Cụm động từ: ý nghĩa của các tiểu từ up, down, out, off, on (Phrasal Verbs)
Phrasal Verbs: What the Particles Mean
Trong trang này
Mục tiêu
Sau bài này, bạn có thể dùng nghĩa gốc của up, down, out, off, on, away, back và over để hiểu những cụm động từ (phrasal verbs) mới, đoán nghĩa của chúng trong ngữ cảnh và nhớ chúng dễ dàng hơn.
Ý chính
Nhiều người học coi cụm động từ là một danh sách dài những thứ ngẫu nhiên: give up, give away, give back, give out… Nhưng tiểu từ (particle) hiếm khi ngẫu nhiên. Nó thường mang một nghĩa riêng.
Hãy hình dung các tiểu từ là những hướng trên một chiếc la bàn. Mỗi tiểu từ bắt đầu là một hướng trong không gian. Up đi lên cao, lên đỉnh — và từ đó có nghĩa "nhiều hơn" và "xong hết". Down đi xuống thấp — thành "ít hơn", "dừng lại" và "ghi lên giấy". Out rời khỏi bên trong — đồ vật biến mất, hoặc ra ngoài chỗ mọi người nhìn thấy. Off cắt đứt sự tiếp xúc và rời xa. On giữ tiếp xúc và tiếp tục.
Động từ cho bạn biết hành động; tiểu từ cho bạn biết hướng của kết quả. Cách này không giải thích được mọi cụm động từ — một số là thành ngữ — nhưng nó giải thích được một số lượng đáng ngạc nhiên, và biến một danh sách thành một hệ thống.
Tiếng Việt và tiếng Anh
Tiếng Việt có một thứ rất giống tiểu từ: những từ chỉ hướng đứng sau động từ như lên, xuống, ra, vào, đi, lại, về. Chúng cũng chuyển từ nghĩa không gian sang nghĩa trừu tượng (tăng lên, tìm ra, trả lại). Vì vậy, ý tưởng của bài này không xa lạ với bạn. Nhưng đừng ghép từng cặp một cách máy móc: hai ngôn ngữ thường chọn hướng khác nhau, và nhiều động từ tiếng Việt đứng một mình (tắt đèn, hủy trận đấu, hết sữa) lại cần một tiểu từ trong tiếng Anh.
| Tiếng Việt | Tiếng Anh | Ghi chú |
|---|---|---|
| Giá nhà lại tăng lên. | House prices have gone up again. | lên = up |
| Bạn đã tìm ra lý do chưa? | Did you find out why…? | ra = out |
| Thứ Sáu mình sẽ trả lại bạn. | I'll pay you back on Friday. | lại = back |
| Chậm lại! | Slow down! | lại ≠ back ở đây |
| Để mình ghi lại số của bạn. | Let me write down your number. | ghi lại → write down |
| Mặc áo khoác vào đi. | Put your coat on. | vào → on |
| Nhớ tắt đèn nhé. | Remember to turn off the lights. | tiếng Việt không cần từ chỉ hướng |
| Hết sữa rồi. | We've run out of milk. | "hết" → run out of |
Cấu trúc
Ngữ pháp của cụm động từ (trật tự từ, tân ngữ, đại từ) ở bài B1-28. Bài này nói về nghĩa.
Các tiểu từ và nghĩa gốc của chúng
| Tiểu từ | Hình ảnh gốc | Nghĩa mở rộng | Ví dụ |
|---|---|---|---|
| up | lên cao, lên đỉnh | tăng; hoàn thành / làm hết; cuối cùng rơi vào một tình huống | turn up, go up, speak up; eat up, use up, tidy up; end up |
| down | xuống thấp, xuống đất | giảm; ngừng hoạt động; ghi lại trên giấy | slow down, cut down (on), turn down; break down, shut down; write down, note down |
| out | từ trong ra ngoài | biến mất / không còn gì; giải quyết / hoàn thành; hướng ra ngoài, đến nhiều người | run out, sell out, go out; work out, sort out, find out; hand out, point out |
| off | rời khỏi một nơi hay một bề mặt | khởi hành; ngắt kết nối / cởi bỏ; hủy | set off, take off; turn off, cut off, take off (quần áo); call off |
| on | tiếp xúc, tiếp diễn | tiếp tục; gắn vào / mặc / bắt đầu hoạt động | carry on, go on, hold on, keep on; put on, try on, turn on |
| away | ra xa | rời đi; sang chủ khác hay chỗ khác | run away, give away, throw away, put away |
| back | về chỗ cũ, về người cũ | quay lại, trả lại | call back, pay back, give back, go back |
| over | từ bên này sang bên kia; lại một lần nữa | suy nghĩ kỹ; kiểm tra từ đầu đến cuối | think over, talk over, read over |
Cụm động từ ba phần giữ nghĩa của tiểu từ và thêm một giới từ trước tân ngữ: run out of milk, cut down on sugar, keep up with the news. Xem B1-28.
