Skamieniała gramatyka: come what may, be that as it may, pros and cons i inne stałe wyrażenia
Fixed Grammar: Idiomatic Structures
Na tej stronie
Cel lekcji
Po tej lekcji rozpoznasz i użyjesz stałych wyrażeń, których gramatyka wygląda dziwnie — dawnych form trybu łączącego (subjunctive) i innych skamieniałych form czasownika, par wyrazów o stałej kolejności (binomials), stałych zwrotów z as… as i stałych inwersji. Wyjaśnisz, dlaczego każde z nich wygląda nietypowo i dlaczego nie można go zmieniać, i dobierzesz do niego właściwy rejestr.
Główna idea
Niektóre angielskie wyrażenia to gramatyczne skamieliny. Zbudowano je według reguł, które kilka wieków temu były normalne — w pełni żywego trybu łączącego, swobodniejszego szyku, dawnych form czasownika — a potem zastygły. Reguły się zmieniły, ale wyrażenia przetrwały dokładnie w dawnej postaci.
Come what may wygląda dziwnie: come bez -s, a podmiot what stoi po czasowniku. Ale to nie błąd, tylko dawny tryb łączący, który znaczy „cokolwiek się stanie”. Long live the King to dawna inwersja zdania May the King live long.
Pomyśl o tych wyrażeniach jak o starych monetach, które wciąż są w obiegu. Możesz nimi płacić, ale nie możesz ich przetopić i przekuć. Zmień jedno słowo albo kolejność — comes what may, cons and pros — i przestają działać. Tylko nieliczne są odrobinę elastyczne (be it zmienia się w be they przy liczbie mnogiej). Umiejętność na poziomie C2 to rozpoznać je, używać tych częstych dokładnie i we właściwym rejestrze — i nigdy nie „poprawiać” ich na współczesną gramatykę.
Polski a angielski
Polski też ma swoje skamieliny i działają one dokładnie tak samo: „Niech żyje król!”, „bądź co bądź”, „niech będzie” czy „że tak powiem” to utarte formy, których nikt nie buduje na nowo i których się nie zmienia. Wiele z nich ma angielski odpowiednik o podobnej funkcji, ale innej budowie — więc nie tłumacz ich słowo w słowo. Uważaj też na pary wyrazów: część ma po polsku tę samą kolejność („prędzej czy później”), a część zwykle odwrotną („cisza i spokój”; często też „wady i zalety”, choć mówi się również „zalety i wady”).
| Polski | Angielski | Uwaga |
|---|---|---|
| Niech żyje król! | Long live the King! | nie Let live |
| Bądź co bądź, to jedyna opcja. | Be that as it may, it's the only option. | obie formy to skamieliny |
| Cokolwiek się stanie, skończymy na czas. | Come what may, we'll finish on time. | come bez -s |
| No to niech będzie. | So be it. | nie Let it be (to: „zostaw to”) |
| Dość powiedzieć, że… | Suffice it to say (that)… | w obu językach stały zwrot; po angielsku z dawnym trybem łączącym |
| W razie potrzeby popracujemy w weekend. | We can work at the weekend if need be. | need to rzeczownik |
| Była, że tak powiem, twarzą kampanii. | She was the face, as it were, of the campaign. | — |
| wady i zalety | pros and cons | po polsku często odwrotnie; po angielsku tylko pros and cons |
| cisza i spokój | peace and quiet | odwrotna kolejność! |
| prędzej czy później | sooner or later | ta sama kolejność |
| czarno na białym | in black and white | inna budowa |
| Moim zdaniem / O ile wiem | As far as I'm concerned / As far as I know | dwa różne znaczenia |
| Jeśli chodzi o pieniądze… | As far as money is concerned… / When it comes to money… | nie If it goes about |
Budowa
Skamieniałe formy czasownika (żywy tryb łączący jest w C1-09)
| Wyrażenie | Znaczenie | Dlaczego wygląda dziwnie | Rejestr |
|---|---|---|---|
