Fixed Grammar në anglisht: come what may, be that as it may, pros and cons, as far as I'm concerned – shprehjet e ngurta
Fixed Grammar: Idiomatic Structures
Në këtë faqe
Qëllimi
Pas këtij mësimi do t'i njihni dhe do t'i përdorni shprehjet e ngurta gramatika e të cilave duket e çuditshme – lidhoret e vjetra dhe forma të tjera foljore «fosile», çiftet e fjalëve (binomials), frazat e ngurta me as… as dhe inversionet e ngurta – do të shpjegoni pse secila duket e çuditshme dhe pse nuk ndryshon, dhe do të zgjidhni regjistrin e duhur për të.
Ideja kryesore
Disa shprehje angleze janë fosile gramatikore. U ndërtuan me rregulla që ishin normale shekuj më parë – një lidhore plotësisht e gjallë, një rend fjalësh më i lirë, forma të vjetra foljore – dhe pastaj ngrinë. Rregullat kanë ndryshuar, por shprehjet mbijetojnë pikërisht siç ishin.
Come what may duket e çuditshme: come pa -s, dhe kryefjala what vjen pas foljes. Por nuk është gabim; është një lidhore e vjetër që do të thotë «çfarëdo që të ndodhë». Long live the King është një inversion i vjetër i May the King live long.
Mendojini këto shprehje si monedha të vjetra që ende pranohen. Mund t'i shpenzoni, por nuk mund t'i shkrini dhe t'u jepni formë tjetër. Ndryshoni një fjalë ose rendin – comes what may, cons and pros – dhe nuk funksionojnë më. Shumë pak prej tyre kanë pak fleksibilitet (be it bëhet be they me shumës). Aftësia e nivelit C2 është t'i njihni, t'i përdorni saktë të zakonshmet dhe në regjistrin e duhur, dhe të mos i «korrigjoni» kurrë sipas gramatikës moderne.
Shqipja dhe anglishtja
Këtu shqipja ju jep një avantazh të madh: ka ende një mënyrë dëshirore të gjallë dhe shumë shprehje të ngurta me të. «Rroftë!» është pikërisht Long live!, «qoftë… qoftë…» është be it… or…, «ashtu qoftë» është so be it, dhe «ndodhë ç'të ndodhë» është come what may. Edhe shqipja ka çifte me rend të ngurtë («herët a vonë», «pak a shumë», «andej e këtej»). Kurthi është te përkthimi fjalë për fjalë: çiftet e shqipes nuk janë çiftet e anglishtes, dhe «sa më përket mua» nuk bëhet as far as it concerns me.
| Shqip | Anglisht | Çfarë ndryshon |
|---|---|---|
| Ndodhë ç'të ndodhë, do ta mbarojmë projektin në kohë. | Come what may, we'll finish this project on time. | këtu është njësoj: forma e vjetër, e ngurtë |
| Rroftë mbreti! | Long live the King! | këtu është njësoj: urim, dëshirore |
| Çdo klient, qoftë individ qoftë kompani e madhe… | Every customer, be it an individual or a large company… | këtu është njësoj |
| Herët a vonë do t'ia thuash të vërtetën. | Sooner or later, you'll have to tell her the truth. | çifti tjetër: jo early or late |
| Sa më përket mua, çështja është mbyllur. | As far as I'm concerned, the matter is closed. | anglishtja e ka me pësore: I'm concerned |
| Po qe nevoja, punojmë edhe në fundjavë. | We can work at the weekend if need be. | anglisht pa it: if need be |
| Telefoni është si i ri. | The phone is as good as new. | pa nyje: as good as new |
Shkurt: logjika e fosileve e njihni nga shqipja; por mësojini shprehjet angleze ashtu siç janë – mos i ndërtoni nga shqipja.
