İngilizce Kalıplaşmış Dilbilgisi: Come What May, Pros and Cons ve Diğer Sabit Yapılar
Fixed Grammar: Idiomatic Structures
Bu sayfada
Hedef
Bu dersin sonunda dilbilgisi tuhaf görünen kalıplaşmış ifadeleri — eski subjunctive (dilek kipi) biçimleri ve diğer "fosil" fiil biçimleri, binomial'lar (ikilemeler), sabit as… as öbekleri ve sabit devrik yapılar — tanıyıp kullanabilecek, her birinin neden tuhaf göründüğünü ve neden değiştirilemeyeceğini açıklayabilecek ve onlar için doğru üslubu seçebileceksiniz.
Temel Fikir
Bazı İngilizce ifadeler dilbilgisi fosilleridir. Yüzyıllar önce normal olan kurallarla kurulmuşlardır — tam anlamıyla canlı bir subjunctive, daha serbest bir kelime sırası, eski fiil biçimleri — ve sonra donmuşlardır. Kurallar değişmiştir, ama ifadeler olduğu gibi yaşamaya devam eder.
Come what may tuhaf görünür: come fiilinde -s yoktur ve özne olan what fiilden sonra gelir. Ama bu bir hata değildir; "ne olursa olsun" anlamına gelen eski bir subjunctive'dir. Long live the King de May the King live long cümlesinin eski bir devrik biçimidir.
Bu ifadeleri hâlâ geçen eski madeni paralar gibi düşünün. Onları harcayabilirsiniz, ama eritip yeniden şekillendiremezsiniz. Tek bir kelimeyi ya da sırayı değiştirin — comes what may, cons and pros — ve artık işe yaramazlar. Çok azı biraz esneyebilir (be it, çoğul özneyle be they olur). C2 becerisi şudur: onları tanımak, yaygın olanları doğru ve doğru üslupta kullanmak ve onları asla modern dilbilgisine göre "düzeltmemek".
Türkçe ve İngilizce Yan Yana
Bu konuda Türkçe de benzer şekilde çalışır. Türkçede de 3. kişi emir ekiyle (-sın, -sun) kurulmuş, tek birim gibi kullanılan kalıplar ve sırası değişmeyen ikilemeler vardır. "Yaşasın!" ile Long live! aynı işi görür. Tek fark: Türkçede bu ek hâlâ canlıdır ("gelsin", "otursun"), İngilizcede ise bu tür ana cümle subjunctive'i artık yalnızca kalıplarda yaşar.
| Türkçe | İngilizce | Ortak nokta |
|---|---|---|
| Ne olursa ol-sun, projeyi zamanında bitireceğiz. | Come what may, we'll finish this project on time. | donmuş dilek biçimi |
| Yaşa-sın hafta sonu! | Long live the weekend! | donmuş dilek biçimi |
| Öyle ol-sun. | So be it. | kabullenme |
| Gerek-irse hafta sonu çalışabiliriz. | We can work at the weekend if need be. | kalıp şart |
| Er geç ona gerçeği söylemek zorunda kalacaksın. | Sooner or later, you'll have to tell her the truth. | ikileme, aynı sıra |
| Çekmece ıvır zıvırla doluydu. | The drawer was full of odds and ends. | ikileme, farklı kelimeler |
| Ölüm kalım meselesi | a matter of life and death | ikileme, ters sıra |
Fark şurada: İngilizcedeki eşleri ve sırayı tek tek öğrenmeniz gerekir. Bazen sıra Türkçeyle aynıdır (sooner or later = "er geç"), bazen terstir (life and death = "ölüm kalım"). Üstelik İngilizcedeki fosillerin çoğu resmî ya da alaycıdır; Türkçedeki karşılıkları ise çoğu zaman nötrdür.
