өгүүлэгдэхүүн; англиар we + run out of
Онгоц нэг цаг хоцорч хөөрсөн.The plane took off an hour late.нэг үйл үг → үйл үг + off
Цасны улмаас тэмцээнийг цуцалсан.They called off the match because of the snow.нэг үйл үг → call off
Зурагтын дууг жаахан багасгаач.Could you turn the TV down a bit?«багасгах» → turn down
Сайн бодож үзээд маргааш хэлээрэй.Think it over and let me know tomorrow.монголоор тусагдахуунгүй; англиар it заавал

Товчхондоо: монгол «-ж дуусгах», «-ж орхих», «буцааж» гэх мэт туслах үйл үг англи сул үгтэй ойролцоо ажилладаг; харин нэг үйл үгийн цаана нуугдсан сул үгийг (off, out, down) мартахгүй, тусагдахуун төлөөний үгийг (it, them) заавал үйл үг, сул үгийн дунд тавиарай.

Бүтэц

Phrasal verb-ийн дүрэм (үгийн дараалал, тусагдахуун, төлөөний үг) B1-28-д бий. Энэ хичээл утгын тухай.

Сул үгс ба тэдгээрийн гол утга

Сул үгГол дүрсӨргөтгөсөн утгаЖишээ
upдээшээ, оргил руунэмэгдэх; бүрэн / дуусгах; эцэст нь ямар нэг байдалд орохturn up, go up, speak up; eat up, use up, tidy up; end up
downдоошоо, газар руубуурах; ажиллахаа болих; цаасан дээр тэмдэглэхslow down, cut down (on), turn down; break down, shut down; write down, note down
outдотроос гадагшалга болох / үлдэхгүй; шийдэх / дуусгах; гадагш, олон хүндrun out, sell out, go out; work out, sort out, find out; hand out, point out
offгазар, гадаргаас холдохявах; салгах / авах; цуцлахset off, take off; turn off, cut off, take off (хувцас); call off
onхүрэлцээтэй, үргэлжлэхүргэлжлүүлэх; залгах / өмсөх / ажиллаж эхлэхcarry on, go on, hold on, keep on; put on, try on, turn on
awayхолявах; өөр эзэн, газар рууrun away, give away, throw away, put away
backөмнөх газар, хүн рүүбуцахcall back, pay back, give back, go back
overнэг талаас нөгөө тал руу; дахинсайтар бодох; эхнээс нь дуустал шалгахthink over, talk over, read over

Гурван хэсэгтэй phrasal verb сул үгийн утгаа хадгалж, тусагдахууны өмнө угтвар үг нэмнэ: run out of milk, cut down on sugar, keep up with the news. B1-28-ыг үзнэ үү.

Хэрэглээ

1Up – нэмэгдэх, дуусгах, эцэст нь

Up ихэвчлэн илүү (дуу, үнэ, хүч чармайлт) гэсэн утгатай. Мөн бүрэн, юу ч үлдэхгүй болтол эсвэл ажил дуустал гэсэн утгатай. End up нь эцэст нь, ихэвчлэн төлөвлөөгүй газар, байдалд орох.

Could you turn the music up? I can't hear it.
Хөгжмөө чангалж өгөөч. Сонсогдохгүй байна.
up = илүү чанга
House prices have gone up again.
Байрны үнэ дахиад өсчихлөө.
up = нэмэгдэх
Please speak up. The people at the back can't hear you.
Чанга ярина уу. Ард сууж байгаа хүмүүст сонсогдохгүй байна.
up = чанга
We've used up all the printer paper.
Бид принтерийн цаасыг бүгдийг нь хэрэглэж дуусгачихлаа.
«-ж дуусгах» = up
I'll tidy up after the party.
Үдэшлэгийн дараа би бүгдийг цэвэрлэж янзална.
ажил дуустал
We missed the turning and ended up in the next town.
Бид эргэх газраа өнгөрчихөөд эцэст нь дараагийн хотод очсон.
end up = эцэст нь очих; turning (UK), turn (US)

2Down – буурах, зогсох, тэмдэглэх

Down ихэвчлэн бага (хурд, дуу, хэмжээ) гэсэн утгатай. Ямар нэг зүйл ажиллахаа больсон, хаагдсаныг ч хэлнэ. Бичих үйл үгтэй бол цаасан дээр тэмдэглэх.

