Phrasal Verbs: up, down, out, off, on को अर्थ — सजिलो नेपालीमा
Phrasal Verbs: What the Particles Mean
यस पृष्ठमा
लक्ष्य
यो पाठपछि तपाईं up, down, out, off, on, away, back र over का मूल अर्थ प्रयोग गरेर नयाँ phrasal verb बुझ्न, सन्दर्भबाट तिनको अर्थ अनुमान गर्न र तिनलाई सजिलै याद गर्न सक्नुहुनेछ।
मुख्य विचार
धेरै विद्यार्थी phrasal verb लाई अनियमित शब्दहरूको लामो सूचीका रूपमा पढ्छन्: give up, give away, give back, give out… तर particle विरलै अनियमित हुन्छ। प्रायः यसको आफ्नै अर्थ हुन्छ।
Particle हरूलाई कम्पासका दिशा सम्झनुहोस्। हरेक particle सुरुमा ठाउँको एउटा दिशा हो। Up माथि, टुप्पोतिर जान्छ, अनि त्यहाँबाट “बढी” र “सकियो” भन्ने अर्थ आउँछ। Down तल जान्छ: “कम”, “रोकियो” र “कागजमा”। Out भित्रबाट बाहिर निस्कन्छ: कुरा हराउँछन्, वा सबैले देख्ने गरी बाहिर आउँछन्। Off ले सम्पर्क तोड्छ र टाढा जान्छ। On सम्पर्कमै रहन्छ र चलिरहन्छ।
क्रियाले काम बताउँछ; particle ले नतिजाको दिशा बताउँछ। यसले हरेक phrasal verb को व्याख्या गर्दैन, किनभने केही त मुहावरा हुन्, तर अचम्म लाग्ने गरी धेरैको व्याख्या गर्छ, र सूचीलाई एउटा प्रणालीमा बदल्छ।
नेपाली र अङ्ग्रेजी
नेपालीमा phrasal verb हुँदैनन्। अङ्ग्रेजीको phrasal verb को अर्थ नेपालीमा प्रायः एउटै छुट्टै क्रियाले आउँछ: call off = “रद्द गर्नु”, find out = “पत्ता लगाउनु”, break down = “बिग्रनु”, take off = “उड्नु”। तर particle को अर्थ नेपालीमा पनि छ, अलि फरक ठाउँमा। नेपालीको -इसक्नु / सिध्याउनु (“सबै खाइसक्यो”) ले up जस्तै “सकिने गरी” भन्ने अर्थ दिन्छ, र फर्केर / फिर्ता (“फर्केर फोन गर्छु”, “पैसा फिर्ता दिन्छु”) ले back को काम गर्छ। अर्को कुरा: नेपालीमा बत्ती, पङ्खा, टिभी “खोलिन्छ” र “बन्द गरिन्छ”, तर अङ्ग्रेजीमा बिजुलीका सामान open / close होइन, turn on / turn off हुन्छन्: on = जोडियो, off = छुट्टियो।
| नेपाली | अङ्ग्रेजी | टिप्पणी |
|---|---|---|
| हामीले प्रिन्टरको सबै कागज सिध्याइसक्यौँ। | We've used up all the printer paper. | “सिध्याउनु / -इसक्नु” ≈ up: सकिने गरी |
| दूध सकियो। | We've run out of milk. | एउटै क्रिया → run out of |
| बत्ती निभाउनुहोस् / बन्द गर्नुहोस्। | Turn off the lights. | close होइन: off = छुट्टियो |
| पङ्खा खोल्नुहोस् / चलाउनुहोस्। | Turn on the fan. | open होइन: on = जोडियो |
| हिउँका कारण खेल रद्द गरियो। | They called off the match. | “रद्द गर्नु” → call off |
| ढिलाइको कारण पत्ता लगाउनुभयो? | Did you find out why? | “पत्ता लगाउनु” → find out |
| शुक्रबार पैसा फिर्ता दिन्छु। | I'll pay you back on Friday. | “फिर्ता” = back |
| दस मिनेटमा फर्केर फोन गर्छु। | I'll call you back in ten minutes. | “फर्केर” = back |
संरचना
Phrasal verb को व्याकरण (शब्दको क्रम, कर्म, सर्वनाम) B1-28 मा छ। यो पाठ अर्थ बारे हो।
Particle हरू र तिनका मूल अर्थ
| Particle | मूल चित्र | विस्तारित अर्थ | उदाहरण |
|---|---|---|---|