| come what may | cokolwiek się stanie | tryb łączący come (= may come); podmiot what po czasowniku | neutralny / literacki |
| be that as it may | bądź co bądź, mimo to | tryb łączący be + inwersja (= though that may be so) | formalny |
| suffice it to say (that) | dość powiedzieć, że… | tryb łączący suffice (= niech wystarczy) + podmiot it po czasowniku | formalny / ironiczny |
| so be it | niech tak będzie; przyjmuję to | tryb łączący be (= let it be so), so na początku | neutralny / z rezygnacją |
| far be it from me to + forma podstawowa | nie chcę… (ale to zrobię) | tryb łączący be (= may it be far from me), far na początku | ironiczny |
| if need be | w razie potrzeby | tryb łączący be po if; need to rzeczownik i podmiot | neutralny |
| as it were | że tak powiem | dawne were z as if it were (por. if I were, B1-06) | formalny |
| God save the King / Queen | życzenie: niech Bóg chroni… | tryb łączący save, bez -s | uroczysty |
| the powers that be | ci, którzy rządzą; „ci na górze” | to nie tryb łączący: dawny czas teraźniejszy (they be = they are) w zdaniu względnym | żartobliwy / krytyczny |
Pary wyrazów (binomials) — stała kolejność: X and / or Y
| Para | Znaczenie |
|---|---|
| pros and cons | wady i zalety |
| by and large | ogólnie rzecz biorąc |
| sooner or later | prędzej czy później |
| odds and ends | drobiazgi, różności |
| peace and quiet | cisza i spokój |
| sick and tired (of) | mieć serdecznie dość (czegoś, co się powtarza) |
| first and foremost | przede wszystkim |
| (every) now and then | od czasu do czasu |
Stałe zwroty z as… as i porównania
| Wyrażenie | Znaczenie | Dlaczego jest stałe |
|---|---|---|
| as good as new | jak nowy | bez przedimka: new to tu przymiotnik |
| as good as + przymiotnik / imiesłów bierny | prawie (as good as finished) | to nie prawdziwe porównanie |
| as far as I'm concerned | moim zdaniem | zbudowane na stronie biernej concern (= dotyczyć) |
| as far as + rzeczownik + is/are concerned | jeśli chodzi o | część is concerned należy do zwrotu |
| as far as I know | o ile wiem | ogranicza wiedzę, nie porównuje |
| as cold as ice, as light as a feather | zimny jak lód, lekki jak piórko | prawdziwe porównanie, ale rzeczownik jest ustalony zwyczajem |
Stałe inwersje
| Wyrażenie | Znaczenie wyjściowe | Na ile stałe? |
|---|---|---|
| Long live… | May … live long | całkowicie stałe: long przed trybem łączącym live |
| …, be it X or Y, … | whether it is X or Y | częściowo elastyczne: be they przy podmiocie w l. mnogiej |
Użycie
1Skamieniałe formy czasownika: dawny tryb łączący
Te wyrażenia zachowują dawny tryb łączący: formę podstawową używaną w życzeniach, warunkach i ustępstwach. Współczesny angielski nie buduje już tak nowych zdań głównych, więc te wyrażenia nie przyjmują końcówek czasu ani osoby, a ich szyk się nie zmienia. Wiele z nich jest formalnych albo ironicznych, więc w luźnej rozmowie rzucają się w oczy. (Bardzo częste jest też suffice to say, bez it.) The powers that be wygląda podobnie, ale to inna skamielina: jego be to dawny czas teraźniejszy znaczący are, a nie tryb łączący.
2Pary wyrazów (binomials)
Binomials to pary połączone przez and albo or w stałej kolejności. Utrwalił je zwyczaj: ludzie słyszeli jedną kolejność tak często, że druga brzmi źle. Kolejność często podąża za tendencjami — krótsze przed dłuższym, pozytywne przed negatywnym, ważniejsze najpierw — a znaczenie często nie jest sumą części (by and large nie ma nic wspólnego z wielkością). Ucz się każdej pary jako całości i nie przenoś polskiej kolejności.
