SlowingoGramatyka
B1 30 / 39

Phrasal verbs: gramatyka i szyk (turn it off czy turn off it?)

Phrasal Verbs: The Grammar

Na tej stronie
  1. Cel lekcji
  2. Główna idea
  3. Polski a angielski
  4. Budowa
  5. Użycie
  6. Częste błędy
  7. Pułapki dla Polaków
  8. Nie myl
  9. Pisownia i wymowa
  10. Złota zasada
  11. Ćwiczenia

Cel lekcji

Po tej lekcji rozpoznasz cztery typy czasowników frazowych (phrasal verbs), postawisz rzeczownik i zaimek we właściwym miejscu (turn it off, look after her, run out of milk), odczytasz ze słownika, do którego typu należy czasownik, i wybierzesz między czasownikiem frazowym a bardziej formalnym pojedynczym czasownikiem.

Główna idea

Czasownik frazowy (phrasal verb) to czasownik + małe słówko zwane partykułą (particle: up, off, out, on, down, back, away, over…). Razem tworzą jedną całość znaczeniową: give up = przestać próbować, find out = dowiedzieć się. Czasem znaczenie jest dosłowne (sit down, go out), często nie (put up with = znosić, tolerować). Najczęstsze z nich znasz już z A2-34.

Ta lekcja dotyczy drugiej trudnej rzeczy: szyku. Pomyśl o czasowniku frazowym jak o kanapce. Czasownik to górna kromka chleba, a partykuła — dolna. Najważniejsze pytanie brzmi: gdzie idzie dopełnienie? Niektóre czasowniki frazowe w ogóle nie mają dopełnienia. Niektóre kanapki można otworzyć: dopełnienie może być nadzieniem w środku — albo leżeć za kanapką. Inne są zamknięte i nie da się ich otworzyć, więc dopełnienie zawsze stoi po nich. I jedna zasada nigdy się nie zmienia: zaimek (it, them, her) przy czasowniku rozdzielnym jest zawsze nadzieniem — turn it off, nigdy turn off it.

Polski a angielski

Polskim odpowiednikiem partykuły jest często przedrostek: turn off = wyłączyć, pick up = podnieść / odebrać, throw away = wyrzucić, call back = oddzwonić. Różnica polega na tym, że polski przedrostek jest przyklejony do czasownika i nigdy się od niego nie odłącza, a zaimek stoi po całym czasowniku: „Wyłącz to”. Dlatego Polakom naturalnie przychodzi turn off it. Po angielsku zaimek przy czasowniku rozdzielnym musi wejść do środka. Druga różnica: wiele polskich czasowników łączy się z dopełnieniem bez przyimka („szukać kluczy”, „zająć się czymś”), a ich angielskie odpowiedniki wymagają partykuły lub przyimka (look for, deal with).

PolskiAngielskiCo się dzieje
Wyłącz telewizor.Turn off the TV. / Turn the TV off.przedrostek „wy-” ≈ partykuła off
Wyłącz go.Turn it off.po polsku zaimek na końcu, po angielsku w środku
Oddzwonił do mnie godzinę później.He called me back an hour later.po polsku zaimek po czasowniku, po angielsku w środku
Kto się zajmuje psem?Who's looking after the dog?nierozdzielny: dopełnienie na końcu
Szukam kluczy.I'm looking for my keys.po polsku bez przyimka, po angielsku z for
Znowu skończyła nam się kawa.We've run out of coffee again.trzy części; po angielsku podmiotem jest osoba
Wstaję o siódmej.I get up at seven.bez dopełnienia

Budowa

Cztery typy

TypDopełnienie?SchematPrzykłady
1. nieprzechodnibrakczasownik + partykułaget up, break down, grow up, set off
2. rozdzielnyjestczasownik + dopełnienie + partykuła albo czasownik + partykuła + rzeczownikturn the TV off / turn off the TV
3. nierozdzielnyjestczasownik + partykuła + dopełnienielook after her, get over it, run into him
4. trzyczęściowyjestczasownik + partykuła + przyimek + dopełnienielook forward to it, run out of milk

Czasownik z dopełnieniem to czasownik przechodni (transitive); czasownik bez dopełnienia — nieprzechodni (intransitive).