| up | माथि, टुप्पोसम्म | बढ्नु; पूरा गर्नु / सिध्याउनु; कुनै अवस्थामा पुगिनु | turn up, go up, speak up; eat up, use up, tidy up; end up |
| down | तल, भुइँसम्म | घट्नु; काम गर्न छोड्नु; कागजमा लेख्नु | slow down, cut down (on), turn down; break down, shut down; write down, note down |
| out | भित्रबाट बाहिर | हराउनु / केही नबाँकी; समाधान / पूरा; बाहिरतिर, धेरैतिर | run out, sell out, go out; work out, sort out, find out; hand out, point out |
| off | कुनै ठाउँ वा सतहबाट टाढा | प्रस्थान; सम्बन्ध विच्छेद / हटाउनु; रद्द गर्नु | set off, take off; turn off, cut off, take off (clothes); call off |
| on | सम्पर्कमा, निरन्तर | जारी राख्नु; जोड्नु / लगाउनु / चालु गर्नु | carry on, go on, hold on, keep on; put on, try on, turn on |
| away | टाढासम्म | छोडेर जानु; अर्को मालिक वा ठाउँमा | run away, give away, throw away, put away |
| back | पहिलेको ठाउँ वा व्यक्तिमा | फर्कनु | call back, pay back, give back, go back |
| over | एकातिरबाट अर्कोतिर; फेरि | ध्यान दिएर सोच्नु; सुरुदेखि अन्त्यसम्म जाँच्नु | think over, talk over, read over |
तीन भाग भएका phrasal verb ले particle को अर्थ कायमै राख्छन्, र कर्मअघि एउटा preposition थप्छन्: run out of milk, cut down on sugar, keep up with the news। B1-28 हेर्नुहोस्।
प्रयोग
1Up: बढ्नु, पूरा हुनु, अन्त्यमा पुगिनु
Up को अर्थ प्रायः बढी हुन्छ (आवाज, मूल्य, मेहनत)। यसको अर्थ पूरै, केही नबाँकी रहने गरी वा काम सकिने गरी पनि हुन्छ। End up को अर्थ अन्त्यमा कुनै ठाउँ वा अवस्थामा पुगिनु हो, प्रायः योजना नबनाएको ठाउँमा।
2Down: घट्नु, रोकिनु, लेख्नु
Down को अर्थ प्रायः कम हुन्छ (गति, आवाज, मात्रा)। यसले कुनै कुरा काम गर्न छोड्छ वा बन्द हुन्छ भन्ने पनि जनाउन सक्छ। लेख्ने क्रियासँग यसको अर्थ कागजमा टिप्नु हो।
3Out: हराउनु, समाधान गर्नु, बाहिरतिर जानु
Out ले कुनै कुरा हराउँछ वा केही बाँकी रहँदैन भन्ने जनाउन सक्छ। यसको अर्थ उत्तर स्पष्ट नहुन्जेल पनि हो: समाधान “बाहिर आउँछ”। अनि यसको अर्थ बाहिरतिर पनि हुन सक्छ: एक जनाबाट धेरैतिर, वा सबैले याद गर्ने गरी खुलामा।
4Off: प्रस्थान, सम्बन्ध विच्छेद, रद्द
Off को अर्थ कुनै ठाउँ वा सतहबाट टाढा हो। मानिस र विमान छोडेर जान्छन्; लुगा र बिजुली हटाइन्छन् वा छुटाइन्छन्; call off गरिएको कार्यक्रम योजनाबाट हटाइन्छ।
5On: जारी रहनु, जोडिनु, लगाउनु
On को अर्थ सम्पर्कमा हो। सम्पर्कबाट जारी रहनु (तपाईं कामसँगै रहनुहुन्छ) र लगाउनु वा जोड्नु (लुगा शरीरमा छ, बिजुली जोडिएको छ) भन्ने अर्थ आउँछन्।
6Away, back, over
Away को अर्थ टाढासम्म हो: छोडेर जानु, वा कुनै कुरा अर्को मालिक वा ठाउँमा पुर्याउनु। Back को अर्थ पहिलेको व्यक्ति वा ठाउँमा फर्कनु हो। Over को अर्थ सुरुदेखि अन्त्यसम्म हो, त्यसैले यो ध्यान दिएर सोच्ने र जाँच्ने कामका लागि प्रयोग हुन्छ।
सामान्य गल्तीहरू
नेपाली भाषीहरूका लागि पासोहरू
