Fixed grammar: frosin málfræði í enskum orðasamböndum – come what may, be it, pros and cons, as far as I'm concerned
Fixed Grammar: Idiomatic Structures
Á þessari síðu
Markmið
Eftir þessa kennslustund geturðu þekkt og notað föst orðasambönd með óvenjulega málfræði – gamlan viðtengingarhátt og aðrar steingerðar sagnmyndir, orðapör (binomials), föst as… as-orðasambönd og fasta umsnúna orðaröð –, útskýrt hvers vegna hvert þeirra lítur undarlega út og hvers vegna því verður ekki breytt, og valið rétt málsnið fyrir það.
Aðalatriðið
Sum ensk orðasambönd eru málfræðilegir steingervingar. Þau voru byggð eftir reglum sem voru algengar fyrir mörgum öldum – lifandi viðtengingarháttur, frjálsari orðaröð, gamlar sagnmyndir – og svo frusu þau. Reglurnar hafa breyst, en orðasamböndin hafa varðveist nákvæmlega eins og þau voru.
Come what may lítur undarlega út: come hefur enga -s-endingu og frumlagið what kemur á eftir sögninni. En þetta er ekki villa; þetta er gamall viðtengingarháttur sem merkir „hvað sem gerist“. Long live the King er gömul umsnúin orðaröð úr May the King live long.
Hugsaðu þér þessi orðasambönd sem gamla mynt sem er enn gjaldgeng. Þú getur notað hana, en þú getur ekki brætt hana og mótað upp á nýtt. Breyttu einu orði eða röðinni – comes what may, cons and pros – og hún hættir að virka. Örfá eru örlítið sveigjanleg (be it verður be they með frumlagi í fleirtölu). Á C2-stigi þekkirðu þau, notar þau algengustu nákvæmlega og í réttu málsniði, og „leiðréttir“ þau aldrei eftir nútímamálfræði.
Íslenska og enska
Góðu fréttirnar: íslenskan á sams konar mynt, og sumt passar ótrúlega vel. „Lengi lifi kóngurinn!“ er byggt alveg eins og Long live the King! – atviksorðið fremst og viðtengingarháttur á eftir. „Kostir og gallar“ og „fyrr eða síðar“ eru í sömu röð og pros and cons og sooner or later. Íslenski viðtengingarhátturinn („komi hvað sem koma vill“, „verði svo“) hjálpar þér líka að skilja hvers vegna come og be standa án endingar.
En íslensku orðasamböndin eru ekki alltaf þýdd orð fyrir orð. „Hvað varðar verðið…“ er á ensku as far as the price is concerned eða as for the price – ekki what concerns the price. „Mín vegna máttu vera“ er as far as I'm concerned, you can stay – ekki for my sake. „Svo að segja“ er as it were eða so to speak. Og sum orðapör snúa öfugt: „fram og til baka“ er á ensku back and forth.
| Íslenska | Enska | Hvað er ólíkt? |
|---|---|---|
| Hvað sem tautar og raular klárum við verkefnið á réttum tíma. | Come what may, we'll finish this project on time. | frosin mynd: lærðu hana sem heild |
| Áætlunin er dýr. Hvað sem því líður er hún eini raunhæfi kosturinn. | Be that as it may, it's the only realistic option. | formlegt fast orðasamband |
| Hver viðskiptavinur, hvort sem það er einstaklingur eða stórfyrirtæki, fær sömu þjónustu. | Every customer, be it an individual or a large company, receives the same service. | „hvort sem það er“ → be it |
| Lengi lifi kóngurinn! | Long live the King! | hér er þetta eins |
| Hvað varðar peningana gengur okkur vel. | As far as money is concerned, we're doing fine. | ekki what concerns money |
| Mín vegna máttu vera eins lengi og þú vilt. | As far as I'm concerned, you can stay as long as you like. | „mín vegna“ → as far as I'm concerned, ekki for my sake |
| Við skulum vega og meta kosti og galla áður en við ákveðum okkur. | Let's weigh up the pros and cons before we decide. | sama röð – hér er þetta eins |
| Fyrr eða síðar þarftu að segja henni sannleikann. | Sooner or later, you'll have to tell her the truth. | hér er þetta eins |
| Eftir því sem ég best veit er búðin enn opin. | As far as I know, the shop is still open. | fast orðasamband |
Í stuttu máli: margt er kunnuglegt (long live, pros and cons, sooner or later), en lærðu ensku myntina sem heild: „hvað varðar“ er as far as … is concerned eða as for, „mín vegna“ er as far as I'm concerned og „fram og til baka“ er back and forth.