3Stałe zwroty z as… as i porównania
Niektóre konstrukcje as… as wyglądają jak porównania, ale są stałymi wyrażeniami o własnym znaczeniu. As good as + przymiotnik albo imiesłów bierny znaczy „prawie”. As far as + podmiot + be concerned ogranicza wypowiedź do jednej osoby albo tematu; opiera się na dawnym znaczeniu concern (= dotyczyć), więc strona bierna be concerned jest częścią zwrotu. Porównania typu as cold as ice naprawdę porównują, ale drugi rzeczownik jest ustalony zwyczajem: as cold as snow będzie zrozumiałe, ale tak się nie mówi. Polskie porównania („zdrowy jak ryba”) często mają inny rzeczownik niż angielskie.
4Stałe inwersje
Dawny szyk przetrwał w kilku utartych zwrotach. W Long live + rzeczownik przysłówek long stoi przed trybem łączącym live (= may… live long); to okrzyk albo hasło, dziś często żartobliwe, i jest całkowicie stałe. Be it… w środku zdania znaczy „czy to…, czy…” i wprowadza możliwości w stylu formalnym. To najbardziej elastyczna skamielina: przy podmiocie w liczbie mnogiej mówi się be they. Żywa inwersja jest w C1-01 i C1-02.
5Dlaczego nie można ich zmieniać
Stałe wyrażenia przechowujemy w pamięci i przetwarzamy jako całości. Gramatyka, która je zbudowała, nie jest już żywa, więc nie da się ich „przebudować” dzisiejszymi regułami: zmiana czasu, osoby, szyku czy choćby jednego słowa niszczy całość. Wynik brzmi źle albo komicznie — nawet jeśli wygląda „bardziej gramatycznie”. Można ich używać w kontekście dowolnego czasu, bo samo wyrażenie się nie zmienia. Tylko nieliczne dopuszczają drobną zmianę (be it / be they; suffice it to say / suffice to say).
Częste błędy
Pułapki dla Polaków
1. Polska kolejność w parach wyrazów. Część polskich par ma odwrotną kolejność albo inną budowę niż angielskie. Przeniesione słowo w słowo dają pary, których nikt po angielsku nie używa.
2. „Jeśli chodzi o…” słowo w słowo. Polskie „jeśli chodzi o” nie ma dosłownego odpowiednika z go. Po angielsku: as far as… is concerned, when it comes to albo krócej as for.
3. „Niech żyje”, „niech będzie” z let. Polskie „niech” to zwykle let, ale nie w tych skamielinach. Let it be znaczy „zostaw to, daj spokój”, a nie „zgoda, niech tak będzie”.
4. Polskie porównania przetłumaczone dosłownie. Porównania z as… as są utrwalone zwyczajem, a rzeczownik często jest inny niż po polsku. Dosłowne tłumaczenie zostanie zrozumiane, ale zabrzmi jak żart albo jak błąd.
Nie myl
skamieniały tryb łączący i żywy tryb łączący (mandative subjunctive) — żywy tryb łączący to reguła, której możesz użyć z każdym czasownikiem po suggest, insist, it is essential that (C1-09); skamieniałe formy to zamknięta lista zastygłych zwrotów.
as good as (prawie) i as good as (równie dobry) — z imiesłowem biernym albo z new, dead, finished zwykle znaczy „prawie”; przed frazą rzeczownikową porównuje jakość.
as far as I'm concerned i as far as I know — pierwsze wyraża opinię („moim zdaniem”, „jeśli o mnie chodzi”); drugie ogranicza twoją wiedzę („o ile wiem”).
Pisownia i wymowa
- Pary wyrazów wymawia się jednym rytmem, ze słabym and /ən/ albo /n/: pros 'n' cons, odds 'n' ends; słabe or /ə/ (UK), /ər/ (US): sooner 'r' later. Nie wymawiaj pełnego „end” ani „or” — to brzmi sztucznie.
- W come what may i be that as it may główny akcent pada na końcowe may.
- Suffice /səˈfaɪs/: akcent na drugiej sylabie, pierwsza to słabe /sə/; końcówka rymuje się z nice. Nie czytaj -ffice jak w office.
- Long live /lɒŋ ˈlɪv/ (UK), /lɔːŋ ˈlɪv/ (US): live jak w czasowniku to live, z krótkim /ɪ/, a nie jak w live music. W long nie dodawaj „k” ani „g” na końcu: /ŋ/ to sam dźwięk nosowy, z tyłem języka przy podniebieniu, bez zwarcia po nim.
