Weak forms i connected speech: słabe formy, schwa, gonna i wanna po angielsku
Weak Forms and Connected Speech
Na tej stronie
Cel lekcji
Po tej lekcji usłyszysz i wypowiesz krótkie, słabe dźwięki słów gramatycznych (can, was, to, of, and), zrozumiesz formy ściągnięte, także podwójne (I'd've), rozpoznasz potoczne skróty, takie jak gonna i dunno, nadążysz za słowami, które w szybkiej mowie się łączą, i postawisz akcent we właściwym miejscu.
Główna idea
Angielski ma silny rytm. Ważne słowa — rzeczowniki, czasowniki główne, przymiotniki, przysłówki — są akcentowane: głośniejsze, dłuższe i wyraźniejsze. Słowa gramatyczne — czasowniki posiłkowe, przedimki, przyimki, zaimki — zwykle są nieakcentowane, więc stają się krótkie i słabe.
Wyobraź sobie zdanie jako rząd wysokich słupków z liną rozpiętą między nimi. Słupki to słowa treściowe. Lina to gramatyka. W szybkiej mowie lina się ugina i prawie dotyka ziemi: What do you want to do? brzmi jak /ˈwɒtʃə ˈwɒnə duː/. Gramatyka wciąż tam jest — słyszysz ją po prostu jako kilka szybkich, cichych dźwięków.
Dlatego osoby, które znają gramatykę, często nie rozumieją filmów i rozmów. Nasłuchują słownikowego brzmienia was, to czy have, a w normalnej mowie prawie nikt tak ich nie wymawia. Większość słabych form ma tę samą samogłoskę: krótki, luźny, niewyraźny dźwięk ze środka ust. Nazywa się schwa /ə/ i jest najczęstszym dźwiękiem angielszczyzny.
Polski a angielski
Polski ma zupełnie inny rytm. Każda polska samogłoska brzmi pełno, bez względu na akcent: „do domu”, „na stole” — nic się nie redukuje. Akcent wyrazowy pada prawie zawsze na przedostatnią sylabę. Kontrast można zaznaczyć głosem, ale bardzo często robimy to szykiem albo słówkiem „to”. Dlatego po angielsku Polacy często wymawiają każde słowo pełną samogłoską, wszystko akcentują jednakowo i nie słyszą słabych form w szybkiej mowie.
| Zjawisko | Po polsku | Po angielsku |
|---|---|---|
| samogłoski nieakcentowane | zawsze pełne: „na stole”, „do domu” | słabe, zwykle /ə/: to /tə/, at /ət/ |
| akcent wyrazowy | stały, na przedostatniej sylabie | zmienny: aBOUT, BAnana → /bəˈnɑːnə/ |
| podkreślenie, kontrast | szyk albo „to”: „To ja zamknęłam drzwi” | przesunięty akcent: I did lock the door! |
| wyraz zaczynający się od samogłoski | często krótka przerwa przed samogłoską: „do Ani” (pauza przed „Ani”) | łączenie: an apple → /əˈnæpl/ |
| końcowa spółgłoska dźwięczna | traci dźwięczność („chleb” = [xlep]) | zostaje dźwięczna: was /wəz/, nie /wəs/ |
| litera „w” | /v/ | was, were, would zaczynają się od /w/, z zaokrąglonymi ustami |
Prawdą jest też, że polska mowa potoczna ma swoje skróty („proszę” → „pszę”, „teraz” → „tera”). Mechanizm jest więc znajomy — tylko w angielskim dotyczy niemal każdego słowa gramatycznego.