Form
Steingerðar sagnmyndir (lifandi viðtengingarháttur er í C1-09)
| Orðasamband | Merking | Af hverju það lítur undarlega út | Málsnið |
|---|---|---|---|
| come what may | hvað sem gerist | viðtengingarháttur come (= may come); frumlagið what á eftir sögninni | hlutlaust / bókmenntalegt |
| be that as it may | hvað sem því líður | viðtengingarháttur be + umsnúin orðaröð (= though that may be so) | formlegt |
| suffice it to say (that) | ég segi bara að… | viðtengingarháttur suffice (= let it be enough) + umsnúið frumlag it | formlegt / kaldhæðið |
| so be it | verði svo; ég sætti mig við það | viðtengingarháttur be (= let it be so), so fremst | hlutlaust / uppgjöf |
| far be it from me to + grunnmynd | ekki ætla ég að… (en geri það samt) | viðtengingarháttur be (= may it be far from me), far fremst | kaldhæðið |
| if need be | ef þörf krefur | viðtengingarháttur be á eftir if; need er nafnorð og frumlag | hlutlaust |
| as it were | svo að segja | gamalt were úr as if it were (sbr. if I were, B1-06) | formlegt |
| God save the King / Queen | ósk: guð blessi… | viðtengingarháttur save, án -s | hátíðlegt |
| the powers that be | ráðamenn, „þeir sem ráða“ | ekki viðtengingarháttur: gömul nútíðarmynd (they be = they are) í tilvísunarsetningu | gamansamt / gagnrýnið |
Orðapör (föst röð: X and / or Y)
| Orðapar | Merking |
|---|---|
| pros and cons | kostir og gallar |
| by and large | í stórum dráttum |
| sooner or later | fyrr eða síðar |
| odds and ends | alls konar smádót |
| peace and quiet | friður og ró |
| sick and tired (of) | búinn að fá nóg (af einhverju sem endurtekur sig) |
| first and foremost | fyrst og fremst |
| (every) now and then | annað slagið |
Föst as… as-orðasambönd og samlíkingar
| Orðasamband | Merking | Af hverju það er fast |
|---|---|---|
| as good as new | eins og nýr | enginn greinir: new er hér lýsingarorð |
| as good as + lýsingarorð / lýsingarháttur þátíðar | næstum (as good as finished) | ekki raunverulegur samanburður |
| as far as I'm concerned | að mínu mati, mín vegna | byggt á þolmynd sagnarinnar concern (= varða) |
| as far as + nafnorð + is/are concerned | hvað varðar… | is concerned er hluti af orðasambandinu |
| as far as I know | eftir því sem ég best veit | takmarkar vitneskju, ekki samanburður |
| as cold as ice, as light as a feather | ískaldur, fisléttur | raunverulegur samanburður, en nafnorðið er fast í venjunni |
Föst umsnúin orðaröð
| Orðasamband | Upphafleg merking | Hversu fast? |
|---|---|---|
| Long live… | May … live long | alveg fast: long á undan viðtengingarhættinum live |
| …, be it X or Y, … | whether it is X or Y | aðeins sveigjanlegt: be they með frumlagi í fleirtölu |
Notkun
1Steingerðar sagnmyndir: gamall viðtengingarháttur
Þessi orðasambönd varðveita gamlan viðtengingarhátt: grunnmyndina, sem var notuð um óskir, skilyrði og tilslakanir. Nútímaenska byggir ekki lengur nýjar aðalsetningar svona, svo að orðasamböndin fá hvorki tíðar- né persónuendingar og orðaröðinni verður ekki breytt. Mörg eru formleg eða kaldhæðin og stinga því í stúf í hversdagslegu samtali. (Suffice to say án it er líka mjög algengt.) The powers that be lítur svipað út en er annars konar steingervingur: be er þar gömul nútíðarmynd sem merkir are, ekki viðtengingarháttur. Íslenski viðtengingarhátturinn („verði svo“, „lengi lifi“) gefur svipaða tilfinningu, en orðin sjálf þarf að læra á ensku.
2Orðapör
Orðapör eru pör tengd með and eða or í fastri röð. Þau eru föst vegna venju: fólk hefur heyrt eina röðina svo oft að hin hljómar rangt. Röðin fylgir oft tilhneigingum – stutt á undan löngu, jákvætt á undan neikvæðu, mikilvægara fyrst –, og merkingin er oft ekki summa hlutanna (by and large snýst ekki um stærð). Lærðu hvert par sem heild. Mörg eru í sömu röð á íslensku, en ekki öll.
