Rejestr po angielsku: gramatyka formalna i nieformalna (who czy whom, between you and me)
Register: Formal and Informal Grammar
Na tej stronie
Cel lekcji
Po tej lekcji dobierzesz gramatykę do stopnia formalności sytuacji, napiszesz jedną wiadomość w trzech rejestrach, utrzymasz cały tekst w jednym rejestrze i unikniesz „zbyt poprawnych” błędów, które popełnia wielu zaawansowanych użytkowników języka.
Główna idea
Rejestr (register) to stopień formalności wypowiedzi. Uczący się często myślą, że rejestr dotyczy tylko słownictwa — get czy obtain. W rzeczywistości rejestr niesie także gramatyka: skróty (contractions), miejsce przyimka, who czy whom, strona czynna czy bierna, czasownik czy rzeczownik.
Pomyśl o rejestrze jak o doborze stroju do okazji. Osoba pod spodem — sama wiadomość — pozostaje ta sama. Can't come, sorry! i Unfortunately, I will be unable to attend mówią to samo: raz w T-shircie, raz w garniturze. Żadne z nich nie jest „lepszym angielskim”. Garnitur na plaży wygląda równie dziwnie jak T-shirt na pogrzebie, a marynarka do kąpielówek wygląda najdziwniej: mieszanie rejestrów w jednym tekście to prawdziwy błąd.
Gramatyka formalna jest zwykle bezosobowa, pełna i gęsta. Gramatyka nieformalna — osobista, skrócona i bezpośrednia. Większość codziennego angielskiego jest neutralna i to jest twój bezpieczny wybór domyślny. Na C2 ostatnią pułapką jest ubieranie się zbyt formalnie: formy takie jak between you and I brzmią „poprawnie”, ale poprawne nie są.
Polski a angielski
Po polsku formalność pokazujemy przede wszystkim formą zwracania się: Pan / Pani / Państwo zamiast „ty”. Angielski ma jedno you dla wszystkich, więc formalność musi nieść gramatyka: pełne formy zamiast skrótów, strona bierna, whom, rzeczowniki zamiast czasowników. Polski styl urzędowy też lubi stronę bierną i rzeczowniki („dokonanie płatności”, „uprzejmie informuje się”), więc ten mechanizm jest ci znany. Różnice: polski pomija podmiot w każdym rejestrze („Piszę w sprawie…”), a angielski tylko w bardzo luźnych notatkach i SMS-ach. Przyimek po polsku zawsze stoi z przodu („do której”), więc przyimek na końcu (Who did you speak to?) to dla nas nowość — a po angielsku to norma, nawet w tekstach formalnych. Polski ma za to atut: przypadki. Skoro mówimy „między tobą a mną”, łatwiej ci uniknąć hiperpoprawnego between you and I.
