SlowingoQrammatika
B2 27 / 30

Phrasal Verbs azərbaycanca: up, down, out, off, on nə deməkdir?

Phrasal Verbs: What the Particles Mean

Bu səhifədə
  1. Məqsəd
  2. Əsas fikir
  3. Azərbaycan dili və ingilis dili
  4. Quruluş
  5. İstifadə
  6. Tez-tez edilən səhvlər
  7. Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
  8. Qarışdırmayın
  9. Yazılış və tələffüz
  10. Qızıl qayda
  11. Tapşırıqlar

Məqsəd

Bu dərsdən sonra siz up, down, out, off, on, away, back və over hissəciklərinin əsas mənalarından istifadə edib yeni frazal feilləri başa düşə, mənalarını kontekstdən təxmin edə və onları daha asan yadda saxlaya biləcəksiniz.

Əsas fikir

Bir çox öyrənən frazal feillərə təsadüfi sözlərdən ibarət uzun siyahı kimi baxır: give up, give away, give back, give out… Amma hissəcik (particle) nadir hallarda təsadüfi olur. Adətən onun öz mənası var.

Hissəcikləri kompasın istiqamətləri kimi təsəvvür edin. Hər biri məkanda bir istiqamət kimi başlayır. Up yuxarı, zirvəyə doğru gedir, oradan da «daha çox» və «bitdi» mənalarına keçir. Down aşağı gedir: «daha az», «dayandı» və «kağıza köçürüldü». Out içəridən çölə çıxır: nəsə yox olur və ya hamının görə biləcəyi yerə çıxır. Off təması kəsir və uzaqlaşır. On təmasda qalır və davam edir.

Feil hərəkəti, hissəcik isə nəticənin istiqamətini göstərir. Bu, hər frazal feili izah etmir (bəziləri idiomdur), amma təəccüblü dərəcədə çoxunu izah edir və siyahını sistemə çevirir.

Azərbaycan dili və ingilis dili

Azərbaycan dilində frazal feil yoxdur. Hissəciyin gördüyü işi bizdə çox vaxt ya ayrıca feil («söndürmək», «ləğv etmək», «davam etmək»), ya da mürəkkəb feil görür: əsas feil -ıb / -ib forması ilə gəlir, köməkçi feil isə nəticəni göstərir. «Yeyib qurtarmaq», «işlədib bitirmək» → up (tam, sona qədər); «qaçıb getmək», «verib getmək» → away; «yazıb götürmək» → down. Bəzi hallarda isə tam uyğunluq var: geri sözü back sözü ilə eyni işi görür: «geri zəng etmək» → call back, «geri qaytarmaq» → give back. Amma diqqət edin: bizdə işığı və cihazı «açırıq» və «söndürürük», ingiliscədə isə turn on / turn off deyirik. Open və close qapı, pəncərə, kitab üçündür. Bir də «Südümüz qurtarıb» cümləsində mübtəda süddür, ingiliscədə isə adətən insandır: We've run out of milk.

AzərbaycancaNəyi göstərirİngiliscə
Kağızın hamısını işlədib qurtardıq.sona qədər, heç nə qalmadıWe've used up all the printer paper.
Nömrəni yazıb götürüm.kağıza köçürməkLet me write down your number.
Südümüz qurtarıb.heç nə qalmayıb; mübtəda dəyişirWe've run out of milk.
İşıqları söndürməyi unutma.təması kəsmək, enerji yoxdurRemember to turn off the lights.
Paltonu gey.bədənə «yapışdırmaq»Put your coat on.
Pişik qaçıb getdi.uzaqlaşmaqThe cat ran away.
Sənə on dəqiqəyə geri zəng edim?geri qayıtmaq (eyni)Can I call you back in ten minutes?
Yaxşı-yaxşı fikirləş, sabah de.başdan-sona, diqqətləThink it over and let me know tomorrow.

Quruluş

Frazal feillərin qrammatikası (söz sırası, tamamlıq, əvəzliklər) B1-28 dərsindədir. Bu dərs məna haqqındadır.