3Föst as… as-orðasambönd og samlíkingar
Sum as… as-mynstur líta út eins og samanburður, en eru föst orðasambönd með eigin merkingu. As good as + lýsingarorð eða lýsingarháttur þátíðar merkir „næstum“. As far as + frumlag + be concerned takmarkar fullyrðinguna við eina manneskju eða eitt efni; það byggir á eldri merkingu sagnarinnar concern (= varða), svo að þolmyndin be concerned er hluti af orðasambandinu. Samlíkingar eins og as cold as ice bera í raun saman, en nafnorðið er fast í venjunni: as cold as snow skilst, en fólk segir það ekki.
4Föst umsnúin orðaröð
Í sumum föstum orðasamböndum hefur gömul orðaröð varðveist. Í Long live + nafnorð stendur atviksorðið long á undan viðtengingarhættinum live (= may… live long); þetta er hróp eða slagorð, nú oft í gamni, og alveg fast – eins og íslenska „Lengi lifi…“. Be it… inni í setningu merkir „hvort sem það er…“ og kynnir valkosti í formlegum stíl. Það er sveigjanlegasti steingervingurinn: með frumlagi í fleirtölu verður það be they. Um lifandi umsnúna orðaröð, sjá C1-01 og C1-02.
5Hvers vegna þeim verður ekki breytt
Föst orðasambönd eru geymd og unnin sem heild. Málfræðin sem byggði þau er ekki lengur lifandi, svo að sá sem talar getur ekki „endurbyggt“ þau eftir nútímareglum: ef tíð, persónu, orðaröð eða einu orði er breytt brotnar heildin. Útkoman hljómar röng eða hlægileg – jafnvel þótt hún virðist „málfræðilegri“. Þau má nota í samhengi hvaða tíðar sem er, því að orðasambandið sjálft breytist ekki. Aðeins örfá leyfa smávægilega breytingu (be it / be they; suffice it to say / suffice to say).
Algengar villur
Gildrur fyrir íslenskumælandi
1. „Hvað varðar…“ → What concerns…. Á íslensku byrjum við nýtt umræðuefni á „Hvað varðar…“ eða „Hvað … snertir“: „Og hvað varðar kostnaðinn, hver …?“. Bein þýðing gefur What concerns…, sem á ensku er byrjun á spurningu eða aukasetningu, ekki leið til að skipta um umræðuefni. Segðu as far as … is / are concerned, as for eða when it comes to.
2. „Mín vegna máttu…“ → For my sake. Á íslensku gefum við leyfi eða segjum að okkur sé sama með „mín vegna“: „Mín vegna máttu mála eldhúsið appelsínugult.“ Enska for my sake merkir hins vegar „mér til góðs, fyrir mig“: Do it for my sake = gerðu það fyrir mig. Til að gefa leyfi eða segja skoðun notarðu as far as I'm concerned eða I don't mind if…
3. „Fram og til baka“ → forth and back. Á íslensku segjum við „fram og til baka“ og „fram og aftur“, með „fram“ fyrst. Enska orðaparið snýr öfugt: back and forth (líka to and fro). Röð orðapars er föst, svo að öfug röð hljómar strax röng.
Ekki rugla saman
frosinn viðtengingarháttur og viðtengingarháttur í kröfu – Viðtengingarháttur í kröfu er lifandi regla sem má nota með hvaða sögn sem er á eftir suggest, insist, it is essential that (C1-09); frosnu myndirnar eru lokaður listi steingerðra orðasambanda.
as good as (næstum) og as good as (jafngott) – Með lýsingarhætti þátíðar eða með new, dead, finished merkir það venjulega „næstum“; á undan nafnlið ber það saman gæði.
as far as I'm concerned og as far as I know – Hið fyrra gefur skoðun eða leyfi, hið síðara takmarkar vitneskju þína.
Stafsetning og framburður
- Orðapör eru sögð sem ein hrynjandi með veiku and /ən/ eða /n/: pros and cons, odds and ends; veikt or /ə/ (UK), /ər/ (US): sooner or later. Segðu ekki and í fullri lengd.
- Í come what may og be that as it may fellur aðaláherslan á síðasta orðið, may.