Cách dùng
1Up — tăng lên, hoàn thành, kết cục
Up thường có nghĩa là nhiều hơn (âm lượng, giá cả, sự cố gắng). Nó cũng có nghĩa là hoàn toàn, cho đến khi không còn gì hoặc xong việc. End up nghĩa là cuối cùng lại ở một nơi hay một tình huống, thường là điều mình không định trước.
2Down — giảm, dừng lại, ghi lại
Down thường có nghĩa là ít hơn (tốc độ, âm lượng, số lượng). Nó có thể có nghĩa là một thứ ngừng hoạt động hoặc đóng cửa. Với các động từ chỉ việc viết, nó có nghĩa là ghi lên giấy.
3Out — biến mất, giải quyết, hướng ra ngoài
Out có thể có nghĩa là một thứ biến mất hoặc không còn gì. Nó cũng có nghĩa là cho đến khi câu trả lời rõ ràng — lời giải "lộ ra". Và nó có thể có nghĩa là hướng ra ngoài: từ một người đến nhiều người, hoặc ra chỗ mọi người để ý.
4Off — khởi hành, ngắt kết nối, hủy
Off có nghĩa là rời khỏi một nơi hay một bề mặt. Người và máy bay rời đi; quần áo và nguồn điện bị cởi ra hoặc ngắt; một sự kiện bị call off là bị gỡ khỏi kế hoạch.
5On — tiếp tục, gắn vào, mặc vào
On có nghĩa là tiếp xúc. Từ tiếp xúc ta có nghĩa tiếp tục (bạn ở lại với hoạt động đó) và mặc hoặc gắn vào (quần áo ở trên người bạn, nguồn điện được nối).
6Away, back, over
Away có nghĩa là ra xa: rời đi, hoặc chuyển một thứ sang chủ khác hay chỗ khác. Back có nghĩa là quay về người hay nơi trước đó. Over có nghĩa là từ đầu đến cuối, nên dùng cho việc suy nghĩ và kiểm tra kỹ lưỡng.
Lỗi thường gặp
Bẫy dành cho người Việt
1. "Mở / đóng" đèn và thiết bị. Tiếng Việt nói mở đèn, mở tivi, đóng (tắt) máy lạnh. Trong tiếng Anh, open / close chỉ dùng cho cửa, hộp, ứng dụng… Thiết bị điện thì dùng turn on / turn off (hoặc switch on / off).
2. "Bị hỏng" thành câu bị động. Tiếng Việt nói xe bị hỏng, nên nhiều bạn dùng was + broken down. Break down (theo nghĩa xe hay máy móc ngừng chạy) không có tân ngữ, nên không có dạng bị động.
3. "Hết rồi" thành is run out. Tiếng Việt nói Mực in hết rồi, coi "hết" như một trạng thái, giống một tính từ. Vì vậy nhiều bạn dịch thành is run out (như is finished). Hãy dùng has run out, hoặc lấy người làm chủ ngữ với run out of.
Đừng nhầm lẫn
Cùng động từ, khác tiểu từ — Tiểu từ thay đổi hướng của kết quả.
Nghĩa đen và nghĩa mở rộng — Cùng một nghĩa của tiểu từ có thể là nghĩa vật lý hoặc trừu tượng. Trong cả hai câu dưới đây, off nghĩa là rời ra, bỏ đi: khỏi chân bạn ở câu thứ nhất (vật lý), và khỏi kế hoạch ở câu thứ hai (trừu tượng).
carry on và carry out — Carry on = tiếp tục (on). Carry out = thực hiện một nhiệm vụ đến khi hoàn thành (out = hoàn thành), thường trang trọng.
fill in và fill out — Cả hai đều có nghĩa là điền vào mẫu đơn. Fill in phổ biến hơn trong tiếng Anh Anh; fill out là cách nói thông thường trong tiếng Anh Mỹ và cũng được dùng ở Anh. Ở đây in và out không đối lập — nghĩa giống nhau.
Chính tả và phát âm
- Trong cụm động từ, tiểu từ thường được nhấn: set OFF, turn it DOWN — đọc tiểu từ to hơn và dài hơn một chút. (Chữ in hoa ở đây chỉ để đánh dấu trọng âm.)