Yapı
Fosil fiil biçimleri (üretken subjunctive C1-09'da)
| İfade | Anlam | Neden tuhaf görünür | Üslup |
|---|---|---|---|
| come what may | ne olursa olsun | subjunctive come (= may come); özne what fiilden sonra | nötr / edebî |
| be that as it may | yine de, öyle olsa bile | subjunctive be + devrik yapı (= though that may be so) | resmî |
| suffice it to say (that) | sadece şunu söyleyeyim… | subjunctive suffice (= let it be enough) + devrik özne it | resmî / alaycı |
| so be it | öyle olsun; kabul ediyorum | subjunctive be (= let it be so), so başa alınmış | nötr / boyun eğen |
| far be it from me to + yalın fiil | … etmek bana düşmez (ama edeceğim) | subjunctive be (= may it be far from me), far başta | alaycı |
| if need be | gerekirse | if'ten sonra subjunctive be; need isimdir ve öznedir | nötr |
| as it were | tabiri caizse | as if it were yapısındaki eski were (karş. if I were, B1-06) | resmî |
| God save the King / Queen | bir dilek: Tanrı … korusun | subjunctive save, -s yok | törensel |
| the powers that be | yetkililer, yukarıdakiler | subjunctive değildir: relative clause içinde eski bir şimdiki zaman (they be = they are) | esprili / eleştirel |
Binomial'lar (sabit sıra: X and / or Y)
| Binomial | Anlam |
|---|---|
| pros and cons | artılar ve eksiler |
| by and large | genel olarak |
| sooner or later | er geç |
| odds and ends | ıvır zıvır |
| peace and quiet | huzur, sessiz sakin bir ortam |
| sick and tired (of) | bıkıp usanmış |
| first and foremost | her şeyden önce |
| (every) now and then | arada bir |
Sabit as… as öbekleri ve benzetmeler
| İfade | Anlam | Neden sabit |
|---|---|---|
| as good as new | yepyeni gibi | article yok: new burada sıfattır |
| as good as + sıfat / past participle | neredeyse (as good as finished) | gerçek bir karşılaştırma değil |
| as far as I'm concerned | bence, bana kalırsa | concern (= ilgilendirmek) fiilinin edilgeni üzerine kurulu |
| as far as + isim + is/are concerned | … konusuna gelince | is concerned kısmı öbeğe aittir |
| as far as I know | bildiğim kadarıyla | bir karşılaştırma değil, bilgiyi sınırlar |
| as cold as ice, as light as a feather | buz gibi, tüy gibi hafif | gerçek bir karşılaştırma, ama eş isim alışkanlıkla sabitlenmiş |
Sabit devrik yapılar
| İfade | Altındaki anlam | Ne kadar sabit? |
|---|---|---|
| Long live… | May … live long | tamamen sabit: long, subjunctive live'ın önünde |
| …, be it X or Y, … | whether it is X or Y | kısmen esnek: çoğul özneyle be they |
Kullanımlar
1Fosil fiil biçimleri: eski subjunctive'ler
Bu ifadeler eski subjunctive'i, yani dilek, şart ve kabul bildiren yalın biçimi korur. Modern İngilizce artık böyle yeni ana cümleler kurmaz; bu yüzden bu ifadeler zaman ya da kişi eki alamaz ve sıraları değişemez. Birçoğu resmî ya da alaycıdır, bu yüzden gündelik sohbette göze batar. (It olmadan suffice to say da çok yaygındır.) The powers that be benzer görünür, ama başka bir fosildir: içindeki be subjunctive değil, are anlamında eski bir şimdiki zaman biçimidir.
2Binomial'lar (ikilemeler)
Binomial'lar and ya da or ile bağlanmış, sırası sabit çiftlerdir. Alışkanlıkla sabitlenmişlerdir: konuşucular bir sırayı o kadar çok duymuştur ki öbürü yanlış gelir. Sıra çoğu zaman bazı eğilimlere uyar — kısa olan önce, olumlu olan önce, önemli olan önce — ve anlam çoğu zaman parçaların toplamı değildir (by and large'ın büyüklükle ilgisi yoktur). Her çifti tek bir birim olarak öğrenin.
3Sabit as… as öbekleri ve benzetmeler
Bazı as… as yapıları karşılaştırma gibi görünür, ama kendi anlamı olan kalıp ifadelerdir. As good as + sıfat ya da past participle "neredeyse" demektir. As far as + özne + be concerned bir ifadeyi tek bir kişiyle ya da konuyla sınırlar; concern fiilinin eski bir kullanımı (= ilgilendirmek) üzerine kuruludur, bu yüzden edilgen be concerned öbeğin parçasıdır. As cold as ice gibi benzetmeler gerçekten karşılaştırır, ama eş isim alışkanlıkla sabittir: as cold as snow anlaşılır, ama insanların kullandığı ifade bu değildir.