- Suffice er /səˈfaɪs/ – áherslan á öðru atkvæði, rímar við nice. Á íslensku er áherslan alltaf á fyrsta atkvæði, svo að hér þarftu að færa hana.
- Long live er /lɒŋ ˈlɪv/ (UK), /lɔːŋ ˈlɪv/ (US) – live eins og í sögninni to live, ekki eins og í live music. Í lok long er /ŋ/ án g-hljóðs á eftir.
- Í rituðu máli kemur yfirleitt komma á eftir be that as it may og suffice it to say; be it X or Y stendur á milli kommna.
Gullna reglan
Föst orðasambönd eru steingervingar: notaðu þau nákvæmlega eins og þau eru. Bættu ekki við -s, breyttu ekki röðinni, skiptu ekki um orð og „leiðréttu“ þau ekki eftir nútímamálfræði – aðeins örfá leyfa smávægilega breytingu, eins og be it / be they. Athugaðu málsniðið: mörg eru formleg eða kaldhæðin. Og mundu: „hvað varðar“ er as far as … is concerned, „mín vegna“ er as far as I'm concerned, „fram og til baka“ er back and forth og „svo að segja“ er so to speak eða as it were.
Æfingar
A. Form
Endurskrifaðu hverja setningu með fasta orðasambandinu sem gefið er. Notaðu það nákvæmlega eins og það er.
-
Endurskrifaðu með "be it … or …": Whether it is a phone or a laptop, every device brought into the building must be registered at reception.
-
Endurskrifaðu með "be they … or …": All applicants, whether they are students or professionals, pay the same registration fee.
-
Endurskrifaðu með "come what may": Whatever happens, we will open the café on the first of June.
-
Endurskrifaðu með "if need be": If it is necessary, the team can work over the weekend to meet the deadline.
-
Endurskrifaðu með "as good as": The deal with the new supplier is almost signed.
-
Endurskrifaðu með "as far as … is concerned": On the subject of the budget, we have nothing to worry about.
-
Endurskrifaðu með "suffice it to say": I won't go into detail; I'll only say that the negotiations did not go well.
B. Merking
Veldu setninguna sem passar betur við aðstæðurnar. Athugasemdin segir hvers vegna.
-
Vinur skrifar: "The restaurant's fully booked." Hvort svarið er eðlilegra?the second is correct but far too formal for a text to a friend
-
Samstarfskona segir: "Far be it from me to interfere, but I think you've sent that email to the wrong client." Hvað á hún í raun við?far be it from me introduces exactly what the speaker says she won't do
-
Framkvæmdastjóri tilkynnir að samningurinn hafi ekki enn verið undirritaður, en að það gerist mjög fljótlega. Hvor setningin segir það?as good as + past participle = almost; before a noun phrase it compares quality
-
Þú vísar ókunnugum til vegar, en þú ert ekki alveg viss um að kaffihúsið sé enn til. Hvor setningin passar?as far as I know limits knowledge; as far as I'm concerned gives an opinion
-
Formlegt bréf til bæjarins. Hvor setningin er betri í vönduðu ritmáli?dropping "are concerned" is informal and criticised in careful writing
C. Finndu villuna
Sumar setningarnar hafa verið „leiðréttar“ eftir nútímamálfræði. Settu fasta orðasambandið aftur í upprunalega mynd og skrifaðu alla setninguna, eða skrifaðu correct.
-
Comes what may, the organisers have promised that the festival will go ahead this summer, even if it rains every day.
-
Before we sign anything, I think we should sit down together and carefully weigh up the cons and pros of the offer.
-
Far be it for me to tell you how to run your business, but your prices are much higher than everyone else's.
-
After the mechanic had replaced the engine and repainted the doors, my old car looked as good as a new.
-
Every complaint we receive, be it by email or by phone, is answered within two working days by a member of our team.
D. Í samhengi
Lagaðu ræðuna: endurskrifaðu hverja númeraða setningu með föstu orðasambandi úr þessari kennslustund.
(18) Generally, Clara's twelve years here have been calm ones, apart from a few stormy deadlines. (19) She has been the heart of the team, so to speak. (20) She always said she would retire eventually, and now that day has come. Some of us hoped she would stay for one more year. (21) Even so, she has made her decision, and we respect it. (22) She has promised to come back and help us if it is necessary. (23) In my opinion, nobody could ever replace her. Now, at last, (24) she can enjoy some calm in her garden by the sea.
-
Endurskrifaðu setningu (18) með orðapari.