Czasowniki rozdzielne: gdzie idzie dopełnienie

DopełnienieW środkuNa końcu
krótki rzeczownikTurn the lights off. ✅Turn off the lights. ✅
zaimekTurn them off. ✅❌ Turn off them.
długa grupa rzeczownikowamożliwe, ale trudne do śledzeniaTurn off all the lights in the house. ✅

Czasowniki nierozdzielne i trzyczęściowe: dopełnienie zawsze na końcu

CzasownikDopełnienie-rzeczownikDopełnienie-zaimek
look afterShe looks after her grandmother.She looks after her.
get overHe got over the flu quickly.He got over it quickly.
get on withI get on with my colleagues.I get on with them.
put up withI can't put up with this noise.I can't put up with it.

Jak słownik pokazuje typ (sb = somebody, ktoś; sth = something, coś)

Hasło w słownikuCo z niego wynika
turn sth off / turn off sthrozdzielny: dopełnienie może stać w środku albo na końcu
look after sb/sthnierozdzielny: dopełnienie tylko po partykule
get upnieprzechodni: bez dopełnienia
run out of sthtrzyczęściowy: dopełnienie na końcu

Użycie

1Nieprzechodnie czasowniki frazowe — bez dopełnienia

Te czasowniki frazowe są kompletne bez dopełnienia. Po partykule może najwyżej stać określenie czasu albo miejsca.

What time do you usually get up?
O której zwykle wstajesz?
Our car broke down on the motorway.
Samochód zepsuł nam się na autostradzie.
„zepsuć się” → break down, bez dopełnienia; UK motorway, US highway
I grew up in a small fishing town.
Dorastałam w małym rybackim miasteczku.
We set off before sunrise to avoid the heat.
Wyruszyliśmy przed świtem, żeby uniknąć upału.

2Rozdzielne czasowniki frazowe z rzeczownikiem

Dopełnienie-rzeczownik zwykle możesz postawić w środku albo na końcu. Długie dopełnienie stawiaj na końcu, żeby słuchacz nadążył.

Can you turn the heating down?
Możesz przykręcić ogrzewanie?
także: turn down the heating
Please fill in this form.
Proszę wypełnić ten formularz.
także: fill this form in
She picked up the kids from school.
Odebrała dzieci ze szkoły.
I need to give back all the books I borrowed last term.
Muszę oddać wszystkie książki, które wypożyczyłem w zeszłym semestrze.
długie dopełnienie na końcu

3Rozdzielne czasowniki frazowe z zaimkiem

Zaimek (it, them, him, her, me, us, you) musi stać między czasownikiem a partykułą. Po polsku zaimek idzie na koniec („Wyłącz to”) — po angielsku nie.

I don't know this word, so I'll look it up.
Nie znam tego słowa, więc sprawdzę je w słowniku.
zaimek w środku: look it up
Your shoes are wet. Take them off.
Masz mokre buty. Zdejmij je.
„zdejmij je” → take them off
If you don't need the old sofa, why don't you give it away?
Jeśli nie potrzebujesz starej kanapy, może ją komuś oddasz?
He called me back an hour later.
Oddzwonił do mnie godzinę później.
„oddzwonić do mnie” → call me back
Can you wake me up at seven?
Obudzisz mnie o siódmej?
„obudź mnie” → wake me up

4Nierozdzielne czasowniki frazowe

Tu partykuła działa jak przyimek: dopełnienie, rzeczownik czy zaimek, zawsze stoi po niej. W pytaniach i zdaniach względnych partykuła zostaje przy czasowniku.