Slow down! You're driving too fast.
Хурдаа сааруул! Хэт хурдан явж байна.
down = бага
I'm trying to cut down on sugar.
Би чихрээ багасгахыг хичээж байна.
cut down on = бага хэрэглэх
Could you turn the TV down a bit?
Зурагтын дууг жаахан багасгаач.
«багасгах» = turn down
Our car broke down on the motorway.
Манай машин хурдны зам дээр эвдэрсэн.
ажиллахаа больсон; motorway (UK), highway (US)
The factory shut down in 2019.
Үйлдвэр 2019 онд хаагдсан.
хаагдах
Let me write down your number.
Утасны дугаарыг чинь бичиж авъя.
«бичиж авах» = write down

3Out – алга болох, шийдэх, гадагш

Out нь ямар нэг зүйл алга болох, юу ч үлдээгүй гэсэн утгатай. Мөн хариулт тодорхой болтол – шийдэл «гарч ирнэ». Бас гадагш – нэг хүнээс олон хүнд, эсвэл хүмүүс анзаарахаар ил гарах.

We've run out of milk.
Сүү дуусчихжээ.
юу ч үлдээгүй; монголоор сүү өгүүлэгдэхүүн
The tickets sold out in ten minutes.
Тасалбар арван минутад зарагдаад дууссан.
sell out = бүгд зарагдах
The candle went out.
Лаа унтарсан.
шатахаа болих
I can't work out how this app works.
Энэ апп хэрхэн ажилладгийг ойлгож чадахгүй байна.
ойлгох, шийдэх
Don't worry, we'll sort it out.
Санаа зоволтгүй, бид үүнийг шийднэ.
it заавал
Did you find out why the train was late?
Галт тэрэг яагаад хоцорсныг олж мэдсэн үү?
«олж мэдэх» = find out
The teacher handed out the exam papers.
Багш шалгалтын хуудсыг тараасан.
олон хүнд
She pointed out a mistake in my report.
Тэр миний тайлангийн нэг алдааг зааж өгсөн.
бусдад анзааруулах

4Off – явах, салгах, цуцлах

Off нь газар эсвэл гадаргаас холдох гэсэн утгатай. Хүн, онгоц явна; хувцас, цахилгаан салгагдана; called off болсон арга хэмжээ төлөвлөгөөнөөс хасагдана.

We set off at six to avoid the traffic.
Түгжрэлээс зайлсхийхийн тулд бид зургаан цагт хөдөлсөн.
аялалд гарах
The plane took off an hour late.
Онгоц нэг цаг хоцорч хөөрсөн.
«хөөрөх» = take off
Remember to turn off the lights when you leave.
Гарахдаа гэрлээ унтраахаа мартуузай.
«унтраах» = turn off
Our electricity was cut off for two hours.
Манайх хоёр цаг цахилгаангүй болсон.
тасалсан
They called off the match because of the snow.
Цасны улмаас тэмцээнийг цуцалсан.
«цуцлах» = call off
Take your shoes off, please.
Гутлаа тайлна уу.
«тайлах» = take off

5On – үргэлжлэх, залгах, өмсөх

On нь хүрэлцээтэй гэсэн утгатай. Хүрэлцээнээс үргэлжлүүлэх (үйлдлээ орхихгүй), өмсөх, залгах (хувцас биед, цахилгаан холбогдсон) гэсэн утга гарна.