Forma
Forma foljore fosile (lidhorja produktive është te C1-09)
| Shprehja | Kuptimi | Pse duket e çuditshme | Regjistri |
|---|---|---|---|
| come what may | çfarëdo që të ndodhë | lidhore come (= may come); kryefjala what vjen pas foljes | neutral / letrar |
| be that as it may | megjithatë, sido që të jetë | lidhore be + inversion (= though that may be so) | zyrtar |
| suffice it to say (that) | do të them vetëm që… | lidhore suffice (= le të mjaftojë) + kryefjala it e përmbysur | zyrtar / ironik |
| so be it | atëherë le të ndodhë; e pranoj | lidhore be (= let it be so), me so përpara | neutral / i dorëzuar |
| far be it from me to + formë bazë | nuk dua të… (por do ta bëj) | lidhore be (= qoftë larg meje), me far përpara | ironik |
| if need be | po qe nevoja | lidhore be pas if; need është emër dhe kryefjalë | neutral |
| as it were | si të thuash | were e vjetër nga as if it were (krahaso if I were, B1-06) | zyrtar |
| God save the King / Queen | urim: Zoti e ruajttë… | lidhore save, pa -s | ceremonial |
| the powers that be | ata që kanë pushtetin | nuk është lidhore: një e tashme e vjetër (they be = they are) në një fjali përcaktore | humoristik / kritik |
Çiftet e fjalëve (binomials) (rend i ngurtë: X and / or Y)
| Çifti | Kuptimi |
|---|---|
| pros and cons | të mirat dhe të këqijat |
| by and large | në përgjithësi |
| sooner or later | herët a vonë |
| odds and ends | gjëra të vogla, të ndryshme |
| peace and quiet | qetësi |
| sick and tired (of) | i lodhur e i mërzitur (nga diçka që përsëritet) |
| first and foremost | para së gjithash |
| (every) now and then | herë pas here |
Frazat e ngurta me as… as dhe krahasimet
| Shprehja | Kuptimi | Pse është e ngurtë |
|---|---|---|
| as good as new | si i ri | pa nyje: new këtu është mbiemër |
| as good as + mbiemër / past participle | pothuajse (as good as finished) | nuk është krahasim i vërtetë |
| as far as I'm concerned | për mendimin tim | ndërtuar mbi pësoren e concern (= përfshij) |
| as far as + emër + is/are concerned | sa i përket… | pjesa is concerned i përket shprehjes |
| as far as I know | me sa di unë | kufizon dijen, nuk është krahasim |
| as cold as ice, as light as a feather | shumë i ftohtë, shumë i lehtë | krahasim i vërtetë, por emri partner është i fiksuar nga zakoni |
Inversionet e ngurta
| Shprehja | Kuptimi bazë | Sa e ngurtë? |
|---|---|---|
| Long live… | May … live long | plotësisht e ngurtë: long para lidhores live |
| …, be it X or Y, … | whether it is X or Y | pjesërisht fleksibël: be they me kryefjalë në shumës |
Përdorimi
1Forma foljore fosile: lidhoret e vjetra
Këto shprehje ruajnë lidhoren e vjetër: formën bazë të përdorur për dëshira, kushte dhe lëshime – diçka si dëshirorja e shqipes («rroftë», «qoftë»). Anglishtja moderne nuk ndërton më fjali kryesore të reja kështu, prandaj shprehjet nuk marrin mbaresa kohe ose vete, dhe rendi i fjalëve nuk ndryshon. Shumë prej tyre janë zyrtare ose ironike, ndaj bien në sy në një bisedë të përditshme. (Suffice to say, pa it, është gjithashtu shumë e zakonshme.) The powers that be duket e ngjashme, por është një fosil tjetër: be e saj është një e tashme e vjetër që do të thotë are, jo lidhore.
2Çiftet e fjalëve
Çiftet (binomials) janë dy fjalë të lidhura me and ose or në një rend të ngurtë. Janë të fiksuara nga zakoni: folësit e kanë dëgjuar një rend aq shpesh sa tjetri tingëllon i gabuar. Rendi shpesh ndjek disa prirje – e shkurtra para së gjatës, pozitivja para negatives, më e rëndësishmja përpara – dhe kuptimi shpesh nuk është shuma e pjesëve (by and large nuk ka të bëjë me madhësinë). Mësojini si njësi. Çiftet e shqipes («herët a vonë», «pak a shumë») nuk përkthehen fjalë për fjalë.
3Frazat e ngurta me as… as dhe krahasimet
Disa struktura me as… as duken si krahasime, por janë shprehje të ngurta me kuptimin e tyre. As good as + mbiemër ose past participle do të thotë «pothuajse». As far as + kryefjalë + be concerned e kufizon një pohim te një person ose një temë; është ndërtuar mbi një përdorim më të vjetër të concern (= përfshij), ndaj pësorja be concerned është pjesë e shprehjes. Krahasimet si as cold as ice krahasojnë vërtet, por emri partner është i fiksuar nga zakoni: as cold as snow kuptohet, por nuk është shprehja që përdorin njerëzit.