-
Endurskrifaðu setningu (19) með föstu orðasambandi sem inniheldur "were".
-
Endurskrifaðu setningu (20) með orðapari.
-
Endurskrifaðu setningu (21) með formlegu föstu orðasambandi sem inniheldur "be".
-
Endurskrifaðu setningu (22) með föstu orðasambandi sem inniheldur "need".
-
Endurskrifaðu setningu (23) með föstu "as far as"-orðasambandi.
-
Endurskrifaðu hluta (24) með orðapari.
E. Spreyttu þig
Skrifaðu á ensku.
-
Skrifaðu stutta formlega tilkynningu fyrir bókasafn eða skrifstofu (2–3 setningar). Viðmið: notaðu be it … or … eða be they … or … og if need be; haltu öllum textanum í formlegu málsniði.
-
Skrifaðu stuttan tölvupóst til samstarfsmanns (3 setningar) um ákvörðun stjórnenda sem þú ert ósammála. Viðmið: notaðu far be it from me to og annaðhvort be that as it may eða so be it; hafðu með eitt orðapar; tónninn á að vera kurteislega kaldhæðinn, ekki dónalegur.
-
Skrifaðu tvær setningar um áætlun eða loforð. Viðmið: eina með come what may og eina með first and foremost eða sooner or later.
F. Blönduð upprifjun
Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.
-
C1-09 Subjunctive á ensku: I suggest that he go, It is essential that she be – viðtengingarháttur Endurskrifaðu með "It is essential that" og viðtengingarhætti: Every visitor must be registered at reception.
-
C2-02 Málsnið á ensku: formleg og óformleg málfræði – who eða whom, between you and me Hvor setningin er rétt í vandaðri ensku?after a preposition, use the object pronoun; "you and I" here is a hypercorrection
-
C1-01 Inversion á ensku: Never have I…, No sooner had I… – umsnúin orðaröð eftir neitun Endurskrifaðu þannig að setningin byrji á "Never": I have never seen such a beautiful sunset.
Svör
A. Form
- Every device brought into the building, be it a phone or a laptop, must be registered at reception. / Be it a phone or a laptop, every device brought into the building must be registered at reception.
- All applicants, be they students or professionals, pay the same registration fee.
- Come what may, we will open the café on the first of June. / We will open the café on the first of June, come what may.
- If need be, the team can work over the weekend to meet the deadline. / The team can work over the weekend to meet the deadline if need be.
- The deal with the new supplier is as good as signed.
- As far as the budget is concerned, we have nothing to worry about. / We have nothing to worry about as far as the budget is concerned.
- Suffice it to say that the negotiations did not go well. / Suffice it to say, the negotiations did not go well.
B. Merking
- Oh well, never mind. Let's try the Thai place.
- She is interfering, politely and a little ironically.
- The contract is as good as signed.
- As far as I know, the café is still open.
- As far as the parking charges are concerned, we strongly object to them.
C. Finndu villuna
- Come what may, the organisers have promised that the festival will go ahead this summer, even if it rains every day.
- Before we sign anything, I think we should sit down together and carefully weigh up the pros and cons of the offer.
- Far be it from me to tell you how to run your business, but your prices are much higher than everyone else's.
- After the mechanic had replaced the engine and repainted the doors, my old car looked as good as new.
- ✓ Every complaint we receive, be it by email or by phone, is answered within two working days by a member of our team.
D. Í samhengi
- By and large, Clara's twelve years here have been calm ones, apart from a few stormy deadlines.
- She has been the heart of the team, as it were.
- She always said she would retire sooner or later, and now that day has come.
- Be that as it may, she has made her decision, and we respect it.
- She has promised to come back and help us if need be.
- As far as I'm concerned, nobody could ever replace her.
- Now, at last, she can enjoy some peace and quiet in her garden by the sea.
E. Spreyttu þig
- All visitors, be they staff or members of the public, must sign in at reception. Bags may be checked if need be. Any item left behind, be it large or small, will be kept for one month.
- Far be it from me to question the board, but moving the launch forward by a month seems ambitious. By and large, the team has coped well with last-minute changes so far. Be that as it may, if this is what they want, so be it.
- First and foremost, I want to finish my degree. Come what may, I'll be living by the sea before I'm forty.
F. Blönduð upprifjun
- It is essential that every visitor be registered at reception. / It is essential that every visitor should be registered at reception.
- Between you and me, the plan won't work.
- Never have I seen such a beautiful sunset.