| Polski | Angielski | Co się dzieje |
|---|---|---|
| Czy mógłby Pan przesłać fakturę? | Could you please send me the invoice? | formalność bez osobnej formy Pan |
| Piszę w sprawie zamówienia. | I am writing about my order. | w formalnym tekście podmiot obowiązkowy |
| Palenie jest zabronione. | Smoking is not permitted. | strona bierna i rzeczownik: tak samo |
| Z kim rozmawiałaś? / Z kim Pan rozmawiał? | Who did you speak to? / To whom did you speak? | po angielsku rejestr zmienia miejsce przyimka |
| Między tobą a mną… | Between you and me… | przypadek po przyimku: tak samo |
| Proszę o kontakt. | Please contact me. | bez with |
| Wzrost cen jest spodziewany. | A further increase in prices is anticipated. | nominalizacja: tak samo |
Budowa
Gramatyczne wyznaczniki rejestru
| Cecha | Nieformalnie | Neutralnie | Formalnie |
|---|---|---|---|
| Skróty | zwykle (can't, it's, we'd) | częste | unikane (cannot, it is) |
| who / whom jako dopełnienie | who albo brak zaimka | who / that albo brak zaimka | whom |
| Przyimek | na końcu (Who to?) | na końcu | przed whom / which (To whom…?) |
| Podmiot | można pominąć (Can't come.) | obecny | obecny |
| Wykonawca | you, we, they | you, we | strona bierna, it + strona bierna, one |
| Strona bierna | z get albo be | z be | z be |
| Myśli | czasowniki (we decided) | mieszanka | rzeczowniki (the decision) |
| Czasowniki | frazowe albo krótkie (find out, get) | mieszanka | pojedyncze, dłuższe (discover, obtain) |
Krótki / frazowy czasownik → czasownik formalny
| Nieformalnie / neutralnie | Formalnie |
|---|---|
| get | obtain, receive |
| find out | discover, ascertain |
| put off | postpone |
| ask for | request |
| look into | investigate |
| go up | increase, rise |
| need | require |
Hiperpoprawność: zbyt formalne, żeby było dobrze
| Forma hiperpoprawna | Forma standardowa | Dlaczego |
|---|---|---|
| between you and I | between you and me | dopełnienie po przyimku |
| the man whom I think is guilty | the man who I think is guilty | who jest podmiotem is |
| Please contact myself. | Please contact me. | brak wcześniejszego I, do którego myself mogłoby się odnosić |
Użycie
1Who i whom oraz miejsce przyimka
Whom to forma dopełnienia od who. W codziennym angielskim who służy i jako podmiot, i jako dopełnienie, a przyimek stoi na końcu. W tekstach formalnych pojawia się whom, zwłaszcza bezpośrednio po przyimku; tam staranny angielski używa whom (to who słychać tylko w luźnej mowie). Przyimek na końcu nie jest błędem, nawet w tekście formalnym — często to najbardziej naturalny wybór. Zob. C1-15.
2Skróty, strona bierna i konstrukcje bezosobowe
Skróty są normalne w mowie, w e-mailach do współpracowników i w większości nieformalnych tekstów; formalne raporty, teksty prawne i naukowe ich unikają. Tekst formalny ukrywa też osobę: woli stronę bierną (B1-10), bezosobowe it + stronę bierną (B2-12) i abstrakcyjne podmioty — podobnie jak polski styl urzędowy z „się” i rzeczownikami. W bardzo formalnym albo staroświeckim stylu one zastępuje ogólne you; teksty prawne używają shall do wyrażania obowiązków.
3Gramatyka nieformalna
Nieformalny angielski używa cech, których unikają poradniki stylu formalnego: like jako spójnika, pomijania podmiotu i czasowników posiłkowych oraz strony biernej z get (B2-13). Inaczej jest z they w liczbie pojedynczej dla osoby nieznanej albo nieokreślonej: dziś to standard we wszystkich rejestrach.
4Gramatyka formalna
Pismo formalne korzysta ze struktur z wcześniejszych lekcji: inwersji (C1-01, C1-03), trybu łączącego (subjunctive, C1-09), nominalizacji (C1-11) i pojedynczych, formalnych czasowników. Używaj ich w raportach, pismach urzędowych i tekstach akademickich — rzadko w rozmowie.
5Ta sama wiadomość w trzech rejestrach
Zachowaj treść, zmień gramatykę. Zwróć uwagę, że wersja formalna nie jest po prostu „dłuższa”: zmienia podmiot, zamienia czasowniki na rzeczowniki i usuwa uczucia mówiącego.
6Jeden rejestr w jednym tekście — i bez przesady z elegancją
Tekst powinien trzymać się jednego rejestru. Nagły potoczny zwrot w formalnym e-mailu albo sztywna formuła w przyjacielskiej wiadomości brzmią niedbale, chłodno albo sarkastycznie. Druga pułapka C2 to hiperpoprawność (hypercorrection): użycie formy, która „brzmi formalnie”, tam, gdzie standardowa gramatyka wymaga zwykłej. Niektóre sporne kwestie to wybór rejestru, a nie błąd: less z rzeczownikami w liczbie mnogiej (less people) i data z czasownikiem w liczbie pojedynczej są częste w mowie, ale staranne pismo woli fewer people, a teksty naukowe często traktują data jako liczbę mnogą.
