Turgʻun grammatika oʻzbekcha: come what may, be that as it may, pros and cons, as far as I'm concerned
Fixed Grammar: Idiomatic Structures
Bu sahifada
Maqsad
Bu darsdan keyin siz grammatikasi gʻalati koʻrinadigan turgʻun iboralarni taniy olasiz va ishlata olasiz: eski subjunctive va boshqa «qotib qolgan» feʼl shakllari, juft soʻzlar (binomials), turgʻun as… as iboralari va turgʻun inversiyalar. Har biri nega gʻalati koʻrinishini va nega uni oʻzgartirib boʻlmasligini tushuntira olasiz hamda unga mos uslubni tanlaysiz.
Asosiy gʻoya
Baʼzi inglizcha iboralar grammatik qazilmalar (fossils). Ular bir necha asr oldin odatiy boʻlgan qoidalar bilan qurilgan: toʻliq ishlaydigan subjunctive, erkinroq soʻz tartibi, eski feʼl shakllari. Keyin ular qotib qolgan. Qoidalar oʻzgardi, lekin iboralar aynan oʻsha holicha saqlanib qoldi.
Come what may gʻalati koʻrinadi: come da -s yoʻq, ega what esa feʼldan keyin keladi. Lekin bu xato emas; bu «nima boʻlsa ham» maʼnosidagi eski subjunctive. Long live the King esa May the King live long ning eski inversiyasi.
Bu iboralarni hali ham muomalada boʻlgan eski tangalar deb tasavvur qiling. Ularni sarflashingiz mumkin, lekin eritib, qaytadan quyib boʻlmaydi. Bitta soʻzni yoki tartibni oʻzgartirsangiz (comes what may, cons and pros), ular ishlamay qoladi. Juda ozchiligida biroz moslashuvchanlik bor (be it koʻplik bilan be they ga aylanadi). C2 koʻnikmasi: ularni tanish, keng tarqalganlarini aniq va toʻgʻri uslubda ishlatish va hech qachon ularni zamonaviy grammatikaga «toʻgʻrilamaslik».
Oʻzbek va ingliz tillari
Oʻzbek tilida ham bunday «tangalar» koʻp. Juft soʻzlar tartibi koʻpincha qatʼiy: «aka-uka», «kecha-kunduz», «mayda-chuyda»; «kunduz-kecha» yoki «chuyda-mayda» deyilmaydi. Ingliz tilidagi binomials ham xuddi shunday, faqat tartib koʻpincha boshqacha boʻladi, shuning uchun har bir juftni alohida yodlang. Inglizcha eski subjunctive ga eng yaqin oʻzbekcha shakl buyruq-istak mayli: -sin («Yashasin…!», «Mayli, shunday boʻlsin»): u ham tilak bildiradi va shaxs boʻyicha oʻzgarmaydigan turgʻun iboralarda saqlanadi. Oʻxshatishlar (similes) esa ikki tilda baʼzan bir xil («muzdek sovuq» = as cold as ice), baʼzan har xil («paxtadek yengil», lekin as light as a feather).
| Oʻzbekcha | Maʼnosi | Inglizcha |
|---|---|---|
| Nima boʻlsa ham, loyihani oʻz vaqtida tugatamiz. | nima boʻlishidan qatʼi nazar | Come what may, we'll finish this project on time. |
| Mayli, shunday boʻlsin. | tan berish | So be it. |
| Yashasin qirol! | olqish | Long live the King! |
| Zarur boʻlsa, dam olish kunlari ham ishlaymiz. | kerak boʻlsa | We can work at the weekend if need be. |
| Ertami-kechmi unga haqiqatni aytishingizga toʻgʻri keladi. | juft soʻz | Sooner or later, you'll have to tell her the truth. |
| Bilishimcha, doʻkon hali ham ochiq. | bilim chegarasi | As far as I know, the shop is still open. |
| Telefon yangidek boʻldi. | oʻxshatish | Now it's as good as new. |
Tuzilish
Qotib qolgan feʼl shakllari (mahsuldor subjunctive C1-09 da)
| Ibora | Maʼnosi | Nega gʻalati koʻrinadi | Uslub |
|---|---|---|---|
| come what may | nima boʻlsa ham | subjunctive come (= may come); ega what feʼldan keyin | neytral / adabiy |
| be that as it may | shunday boʻlsa ham | subjunctive be + inversiya (= though that may be so) | rasmiy |