4Inversionet e ngurta
Renditje të vjetra fjalësh mbijetojnë në disa shprehje të caktuara. Te Long live + emër, ndajfolja long qëndron para lidhores live (= may… live long); është brohoritje ose slogan, sot shpesh me humor, dhe është plotësisht e ngurtë – si «Rroftë!» e shqipes. Be it… brenda fjalisë do të thotë «qoftë…» dhe prezanton mundësi në stil zyrtar. Është fosili më fleksibël: me kryefjalë në shumës përdoret be they. Për inversionin produktiv, shih C1-01 dhe C1-02.
5Pse nuk ndryshojnë
Shprehjet e ngurta ruhen dhe përpunohen si njësi të vetme. Gramatika që i ndërtoi nuk është më aktive, ndaj folësi nuk mund t'i «rindërtojë» me rregullat e sotme: ndryshimi i kohës, i vetës, i rendit ose i një fjale të vetme e prish njësinë. Rezultati tingëllon i gabuar ose komik – edhe kur duket «më gramatikor». Mund t'i përdorni në çdo kontekst kohor, sepse vetë shprehja nuk ndryshon. Vetëm shumë pak lejojnë një ndryshim të vogël (be it / be they; suffice it to say / suffice to say).
Gabime të shpeshta
Kurthe për shqipfolësit
1. «Herët a vonë» → early or late. Çifti i shqipes përkthehet lehtë fjalë për fjalë: «Pronari do ta rrisë qiranë herët a vonë, ndaj le të fillojmë të kërkojmë që tani». Fjalët ekzistojnë, por shprehja angleze është tjetër: sooner or later.
2. «Sa më përket mua» → as far as it concerns me. «Sa më përket mua, bujtina në Theth ishte pjesa më e mirë e gjithë udhëtimit» – shqipja e ka me «më përket», në vetën e tretë. Përkthimi fjalë për fjalë jep as far as it concerns me, që nuk është shprehja për mendimin tuaj. Anglishtja e ka me pësore dhe me «unë» si kryefjalë: as far as I'm concerned.
3. «Nëse duhet» → if it needs. «Nëse duhet, fqinjët mund ta mbajnë qenin sa të jemi me pushime» – në shqip «duhet» qëndron vetëm, pa kundrinor. Anglishtja nuk e lë need pa kundrinor; përdorni shprehjen e ngurtë if need be ose if necessary.
4. «Qoftë pensionistë, qoftë…» → be it me shumës. Shqipja thotë «qoftë» edhe para emrave në shumës: «Të gjithë vullnetarët tanë, qoftë pensionistë, qoftë adoleshentë, marrin të njëjtin trajnim». Në shkrimin e kujdesshëm anglez, me shumës përdoret be they.
Mos i ngatërroni
lidhorja e ngurtë apo lidhorja e detyrimit (mandative) – Lidhorja e detyrimit është një rregull produktiv që mund ta përdorni me çdo folje pas suggest, insist, it is essential that (C1-09); lidhoret e ngurta janë një listë e mbyllur shprehjesh të ngrira.
as good as (pothuajse) apo as good as (i barabartë) – Me një past participle ose me new, dead, finished, zakonisht do të thotë «pothuajse»; para një fraze emërore, krahason cilësinë.
as far as I'm concerned apo as far as I know – E para jep një mendim; e dyta e kufizon dijen tuaj.
Drejtshkrimi dhe shqiptimi
- Çiftet thuhen si një njësi ritmike me and të dobët /ən/ ose /n/: pros 'n' cons, odds 'n' ends; or e dobët /ə/ (UK), /ər/ (US): sooner 'r' later. Zanorja e dobët /ə/ është si «ë» e shkurtër e shqipes.
- Te come what may dhe be that as it may, theksi kryesor bie te may në fund. That fillon me /ð/, «dh» e shqipes.
- Suffice është /səˈfaɪs/ – theksi në rrokjen e dytë, që rimon me nice; mos e theksoni rrokjen e parë.