Hissəciklər və onların əsas mənaları

HissəcikƏsas obrazGenişlənmiş mənalarNümunələr
upyuxarı, zirvəyəartmaq; tamamlamaq / bitirmək; axırda bir vəziyyətə düşməkturn up, go up, speak up; eat up, use up, tidy up; end up
downaşağı, yerəazalmaq; işləməyi dayandırmaq; kağıza yazmaqslow down, cut down (on), turn down; break down, shut down; write down, note down
outiçəridən çöləyox olmaq / heç nə qalmamaq; həll etmək / tamamlamaq; çölə, çoxlarınarun out, sell out, go out; work out, sort out, find out; hand out, point out
offbir yerdən və ya səthdən uzaqyola düşmək; təması kəsmək / çıxarmaq; ləğv etməkset off, take off; turn off, cut off, take off (paltar); call off
ontəmasda, davam edəndavam etmək; bağlamaq / geyinmək / işə salmaqcarry on, go on, hold on, keep on; put on, try on, turn on
awayuzağagetmək; başqa sahibə və ya yerərun away, give away, throw away, put away
backəvvəlki yerə və ya insanaqayıtmaqcall back, pay back, give back, go back
overbir tərəfdən o biri tərəfə; yenidəndiqqətlə düşünmək; başdan-sona yoxlamaqthink over, talk over, read over

Üç hissəli frazal feillər hissəciyin mənasını saxlayır və tamamlıqdan əvvəl ön söz əlavə edir: run out of milk, cut down on sugar, keep up with the news. B1-28 dərsinə baxın.

İstifadə

1Up: artmaq, tamamlamaq, axırda bir yerə düşmək

Up çox vaxt daha çox deməkdir (səs, qiymət, səy). Həm də tamamilə, heç nə qalmayana və ya iş bitənə qədər deməkdir. End up isə axırda bir yerə və ya vəziyyətə düşmək deməkdir, çox vaxt planlaşdırmadığınız bir yerə.

Could you turn the music up? I can't hear it.
Musiqinin səsini artıra bilərsən? Eşitmirəm.
up = daha çox səs
House prices have gone up again.
Ev qiymətləri yenə qalxıb.
up = artmaq
Please speak up. The people at the back can't hear you.
Zəhmət olmasa, ucadan danışın. Arxada oturanlar sizi eşitmir.
We've used up all the printer paper.
Printer kağızının hamısını işlədib qurtarmışıq.
tamamilə, heç nə qalmayıb
I'll tidy up after the party.
Qonaqlıqdan sonra hər yeri yığışdıracağam.
iş bitənə qədər
We missed the turning and ended up in the next town.
Döngəni ötürdük və axırda qonşu şəhərə gedib çıxdıq.
end up = axırda düşmək; turning (UK), turn (US)

2Down: azalmaq, dayanmaq, yazmaq

Down çox vaxt daha az deməkdir (sürət, səs, miqdar). Nəyinsə işləməyi dayandırdığını və ya bağlandığını da bildirə bilər. Yazmaq feilləri ilə isə kağıza köçürmək deməkdir.

Slow down! You're driving too fast.
Yavaş sür! Çox sürətlə gedirsən.
down = daha az sürət
I'm trying to cut down on sugar.
Şəkəri azaltmağa çalışıram.
cut down on = daha az yemək / işlətmək
Could you turn the TV down a bit?
Televizorun səsini bir az azalda bilərsən?
down = daha az səs
Our car broke down on the motorway.
Maşınımız magistralda xarab oldu.
işləməyi dayandırdı; motorway (UK), highway (US)
The factory shut down in 2019.
Zavod 2019-cu ildə bağlandı.
işləməyi dayandırdı
Let me write down your number.
Nömrəni yazıb götürüm.
kağıza köçürmək

3Out: yox olmaq, həll etmək, çölə çıxmaq

Out nəyinsə yox olduğunu və ya heç nə qalmadığını bildirə bilər. Həm də cavab aydın olana qədər deməkdir: həll «üzə çıxır». Bir də çölə doğru deməkdir: bir nəfərdən çoxlarına və ya hamının görə biləcəyi yerə.

