SlowingoGramatyka
+ 1 / 3

Weak forms i connected speech: słabe formy, schwa, gonna i wanna po angielsku

Weak Forms and Connected Speech

Na tej stronie
  1. Cel lekcji
  2. Główna idea
  3. Polski a angielski
  4. Budowa
  5. Użycie
  6. Częste błędy
  7. Pułapki dla Polaków
  8. Nie myl
  9. Pisownia i wymowa
  10. Złota zasada
  11. Ćwiczenia

Cel lekcji

Po tej lekcji usłyszysz i wypowiesz krótkie, słabe dźwięki słów gramatycznych (can, was, to, of, and), zrozumiesz formy ściągnięte, także podwójne (I'd've), rozpoznasz potoczne skróty, takie jak gonna i dunno, nadążysz za słowami, które w szybkiej mowie się łączą, i postawisz akcent we właściwym miejscu.

Główna idea

Angielski ma silny rytm. Ważne słowa — rzeczowniki, czasowniki główne, przymiotniki, przysłówki — są akcentowane: głośniejsze, dłuższe i wyraźniejsze. Słowa gramatyczne — czasowniki posiłkowe, przedimki, przyimki, zaimki — zwykle są nieakcentowane, więc stają się krótkie i słabe.

Wyobraź sobie zdanie jako rząd wysokich słupków z liną rozpiętą między nimi. Słupki to słowa treściowe. Lina to gramatyka. W szybkiej mowie lina się ugina i prawie dotyka ziemi: What do you want to do? brzmi jak /ˈwɒtʃə ˈwɒnə duː/. Gramatyka wciąż tam jest — słyszysz ją po prostu jako kilka szybkich, cichych dźwięków.

Dlatego osoby, które znają gramatykę, często nie rozumieją filmów i rozmów. Nasłuchują słownikowego brzmienia was, to czy have, a w normalnej mowie prawie nikt tak ich nie wymawia. Większość słabych form ma tę samą samogłoskę: krótki, luźny, niewyraźny dźwięk ze środka ust. Nazywa się schwa /ə/ i jest najczęstszym dźwiękiem angielszczyzny.

Polski a angielski

Polski ma zupełnie inny rytm. Każda polska samogłoska brzmi pełno, bez względu na akcent: „do domu”, „na stole” — nic się nie redukuje. Akcent wyrazowy pada prawie zawsze na przedostatnią sylabę. Kontrast można zaznaczyć głosem, ale bardzo często robimy to szykiem albo słówkiem „to”. Dlatego po angielsku Polacy często wymawiają każde słowo pełną samogłoską, wszystko akcentują jednakowo i nie słyszą słabych form w szybkiej mowie.

ZjawiskoPo polskuPo angielsku
samogłoski nieakcentowanezawsze pełne: „na stole”, „do domu”słabe, zwykle /ə/: to /tə/, at /ət/
akcent wyrazowystały, na przedostatniej sylabiezmienny: aBOUT, BAnana → /bəˈnɑːnə/
podkreślenie, kontrastszyk albo „to”: „To ja zamknęłam drzwi”przesunięty akcent: I did lock the door!
wyraz zaczynający się od samogłoskiczęsto krótka przerwa przed samogłoską: „do Ani” (pauza przed „Ani”)łączenie: an apple → /əˈnæpl/
końcowa spółgłoska dźwięcznatraci dźwięczność („chleb” = [xlep])zostaje dźwięczna: was /wəz/, nie /wəs/
litera „w”/v/was, were, would zaczynają się od /w/, z zaokrąglonymi ustami

Prawdą jest też, że polska mowa potoczna ma swoje skróty („proszę” → „pszę”, „teraz” → „tera”). Mechanizm jest więc znajomy — tylko w angielskim dotyczy niemal każdego słowa gramatycznego.