- Khi nói, tiểu từ thường nối với động từ: turn off nghe như một khối, âm /n/ cuối của turn nối sang âm /ɒ/ của off. Find out /faɪnd aʊt/: âm /d/ nối sang out. Người Việt hay ngắt rời từng từ và bỏ âm cuối; hãy nối chúng lại.
- Nhiều cụm động từ có dạng danh từ. Danh từ viết liền hoặc có gạch nối, và trọng âm chuyển lên phần đầu: Our car broke down → a breakdown /ˈbreɪkdaʊn/ ("BRAKE-down"); The plane took off → take-off /ˈteɪkɒf/ (Anh), /ˈteɪkɔːf/ (Mỹ); a sell-out, a hand-out hoặc handout.
- Out /aʊt/ nghe như "owt"; giữ âm /t/ cuối, đừng nuốt mất. Off có nguyên âm ngắn /ɒf/ (Anh), /ɔːf/ (Mỹ), kết thúc bằng /f/ (môi dưới chạm răng trên) — đừng nhầm với of /əv/, đọc yếu.
Quy tắc vàng
Khi gặp một cụm động từ mới, hãy hỏi tiểu từ thêm vào điều gì: up = nhiều hơn hoặc xong hết, down = ít hơn, dừng lại hoặc ghi lại, out = biến mất, giải quyết hoặc hướng ra ngoài, off = rời xa hoặc ngắt kết nối, on = tiếp tục hoặc gắn vào, away = rời đi, back = quay về, over = kỹ lưỡng, từ đầu đến cuối. Đây là một gợi ý mạnh, không phải quy tắc — một số cụm động từ là thành ngữ, nên hãy tra từ điển khi gặp cụm mới.
Luyện tập
A. Hình thức
Điền tiểu từ thích hợp.
-
Prices keep going . Everything is more expensive.
-
Please write the address before you forget it.
-
We've run of coffee. Can you buy some?
-
The flight took on time.
-
Sorry to interrupt. Please carry .
-
I lent him £20 and he still hasn't paid me .
B. Ý nghĩa
Chọn tiểu từ phù hợp với ý nghĩa.
-
Trận đấu đã bị hủy. They called it ….
-
Mình không hiểu bài toán này. I can't work it ….maths (Anh), math (Mỹ)
-
Nhạc to quá, nhưng mình vẫn muốn nghe. Could you turn it …?
-
Không còn chút đồ ăn nào. The children ate it all ….
-
Mình cần thời gian để quyết định. Let me think it ….
C. Tìm lỗi sai
Sửa lỗi sai. Nếu câu đã đúng, hãy viết correct.
-
We've run out milk.
-
The plane took away at 9.15.
-
Can you pick up it, please?
-
Our car broke down near the bridge.
D. Trong ngữ cảnh
Điền tiểu từ thích hợp vào câu chuyện.
Last Saturday we set 16 early for the coast. After an hour the car broke 17, so I called a mechanic. While we waited, both our phones ran 18 of battery. The mechanic finally sorted the problem 19 and we carried 20. But the traffic was terrible, and we ended 21 spending the night in a small hotel.
E. Đến lượt bạn
Viết câu của riêng bạn bằng tiếng Anh.
-
Viết hai câu về những thứ bạn muốn dùng ít đi hoặc bỏ hẳn (cut down on, give up).
-
Viết về một lần có thứ gì đó bị hỏng hoặc dùng hết (break down, run out).
F. Ôn tập tổng hợp
Ôn lại kiến thức của các bài trước.
-
B1-28 Ngữ pháp cụm động từ: vị trí tân ngữ (Phrasal Verbs: The Grammar) Sắp xếp các từ thành câu: off / it / turn / please
-
B1-19 Danh động từ V-ing làm chủ ngữ và sau giới từ (Gerund Subjects and Prepositions) I'm looking forward to (see) you.
-
B2-24 Danh từ đi với giới từ: reason for, increase in, solution to (Noun + Preposition) There has been a sharp rise the number of cyclists.
Đáp án
A. Hình thức
- up
- down
- out
- off
- on
- back
B. Ý nghĩa
- off
- out
- down
- up
- over
C. Tìm lỗi sai
- We've run out of milk.
- The plane took off at 9.15. / The plane took off at 9:15.
- Can you pick it up, please?
- ✓ Our car broke down near the bridge.
D. Trong ngữ cảnh
- off / out
- down
- out
- out
- on
- up
E. Đến lượt bạn
- I want to cut down on coffee. I'd like to give up sugar completely.
- Last winter our heating broke down, and then we ran out of firewood too.
F. Ôn tập tổng hợp
- Please turn it off. / Turn it off, please. / Turn it off please.
- seeing
- in