| suffice it to say (that) | faqat shuni aytaman… | subjunctive suffice (= let it be enough) + inversiyadagi ega it | rasmiy / kinoyali |
| so be it | mayli, shunday boʻlsin | subjunctive be (= let it be so), so boshga chiqarilgan | neytral / tan berish |
| far be it from me to + asosiy shakl | … qilish niyatim yoʻq (lekin qilaman) | subjunctive be (= may it be far from me), far boshda | kinoyali |
| if need be | zarur boʻlsa | if dan keyin subjunctive be; need ot va ega | neytral |
| as it were | taʼbir joiz boʻlsa | as if it were dagi eski were (qiyoslang: if I were, B1-06) | rasmiy |
| God save the King / Queen | tilak: Xudo … ni asrasin | subjunctive save, -s siz | tantanali |
| the powers that be | hokimiyatdagilar | subjunctive emas: nisbiy ergash gapdagi eski hozirgi zamon (they be = they are) | hazil / tanqid |
Juft soʻzlar (binomials) (qatʼiy tartib: X and / or Y)
| Juft soʻz | Maʼnosi |
|---|---|
| pros and cons | afzallik va kamchiliklar |
| by and large | umuman olganda |
| sooner or later | ertami-kechmi |
| odds and ends | mayda-chuyda narsalar |
| peace and quiet | tinchlik, osoyishtalik |
| sick and tired (of) | jonga tegdi (takrorlanadigan narsadan) |
| first and foremost | eng avvalo |
| (every) now and then | vaqti-vaqti bilan |
Turgʻun as… as iboralari va oʻxshatishlar
| Ibora | Maʼnosi | Nega turgʻun |
|---|---|---|
| as good as new | yangidek | artikl yoʻq: bu yerda new sifat |
| as good as + sifat / past participle | deyarli (as good as finished) | haqiqiy solishtirish emas |
| as far as I'm concerned | mening fikrimcha | concern (= daxldor boʻlmoq) ning majhul nisbatiga qurilgan |
| as far as + ot + is/are concerned | … masalasida | is concerned qismi iboraga tegishli |
| as far as I know | bilishimcha | solishtirish emas, bilimni chegaralaydi |
| as cold as ice, as light as a feather | muzdek sovuq, patdek yengil | haqiqiy solishtirish, lekin juft ot odat boʻyicha qotib qolgan |
Turgʻun inversiyalar
| Ibora | Asl maʼnosi | Qanchalik qotgan? |
|---|---|---|
| Long live… | May … live long | toʻliq qotgan: subjunctive live oldida long |
| …, be it X or Y, … | whether it is X or Y | qisman moslashuvchan: koʻplik ega bilan be they |
Qoʻllanish
1Qotib qolgan feʼl shakllari: eski subjunctive
Bu iboralar eski subjunctive ni saqlab qolgan: tilak, shart va yon berish uchun ishlatiladigan asosiy shakl. Zamonaviy ingliz tili bunday yangi bosh gaplarni endi qurmaydi, shuning uchun bu iboralar zamon yoki shaxs qoʻshimchasini olmaydi va soʻz tartibi ham oʻzgarmaydi. Koʻpi rasmiy yoki kinoyali, shuning uchun oddiy suhbatda ajralib turadi. (It siz Suffice to say ham juda keng tarqalgan.) The powers that be ham shunga oʻxshaydi, lekin u boshqa qazilma: undagi be subjunctive emas, are maʼnosidagi eski hozirgi zamon.
2Juft soʻzlar (binomials)
Binomials and yoki or bilan qatʼiy tartibda bogʻlangan juftliklar. Ularni odat qotirib qoʻygan: soʻzlovchilar bir tartibni shunchalik koʻp eshitganki, boshqasi notoʻgʻri eshitiladi. Tartib koʻpincha maʼlum moyilliklarga amal qiladi: qisqasi uzunidan oldin, ijobiysi salbiysidan oldin, muhimrogʻi birinchi. Maʼnosi esa koʻpincha qismlar yigʻindisi emas (by and large hajm haqida emas). Har bir juftni bir butun sifatida oʻrganing.