Who's looking after the dog while you're away?
Kto zajmuje się psem, kiedy cię nie ma?
„zajmować się” → look after
It took her months to get over the break-up.
Pozbieranie się po rozstaniu zajęło jej wiele miesięcy.
I ran into an old friend at the airport.
Na lotnisku wpadłam na starego znajomego.
Don't worry about the complaint. I'll deal with it.
Nie martw się reklamacją. Zajmę się nią.
„zająć się czymś” → deal with it
What are you looking for?
Czego szukasz?
„szukać czegoś” → look for; partykuła zostaje przy czasowniku na końcu pytania

5Trzyczęściowe czasowniki frazowe

Czasownik + partykuła + przyimek. Wszystkie trzy części zostają razem, a dopełnienie zawsze stoi na końcu. Po look forward to używasz rzeczownika albo formy -ing (zob. B1-19).

We've run out of coffee again.
Znowu skończyła nam się kawa.
po polsku „kawa się skończyła”, po angielsku „my” + run out of
I'm really looking forward to the holidays.
Nie mogę się doczekać wakacji.
Do you get on with your neighbours?
Dogadujesz się z sąsiadami?
I can't put up with his rude comments any more.
Nie mogę już znieść jego niegrzecznych uwag.
„znosić coś” → put up with
She came up with a brilliant idea for the campaign.
Wymyśliła genialny pomysł na kampanię.
„wymyślić” → come up with

6Jeden czasownik frazowy, dwa typy

Niektóre czasowniki frazowe w jednym znaczeniu są nieprzechodnie, a w innym rozdzielne. Zanim zdecydujesz, gdzie postawić dopełnienie, sprawdź znaczenie.

The plane took off on time.
Samolot wystartował punktualnie.
nieprzechodni: oderwał się od ziemi
Take off your jacket if you're hot.
Zdejmij kurtkę, jeśli ci gorąco.
rozdzielny: zdjąć
The lift broke down again.
Winda znowu się zepsuła.
nieprzechodni: przestała działać; US elevator
The firefighters broke the door down.
Strażacy wyważyli drzwi.
rozdzielny: wyważyć

7Czasownik frazowy czy formalny pojedynczy czasownik?

Czasowniki frazowe są typowe dla rozmowy, maili do znajomych i nieformalnego pisania. W formalnym tekście często woli się pojedynczy czasownik o podobnym znaczeniu. Obie wersje są poprawne; wybór zależy od rejestru.

Can you find out what time the shop opens?
Możesz się dowiedzieć, o której otwierają sklep?
formalnie: discover
The meeting has been put off until Friday.
Spotkanie przełożono na piątek.
formalnie: postponed
The committee has postponed the decision.
Komisja odroczyła decyzję.
formalnie
She turned down the job offer.
Odrzuciła ofertę pracy.
formalnie: rejected / declined
Prices have gone up again.
Ceny znowu poszły w górę.
formalnie: increased

Częste błędy

❌I took off it.
✅I took it off.
Zaimek stoi w środku czasownika rozdzielnego.
❌Can you pick up me at six?
✅Can you pick me up at six?
Zaimek w środku.
❌She looks her little brother after.
✅She looks after her little brother.
look after jest nierozdzielne.
❌We've run out milk.
✅We've run out of milk.
Czasowniki trzyczęściowe zachowują wszystkie trzy części.
❌She came up a great idea.
✅She came up with a great idea.
come up with to czasownik trzyczęściowy.
❌My car broke down it.
✅My car broke down.
break down (= zepsuć się) nie ma dopełnienia.
❌Please wake up me at seven.
✅Please wake me up at seven.
wake sb up jest rozdzielne: zaimek w środku.
⚠️I gave all the old clothes that didn't fit me any more away.
✅I gave away all the old clothes that didn't fit me any more.
Poprawne gramatycznie, ale długie dopełnienie dużo łatwiej zrozumieć na końcu.