Częste błędy
Pułapki dla Polaków
1. Pominięty podmiot w formalnym e-mailu. Po polsku „Piszę w sprawie…”, „Przesyłam w załączniku…” to norma w każdym stylu. Po angielsku podmiot pomija się tylko w bardzo luźnych notatkach i SMS-ach. W oficjalnym e-mailu brak I brzmi niechlujnie.
2. „Proszę o kontakt”, „skontaktować się z” → contact with. Polskie „kontaktować się z kimś” kusi, żeby dodać with. Czasownik contact łączy się z dopełnieniem bezpośrednio. (Be in contact with i get in touch with to co innego — tam przyimek jest potrzebny.)
3. „Uprzejmie proszę” → I kindly ask. Polska formuła urzędowa przetłumaczona słowo w słowo brzmi dla Brytyjczyków i Amerykanów dziwnie — raczej jak polecenie niż uprzejma prośba. Uprzejmość niesie tu pytanie i could / would.
4. „Ja i mój kolega…” Po polsku kolejność „ja i…” nikogo nie razi. Po angielsku uprzejmy zwyczaj każe wymienić siebie na końcu: my colleague and I. W pozycji dopełnienia — my colleague and me.
5. Pełne formy w swobodnej rozmowie. Polski nie ma skrótów typu don't, więc wiele osób mówi po angielsku pełnymi formami nawet do znajomych. W rozmowie i luźnym e-mailu brzmi to sztywno, a czasem nawet dobitnie albo z irytacją.
Nie myl
formalnie i uprzejmie — Formalność dotyczy sytuacji; uprzejmość — szacunku. Język nieformalny może być bardzo uprzejmy, a formalny — niegrzeczny. Zob. A2-23.
strona bierna z get i z be — Obie to strona bierna. Get jest potoczne i często sugeruje nieoczekiwaną albo niepożądaną zmianę; be jest neutralne i jedyne możliwe w piśmie formalnym. Zob. B2-13.
potoczność mówiona i potoczność pisana — Pomijanie podmiotu należy do notatek, SMS-ów i mowy; heads, tails i język nieprecyzyjny — do rozmowy. Zob. C2-03.
Pisownia i wymowa
- W piśmie formalnym pisz pełne formy zamiast skrótów: cannot to jedno słowo; will not, it is, they are.
- Who /huː/ i whom /huːm/ różnią się tylko końcowym /m/. h to lekki wydech, słabszy niż polskie „ch”, a /uː/ jest długie. W szybkiej mowie whom pojawia się rzadko.
- W mowie skrót to jedna sylaba albo krótkie słowo bez osobnej samogłoski: I'm /aɪm/, we'd /wiːd/, it'll /ˈɪtl/ (z „ciemnym” l na końcu). can't to /kɑːnt/ (UK) albo /kænt/ (US); don't /dəʊnt/ ma dwugłoskę, a nie polskie „o”.
- Zapisy w rodzaju wanna, gonna, gotta pasują tylko do bardzo luźnych wiadomości albo zapisanych dialogów. Zob. T-01.
- W tekstach formalnych nie zaczynaj wielu zdań od And albo But; However i In addition są bezpieczniejsze. Zob. C1-12.
- Skróty typu ASAP, FYI i pls są potoczne; w tekście formalnym pisz pełne wyrażenia.
- W formalnym e-mailu po angielsku po powitaniu stawiamy przecinek, a pierwsze słowo listu piszemy wielką literą: Dear Ms Okafor, / Thank you for… (po polsku po przecinku w nagłówku piszemy małą literą).