Carry on. I'm listening.
Цааш нь яриарай. Би сонсож байна.
үргэлжлүүлэх
The meeting went on for three hours.
Хурал гурван цаг үргэлжилсэн.
go on = үргэлжлэх
Hold on a second. I'll get a pen.
Түр хүлээгээрэй. Үзэг авчиръя.
хүлээх, утсаа бүү тавь
Keep on trying. You'll get there.
Хичээсээр байгаарай. Чадна аа.
keep on + -ing
Put your coat on. It's cold outside.
Хүрмээ өмс. Гадаа хүйтэн байна.
«өмсөх» = put on
Can I try these jeans on?
Энэ жинсийг өмсөж үзэж болох уу?
«өмсөж үзэх» = try on

6Away, back, over

Away нь хол: явах, эсвэл өөр эзэн, газар руу шилжүүлэх. Back нь өмнөх хүн, газар руу буцах. Over нь эхнээс нь дуустал гэсэн утгатай тул сайтар бодох, шалгахад хэрэглэнэ.

The cat ran away when it saw the dog.
Муур нохойг хараад зугтсан.
«зугтах» = run away
She gave away all her old books.
Тэр хуучин номнуудаа бүгдийг үнэгүй бусдад өгчихсөн.
бусдад, үнэгүй
Can I call you back in ten minutes?
Арван минутын дараа эргээд залгаж болох уу?
«эргээд залгах» = call back
I'll pay you back on Friday.
Баасан гарагт мөнгийг чинь буцааж өгнө.
«буцааж» = back
Think it over and let me know tomorrow.
Сайн бодож үзээд маргааш хэлээрэй.
монголоор тусагдахуунгүй; англиар it
Could you read over my email before I send it?
Явуулахаас өмнө имэйлийг минь нэг уншаад шалгаж өгөөч.
эхнээс нь дуустал шалгах

Түгээмэл алдаа

❌We've run out petrol.
✅We've run out of petrol.
Тусагдахуунтай бол run out-д of хэрэгтэй. petrol (UK), gas (US)
❌The plane took away at 9.15.
✅The plane took off at 9.15.
Газраас хөөрөхөд сул үг нь off.
❌The milk is run out.
✅The milk has run out. эсвэл We've run out of milk.
run out тусагдахуунгүй тул үйлдэгдэхүүн хэвгүй; has run out хэрэглэнэ.
❌Let's talk over before we decide.
✅Let's talk it over before we decide.
talk over тусагдахуун шаарддаг.
❌Could you turn up it?
✅Could you turn it up?
Төлөөний үг үйл үг, сул үгийн дунд орно. B1-28-ыг үзнэ үү.
❌I'm trying to cut down sweets on.
✅I'm trying to cut down on sweets.
Гурван хэсэгтэй үйл үгт тусагдахуун угтвар үгийн дараа ирнэ.

Монголчуудад тохиолддог урхи

1. Тусагдахууныг орхих → turn down. Монголоор ойлгомжтой тусагдахууныг хэлдэггүй: «Хажуу гэрийн зурагт их чанга байна. Хөршөөсөө багасгаж өгөхийг гуйгаач». Англиар turn down, think over, sort out шилжих үйл үг тул тусагдахуунгүй үлдэж болохгүй.

❌The TV in the next ger is really loud. Could you ask the neighbours to turn down?
✅The TV in the next ger is really loud. Could you ask the neighbours to turn it down?
тусагдахуун заавал: turn it down

2. «Үүнийг өмсөх» → put on it. Монголоор тусагдахуун үйл үгийн өмнө ирдэг: «Цагаан сарын шинэ дээлээ баяр болтол бүү өмсөөрэй гэж ээж хэлсэн». Англиар энгийн үйл үгийн дараа тусагдахуун тавьдаг дадлаасаа болоод төлөөний үгийг (it) сул үгийн ард тавих нь элбэг. Төлөөний үг үйл үг, сул үгийн дунд орно.

❌I bought a new deel for Tsagaan Sar, but my mother says I shouldn't put on it before the holiday.
✅I bought a new deel for Tsagaan Sar, but my mother says I shouldn't put it on before the holiday.
төлөөний үг дунд: put it on

3. «Дууссан байна» → is run out. «Утасны нэгж дууссан байна» гэдэгт «-сан байна» гэсэн хэлбэр байгаа тул англиар is + V3 гаргах нь бий. Run out тусагдахуунгүй тул үйлдэгдэхүүн хэв үүсгэдэггүй: has run out.