- Long live është /lɒŋ ˈlɪv/ (UK), /lɔːŋ ˈlɪv/ (US) – live si te to live, jo si te live music. Long mbaron me /ŋ/: mos shqiptoni një «g» të veçantë në fund.
- Në shkrim, be that as it may dhe suffice it to say zakonisht ndiqen nga presje; be it X or Y vendoset midis presjeve.
Rregulli i artë
Shprehjet e ngurta janë fosile: përdorini pikërisht siç janë. Mos shtoni -s, mos e ndryshoni rendin, mos ndërroni asnjë fjalë dhe mos i «korrigjoni» sipas gramatikës moderne – vetëm shumë pak lejojnë një ndryshim të vogël, si be it / be they. Mos i ndërtoni nga shqipja (sooner or later, jo early or late). Kontrolloni regjistrin: shumë prej tyre janë zyrtare ose ironike.
Ushtrime
A. Forma
Rishkruani çdo fjali me shprehjen e ngurtë të dhënë. Përdoreni shprehjen pikërisht siç është.
-
Rishkruani me "be it … or …": Whether it is a phone or a laptop, every device brought into the building must be registered at reception.
-
Rishkruani me "be they … or …": All applicants, whether they are students or professionals, pay the same registration fee.
-
Rishkruani me "come what may": Whatever happens, we will open the café on the first of June.
-
Rishkruani me "if need be": If it is necessary, the team can work over the weekend to meet the deadline.
-
Rishkruani me "as good as": The deal with the new supplier is almost signed.
-
Rishkruani me "as far as … is concerned": On the subject of the budget, we have nothing to worry about.
-
Rishkruani me "suffice it to say": I won't go into detail; I'll only say that the negotiations did not go well.
B. Kuptimi
Zgjidhni fjalinë më të mirë për kontekstin. Shënimi tregon pse.
-
Një shok ju shkruan: "The restaurant's fully booked." Cila përgjigje është më e natyrshme?the second is correct but far too formal for a text to a friend
-
Një kolege thotë: "Far be it from me to interfere, but I think you've sent that email to the wrong client." Çfarë do të thotë në të vërtetë?far be it from me introduces exactly what the speaker says she won't do
-
Një menaxher raporton që kontrata nuk është nënshkruar ende, por do të nënshkruhet shumë shpejt. Cila fjali e thotë këtë?as good as + past participle = almost; before a noun phrase it compares quality
-
I jepni udhëzime një të panjohuri, por nuk jeni plotësisht të sigurt që kafeneja ekziston ende. Cila fjali është e përshtatshme?as far as I know limits knowledge; as far as I'm concerned gives an opinion
-
Një letër zyrtare për bashkinë. Cila fjali është më e mirë në shkrimin e kujdesshëm?dropping "are concerned" is informal and criticised in careful writing
C. Gjeni gabimin
Disa fjali janë «korrigjuar» sipas gramatikës moderne. Rikthejeni shprehjen e ngurtë dhe shkruani gjithë fjalinë, ose shkruani correct.
-
Comes what may, the organisers have promised that the festival will go ahead this summer, even if it rains every day.
-
Before we sign anything, I think we should sit down together and carefully weigh up the cons and pros of the offer.
-
Far be it for me to tell you how to run your business, but your prices are much higher than everyone else's.
-
After the mechanic had replaced the engine and repainted the doors, my old car looked as good as a new.
-
Every complaint we receive, be it by email or by phone, is answered within two working days by a member of our team.
D. Në kontekst
Redaktoni fjalimin: rishkruani çdo fjali me numër me një shprehje të ngurtë nga ky mësim.
(18) Generally, Clara's twelve years here have been calm ones, apart from a few stormy deadlines. (19) She has been the heart of the team, so to speak. (20) She always said she would retire eventually, and now that day has come. Some of us hoped she would stay for one more year. (21) Even so, she has made her decision, and we respect it. (22) She has promised to come back and help us if it is necessary. (23) In my opinion, nobody could ever replace her. Now, at last, (24) she can enjoy some calm in her garden by the sea.
-
Rishkruani (18) me një çift fjalësh.
-
Rishkruani (19) me një shprehje të ngurtë që përmban "were".
-
Rishkruani (20) me një çift fjalësh.