Złota zasada
Zachowaj wiadomość, zmień strój: gramatyka formalna jest pełna, bezosobowa i oparta na rzeczownikach; nieformalna — skrócona, osobista i oparta na czasownikach. Jeden tekst to jeden rejestr; w razie wątpliwości wybierz styl neutralny. Nigdy nie używaj I, whom ani myself tylko dlatego, że brzmią formalnie. A ponieważ angielski nie ma formy Pan / Pani, formalność niosą pełne formy, strona bierna i dobór czasowników — nie samo you.
Ćwiczenia
A. Forma
Przekształć każde zdanie w podanym rejestrze. Zachowaj treść.
-
Przekształć na styl formalny, z przyimkiem na początku: Who did you give the keys to?
-
Przekształć w formalny komunikat, używając „permitted”: You can't smoke anywhere in this building.
-
Przekształć na styl formalny, zastępując oba czasowniki frazowe pojedynczymi, formalnymi czasownikami: We need to find out why the costs went up.
-
Przekształć, używając bezosobowego „it” + strony biernej: People think the scheme will fail.
-
Przekształć w neutralny e-mail, przywracając pominięte słowa: Got your email. Will reply tomorrow.
-
Przekształć na formalny styl pisany: Like I said, the meeting's been put off.
-
Przekształć ten formalny komunikat na neutralny, codzienny angielski: Visitors are required to obtain a pass from reception.
B. Znaczenie
Przeczytaj opis sytuacji i wybierz zdanie, które najlepiej do niej pasuje.
-
Formalna skarga na piśmie. Która wersja najlepiej pasuje do rejestru?whom jako dopełnienie pasuje do pisma formalnego; who jest w porządku w neutralnym angielskim
-
E-mail do współpracownika, z którym pracujesz na co dzień. Które zdanie pasuje?wersja formalna brzmiałaby chłodno
-
Formalny raport z projektu. Które zdanie pasuje?bezosobowo, rzeczownikowo, bez skrótów
-
Nowoczesne, jasne wskazówki dla studentów na stronie uczelni. Które zdanie pasuje?singular they to standard we wszystkich rejestrach; one brzmi staroświecko
-
SMS do znajomego, z którym umawiasz się na kawę. Które zdanie pasuje?pominięte podmioty pasują do SMS-a
-
Formalne ogłoszenie. Które zdanie jest zgodne ze standardową gramatyką?who jest podmiotem „will strengthen”; whom jest tu hiperpoprawne
C. Znajdź błąd
Popraw błąd. Jeśli zdanie jest poprawne, napisz correct.
-
Thank you very much for inviting my husband and I to your daughter's wedding; we would be delighted to attend.
-
Any questions about the new booking system should be addressed to myself or to the IT helpdesk.
-
Whom should I contact if the replacement part has still not arrived by the end of the week?
-
Whom is responsible for checking that the fire doors are kept closed at all times?
-
Between you and I, the new system has caused far more problems than it has solved.
D. W kontekście
Ten szkic miesza rejestry: powitanie i zakończenie są formalne, ale treść nie. Przekształć ponumerowane fragmenty na styl formalny.
Dear Ms Okafor,
Thank you for your letter of 3 March. (19) Just to let you know, your order's been sent off. (20) If you need any more info, get in touch with myself directly. (21) We're really sorry about the delay. It was caused by a technical fault. (22) We got a new part from our supplier, and the problem's been sorted. (23) Could you let me know who I should send the invoice to?
Yours sincerely,
Daniel Reyes
-
Przekształć (19), zaczynając od „I am writing to confirm”.
-
Przekształć (20) w zdanie warunkowe z inwersją i popraw zaimek.
-
Połącz (21) w jedno zdanie z „for which”.
-
Przekształć (22), używając strony biernej i formalnych czasowników.
-
Przekształć (23), używając „to whom” i strony biernej.