Budowa

Słabe formy słów gramatycznych

SłowoForma mocnaForma słabaPrzykład
can/kæn//kən/, /kn/I can swim.
was/wɒz/ (UK), /wʌz/ (US)/wəz/She was late.
were/wɜː/ (UK), /wɜːr/ (US)/wə/ (UK), /wər/ (US)They were tired.
have/hæv//həv/, /əv/Where have you been?
do/duː//də/What do you think?
to/tuː//tə/I want to go.
of/ɒv/ (UK), /ʌv/ (US)/əv/, /ə/a cup of tea
for/fɔː/ (UK), /fɔːr/ (US)/fə/ (UK), /fər/ (US)It's for you.
and/ænd//ən/, /n/fish and chips
a / an/eɪ/ / /æn//ə/ / /ən/a cup, an apple
the/ðiː//ðə/; przed samogłoską /ði/the cup, the apple
at / from/æt/ / /frɒm//ət/ / /frəm/at home, from London

Przed samogłoską the wymawia się /ði/ (the apple), a to — /tu/ (to eat), a nie /ðə/ i /tə/.

Formy ściągnięte, także podwójne

Pełna formaForma ściągniętaCzy się ją pisze?
it willit'lltak (nieformalnie)
there willthere'lltak (nieformalnie)
should have / could have / would haveshould've / could've / would'vetak (nieformalnie)
I would haveI'd'verzadko; głównie w mowie
would not havewouldn't'verzadko; głównie w mowie

Potoczne skróty

Pełna formaSkrótCzy mogę to napisać?
going to (przyszłość)gonnatylko w bardzo nieformalnych wiadomościach, tekstach piosenek, dialogach
want towannajak wyżej
(have) got togottajak wyżej
have tohaftarzadko się pisze
let melemmetylko w nieformalnych wiadomościach
I don't knowdunnotylko w nieformalnych wiadomościach
kind ofkindatylko w nieformalnych wiadomościach
should have / could haveshoulda / couldatylko w nieformalnych wiadomościach

Użycie

1Słabe formy słów gramatycznych

W normalnej mowie czasowniki posiłkowe, przedimki, przyimki i zaimki mają formy słabe, zwykle ze schwa. Słowo gramatyczne ma formę mocną, kiedy jest akcentowane: w krótkich odpowiedziach, przy kontraście (A1-17) i — w przypadku czasowników posiłkowych i przyimków — na końcu zdania (Yes, I can. Where are you from?). Zaimki w funkcji dopełnienia (him, her, them, us) i przedimki zwykle zostają słabe, nawet na końcu: I asked him. Po polsku przyimek na końcu zdania prawie się nie zdarza, więc ta reguła wymaga osłuchania.

I can swim, but not very well.
Umiem pływać, ale nie najlepiej.
can słabe: /kən/
Can you swim?
Umiesz pływać?
w pytaniu can zwykle też słabe: /kən/
Yes, I can.
Tak, umiem.
krótka odpowiedź: mocne /kæn/
She was at work all day.
Cały dzień była w pracy.
was i at słabe: /wəz/, /ət/
What are you looking at?
Na co patrzysz?
at na końcu: mocne /æt/
I'd like a cup of tea.
Poproszę filiżankę herbaty.
of słabe, często samo /ə/
This one's for you.
Ten jest dla ciebie.
for słabe: /fə/
Where are you from?
Skąd jesteś?
from na końcu: mocne /frɒm/

2Formy ściągnięte, także podwójne

Formy ściągnięte to normalna mówiona postać czasowników posiłkowych i not. Podwójne formy, takie jak I'd've i wouldn't've, są w mowie bardzo częste, zwłaszcza w trzecim trybie warunkowym (B1-07) i przy should have / could have (B1-09), ale zwykle zapisuje się je w pełnej postaci. Gramatyki tych konstrukcji nauczysz się później; tu naucz się rozpoznawać ich brzmienie.

It'll be fine — don't worry.
Będzie dobrze, nie martw się.
it'll /ˈɪtl/
There'll be a lot of people at the concert.
Na koncercie będzie mnóstwo ludzi.
We should've left earlier.
Trzeba było wyjść wcześniej.
should've /ˈʃʊdəv/; stały zwrot: zob. B1-09
She could've been a professional singer.
Mogła zostać zawodową piosenkarką.
stały zwrot: zob. B1-09
If I'd known, I'd've told you.
Gdybym wiedziała, powiedziałabym ci.
I'd've = I would have; polskie „gdyby” obejmuje też drugi tryb warunkowy, ale tu chodzi o przeszłość: zob. B1-07
You wouldn't've liked it anyway.
I tak by ci się nie podobało.
wouldn't've = would not have; zob. B1-07