4Sabit devrik yapılar
Eski kelime sıraları birkaç kalıp öbekte yaşar. Long live + isim yapısında long zarfı subjunctive live'ın önünde durur (= may… live long); bir tezahürat ya da slogandır, bugün çoğu zaman esprili kullanılır ve tamamen sabittir. Cümle içindeki be it… "… olsun, … olsun" anlamına gelir ve resmî üslupta seçenekleri sunar. En esnek fosil budur: çoğul özneyle be they kullanılır. Üretken devrik yapılar için bkz. C1-01 ve C1-02.
5Neden değiştirilemezler?
Kalıp ifadeler zihinde tek bir birim olarak saklanır ve işlenir. Onları kuran dilbilgisi artık canlı değildir; bu yüzden konuşucu onları bugünün kurallarıyla "yeniden kuramaz": zamanı, kişiyi, kelime sırasını ya da tek bir kelimeyi değiştirmek birimi bozar. Sonuç, "daha dilbilgisel" görünse bile yanlış ya da komik duyulur. İfade değişmediği için onu her zaman bağlamında kullanabilirsiniz. Yalnızca çok azı küçük bir değişikliğe izin verir (be it / be they; suffice it to say / suffice to say).
Sık Yapılan Hatalar
Türkçe Konuşanlar İçin Tuzaklar
1. "Bildiğim kadarıyla" yapısını örnek alıp "as far as I concern" demek. "Bildiğim kadarıyla" etken bir fiildir ve İngilizcede de as far as I know olarak etkendir. Ama "bana kalırsa" anlamındaki kalıp edilgendir: as far as I'm concerned. İkisini aynı şekilde kurmak çok yaygın bir hatadır.
2. İkilemeleri Türkçedeki sırayla aktarmak. Bazı İngilizce çiftlerin sırası Türkçedekiyle aynıdır ("er geç" = sooner or later), ama bazıları terstir. Türkçe sırayı korursanız çift bozulur.
3. "Bana düşmez" yapısını "for me" ile kurmak. Türkçedeki "bana" ve "benim için" kalıbı for me gibi duyulur. Kalıbın sabit edatı ise from'dur.
4. "Gerekirse" kelimesini tek kelimeyle çevirmeye çalışmak. Türkçede "gerekirse" tek kelimedir; İngilizcede if need ya da if it need be gibi yarım kalmış biçimler ortaya çıkar. Doğru kalıp if need be'dir; nötr bir seçenek olarak if necessary de kullanılabilir.
5. Sınav kitaplarından öğrenilen resmî kalıpları sohbette kullanmak. "Ne olursa olsun" ve "öyle olsun" Türkçede nötrdür. İngilizcedeki be that as it may ve suffice it to say ise resmîdir; bir arkadaşa atılan mesajda komik ya da soğuk duyulur.
Karıştırılmasın
sabit subjunctive ve mandative subjunctive — Mandative subjunctive, suggest, insist, it is essential that gibi yapılardan sonra her fiille kullanabileceğiniz üretken bir kuraldır (C1-09); sabit subjunctive'ler ise donmuş öbeklerden oluşan kapalı bir listedir.
as good as (neredeyse) ve as good as (eşit) — Bir past participle ile ya da new, dead, finished ile genellikle "neredeyse" demektir; bir isim öbeğinden önce ise niteliği karşılaştırır.
as far as I'm concerned ve as far as I know — İlki görüş bildirir; ikincisi bilginizi sınırlar.
Yazım ve Telaffuz
- Binomial'lar tek bir ritim birimi olarak, zayıf and /ən/ ya da /n/ ile söylenir: pros 'n' cons ("prouz-n-konz"), odds 'n' ends; zayıf or /ə/ (UK), /ər/ (US): sooner 'r' later ("suu-nı-rı-ley-tı").
- Come what may ve be that as it may ifadelerinde ana vurgu sondaki may'e düşer.
- Suffice /səˈfaɪs/ — "sı-FAYS", nice ile kafiyeli.
- Long live /lɒŋ ˈlɪv/ (UK), /lɔːŋ ˈlɪv/ (US) — live burada "yaşamak" fiilindeki gibi okunur ("liv"), live music'teki gibi ("layv") değil.