We've run out of milk.
Südümüz qurtarıb.
heç nə qalmayıb; mübtəda we
The tickets sold out in ten minutes.
Biletlər on dəqiqəyə satılıb qurtardı.
«satılıb qurtardı», amma ingiliscədə məchul növ yoxdur
The candle went out.
Şam söndü.
yanmağı dayandırdı
I can't work out how this app works.
Bu tətbiqin necə işlədiyini başa düşə bilmirəm.
başa düşmək, həll etmək
Don't worry, we'll sort it out.
Narahat olma, onu həll edərik.
«edərik» → we'll
Did you find out why the train was late?
Qatarın niyə gecikdiyini öyrəndin?
find out = öyrənmək, aşkar etmək
The teacher handed out the exam papers.
Müəllim imtahan vərəqələrini payladı.
çoxlarına
She pointed out a mistake in my report.
O, hesabatımdakı bir səhvə diqqət çəkdi.
hamının görməsi üçün göstərdi

4Off: yola düşmək, təması kəsmək, ləğv etmək

Off bir yerdən və ya səthdən uzaq deməkdir. İnsanlar və təyyarələr gedir; paltar və enerji çıxarılır və ya kəsilir; called off olan tədbir isə plandan çıxarılır.

We set off at six to avoid the traffic.
Tıxaca düşməmək üçün saat altıda yola düşdük.
səfərə başladıq
The plane took off an hour late.
Təyyarə bir saat gecikmə ilə havaya qalxdı.
yerdən ayrıldı
Remember to turn off the lights when you leave.
Çıxanda işıqları söndürməyi unutma.
«söndürmək» → turn off, close yox
Our electricity was cut off for two hours.
İki saat işığımız kəsildi.
təmas kəsildi
They called off the match because of the snow.
Qar yağdığı üçün oyunu ləğv etdilər.
ləğv etdilər
Take your shoes off, please.
Zəhmət olmasa, ayaqqabılarınızı çıxarın.
ayaqdan uzaq

5On: davam etmək, bağlamaq, geyinmək

On təmasda deməkdir. Təmasdan davam etmək mənası yaranır (fəaliyyətlə qalırsınız), həm də geyinmək və ya bağlamaq mənası (paltar bədəninizdədir, enerji qoşulub).

Carry on. I'm listening.
Davam et. Qulaq asıram.
davam etmək
The meeting went on for three hours.
Görüş üç saat davam etdi.
Hold on a second. I'll get a pen.
Bir saniyə gözlə. Qələm götürüm.
gözlə, xətdə qal
Keep on trying. You'll get there.
Çalışmağa davam et. Alınacaq.
«alınacaq» → you'll get there
Put your coat on. It's cold outside.
Paltonu gey. Çöldə soyuqdur.
bədənlə təmas
Can I try these jeans on?
Bu cins şalvarı geyinib baxa bilərəm?
«geyinib baxmaq» → try on

6Away, back, over

Away uzağa deməkdir: getmək, ya da nəyisə başqa sahibə və ya yerə vermək. Back əvvəlki insana və ya yerə qayıtmaq deməkdir. Over başdan-sona deməkdir, ona görə diqqətlə düşünmək və yoxlamaq üçün işlənir.

The cat ran away when it saw the dog.
Pişik iti görəndə qaçıb getdi.
«-ıb getmək» → away
She gave away all her old books.
O, köhnə kitablarının hamısını başqalarına payladı.
başqalarına, pulsuz
Can I call you back in ten minutes?
Sənə on dəqiqəyə geri zəng edə bilərəm?
«geri» = back
I'll pay you back on Friday.
Borcunu cümə günü qaytararam.
geri vermək
Think it over and let me know tomorrow.
Yaxşı-yaxşı fikirləş, sabah mənə de.
diqqətlə düşünmək
Could you read over my email before I send it?
Göndərməzdən əvvəl məktubumu bir oxuyub yoxlaya bilərsən?
başdan-sona yoxlamaq

Tez-tez edilən səhvlər

❌We've run out petrol.
✅We've run out of petrol.
Tamamlıq olanda run out sözündən sonra of lazımdır. petrol (UK), gas (US)
❌The plane took away at 9.15.
✅The plane took off at 9.15.
Yerdən ayrılmaq üçün hissəcik off olur.
❌The milk is run out.
✅The milk has run out. və ya We've run out of milk.
run out tamamlıqsız feildir, ona görə məchul növü yoxdur; has run out işlədin.
❌Let's talk over before we decide.
✅Let's talk it over before we decide.
talk over tamamlıq tələb edir.
❌Could you turn up it?
✅Could you turn it up?
Əvəzlik feil ilə hissəciyin arasına girir. B1-28 dərsinə baxın.
❌I'm trying to cut down sweets on.
✅I'm trying to cut down on sweets.
Üç hissəli feillərdə tamamlıq ön sözdən sonra gəlir.

Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər

1. «Aç» və «söndür» → open, close. Azərbaycancada televizoru, kondisioneri «açırıq», işığı «söndürürük» və ya «bağlayırıq». Bunu birbaşa çevirəndə open the TV, close the light alınır. İngiliscədə cihazlar və işıq üçün turn on / turn off (və ya switch on / switch off) deyirik. Open / close qapı, pəncərə, kitab üçündür.

⚠️It's hot in here. Can you open the air conditioner?
✅It's hot in here. Can you turn on the air conditioner?
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma open the air conditioner «kondisionerin qapağını aç» kimi başa düşülür.
⚠️Don't forget to close the light in the bathroom.
✅Don't forget to turn off the light in the bathroom.
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma ingiliscədə işığı «bağlamırlar»: turn off və ya switch off.

2. «Qurtarıb» → is run out. «Mürəkkəb qurtarıb», «Bilet satılıb» cümlələrindəki -ıb forması nəticəni göstərir və öyrənən onu is + üçüncü forma ilə çevirir. Run out isə tamamlıqsız feildir: məchul növü yoxdur. has run out və ya We've run out of… deyin.

❌Our printer ink is run out.
✅Our printer ink has run out. və ya We've run out of printer ink.
run out məchul növdə işlənmir.

3. Əvəzlik sonda. Azərbaycancada «onu yazdım» deyirik və frazal feili bir söz kimi düşünəndə əvəzliyi sona qoyuruq. İngiliscədə əvəzlik feil ilə hissəciyin arasına girir.

❌I wrote down it in my notebook.
✅I wrote it down in my notebook.
əvəzlik ortada: write it down.

4. Yönlük hal → ended up to. «Axırda Şəki yaxınlığındakı bir kəndə gedib çıxdıq» cümləsindəki -ə şəkilçisini to ilə çevirmək təbii görünür. End up isə yer bildirən in / at ilə gəlir.

❌We got lost and ended up to a small village near Sheki.
✅We got lost and ended up in a small village near Sheki.
end up in / at + yer.

Qarışdırmayın

Eyni feil, fərqli hissəcik — Hissəcik nəticənin istiqamətini dəyişir.

Could you turn the TV down a bit?
Televizorun səsini bir az azalda bilərsən?
daha az səs
Remember to turn off the lights when you leave.
Çıxanda işıqları söndürməyi unutma.
enerji tamamilə yoxdur
Could you turn the music up? I can't hear it.
Musiqinin səsini artıra bilərsən? Eşitmirəm.
daha çox səs

Hərfi və genişlənmiş məna — Eyni hissəcik mənası fiziki və ya mücərrəd ola bilər. Aşağıdakı hər iki cümlədə off «uzaq, çıxarılmış» deməkdir: birincidə ayaqlarınızdan (fiziki), ikincidə plandan (mücərrəd).

Take your shoes off, please.
Zəhmət olmasa, ayaqqabılarınızı çıxarın.
fiziki: ayaqdan uzaq
We had to call off our trip at the last minute.
Səfərimizi son anda ləğv etməli olduq.
mücərrəd: səfər plandan çıxarıldı

carry on və carry out — Carry on = davam etmək (on). Carry out = tapşırığı sona qədər yerinə yetirmək (out = tamamlamaq), adətən rəsmi.

Carry on. I'm listening.
Davam et. Qulaq asıram.
davam etmək
The tests were carried out by an independent lab.
Testlər müstəqil laboratoriya tərəfindən aparıldı.
rəsmi: yerinə yetirmək

fill in və fill out — Hər ikisi formanı doldurmaq deməkdir. Fill in Britaniya ingiliscəsində daha çox işlənir; fill out Amerika ingiliscəsində adidir və Britaniyada da işlənir. Burada in və out qarşı-qarşıya durmur: məna eynidir.