Budowa
Słabe formy słów gramatycznych
| Słowo | Forma mocna | Forma słaba | Przykład |
|---|---|---|---|
| can | /kæn/ | /kən/, /kn/ | I can swim. |
| was | /wɒz/ (UK), /wʌz/ (US) | /wəz/ | She was late. |
| were | /wɜː/ (UK), /wɜːr/ (US) | /wə/ (UK), /wər/ (US) | They were tired. |
| have | /hæv/ | /həv/, /əv/ | Where have you been? |
| do | /duː/ | /də/ | What do you think? |
| to | /tuː/ | /tə/ | I want to go. |
| of | /ɒv/ (UK), /ʌv/ (US) | /əv/, /ə/ | a cup of tea |
| for | /fɔː/ (UK), /fɔːr/ (US) | /fə/ (UK), /fər/ (US) | It's for you. |
| and | /ænd/ | /ən/, /n/ | fish and chips |
| a / an | /eɪ/ / /æn/ | /ə/ / /ən/ | a cup, an apple |
| the | /ðiː/ | /ðə/; przed samogłoską /ði/ | the cup, the apple |
| at / from | /æt/ / /frɒm/ | /ət/ / /frəm/ | at home, from London |
Przed samogłoską the wymawia się /ði/ (the apple), a to — /tu/ (to eat), a nie /ðə/ i /tə/.
Formy ściągnięte, także podwójne
| Pełna forma | Forma ściągnięta | Czy się ją pisze? |
|---|---|---|
| it will | it'll | tak (nieformalnie) |
| there will | there'll | tak (nieformalnie) |
| should have / could have / would have | should've / could've / would've | tak (nieformalnie) |
| I would have | I'd've | rzadko; głównie w mowie |
| would not have | wouldn't've | rzadko; głównie w mowie |
Potoczne skróty
| Pełna forma | Skrót | Czy mogę to napisać? |
|---|---|---|
| going to (przyszłość) | gonna | tylko w bardzo nieformalnych wiadomościach, tekstach piosenek, dialogach |
| want to | wanna | jak wyżej |
| (have) got to | gotta | jak wyżej |
| have to | hafta | rzadko się pisze |
| let me | lemme | tylko w nieformalnych wiadomościach |
| I don't know | dunno | tylko w nieformalnych wiadomościach |
| kind of | kinda | tylko w nieformalnych wiadomościach |
| should have / could have | shoulda / coulda | tylko w nieformalnych wiadomościach |
Użycie
1Słabe formy słów gramatycznych
W normalnej mowie czasowniki posiłkowe, przedimki, przyimki i zaimki mają formy słabe, zwykle ze schwa. Słowo gramatyczne ma formę mocną, kiedy jest akcentowane: w krótkich odpowiedziach, przy kontraście (A1-17) i — w przypadku czasowników posiłkowych i przyimków — na końcu zdania (Yes, I can. Where are you from?). Zaimki w funkcji dopełnienia (him, her, them, us) i przedimki zwykle zostają słabe, nawet na końcu: I asked him. Po polsku przyimek na końcu zdania prawie się nie zdarza, więc ta reguła wymaga osłuchania.
2Formy ściągnięte, także podwójne
Formy ściągnięte to normalna mówiona postać czasowników posiłkowych i not. Podwójne formy, takie jak I'd've i wouldn't've, są w mowie bardzo częste, zwłaszcza w trzecim trybie warunkowym (B1-07) i przy should have / could have (B1-09), ale zwykle zapisuje się je w pełnej postaci. Gramatyki tych konstrukcji nauczysz się później; tu naucz się rozpoznawać ich brzmienie.
3Potoczne skróty: gonna, wanna, gotta i inne
To normalne, swobodne mówione formy częstych zwrotów. W rozmowie można ich swobodnie używać; w piśmie — tylko w bardzo nieformalnych wiadomościach, tekstach piosenek albo dialogach. Gonna zastępuje tylko going to + czasownik (przyszłość), nigdy going to + miejsce. Wanna to zwykle want to; w bardzo swobodnej mowie może też oznaczać want a (I wanna coffee). Uwaga dla zaawansowanych: kiedy want i to należą do różnych części zdania, wanna się nie pojawia — Who do you want to win? (= chcesz, żeby ta osoba wygrała) nie zmienia się w wanna (B1-18).
4Łączenie, znikające dźwięki i zmienione dźwięki
W szybkiej mowie wyrazy łączą się ze sobą. Łączenie (linking): końcowa spółgłoska łączy się z samogłoską następnego słowa (an apple brzmi jak /əˈnæpl/). Po polsku przed wyrazem zaczynającym się od samogłoski często robimy krótką przerwę — po angielsku ta przerwa rozbija rytm. Znikające dźwięki: t albo d między spółgłoskami często znika (next week brzmi jak /neks wiːk/). Zmienione dźwięki: d albo t + you często daje /dʒ/ albo /tʃ/ (did you brzmi jak /ˈdɪdʒə/). Te procesy często ukrywają słowa gramatyczne.