1. “ग्यास सकिएको छ” → is run out। नेपालीमा “सकिएको छ” जस्ता रूप धेरै प्रयोग हुन्छन्, र “-एको छ = is + तेस्रो रूप” भनेर अनुवाद गर्दा is run out बन्छ। Run out ले कर्म लिँदैन, त्यसैले यसको कर्मवाच्य हुँदैन: has run out भन्नुहोस्।
2. “बत्ती खोल / बन्द गर” → open / close the light। नेपालीमा बत्ती, पङ्खा, टिभी “खोलिन्छ” र “बन्द गरिन्छ”, त्यसैले अङ्ग्रेजीमा open the fan, close the light भनिन्छ। बिजुलीका सामानका लागि turn on / switch on र turn off / switch off भन्नुहोस्: on = बिजुली जोडियो, off = छुट्टियो।
3. “फर्केर आउनु” → return back। नेपालीमा “फर्केर आउँछ”, “फिर्ता गर्छु” मा दुईवटा शब्द हुन्छन्, त्यसैले return पछि पनि back थपिन्छ। Return को अर्थमै “फर्कनु” छ। कि return, कि come / go / give back भन्नुहोस्।
4. “फारम भर्नु” → fill the form। नेपालीमा “फारम भर्नु” मा एउटै क्रिया छ, त्यसैले fill the form भनिन्छ। अङ्ग्रेजीमा फारम भर्नु fill in (बेलायती) वा fill out (अमेरिकी, बेलायतमा पनि) हो; fill एक्लैको अर्थ “भाँडो भर्नु” हो।
नझुक्किनुहोस्
उही क्रिया, फरक particle — particle ले नतिजाको दिशा बदल्छ।
शाब्दिक र विस्तारित अर्थ — एउटै particle को अर्थ भौतिक पनि हुन सक्छ, अमूर्त पनि। तलका दुवै वाक्यमा off को अर्थ टाढा, हटाइएको हो: पहिलोमा खुट्टाबाट (भौतिक), दोस्रोमा योजनाबाट (अमूर्त)।
carry on र carry out — Carry on = जारी राख्नु (on)। Carry out = कुनै काम पूरा हुने गरी गर्नु (out = पूरा), प्रायः औपचारिक।
fill in र fill out — दुवैको अर्थ फारम भर्नु हो। Fill in बेलायती अङ्ग्रेजीमा बढी प्रयोग हुन्छ; fill out अमेरिकी अङ्ग्रेजीमा सामान्य हो र बेलायतमा पनि प्रयोग हुन्छ। यहाँ in र out विपरीत होइनन्: अर्थ उही हो।
हिज्जे र उच्चारण
- Phrasal verb मा प्रायः particle मा जोड पर्छ: set OFF, turn it DOWN। particle लाई अलि ठूलो र लामो गरी भन्नुहोस्। (यहाँ ठूला अक्षरले जोड मात्र देखाउँछन्।)
- धेरै phrasal verb को नाम रूप हुन्छ। नाम एउटै शब्दमा वा हाइफनसहित लेखिन्छ, र जोड पहिलो भागमा सर्छ: Our car broke down → a breakdown /ˈbreɪkdaʊn/ ("BRAKE-down"); The plane took off → take-off /ˈteɪkɒf/ (UK), /ˈteɪkɔːf/ (US); a sell-out, a hand-out वा handout।
- Out "owt" /aʊt/ जस्तो सुनिन्छ। off मा छोटो स्वर छ: /ɒf/ (UK), /ɔːf/ (US)। यसलाई कमजोर of /əv/ सँग नमिसाउनुहोस्। अन्त्यको /f/ मा माथिल्ला दाँत तल्लो ओठमा छुन्छन्; “अफ” लाई [pʰ] जस्तो नबनाउनुहोस्, र of को /v/ लाई “ब” नबनाउनुहोस्।
- up, cut, run को /ʌ/ नेपालीको “अ” जस्तै हो: यो तपाईंका लागि सजिलो छ।
सुनौलो नियम
नयाँ phrasal verb भेट्दा particle ले के थप्छ भनेर सोध्नुहोस्: up = बढी वा सकियो, down = कम, रोकियो वा लेखियो, out = हरायो, समाधान भयो वा बाहिरतिर, off = टाढा वा छुट्टियो, on = जारी वा जोडिएको, away = छोडेर जानु, back = फर्कनु, over = ध्यान दिएर, सुरुदेखि अन्त्यसम्म। यो बलियो सङ्केत हो, नियम होइन: केही phrasal verb मुहावरा हुन्, त्यसैले नयाँ शब्द शब्दकोशमा हेर्नुहोस्।
अभ्यास
A. संरचना
सही particle लेख्नुहोस्।
-
Prices keep going . Everything is more expensive.