3Turgʻun as… as iboralari va oʻxshatishlar
Baʼzi as… as tuzilmalari solishtirishga oʻxshaydi, lekin oʻz maʼnosiga ega turgʻun iboralar. As good as + sifat yoki past participle «deyarli» degani. As far as + ega + be concerned gapni bitta odam yoki mavzu bilan chegaralaydi; u concern (= daxldor boʻlmoq) ning eski maʼnosiga qurilgan, shuning uchun majhul be concerned iboraning bir qismi. As cold as ice kabi oʻxshatishlar haqiqatan solishtiradi, lekin juft ot odat boʻyicha qotib qolgan: as cold as snow tushunarli, lekin odamlar ishlatadigan ibora bu emas.
4Turgʻun inversiyalar
Eski soʻz tartiblari bir nechta turgʻun iboralarda saqlanib qolgan. Long live + ot iborasida long ravishi subjunctive live dan oldin turadi (= may… live long); bu olqish yoki shior, hozir koʻpincha hazil tarzida ishlatiladi va toʻliq qotgan. Gap ichidagi Be it… «xoh … boʻlsin» degani va rasmiy uslubda variantlarni kiritadi. Bu eng moslashuvchan qazilma: koʻplik ega bilan be they ishlatiladi. Mahsuldor inversiya C1-01 va C1-02 da.
5Nega ularni oʻzgartirib boʻlmaydi
Turgʻun iboralar xotirada yagona birlik sifatida saqlanadi va shunday qayta ishlanadi. Ularni qurgan grammatika endi ishlamaydi, shuning uchun soʻzlovchi ularni bugungi qoidalar bilan «qayta qura» olmaydi: zamon, shaxs, soʻz tartibi yoki bitta soʻzni oʻzgartirish birlikni buzadi. Natija, hatto «grammatikroq» koʻrinsa ham, notoʻgʻri yoki kulgili eshitiladi. Ularni har qanday zamon kontekstida ishlatishingiz mumkin, chunki iboraning oʻzi oʻzgarmaydi. Faqat juda ozchiligi kichik oʻzgarishga yoʻl qoʻyadi (be it / be they; suffice it to say / suffice to say).
Keng tarqalgan xatolar
Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
1. «Vaqti-vaqti bilan» → time to time. Oʻzbekcha iborada predlog yoʻq, shuning uchun inglizchada ham uni tushirib qoldirish oson. From time to time ham turgʻun ibora: undan hech narsani olib tashlab boʻlmaydi. Yoki (every) now and then juftini ishlating.
2. Oʻzbekcha oʻxshatishni koʻchirish. Oʻzbekchada «paxtadek yengil», «chumolidek mehnatkash» deymiz. Ularni soʻzma-soʻz oʻgirish grammatik xato emas va tushunarli, lekin ingliz tilida boshqa juftlar qotib qolgan.
3. «Menimcha» → As for me. Koʻp oʻzbekzabonlar, ayniqsa IELTS inshoda, «menimcha» ni As for me deb oʻgiradi. As for me «menga kelsak» degani: u boshqalar haqida gapirib boʻlgach, oʻzingizga oʻtishni bildiradi. Fikr bildirish uchun turgʻun ibora as far as I'm concerned yoki oddiygina in my opinion.
Adashtirmang
turgʻun subjunctive va mandative subjunctive — Mandative subjunctive mahsuldor qoida: uni suggest, insist, it is essential that dan keyin istalgan feʼl bilan ishlatish mumkin (C1-09); turgʻun subjunctive esa qotib qolgan iboralarning yopiq roʻyxati.
as good as (deyarli) va as good as (teng) — Past participle bilan yoki new, dead, finished bilan odatda «deyarli» degani; ot birikmasidan oldin esa sifatni solishtiradi.
as far as I'm concerned va as far as I know — Birinchisi fikr bildiradi; ikkinchisi bilimingizni chegaralaydi.
Imlo va talaffuz
- Juft soʻzlar kuchsiz and /ən/ yoki /n/ bilan bitta ritmda aytiladi: pros 'n' cons, odds 'n' ends; or ham kuchsiz: /ə/ (UK), /ər/ (US): sooner 'r' later. And ni toʻliq, alohida aytmang.
- Come what may va be that as it may da asosiy urgʻu oxirgi may ga tushadi.
- Suffice /səˈfaɪs/: urgʻu ikkinchi boʻgʻinda, u nice bilan qofiyadosh. Birinchi unli kuchsiz /ə/; c bu yerda /s/, oxirgi e oʻqilmaydi. Yozilishiga qarab oʻqimang.
- Long live /lɒŋ ˈlɪv/ (UK), /lɔːŋ ˈlɪv/ (US): live to live dagi kabi, qisqa /ɪ/ bilan, live music dagi /aɪ/ bilan emas.