- W piśmie po be that as it may i suffice it to say zwykle stoi przecinek; be it X or Y ujmuje się w przecinki.
Złota zasada
Stałe wyrażenia to skamieliny: używaj ich dokładnie takimi, jakie są. Nie dodawaj -s, nie zmieniaj kolejności, nie podmieniaj słów, nie tłumacz polskich odpowiedników słowo w słowo i nie „poprawiaj” ich na współczesną gramatykę — tylko nieliczne dopuszczają drobną zmianę, jak be it / be they. Sprawdź rejestr: wiele z nich jest formalnych albo ironicznych.
Ćwiczenia
A. Forma
Przekształć zdania, używając podanego stałego wyrażenia. Użyj go dokładnie w tej postaci.
-
Przekształć, używając "be it … or …": Whether it is a phone or a laptop, every device brought into the building must be registered at reception.
-
Przekształć, używając "be they … or …": All applicants, whether they are students or professionals, pay the same registration fee.
-
Przekształć, używając "come what may": Whatever happens, we will open the café on the first of June.
-
Przekształć, używając "if need be": If it is necessary, the team can work over the weekend to meet the deadline.
-
Przekształć, używając "as good as": The deal with the new supplier is almost signed.
-
Przekształć, używając "as far as … is concerned": On the subject of the budget, we have nothing to worry about.
-
Przekształć, używając "suffice it to say": I won't go into detail; I'll only say that the negotiations did not go well.
B. Znaczenie
Wybierz zdanie, które lepiej pasuje do kontekstu. Komentarz po odpowiedzi wyjaśnia dlaczego.
-
Znajomy pisze SMS-a: "The restaurant's fully booked." Która odpowiedź jest bardziej naturalna?druga jest poprawna, ale o wiele za formalna jak na SMS-a do znajomego
-
Koleżanka z pracy mówi: "Far be it from me to interfere, but I think you've sent that email to the wrong client." Co naprawdę ma na myśli?far be it from me wprowadza dokładnie to, czego mówiąca rzekomo nie chce robić
-
Kierownik informuje, że umowa nie jest jeszcze podpisana, ale będzie lada chwila. Które zdanie to mówi?as good as + imiesłów bierny = prawie; przed frazą rzeczownikową porównuje jakość
-
Wskazujesz drogę nieznajomemu, ale nie masz pewności, czy kawiarnia nadal istnieje. Które zdanie jest odpowiednie?as far as I know ogranicza wiedzę; as far as I'm concerned wyraża opinię
-
Formalne pismo do rady miasta. Które zdanie jest lepsze w starannym tekście?pominięcie „are concerned” jest potoczne i krytykowane w starannym tekście
C. Znajdź błąd
Niektóre zdania „poprawiono” na współczesną gramatykę. Przywróć stałe wyrażenie i napisz całe zdanie. Jeśli zdanie jest poprawne, napisz correct.
-
Comes what may, the organisers have promised that the festival will go ahead this summer, even if it rains every day.
-
Before we sign anything, I think we should sit down together and carefully weigh up the cons and pros of the offer.
-
Far be it for me to tell you how to run your business, but your prices are much higher than everyone else's.
-
After the mechanic had replaced the engine and repainted the doors, my old car looked as good as a new.
-
Every complaint we receive, be it by email or by phone, is answered within two working days by a member of our team.
D. W kontekście
Zredaguj przemówienie: przepisz każde ponumerowane zdanie, używając stałego wyrażenia z tej lekcji.
(18) Generally, Clara's twelve years here have been calm ones, apart from a few stormy deadlines. (19) She has been the heart of the team, so to speak. (20) She always said she would retire eventually, and now that day has come. Some of us hoped she would stay for one more year. (21) Even so, she has made her decision, and we respect it. (22) She has promised to come back and help us if it is necessary. (23) In my opinion, nobody could ever replace her. Now, at last, (24) she can enjoy some calm in her garden by the sea.
-
Przepisz (18), używając pary wyrazów (binomial).
-
Przepisz (19), używając stałego wyrażenia ze słowem "were".
-
Przepisz (20), używając pary wyrazów (binomial).
-
Przepisz (21), używając formalnego stałego wyrażenia ze słowem "be".