❌Sorry, my phone credit is run out, so I'll call you back from my sister's phone.
✅Sorry, my phone credit has run out, so I'll call you back from my sister's phone. эсвэл Sorry, I've run out of phone credit, so I'll call you back from my sister's phone.
is run out биш, has run out

4. «Талх дууссан» → run out bread. Монголоор дууссан зүйл өгүүлэгдэхүүн болдог: «Байрны маань хажуугийн дэлгүүрт талх дахиад дууссан». Англиар хүн эсвэл дэлгүүр өгүүлэгдэхүүн болбол дууссан зүйлийн өмнө of заавал.

❌The little shop next to our dormitory has run out bread again.
✅The little shop next to our dormitory has run out of bread again.
run out of + дууссан зүйл

Бүү андуураарай

Нэг үйл үг, өөр сул үг – Сул үг үр дүнгийн чиглэлийг өөрчилнө. Монголоор энд гурван тусдаа үйл үг: «багасгах», «унтраах», «чангалах».

Could you turn the TV down a bit?
Зурагтын дууг жаахан багасгаач.
бага дуу
Remember to turn off the lights when you leave.
Гарахдаа гэрлээ унтраахаа мартуузай.
цахилгаангүй, огт
Could you turn the music up? I can't hear it.
Хөгжмөө чангалж өгөөч. Сонсогдохгүй байна.
илүү чанга

Шууд утга эсвэл өргөтгөсөн утга – Сул үгийн нэг утга бодит ч, хийсвэр ч байж болно. Доорх хоёр өгүүлбэрт off «холдох, авах» гэсэн утгатай: эхнийх нь хөлөөс (бодит), хоёр дахь нь төлөвлөгөөнөөс (хийсвэр).

Take your shoes off, please.
Гутлаа тайлна уу.
бодит: хөлөөс
We had to call off our trip at the last minute.
Бид сүүлчийн мөчид аяллаа цуцлахаас өөр аргагүй болсон.
хийсвэр: төлөвлөгөөнөөс хасагдсан

carry on эсвэл carry out – Carry on = үргэлжлүүлэх (on). Carry out = ажлыг дуустал хийх, гүйцэтгэх (out = бүрэн), ихэвчлэн албан.

Carry on. I'm listening.
Цааш нь яриарай. Би сонсож байна.
үргэлжлүүлэх
The tests were carried out by an independent lab.
Шинжилгээг бие даасан лаборатори хийсэн.
албан: гүйцэтгэх

fill in эсвэл fill out – Хоёулаа маягт бөглөх гэсэн утгатай. Fill in британи англиар түгээмэл; fill out америк англиар ердийн, Их Британид ч хэрэглэгддэг. Энд in, out эсрэг утгатай биш – утга нь ижил.

Зөв бичих ба дуудлага

  • Phrasal verb-д сул үг ихэвчлэн өргөлттэй: set OFF, turn it DOWN – сул үгийг арай чанга, урт хэлээрэй. (Том үсэг энд зөвхөн өргөлтийг харуулна.) Монголоор өргөлт эхэнд байдаг тул үйл үгийг онцлоод сул үгийг залгичихгүй байгаарай.
  • Олон phrasal verb нэр үгийн хэлбэртэй. Нэр үг нэг үг эсвэл зураастай бичигдэж, өргөлт эхний хэсэг рүү шилжинэ: Our car broke down → a breakdown /ˈbreɪkdaʊn/ («BRAKE-down»); The plane took off → take-off /ˈteɪkɒf/ (UK), /ˈteɪkɔːf/ (US); a sell-out, a hand-out эсвэл handout.
  • Out /aʊt/ «owt» шиг; off богино эгшигтэй /ɒf/ (UK), /ɔːf/ (US) – сул of /əv/-тай бүү андуураарай: off төгсгөлдөө /f/ (дээд шүд доод уруулд хүрнэ), of /v/.
  • took off, picked up гэх мэтэд үгсийг холбож хэлнэ: «тукэ офф» шиг завсар эгшиг бүү нэмээрэй – /tʊkɒf/.