- Yazıda be that as it may ve suffice it to say ifadelerinden sonra genellikle virgül gelir; be it X or Y iki virgül arasına konur.
Altın Kural
Kalıplaşmış ifadeler fosildir: onları olduğu gibi kullanın. -s eklemeyin, sırayı değiştirmeyin, bir kelimeyi başkasıyla değiştirmeyin ve onları modern dilbilgisine göre "düzeltmeyin" — yalnızca çok azı be it / be they gibi küçük bir değişikliğe izin verir. Üslubu da kontrol edin: birçoğu resmî ya da alaycıdır.
Alıştırmalar
A. Yapı
Her cümleyi verilen kalıp ifadeyle yeniden yazın. İfadeyi tam olarak olduğu gibi kullanın.
-
"be it … or …" ile yeniden yazın: Whether it is a phone or a laptop, every device brought into the building must be registered at reception.
-
"be they … or …" ile yeniden yazın: All applicants, whether they are students or professionals, pay the same registration fee.
-
"come what may" ile yeniden yazın: Whatever happens, we will open the café on the first of June.
-
"if need be" ile yeniden yazın: If it is necessary, the team can work over the weekend to meet the deadline.
-
"as good as" ile yeniden yazın: The deal with the new supplier is almost signed.
-
"as far as … is concerned" ile yeniden yazın: On the subject of the budget, we have nothing to worry about.
-
"suffice it to say" ile yeniden yazın: I won't go into detail; I'll only say that the negotiations did not go well.
B. Anlam
Bağlama daha uygun cümleyi seçin. Not, nedenini açıklar.
-
Bir arkadaşınız mesaj atıyor: "The restaurant's fully booked." Hangi cevap daha doğal?ikincisi doğru, ama bir arkadaşa atılan mesaj için fazla resmî
-
Bir iş arkadaşınız diyor ki: "Far be it from me to interfere, but I think you've sent that email to the wrong client." Aslında ne demek istiyor?far be it from me, konuşanın yapmayacağını söylediği şeyi tam olarak başlatır
-
Bir yönetici sözleşmenin henüz imzalanmadığını, ama çok yakında imzalanacağını bildiriyor. Hangi cümle bunu söylüyor?as good as + past participle = neredeyse; bir isim öbeğinden önce niteliği karşılaştırır
-
Bir yabancıya yol tarif ediyorsunuz, ama kafenin hâlâ orada olduğundan tam emin değilsiniz. Hangi cümle uygun?as far as I know bilgiyi sınırlar; as far as I'm concerned görüş bildirir
-
Belediyeye resmî bir mektup. Dikkatli yazıda hangi cümle daha iyi?"are concerned"ı atmak gündeliktir ve dikkatli yazıda eleştirilir
C. Hatayı Bul
Bazı cümleler modern dilbilgisine göre "düzeltilmiş". Kalıp ifadeyi eski hâline getirip cümlenin tamamını yazın; cümle doğruysa "correct" yazın.
-
Comes what may, the organisers have promised that the festival will go ahead this summer, even if it rains every day.
-
Before we sign anything, I think we should sit down together and carefully weigh up the cons and pros of the offer.
-
Far be it for me to tell you how to run your business, but your prices are much higher than everyone else's.
-
After the mechanic had replaced the engine and repainted the doors, my old car looked as good as a new.
-
Every complaint we receive, be it by email or by phone, is answered within two working days by a member of our team.
D. Bağlam İçinde
Konuşmayı düzenleyin: numaralı her cümleyi bu dersteki bir kalıp ifadeyle yeniden yazın.
(18) Generally, Clara's twelve years here have been calm ones, apart from a few stormy deadlines. (19) She has been the heart of the team, so to speak. (20) She always said she would retire eventually, and now that day has come. Some of us hoped she would stay for one more year. (21) Even so, she has made her decision, and we respect it. (22) She has promised to come back and help us if it is necessary. (23) In my opinion, nobody could ever replace her. Now, at last, (24) she can enjoy some calm in her garden by the sea.
-
(18)'i bir binomial ile yeniden yazın.
-
(19)'u "were" içeren bir kalıp ifadeyle yeniden yazın.
-
(20)'yi bir binomial ile yeniden yazın.