Pułapki dla Polaków

1. Zaimek na końcu, jak po polsku. Po polsku mówisz „Mogę ją przymierzyć?”, „Wyłącz go” — zaimek stoi po czasowniku, a przedrostek jest przyklejony. Po angielsku zaimek przy czasowniku rozdzielnym wchodzi między czasownik a partykułę.

❌This dress looks nice. Can I try on it?
✅This dress looks nice. Can I try it on?
❌The printer is still on. Switch off it, please.
✅The printer is still on. Switch it off, please.

2. Brak przyimka po „szukać”, „zająć się”. Polskie „szukać czegoś”, „zająć się czymś”, „czekać na kogoś” prowadzą do zgubienia partykuły albo przyimka. Po angielsku to część czasownika: look for, deal with.

❌I'm looking my glasses. Have you seen them?
✅I'm looking for my glasses. Have you seen them?
❌My assistant will deal the invoices tomorrow.
✅My assistant will deal with the invoices tomorrow.

3. „Skończył się papier” → run out bez of. Po polsku to rzecz „się kończy”, a po angielsku osoba albo urządzenie „run out of” czegoś. Trzecia część, of, nie może zniknąć.

❌The printer has run out paper.
✅The printer has run out of paper.
albo: The paper has run out.

4. Dopełnienie po czasowniku nieprzechodnim. Polskie „zepsuło mi się auto”, „obudziłam się” mają „się” albo celownik, więc kusi, żeby coś dodać po partykule. Czasowniki nieprzechodnie (break down, get up, wake up w znaczeniu „obudzić się”) nie mają dopełnienia.

❌I woke up myself at five.
✅I woke up at five.
„obudziłam się” → woke up, bez myself

Nie myl

Partykuła i zwykły przyimek — to samo małe słowo może być partykułą (częścią czasownika) albo przyimkiem (częścią określenia miejsca). Test: czy zaimek może wejść do środka?

She looked up the word in the dictionary.
Sprawdziła to słowo w słowniku.
czasownik frazowy: she looked it up
She looked up the chimney.
Zajrzała w górę komina.
przyimek + miejsce: tu nie można powiedzieć „she looked it up”

get up i wake up — Get up („wstać z łóżka”) nie ma dopełnienia. Wake up może być nieprzechodnie (I woke up — „obudziłam się”) albo rozdzielne (Wake me up — „obudź mnie”).

I woke up at six but didn't get up until seven.
Obudziłem się o szóstej, ale wstałem dopiero o siódmej.
The noise woke the baby up.
Hałas obudził dziecko.
rozdzielny: woke the baby up

Znaczenie partykuł — ta lekcja dotyczy szyku. Znaczenie up, down, out, off i innych partykuł omawiamy w B2-25; słowa, które łączą się ze sobą, znajdziesz w T-03.

Pisownia i wymowa

  • W większości czasowników frazowych główny akcent pada na partykułę: give up, turn it off, set off. Po polsku akcent pada zwykle na przedostatnią sylabę, więc łatwo zaakcentować czasownik — tu przenieś akcent na koniec.
  • W czasownikach trzyczęściowych akcent pada zwykle na partykułę: look forward to, run out of, put up with. Przyimek na końcu jest słaby: of /əv/, to /tə/, with /wɪð/. W of końcowe /v/ jest dźwięczne — nie zamieniaj go na „f”.
  • Zaimek w środku jest nieakcentowany i krótki: pick me up /ˈpɪk mi ˈʌp/. /ʌ/ w up to krótka, otwarta samogłoska, zbliżona do polskiego „a”, a nie „u”.
  • Rzeczowniki od czasowników frazowych piszesz łącznie albo z łącznikiem i akcentujesz pierwszą część: a breakdown, a takeoff, a check-in. Czasowniki to dwa wyrazy: to break down, to check in.