5Akcent zdaniowy: słowa treściowe, słowa gramatyczne i kontrast
W zdaniu neutralnym akcentowane są słowa treściowe, a gramatyczne nie; najmocniejszy akcent zwykle pada na ostatnie słowo treściowe. Przesunięcie głównego akcentu na inne słowo — nawet gramatyczne — tworzy kontrast albo emfazę. Tam, gdzie po polsku zmienisz szyk albo dodasz „to” czy „przecież”, po angielsku zwykle wystarczy głos.
Częste błędy
Pułapki dla Polaków
1. Gubienie niesłyszalnego czasownika posiłkowego. W szybkiej mowie I'm, we're, I've są tak słabe, że prawie ich nie słychać. Kto uczy się z piosenek i filmów, zaczyna je pomijać także w piśmie. Gramatycznie muszą tam być.
2. Pełne samogłoski i jednakowy akcent. Polski nie redukuje samogłosek, więc łatwo wymawiać każde słowo gramatyczne jego mocną, słownikową formą. Zdanie jest wtedy poprawne, ale brzmi sztucznie i trudno je zrozumieć, bo słuchacz nie wie, które słowa są ważne.
3. Ubezdźwięcznianie na końcu słowa. Po polsku końcowe „z”, „w”, „d” brzmią jak „s”, „f”, „t”. Przeniesione do angielskiego, zmieniają słabe formy: /wəs/ zamiast /wəz/, /əf/ zamiast /əv/, /hæf/ zamiast /hæv/. Trzymaj głos do końca spółgłoski.
4. Skróty z piosenek w mailu. Gonna, wanna, gotta są bardzo częste w muzyce i filmach, więc łatwo przenieść je do maila do wykładowcy albo do pracy. Tam brzmią nieodpowiednio.
Nie myl
gonna (przyszłość) i going to (ruch) — skraca się tylko forma przyszła.
forma słaba i forma mocna — to samo słowo ma dwie wymowy; decyduje pozycja i akcent. Czasowniki posiłkowe i przyimki mają formę mocną na końcu zdania i w krótkich odpowiedziach: Yes, I can nigdy nie kończy się słabym /kn/. Zaimki w funkcji dopełnienia zostają słabe: I asked him.
's = is i 's = has — forma ściągnięta brzmi tak samo; o znaczeniu decyduje następne słowo (A1-14, A2-16).
Pisownia i wymowa
- Schwa /ə/ to krótki, luźny dźwięk ze środka ust: wargi i język całkowicie rozluźnione, usta lekko otwarte. Nie jest to ani polskie „a”, ani „e”, ani „y” — to coś krótszego i bardziej niewyraźnego niż każda z nich. Większość słabych form ją zawiera: about /əˈbaʊt/, banana /bəˈnɑːnə/ (UK), /bəˈnænə/ (US).
- Formy mocne i słabe: can /kæn/ → /kən/; was /wɒz/ (UK), /wʌz/ (US) → /wəz/; were /wɜː/ (UK), /wɜːr/ (US) → /wə/ (UK), /wər/ (US); have /hæv/ → /həv/, /əv/; do /duː/ → /də/; to /tuː/ → /tə/; of /ɒv/ (UK), /ʌv/ (US) → /əv/, /ə/; for /fɔː/ (UK), /fɔːr/ (US) → /fə/ (UK), /fər/ (US); and /ænd/ → /ən/, /n/; at /æt/ → /ət/; from /frɒm/ (UK), /frʌm/ (US) → /frəm/; a /eɪ/ → /ə/; an /æn/ → /ən/; the /ðiː/ → /ðə/, ale /ði/ przed samogłoską (the apple); to przed samogłoską to /tu/ (to eat).
- /w/ w was, were, would, want to nie polskie „w” (/v/): zaokrąglij usta jak do „u” i od razu przejdź do następnej samogłoski, bez kontaktu zębów z wargą. /ð/ w the to język lekko między zębami, z głosem — nie „d” ani „z”.