- Yozuvda be that as it may va suffice it to say dan keyin odatda vergul qoʻyiladi; be it X or Y esa vergullar orasiga olinadi.
Oltin qoida
Turgʻun iboralar qazilmalar: ularni aynan qanday boʻlsa, shunday ishlating. -s qoʻshmang, tartibni oʻzgartirmang, soʻzni almashtirmang va ularni zamonaviy grammatikaga «toʻgʻrilamang»; faqat juda ozchiligi be it / be they kabi kichik oʻzgarishga yoʻl qoʻyadi. Uslubni tekshiring: koʻpi rasmiy yoki kinoyali.
Mashqlar
A. Tuzilish
Har bir gapni berilgan turgʻun ibora bilan qayta yozing. Iborani aynan qanday boʻlsa, shunday ishlating.
-
«be it … or …» bilan qayta yozing: Whether it is a phone or a laptop, every device brought into the building must be registered at reception.
-
«be they … or …» bilan qayta yozing: All applicants, whether they are students or professionals, pay the same registration fee.
-
«come what may» bilan qayta yozing: Whatever happens, we will open the café on the first of June.
-
«if need be» bilan qayta yozing: If it is necessary, the team can work over the weekend to meet the deadline.
-
«as good as» bilan qayta yozing: The deal with the new supplier is almost signed.
-
«as far as … is concerned» bilan qayta yozing: On the subject of the budget, we have nothing to worry about.
-
«suffice it to say» bilan qayta yozing: I won't go into detail; I'll only say that the negotiations did not go well.
B. Maʼno
Kontekst uchun yaxshiroq gapni tanlang. Izoh sababini tushuntiradi.
-
Doʻstingiz SMS yozdi: "The restaurant's fully booked." Qaysi javob tabiiyroq?ikkinchisi toʻgʻri, lekin doʻstga SMS uchun haddan tashqari rasmiy
-
Hamkasbingiz aytdi: "Far be it from me to interfere, but I think you've sent that email to the wrong client." U aslida nima demoqchi?far be it from me soʻzlovchi «qilmayman» degan ishni aynan kiritadi
-
Menejer shartnoma hali imzolanmaganini, lekin juda tez orada imzolanishini aytyapti. Qaysi gap shuni aytadi?as good as + past participle = deyarli; ot birikmasidan oldin sifatni solishtiradi
-
Notanish odamga yoʻl koʻrsatyapsiz, lekin kafe hali ham borligiga toʻliq amin emassiz. Qaysi gap mos?as far as I know bilimni chegaralaydi; as far as I'm concerned fikr bildiradi
-
Shahar kengashiga rasmiy xat. Ehtiyotkor yozuvda qaysi gap yaxshiroq?"are concerned" ni tushirib qoldirish norasmiy va ehtiyotkor yozuvda tanqid qilinadi
C. Xatoni toping
Baʼzi gaplar zamonaviy grammatikaga «toʻgʻrilab» qoʻyilgan. Turgʻun iborani tiklang va butun gapni yozing yoki correct deb yozing.
-
Comes what may, the organisers have promised that the festival will go ahead this summer, even if it rains every day.
-
Before we sign anything, I think we should sit down together and carefully weigh up the cons and pros of the offer.
-
Far be it for me to tell you how to run your business, but your prices are much higher than everyone else's.
-
After the mechanic had replaced the engine and repainted the doors, my old car looked as good as a new.
-
Every complaint we receive, be it by email or by phone, is answered within two working days by a member of our team.
D. Kontekstda
Nutqni tahrir qiling: har bir raqamlangan gapni shu darsdagi turgʻun ibora bilan qayta yozing.
(18) Generally, Clara's twelve years here have been calm ones, apart from a few stormy deadlines. (19) She has been the heart of the team, so to speak. (20) She always said she would retire eventually, and now that day has come. Some of us hoped she would stay for one more year. (21) Even so, she has made her decision, and we respect it. (22) She has promised to come back and help us if it is necessary. (23) In my opinion, nobody could ever replace her. Now, at last, (24) she can enjoy some calm in her garden by the sea.
-
(18) ni juft soʻz bilan qayta yozing.
-
(19) ni «were» ishtirok etgan turgʻun ibora bilan qayta yozing.
-
(20) ni juft soʻz bilan qayta yozing.
-
(21) ni «be» ishtirok etgan rasmiy turgʻun ibora bilan qayta yozing.