Алтан дүрэм

Шинэ phrasal verb тааралдвал сул үг юу нэмж байгааг асуугаарай: up = илүү эсвэл дууссан, down = бага, зогссон эсвэл бичигдсэн, out = алга болсон, шийдэгдсэн эсвэл гадагш, off = холдсон эсвэл салгагдсан, on = үргэлжилж буй эсвэл залгагдсан, away = явах, back = буцах, over = сайтар, эхнээс нь дуустал. Энэ бол хүчтэй сэжүүр, дүрэм биш – зарим нь хэлц үг тул шинэ үгээ толь бичгээс шалгаарай. Мөн монголоор орхидог тусагдахууныг англиар заавал хэлээрэй: turn it down.

Дасгал

A. Бүтэц

Дутуу сул үгийг нөхөөрэй.

  1. Prices keep going . Everything is more expensive.
  2. Please write the address before you forget it.
  3. We've run of coffee. Can you buy some?
  4. The flight took on time.
  5. Sorry to interrupt. Please carry .
  6. I lent him £20 and he still hasn't paid me .

B. Утга

Нөхцөл байдалд тохирох хувилбарыг сонгоно уу.

  1. The match was cancelled. They called it ….
  2. I don't understand this maths problem. I can't work it ….
  3. The music is too loud, but I still want to hear it. Could you turn it …?
  4. There is no food left. The children ate it all ….
  5. I need time to decide. Let me think it ….

C. Алдааг олоорой

Өгүүлбэр бүр нэг алдаатай эсвэл зөв байна. Засварласан өгүүлбэрийг бичнэ үү, эсвэл correct гэж бичнэ үү.

  1. We've run out milk.
  2. The plane took away at 9.15.
  3. Can you pick up it, please?
  4. Our car broke down near the bridge.

D. Нөхцөл байдалд

Өгүүллэгийг уншаад дутуу сул үгийг нөхөөрэй.

A long journey
Last Saturday we set 16 early for the coast. After an hour the car broke 17, so I called a mechanic. While we waited, both our phones ran 18 of battery. The mechanic finally sorted the problem 19 and we carried 20. But the traffic was terrible, and we ended 21 spending the night in a small hotel.

E. Таны ээлж

Өөрийнхөө тухай англиар бичээрэй.

  1. Багасгах (cut down on) эсвэл бүр болих (give up) гэж байгаа зүйлсийнхээ тухай хоёр өгүүлбэр бичнэ үү.
  2. Ямар нэг зүйл эвдэрсэн (broke down) эсвэл дууссан (ran out) үеийн тухай бичнэ үү.

F. Холимог давталт

Өмнөх хичээлүүдээ давтаарай.

  1. B1-28 Phrasal verbs: turn it off, look after her – үгийн дарааллыг монголоор тайлбарлав
    Үгсийг зөв дарааллаар байрлуулна уу: off / it / turn / please
  2. B1-19 Gerund (-ing нэр үг болох нь): өгүүлэгдэхүүн болон угтвар үгийн дараа
    I'm looking forward to (see) you.
  3. B2-24 Reason For, Increase In, Solution To: нэр үгийн дараах угтвар үг
    There has been a sharp rise the number of cyclists.
Хариулт

A. Бүтэц

  1. up
  2. down
  3. out
  4. off
  5. on
  6. back

B. Утга

  1. off
  2. out
  3. down
  4. up
  5. over

C. Алдааг олоорой

  1. We've run out of milk.
  2. The plane took off at 9.15. / The plane took off at 9:15.
  3. Can you pick it up, please?
  4. ✓ Our car broke down near the bridge.

D. Нөхцөл байдалд

  1. off / out
  2. down
  3. out
  4. out
  5. on
  6. up

E. Таны ээлж

  1. I want to cut down on coffee. I'd like to give up sugar completely.
  2. Last winter our heating broke down, and then we ran out of firewood too.

F. Холимог давталт

  1. Please turn it off. / Turn it off, please. / Turn it off please.
  2. seeing
  3. in
Android аппЯвж байхдаа суралц Google Play