- Formy ściągnięte: it'll /ˈɪtl/; I'd've /ˈaɪdəv/; wouldn't've /ˈwʊdntəv/.
- Zmienione dźwięki: did you /ˈdɪdʒə/; would you /ˈwʊdʒə/; want to /ˈwɒnə/ (UK), /ˈwɑːnə/ (US); got to /ˈɡɒtə/ (UK), /ˈɡɑːtə/ (US).
- Can't nie ma formy słabej: /kɑːnt/ (UK), /kænt/ (US). W szybkiej amerykańskiej mowie końcowe t bywa bardzo ciche, więc główną wskazówką jest długa, akcentowana samogłoska: słabe /kn/ = can, mocne /kænt/ = can't.
- Apostrofy w podwójnych formach ściągniętych: po jednym za każdą brakującą część — I'd've, wouldn't've.
Złota zasada
Słowa treściowe to słupki, słowa gramatyczne to lina, która ugina się między nimi. Nasłuchuj słabych, szybkich dźwięków — /ə/, /əv/, /tə/, gonna — i używaj formy mocnej, kiedy słowo jest akcentowane: w krótkich odpowiedziach, przy kontraście, a w przypadku czasowników posiłkowych i przyimków — na końcu zdania. Nie wymawiaj każdej samogłoski pełno, jak po polsku. Skrótów używaj swobodnie w mowie, ale pisz je tylko w bardzo nieformalnych wiadomościach.
Ćwiczenia
A. Forma
Podaj pełną formę albo formę ściągniętą.
-
Jaka jest pełna forma "I'd've"?
-
Jaka jest pełna forma "dunno"?
-
Napisz pełną formę: Do you wanna come?
-
Napisz pełną formę: I've gotta go.
-
Napisz formę ściągniętą: should have
-
Napisz pełną formę: It'll be cold tomorrow.
B. Znaczenie
Na stronie najpierw odsłuchaj każde zdanie.
-
Forma słaba czy mocna? "can" w "Yes, I can." …
-
Forma słaba czy mocna? "him" w "I asked him." …zaimki w funkcji dopełnienia zostają słabe także na końcu
-
Słyszysz krótkie, słabe /kn/: "I kn come on Friday." Które to słowo? …can't jest długie i akcentowane
-
Co znaczy 's w "She's got two brothers."? …
-
Które słowo ma główny akcent w neutralnym zdaniu: "I bought a new laptop." …
-
Które słowa są akcentowane dla kontrastu? "I said Tuesday, not Thursday." …
C. Znajdź błąd
Popraw błąd. Jeśli zdanie jest poprawne, napisz correct.
-
She's gonna to call you later.
-
We're gonna the beach tomorrow.
-
He wanna play football.
-
I'm gonna miss you.
D. W kontekście
Napisz pełną formę każdego wytłuszczonego skrótu.
Leo: Hey, what are you 17gonna do tonight?
Ana: 18Dunno . I'm 19kinda tired. Why?
Leo: Do you 20wanna see a film? It starts at eight.
Ana: OK, but I've 21gotta finish some work first. 22Lemme call you back.
Leo: Sure. I 23hafta cook dinner anyway.
E. Twoja kolej
Mów na głos i pisz po angielsku.
-
Powiedz i napisz zdanie o swoich planach z "going to". Potem zapisz, jak brzmi w swobodnej mowie.
-
Napisz krótką odpowiedź na pytanie "Can you cook?" i podaj, której formy "can" używasz.
-
Napisz zdanie, które prostuje błędną informację, wypowiedz je na głos i zapisz, które słowa akcentujesz.
F. Powtórka mieszana
Powtórz materiał z poprzednich lekcji.
-
A1-17 Can i can't po angielsku: umiejętności, pozwolenie i prośby Uzupełnij: " you drive?" "Yes, I can."
-
A2-03 Be going to: plany i przewidywania po angielsku Look at those clouds! It (rain).
-
A2-20 Must czy have to? Mustn't i don't have to — nie wolno a nie musisz Wybierz poprawną odpowiedź: You … bring food — there's plenty here.