-
Please write the address before you forget it.
-
We've run of coffee. Can you buy some?
-
The flight took on time.
-
Sorry to interrupt. Please carry .
-
I lent him £20 and he still hasn't paid me .
B. अर्थ
अर्थ हेरेर सही particle छान्नुहोस्।
-
The match was cancelled. They called it ….
-
I don't understand this maths problem. I can't work it ….maths (UK), math (US)
-
The music is too loud, but I still want to hear it. Could you turn it …?
-
There is no food left. The children ate it all ….
-
I need time to decide. Let me think it ….
C. गल्ती पत्ता लगाउनुहोस्
हरेक वाक्यमा एउटा गल्ती छ वा वाक्य सही छ। सच्याइएको वाक्य लेख्नुहोस् वा correct लेख्नुहोस्।
-
We've run out milk.
-
The plane took away at 9.15.
-
Can you pick up it, please?
-
Our car broke down near the bridge.
D. पाठभित्र
कथा पूरा गर्नुहोस्। हरेक ठाउँमा सही particle लेख्नुहोस्।
Last Saturday we set 16 early for the coast. After an hour the car broke 17, so I called a mechanic. While we waited, both our phones ran 18 of battery. The mechanic finally sorted the problem 19 and we carried 20. But the traffic was terrible, and we ended 21 spending the night in a small hotel.
E. तपाईंको पालो
अङ्ग्रेजीमा लेख्नुहोस्।
-
तपाईं कम गर्न (cut down on) वा छोड्न (give up) चाहने कुराबारे दुईवटा वाक्य लेख्नुहोस्।
-
कुनै कुरा बिग्रिएको (broke down) वा सकिएको (ran out) बेलाबारे लेख्नुहोस्।
F. मिश्रित दोहोर्याइ
अघिल्ला पाठहरू दोहोर्याउनुहोस्।
-
B1-28 Phrasal Verbs को व्याकरण: turn it off, look after her — सजिलो नेपालीमा शब्दहरू सही क्रममा राख्नुहोस्: off / it / turn / please
-
B1-19 Gerund: नामजस्तो -ing, कर्ताका रूपमा र Preposition पछि — सजिलो नेपालीमा I'm looking forward to (see) you.
-
B2-24 Reason For, Increase In, Solution To: नामपछि आउने Preposition — सजिलो नेपालीमा There has been a sharp rise the number of cyclists.
उत्तरहरू
A. संरचना
- up
- down
- out
- off
- on
- back
B. अर्थ
- off
- out
- down
- up
- over
C. गल्ती पत्ता लगाउनुहोस्
- We've run out of milk.
- The plane took off at 9.15. / The plane took off at 9:15.
- Can you pick it up, please?
- ✓ Our car broke down near the bridge.
D. पाठभित्र
- off / out
- down
- out
- out
- on
- up
E. तपाईंको पालो
- I want to cut down on coffee. I'd like to give up sugar completely.
- Last winter our heating broke down, and then we ran out of firewood too.
F. मिश्रित दोहोर्याइ
- Please turn it off. / Turn it off, please. / Turn it off please.
- seeing
- in