-
Rishkruani (21) me një shprehje të ngurtë zyrtare që përmban "be".
-
Rishkruani (22) me një shprehje të ngurtë që përmban "need".
-
Rishkruani (23) me një shprehje të ngurtë me "as far as".
-
Rishkruani (24) me një çift fjalësh.
E. Radha juaj
Shkruani në anglisht.
-
Shkruani një njoftim të shkurtër zyrtar (2–3 fjali) për një bibliotekë ose zyrë. Kriteret: përdorni be it … or … ose be they … or …, dhe if need be; ruajeni regjistrin zyrtar gjatë gjithë tekstit.
-
Shkruani një email të shkurtër (3 fjali) për një koleg për një vendim të drejtimit me të cilin nuk jeni dakord. Kriteret: përdorni far be it from me to dhe be that as it may ose so be it; shtoni një çift fjalësh; toni duhet të jetë ironik me mirësjellje, jo i vrazhdë.
-
Shkruani dy fjali për një plan ose një premtim. Kriteret: njëra me come what may dhe njëra me first and foremost ose sooner or later.
F. Përsëritje e përzier
Përsëritni mësimet e mëparshme.
-
C1-09 The Subjunctive: I suggest that he go, It is essential that she be – lidhorja angleze në stilin zyrtar Rishkruani me "It is essential that" dhe lidhoren: Every visitor must be registered at reception.
-
C2-02 Register: gramatika zyrtare dhe jozyrtare në anglisht – who apo whom, between you and me Cila fjali është e saktë në anglishten e kujdesshme?after a preposition, use the object pronoun; "you and I" here is a hypercorrection
-
C1-01 Inversion I: Never have I…, No sooner had I… – përmbysja e rendit pas fjalëve mohuese Rishkruani me "Never" në fillim: I have never seen such a beautiful sunset.
Përgjigjet
A. Forma
- Every device brought into the building, be it a phone or a laptop, must be registered at reception. / Be it a phone or a laptop, every device brought into the building must be registered at reception.
- All applicants, be they students or professionals, pay the same registration fee.
- Come what may, we will open the café on the first of June. / We will open the café on the first of June, come what may.
- If need be, the team can work over the weekend to meet the deadline. / The team can work over the weekend to meet the deadline if need be.
- The deal with the new supplier is as good as signed.
- As far as the budget is concerned, we have nothing to worry about. / We have nothing to worry about as far as the budget is concerned.
- Suffice it to say that the negotiations did not go well. / Suffice it to say, the negotiations did not go well.
B. Kuptimi
- Oh well, never mind. Let's try the Thai place.
- She is interfering, politely and a little ironically.
- The contract is as good as signed.
- As far as I know, the café is still open.
- As far as the parking charges are concerned, we strongly object to them.
C. Gjeni gabimin
- Come what may, the organisers have promised that the festival will go ahead this summer, even if it rains every day.
- Before we sign anything, I think we should sit down together and carefully weigh up the pros and cons of the offer.
- Far be it from me to tell you how to run your business, but your prices are much higher than everyone else's.
- After the mechanic had replaced the engine and repainted the doors, my old car looked as good as new.
- ✓ Every complaint we receive, be it by email or by phone, is answered within two working days by a member of our team.
D. Në kontekst
- By and large, Clara's twelve years here have been calm ones, apart from a few stormy deadlines.
- She has been the heart of the team, as it were.
- She always said she would retire sooner or later, and now that day has come.
- Be that as it may, she has made her decision, and we respect it.
- She has promised to come back and help us if need be.
- As far as I'm concerned, nobody could ever replace her.
- Now, at last, she can enjoy some peace and quiet in her garden by the sea.
E. Radha juaj
- All visitors, be they staff or members of the public, must sign in at reception. Bags may be checked if need be. Any item left behind, be it large or small, will be kept for one month.
- Far be it from me to question the board, but moving the launch forward by a month seems ambitious. By and large, the team has coped well with last-minute changes so far. Be that as it may, if this is what they want, so be it.
- First and foremost, I want to finish my degree. Come what may, I'll be living by the sea before I'm forty.
F. Përsëritje e përzier
- It is essential that every visitor be registered at reception. / It is essential that every visitor should be registered at reception.
- Between you and me, the plan won't work.
- Never have I seen such a beautiful sunset.