-
Przepisz (22), używając stałego wyrażenia ze słowem "need".
-
Przepisz (23), używając stałego wyrażenia z "as far as".
-
Przepisz (24), używając pary wyrazów (binomial).
E. Twoja kolej
Pisz po angielsku. Sprawdź swój tekst według podanych kryteriów.
-
Napisz krótkie formalne ogłoszenie (2–3 zdania) dla biblioteki albo biura. Kryteria: użyj be it … or … albo be they … or … oraz if need be; utrzymaj formalny rejestr.
-
Napisz krótkiego maila (3 zdania) do kogoś z pracy o decyzji kierownictwa, z którą się nie zgadzasz. Kryteria: użyj far be it from me to oraz be that as it may albo so be it; dodaj jedną parę wyrazów (binomial); ton ma być grzecznie ironiczny, a nie niegrzeczny.
-
Napisz dwa zdania o planie albo obietnicy. Kryteria: jedno z come what may, drugie z first and foremost albo sooner or later.
F. Powtórka mieszana
Powtórz materiał z poprzednich lekcji.
-
C1-09 Subjunctive po angielsku: I suggest that he go, It is essential that she be… — tryb łączący Przekształć, używając "It is essential that" i trybu łączącego: Every visitor must be registered at reception.
-
C2-02 Rejestr po angielsku: gramatyka formalna i nieformalna (who czy whom, between you and me) Które zdanie jest poprawne w starannej angielszczyźnie?po przyimku używamy zaimka w formie dopełnienia; „you and I” to tu hiperpoprawność
-
C1-01 Inwersja (inversion) po angielsku: Never have I…, No sooner had I…, Not only did… Przekształć, zaczynając od "Never": I have never seen such a beautiful sunset.
Odpowiedzi
A. Forma
- Every device brought into the building, be it a phone or a laptop, must be registered at reception. / Be it a phone or a laptop, every device brought into the building must be registered at reception.
- All applicants, be they students or professionals, pay the same registration fee.
- Come what may, we will open the café on the first of June. / We will open the café on the first of June, come what may.
- If need be, the team can work over the weekend to meet the deadline. / The team can work over the weekend to meet the deadline if need be.
- The deal with the new supplier is as good as signed.
- As far as the budget is concerned, we have nothing to worry about. / We have nothing to worry about as far as the budget is concerned.
- Suffice it to say that the negotiations did not go well. / Suffice it to say, the negotiations did not go well.
B. Znaczenie
- Oh well, never mind. Let's try the Thai place.
- She is interfering, politely and a little ironically.
- The contract is as good as signed.
- As far as I know, the café is still open.
- As far as the parking charges are concerned, we strongly object to them.
C. Znajdź błąd
- Come what may, the organisers have promised that the festival will go ahead this summer, even if it rains every day.
- Before we sign anything, I think we should sit down together and carefully weigh up the pros and cons of the offer.
- Far be it from me to tell you how to run your business, but your prices are much higher than everyone else's.
- After the mechanic had replaced the engine and repainted the doors, my old car looked as good as new.
- ✓ Every complaint we receive, be it by email or by phone, is answered within two working days by a member of our team.
D. W kontekście
- By and large, Clara's twelve years here have been calm ones, apart from a few stormy deadlines.
- She has been the heart of the team, as it were.
- She always said she would retire sooner or later, and now that day has come.
- Be that as it may, she has made her decision, and we respect it.
- She has promised to come back and help us if need be.
- As far as I'm concerned, nobody could ever replace her.
- Now, at last, she can enjoy some peace and quiet in her garden by the sea.
E. Twoja kolej
- All visitors, be they staff or members of the public, must sign in at reception. Bags may be checked if need be. Any item left behind, be it large or small, will be kept for one month.
- Far be it from me to question the board, but moving the launch forward by a month seems ambitious. By and large, the team has coped well with last-minute changes so far. Be that as it may, if this is what they want, so be it.
- First and foremost, I want to finish my degree. Come what may, I'll be living by the sea before I'm forty.
F. Powtórka mieszana
- It is essential that every visitor be registered at reception. / It is essential that every visitor should be registered at reception.
- Between you and me, the plan won't work.
- Never have I seen such a beautiful sunset.