E. Twoja kolej
Napisz po angielsku krótkie teksty w różnych rejestrach.
-
Nie możesz przyjść na spotkanie w poniedziałek. Napisz tę wiadomość trzy razy: SMS do znajomego (z pominiętym podmiotem), e-mail do współpracownika (neutralnie, ze skrótami) i formalny e-mail (bez skrótów, z czasownikiem attend i grupą rzeczownikową podającą przyczynę).
-
Przekształć na formalny styl raportu: "Because the company grew so fast, it needed more staff." Jako podmiotu użyj nominalizacji i zastąp co najmniej jedno codzienne słowo formalnym.
-
Znajomy zaprosił cię na urodzinową kolację, a ty musisz odmówić. Napisz 2–3 nieformalne, ale ciepłe zdania: użyj skrótów i co najmniej jednego pominiętego podmiotu, bez formalnych zwrotów takich jak I regret czy unable.
F. Powtórka mieszana
Powtórz materiał z poprzednich lekcji.
-
C1-09 Subjunctive po angielsku: I suggest that he go, It is essential that she be… — tryb łączący Przekształć na styl formalny z trybem łączącym (subjunctive): The committee insists that every member should attend the meeting.
-
C1-15 Zdania względne dla zaawansowanych: to whom, whereby, in which case, whatever Połącz formalnie, używając przyimka + „whom”: I sent the report to a colleague. That colleague has left the company.
-
C1-03 Formalne zdania warunkowe (formal conditionals): Should you need, Were I to, Had I known, But for Przekształć, używając inwersji: If you have any problems, call this number.
Odpowiedzi
A. Forma
- To whom did you give the keys?
- Smoking is not permitted anywhere in this building.
- We need to establish why the costs increased. / We need to ascertain why the costs increased. / We need to determine why the costs rose.
- It is thought that the scheme will fail. / It is believed that the scheme will fail.
- I got your email. I'll reply tomorrow. / I've got your email. I'll reply tomorrow.
- As I said, the meeting has been postponed. / As previously stated, the meeting has been postponed.
- Visitors need to get a pass from reception. / You need to get a pass from reception.
B. Znaczenie
- The manager whom I contacted has not replied.
- Just to let you know, I won't be able to make tomorrow's meeting.
- The project was delayed owing to a failure to reach agreement.
- If a student is ill, they should inform the office.
- Running late, sorry! Be there in ten.
- The candidate who we believe will strengthen the team has accepted the post.
C. Znajdź błąd
- Thank you very much for inviting my husband and me to your daughter's wedding; we would be delighted to attend.
- Any questions about the new booking system should be addressed to me or to the IT helpdesk.
- ✓ Whom should I contact if the replacement part has still not arrived by the end of the week?
- Who is responsible for checking that the fire doors are kept closed at all times?
- Between you and me, the new system has caused far more problems than it has solved.
D. W kontekście
- I am writing to confirm that your order has been dispatched.
- Should you require any further information, please contact me directly.
- The delay, for which we apologise, was caused by a technical fault.
- A replacement part has been obtained from our supplier, and the problem has been resolved. / A replacement part was obtained from our supplier, and the problem has been resolved.
- Could you please let me know to whom the invoice should be sent? / Could you please let me know to whom the invoice should be addressed?
E. Twoja kolej
- Can't make Monday, sorry — dentist! / I'm afraid I won't be able to come to the meeting on Monday because I have a dentist's appointment. / Unfortunately, I will be unable to attend the meeting on Monday owing to a prior medical appointment.
- The rapid growth of the company resulted in a need for additional staff.
- So sorry, can't make Saturday — I'm away at my cousin's wedding. Hope you have a brilliant night! Let's catch up next week.
F. Powtórka mieszana
- The committee insists that every member attend the meeting.
- The colleague to whom I sent the report has left the company.
- Should you have any problems, call this number.