3Potoczne skróty: gonna, wanna, gotta i inne

To normalne, swobodne mówione formy częstych zwrotów. W rozmowie można ich swobodnie używać; w piśmie — tylko w bardzo nieformalnych wiadomościach, tekstach piosenek albo dialogach. Gonna zastępuje tylko going to + czasownik (przyszłość), nigdy going to + miejsce. Wanna to zwykle want to; w bardzo swobodnej mowie może też oznaczać want a (I wanna coffee). Uwaga dla zaawansowanych: kiedy want i to należą do różnych części zdania, wanna się nie pojawia — Who do you want to win? (= chcesz, żeby ta osoba wygrała) nie zmienia się w wanna (B1-18).

I'm gonna call her tonight.
Zadzwonię do niej wieczorem.
= going to (przyszłość); I'm zostaje, choć ledwo je słychać
Do you wanna grab something to eat?
Chcesz coś przekąsić?
= want to
I've gotta go — my bus is here.
Muszę lecieć, mój autobus już jest.
= I've got to
We hafta be there by nine.
Musimy tam być przed dziewiątą.
= have to
Lemme see that.
Pokaż mi to.
= let me
"Where's Mia?" "Dunno."
„Gdzie jest Mia?” „Nie wiem”.
= I don't know
It's kinda late to start a new film.
Trochę za późno, żeby zaczynać nowy film.
= kind of
You shoulda seen his face!
Szkoda, że nie widziałaś jego miny!
= should have; stały zwrot: zob. B1-09

4Łączenie, znikające dźwięki i zmienione dźwięki

W szybkiej mowie wyrazy łączą się ze sobą. Łączenie (linking): końcowa spółgłoska łączy się z samogłoską następnego słowa (an apple brzmi jak /əˈnæpl/). Po polsku przed wyrazem zaczynającym się od samogłoski często robimy krótką przerwę — po angielsku ta przerwa rozbija rytm. Znikające dźwięki: t albo d między spółgłoskami często znika (next week brzmi jak /neks wiːk/). Zmienione dźwięki: d albo t + you często daje /dʒ/ albo /tʃ/ (did you brzmi jak /ˈdɪdʒə/). Te procesy często ukrywają słowa gramatyczne.

Did you see that?
Widziałeś to?
did you brzmi jak /ˈdɪdʒə/
I want to go home.
Chcę iść do domu.
want to brzmi jak /ˈwɒnə/
I've got to finish this.
Muszę to skończyć.
got to brzmi jak /ˈɡɒtə/; I've bywa prawie niesłyszalne
What are you doing?
Co robisz?
brzmi jak /ˈwɒtʃə ˈduːɪŋ/
Would you like a drink?
Napijesz się czegoś?
would you brzmi jak /ˈwʊdʒə/
I asked him.
Zapytałam go.
słabe him traci h: /aɪ ˈɑːskt ɪm/
Turn it off.
Wyłącz to.
łączenie: trzy słowa brzmią jak jedno, bez przerw przed samogłoskami

5Akcent zdaniowy: słowa treściowe, słowa gramatyczne i kontrast

W zdaniu neutralnym akcentowane są słowa treściowe, a gramatyczne nie; najmocniejszy akcent zwykle pada na ostatnie słowo treściowe. Przesunięcie głównego akcentu na inne słowo — nawet gramatyczne — tworzy kontrast albo emfazę. Tam, gdzie po polsku zmienisz szyk albo dodasz „to” czy „przecież”, po angielsku zwykle wystarczy głos.

I'm going to the cinema.
Idę do kina.
neutralnie: główny akcent na „cinema”
I'm going to the cinema tonight, not tomorrow.
Idę do kina dziś wieczorem, nie jutro.
kontrast: akcent na „tonight”
I did lock the door!
Przecież zamknęłam drzwi!
akcentowane did: zaprzeczenie; po polsku „przecież”
It's not your fault — it's mine.
To nie twoja wina, tylko moja.
akcent na „your” i „mine”
The meeting is at three, not after three.
Spotkanie jest o trzeciej, a nie po trzeciej.
akcentowane at i after dla kontrastu