-
(22) ni «need» ishtirok etgan turgʻun ibora bilan qayta yozing.
-
(23) ni «as far as» bilan boshlanadigan turgʻun ibora bilan qayta yozing.
-
(24) ni juft soʻz bilan qayta yozing.
E. Sizning navbatingiz
Ingliz tilida yozing.
-
Kutubxona yoki ofis uchun qisqa rasmiy eʼlon (2–3 gap) yozing. Talablar: be it … or … yoki be they … or … va if need be ni ishlating; butun matnda rasmiy uslubni saqlang.
-
Rozi boʻlmagan rahbariyat qarori haqida hamkasbingizga qisqa xat (3 gap) yozing. Talablar: far be it from me to va be that as it may yoki so be it ni ishlating; bitta juft soʻz qoʻshing; ohang qoʻpol emas, xushmuomala va kinoyali boʻlsin.
-
Reja yoki vaʼda haqida ikkita gap yozing. Talablar: biri come what may bilan, ikkinchisi first and foremost yoki sooner or later bilan.
F. Aralash takrorlash
Oldingi darslarni takrorlang.
-
C1-09 Subjunctive oʻzbekcha: I suggest that he go, It is essential that she be — rasmiy tuzilmalar «It is essential that» va subjunctive bilan qayta yozing: Every visitor must be registered at reception.
-
C2-02 Register oʻzbekcha: rasmiy va norasmiy grammatika (who / whom, contractions, between you and me) Ehtiyotkor ingliz tilida qaysi gap toʻgʻri?predlogdan keyin obyekt olmoshi ishlatiladi; bu yerda "you and I" ortiqcha toʻgʻrilash (hypercorrection)
-
C1-01 Inversiya oʻzbekcha: Never have I…, Not only…, No sooner had I… (inkor soʻzdan keyingi soʻz tartibi) «Never» bilan boshlab qayta yozing: I have never seen such a beautiful sunset.
Javoblar
A. Tuzilish
- Every device brought into the building, be it a phone or a laptop, must be registered at reception. / Be it a phone or a laptop, every device brought into the building must be registered at reception.
- All applicants, be they students or professionals, pay the same registration fee.
- Come what may, we will open the café on the first of June. / We will open the café on the first of June, come what may.
- If need be, the team can work over the weekend to meet the deadline. / The team can work over the weekend to meet the deadline if need be.
- The deal with the new supplier is as good as signed.
- As far as the budget is concerned, we have nothing to worry about. / We have nothing to worry about as far as the budget is concerned.
- Suffice it to say that the negotiations did not go well. / Suffice it to say, the negotiations did not go well.
B. Maʼno
- Oh well, never mind. Let's try the Thai place.
- She is interfering, politely and a little ironically.
- The contract is as good as signed.
- As far as I know, the café is still open.
- As far as the parking charges are concerned, we strongly object to them.
C. Xatoni toping
- Come what may, the organisers have promised that the festival will go ahead this summer, even if it rains every day.
- Before we sign anything, I think we should sit down together and carefully weigh up the pros and cons of the offer.
- Far be it from me to tell you how to run your business, but your prices are much higher than everyone else's.
- After the mechanic had replaced the engine and repainted the doors, my old car looked as good as new.
- ✓ Every complaint we receive, be it by email or by phone, is answered within two working days by a member of our team.
D. Kontekstda
- By and large, Clara's twelve years here have been calm ones, apart from a few stormy deadlines.
- She has been the heart of the team, as it were.
- She always said she would retire sooner or later, and now that day has come.
- Be that as it may, she has made her decision, and we respect it.
- She has promised to come back and help us if need be.
- As far as I'm concerned, nobody could ever replace her.
- Now, at last, she can enjoy some peace and quiet in her garden by the sea.
E. Sizning navbatingiz
- All visitors, be they staff or members of the public, must sign in at reception. Bags may be checked if need be. Any item left behind, be it large or small, will be kept for one month.
- Far be it from me to question the board, but moving the launch forward by a month seems ambitious. By and large, the team has coped well with last-minute changes so far. Be that as it may, if this is what they want, so be it.
- First and foremost, I want to finish my degree. Come what may, I'll be living by the sea before I'm forty.
F. Aralash takrorlash
- It is essential that every visitor be registered at reception. / It is essential that every visitor should be registered at reception.
- Between you and me, the plan won't work.
- Never have I seen such a beautiful sunset.