Yazılış və tələffüz

  • Frazal feildə hissəcik adətən vurğulu olur: set OFF, turn it DOWN: hissəciyi bir az ucadan və uzun deyin. (Böyük hərflər burada yalnız vurğunu göstərir.)
  • Bir çox frazal feilin isim forması var. İsim bitişik və ya defislə yazılır və vurğu birinci hissəyə keçir: Our car broke down → a breakdown /ˈbreɪkdaʊn/ («BRAKE-down»); The plane took off → take-off /ˈteɪkɒf/ (UK), /ˈteɪkɔːf/ (US); a sell-out, a hand-out və ya handout. Azərbaycan dilində vurğu adətən son hecadadır, ona görə isimlərdə birinci hecanı vurğulamağı xüsusi məşq edin.
  • Out /aʊt/ sözündə iki sait bir hecada birləşir: səs /a/ ilə başlayır və /ʊ/ səsinə sürüşür. off sözündə qısa sait var: /ɒf/ (UK), /ɔːf/ (US). Onu zəif deyilən of /əv/ sözü ilə qarışdırmayın: run out of milk ifadəsində of çox qısa və zəif deyilir, saiti aydın eşidilmir.
  • up /ʌp/ sözündəki sait qısa və açıqdır; onu azərbaycanca «u» kimi deməyin. cut down on ifadəsində down sözünün sonundakı /n/ səsi on sözünə birləşir və ifadə axıcı deyilir.

Qızıl qayda

Yeni frazal feillə rastlaşanda hissəciyin nə əlavə etdiyini soruşun: up = daha çox və ya bitdi, down = daha az, dayandı və ya yazıldı, out = yox oldu, həll olundu və ya çölə çıxdı, off = uzaq və ya təması kəsilmiş, on = davam edir və ya bağlıdır, away = getmək, back = qayıtmaq, over = diqqətlə, başdan-sona. Bu, güclü ipucudur, qayda deyil: bəzi frazal feillər idiomdur, ona görə yenilərini lüğətdə yoxlayın.

Tapşırıqlar

A. Quruluş

Düzgün hissəciyi qoyun.

  1. Prices keep going . Everything is more expensive.
  2. Please write the address before you forget it.
  3. We've run of coffee. Can you buy some?
  4. The flight took on time.
  5. Sorry to interrupt. Please carry .
  6. I lent him £20 and he still hasn't paid me .

B. Məna

Vəziyyəti oxuyun və mötərizədəki düzgün hissəciyi seçin.

  1. The match was cancelled. They called it ….
  2. I don't understand this maths problem. I can't work it ….
  3. The music is too loud, but I still want to hear it. Could you turn it …?
  4. There is no food left. The children ate it all ….
  5. I need time to decide. Let me think it ….

C. Səhvi tapın

Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.

  1. We've run out milk.
  2. The plane took away at 9.15.
  3. Can you pick up it, please?
  4. Our car broke down near the bridge.

D. Mətndə

Düzgün hissəciyi qoyun.

A long journey
Last Saturday we set 16 early for the coast. After an hour the car broke 17, so I called a mechanic. While we waited, both our phones ran 18 of battery. The mechanic finally sorted the problem 19 and we carried 20. But the traffic was terrible, and we ended 21 spending the night in a small hotel.

E. Sizin növbəniz

Özünüz haqqında ingiliscə yazın.

  1. Azaltmaq (cut down on) və ya tamamilə buraxmaq (give up) istədiyiniz şeylər haqqında iki cümlə yazın.
  2. Nəyinsə xarab olduğu (broke down) və ya qurtardığı (ran out) bir vaxt haqqında yazın.

F. Qarışıq təkrar

Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.

  1. B1-28 Phrasal verbs azərbaycanca: turn it off, yoxsa turn off it? Söz sırası qaydaları
    Sözləri düzgün sıraya qoyun: off / it / turn / please
  2. B1-19 Gerund azərbaycanca: -ing mübtəda kimi və ön sözlərdən sonra (before leaving, look forward to seeing)
    I'm looking forward to (see) you.
  3. B2-24 Reason For, Increase In, Solution To azərbaycanca: isim + ön söz ingiliscə
    There has been a sharp rise the number of cyclists.
Cavablar

A. Quruluş

  1. up
  2. down
  3. out
  4. off
  5. on
  6. back

B. Məna

  1. off
  2. out
  3. down
  4. up
  5. over

C. Səhvi tapın

  1. We've run out of milk.
  2. The plane took off at 9.15. / The plane took off at 9:15.
  3. Can you pick it up, please?
  4. ✓ Our car broke down near the bridge.

D. Mətndə

  1. off / out
  2. down
  3. out
  4. out
  5. on
  6. up

E. Sizin növbəniz

  1. I want to cut down on coffee. I'd like to give up sugar completely.
  2. Last winter our heating broke down, and then we ran out of firewood too.

F. Qarışıq təkrar

  1. Please turn it off. / Turn it off, please. / Turn it off please.
  2. seeing
  3. in
Android TətbiqiHər Yerdə Öyrənin Google Play