-
(21)'i "be" içeren resmî bir kalıp ifadeyle yeniden yazın.
-
(22)'yi "need" içeren bir kalıp ifadeyle yeniden yazın.
-
(23)'ü "as far as" ile başlayan sabit bir ifadeyle yeniden yazın.
-
(24)'ü bir binomial ile yeniden yazın.
E. Sıra Sende
-
Bir kütüphane ya da ofis için kısa, resmî bir duyuru yazın (2–3 cümle). Başarı ölçütleri: be it … or … ya da be they … or … ve if need be kullanın; baştan sona resmî bir üslup koruyun.
-
Katılmadığınız bir yönetim kararı hakkında bir iş arkadaşınıza kısa bir e-posta yazın (3 cümle). Başarı ölçütleri: far be it from me to ve be that as it may ya da so be it kullanın; bir binomial ekleyin; ton kaba değil, kibarca alaycı olsun.
-
Bir plan ya da bir söz hakkında iki cümle yazın. Başarı ölçütleri: biri come what may ile, biri first and foremost ya da sooner or later ile.
F. Karışık Tekrar
Önceki derslerden karışık sorular.
-
C1-09 İngilizce Subjunctive: I Suggest That He Apply, It Is Essential That She Be "It is essential that" ve subjunctive ile yeniden yazın: Every visitor must be registered at reception.
-
C2-02 İngilizcede Register (Üslup): Resmi ve Günlük Dilbilgisi Dikkatli İngilizcede hangi cümle doğru?edattan sonra nesne zamiri kullanılır; buradaki "you and I" aşırı düzeltmedir
-
C1-01 İngilizcede Devrik Cümle (Inversion) I: Never Have I, No Sooner Had I, Not Only "Never" ile başlayarak yeniden yazın: I have never seen such a beautiful sunset.
Cevap anahtarı
A. Yapı
- Every device brought into the building, be it a phone or a laptop, must be registered at reception. / Be it a phone or a laptop, every device brought into the building must be registered at reception.
- All applicants, be they students or professionals, pay the same registration fee.
- Come what may, we will open the café on the first of June. / We will open the café on the first of June, come what may.
- If need be, the team can work over the weekend to meet the deadline. / The team can work over the weekend to meet the deadline if need be.
- The deal with the new supplier is as good as signed.
- As far as the budget is concerned, we have nothing to worry about. / We have nothing to worry about as far as the budget is concerned.
- Suffice it to say that the negotiations did not go well. / Suffice it to say, the negotiations did not go well.
B. Anlam
- Oh well, never mind. Let's try the Thai place.
- She is interfering, politely and a little ironically.
- The contract is as good as signed.
- As far as I know, the café is still open.
- As far as the parking charges are concerned, we strongly object to them.
C. Hatayı Bul
- Come what may, the organisers have promised that the festival will go ahead this summer, even if it rains every day.
- Before we sign anything, I think we should sit down together and carefully weigh up the pros and cons of the offer.
- Far be it from me to tell you how to run your business, but your prices are much higher than everyone else's.
- After the mechanic had replaced the engine and repainted the doors, my old car looked as good as new.
- ✓ Every complaint we receive, be it by email or by phone, is answered within two working days by a member of our team.
D. Bağlam İçinde
- By and large, Clara's twelve years here have been calm ones, apart from a few stormy deadlines.
- She has been the heart of the team, as it were.
- She always said she would retire sooner or later, and now that day has come.
- Be that as it may, she has made her decision, and we respect it.
- She has promised to come back and help us if need be.
- As far as I'm concerned, nobody could ever replace her.
- Now, at last, she can enjoy some peace and quiet in her garden by the sea.
E. Sıra Sende
- All visitors, be they staff or members of the public, must sign in at reception. Bags may be checked if need be. Any item left behind, be it large or small, will be kept for one month.
- Far be it from me to question the board, but moving the launch forward by a month seems ambitious. By and large, the team has coped well with last-minute changes so far. Be that as it may, if this is what they want, so be it.
- First and foremost, I want to finish my degree. Come what may, I'll be living by the sea before I'm forty.
F. Karışık Tekrar
- It is essential that every visitor be registered at reception. / It is essential that every visitor should be registered at reception.
- Between you and me, the plan won't work.
- Never have I seen such a beautiful sunset.