Złota zasada

Zapytaj: czy czasownik frazowy ma dopełnienie i czy to dopełnienie może się przesuwać? Zaimek idzie do środka czasownika rozdzielnego (turn it off), choć po polsku stoi na końcu („wyłącz to”). Czasowniki nierozdzielne i trzyczęściowe mają dopełnienie na końcu (look after her, run out of it).

Ćwiczenia

A. Forma

Ułóż zdania albo zamień rzeczownik na zaimek.

  1. Ułóż zdanie: off / please / it / turn
  2. Ułóż zdanie: after / she / them / looks
  3. Ułóż zdanie: out / we / sugar / of / ran
  4. Zamień rzeczownik na zaimek: Turn down the music.
  5. Zamień rzeczownik na zaimek: I came across this photo yesterday.
  6. Zamień rzeczownik na zaimek: Can you put away the toys?

B. Znaczenie

Wybierz poprawną odpowiedź.

  1. Wybierz bardziej formalny czasownik do raportu: We need to find out the cause. …
  2. Wybierz poprawną odpowiedź: "The plane took off." …
  3. Wybierz poprawną odpowiedź: She … after a year.
  4. Wybierz poprawną odpowiedź: In "The cat ran up the tree", up is a ….

C. Znajdź błąd

Popraw błąd. Jeśli zdanie jest poprawne, napisz correct.

  1. I'll pick up you at the station.
  2. Can you look my cat after this weekend?
  3. I can't put up this noise.
  4. Turn off the lights in the kitchen, please.

D. W kontekście

Uzupełnij rozmowę. Użyj czasowników z nawiasów we właściwej formie i szyku.

Moving day
Lena: The van's here! Can you help me 15? (pick up + the boxes)
Max: Sure. Wait, I've 16 tape. (run out of)
Lena: There's some in the kitchen. And the old lamp — just 17. Nobody wants it. (throw away + it)
Max: OK. And who's 18 your cat today? (look after)
Lena: My sister. I really 19 her. (get on with)

E. Twoja kolej

Napisz po angielsku kilka zdań o sobie.

  1. Napisz dwa zdania o swoim porannym rytuale z get up, put on albo turn off. W jednym z nich użyj zaimka.
  2. Napisz jedno zdanie o kimś, z kim się dogadujesz, i jedno o czymś, czego nie możesz znieść.

F. Powtórka mieszana

Powtórz materiał z poprzednich lekcji.

  1. B1-19 Forma -ing jako rzeczownik (gerund): podmiot i po przyimkach
    I'm looking forward to (see) you next week.
  2. A2-15 Give me the book czy give it to me? Czasowniki z dwoma dopełnieniami
    Wybierz poprawną odpowiedź: Here's your book. I'll tomorrow.
  3. B1-27 Cel, przyczyna i skutek po angielsku: so that, in order to, because of, due to, therefore
    I looked the word up ___ check the spelling. …
Odpowiedzi

A. Forma

  1. Please turn it off. / Turn it off, please.
  2. She looks after them.
  3. We ran out of sugar.
  4. Turn it down.
  5. I came across it yesterday.
  6. Can you put them away?

B. Znaczenie

  1. discover
  2. intransitive
  3. gave it up
  4. preposition

C. Znajdź błąd

  1. I'll pick you up at the station.
  2. Can you look after my cat this weekend?
  3. I can't put up with this noise.
  4. ✓ Turn off the lights in the kitchen, please.

D. W kontekście

  1. pick them up / pick the boxes up / pick up the boxes
  2. run out of
  3. throw it away
  4. looking after
  5. get on with

E. Twoja kolej

  1. I get up at seven. I make coffee, and then I turn the radio on, but I usually turn it off after the news.
  2. I get on really well with my cousin. I can't put up with loud music on the bus.

F. Powtórka mieszana

  1. seeing
  2. give it to you
  3. to
Aplikacja AndroidUcz się w drodze Google Play