Częste błędy

❌I would of helped you.
✅I would have helped you. lub I would've helped you.
„Would of” bierze się ze słabej formy have; gramatycznie to have. Zob. B1-09.
❌I'm gonna the shop.
✅I'm going to the shop.
Gonna zastępuje tylko going to + czasownik, nigdy going to + miejsce.
❌I'm gonna to call you later.
✅I'm gonna call you later.
Gonna już zawiera „to”.
❌She wanna come with us.
✅She wants to come with us.
Wanna = want to; przy he/she/it forma to wants to.
❌I've gotta to leave.
✅I've gotta leave. lub I've got to leave.
Gotta już zawiera „to”.
⚠️What are you looking at? (with a weak "ut" at the end)
✅What are you looking at? (with a strong "at")
Przyimek na końcu zdania zachowuje formę mocną.
⚠️Dear Ms Taylor, I wanna apply for the position.
✅Dear Ms Taylor, I would like to apply for the position.
Potoczne skróty nie pasują do formalnego tekstu. Zob. C2-02.

Pułapki dla Polaków

1. Gubienie niesłyszalnego czasownika posiłkowego. W szybkiej mowie I'm, we're, I've są tak słabe, że prawie ich nie słychać. Kto uczy się z piosenek i filmów, zaczyna je pomijać także w piśmie. Gramatycznie muszą tam być.

❌We gonna be late again.
✅We're gonna be late again.
albo: We're going to be late again.
❌I been to that restaurant twice.
✅I've been to that restaurant twice.

2. Pełne samogłoski i jednakowy akcent. Polski nie redukuje samogłosek, więc łatwo wymawiać każde słowo gramatyczne jego mocną, słownikową formą. Zdanie jest wtedy poprawne, ale brzmi sztucznie i trudno je zrozumieć, bo słuchacz nie wie, które słowa są ważne.

⚠️I was at the station. (with full /wɒz/, /æt/ and /ðiː/)
✅I was at the station. (with weak /wəz/, /ət/ and /ðə/)
Słowa gramatyczne bez akcentu powinny brzmieć krótko, ze schwa.

3. Ubezdźwięcznianie na końcu słowa. Po polsku końcowe „z”, „w”, „d” brzmią jak „s”, „f”, „t”. Przeniesione do angielskiego, zmieniają słabe formy: /wəs/ zamiast /wəz/, /əf/ zamiast /əv/, /hæf/ zamiast /hæv/. Trzymaj głos do końca spółgłoski.

⚠️He was angry. (with /wəs/)
✅He was angry. (with /wəz/, linked to "angry")
Końcowe /z/ łączy się z samogłoską następnego słowa: /wəˈzæŋɡri/.

4. Skróty z piosenek w mailu. Gonna, wanna, gotta są bardzo częste w muzyce i filmach, więc łatwo przenieść je do maila do wykładowcy albo do pracy. Tam brzmią nieodpowiednio.

⚠️Hello, I wanna ask about my exam results.
✅Dear Dr Evans, I would like to ask about my exam results.
W korespondencji formalnej tylko pełne formy.

Nie myl

gonna (przyszłość) i going to (ruch) — skraca się tylko forma przyszła.

I'm gonna be late.
Spóźnię się.
przyszłość
I'm going to Paris next week.
W przyszłym tygodniu jadę do Paryża.
ruch do miejsca: bez skrótu

forma słaba i forma mocna — to samo słowo ma dwie wymowy; decyduje pozycja i akcent. Czasowniki posiłkowe i przyimki mają formę mocną na końcu zdania i w krótkich odpowiedziach: Yes, I can nigdy nie kończy się słabym /kn/. Zaimki w funkcji dopełnienia zostają słabe: I asked him.

Where are you going?
Dokąd idziesz?
are słabe: /ə/
I don't know where they are.
Nie wiem, gdzie oni są.
are na końcu: mocne /ɑː/

's = is i 's = has — forma ściągnięta brzmi tak samo; o znaczeniu decyduje następne słowo (A1-14, A2-16).

She's tired.
Jest zmęczona.
she is + przymiotnik
She's got two brothers.
Ma dwóch braci.
she has got
He's finished his homework.
Skończył już pracę domową.
he has + imiesłów bierny (present perfect)

Pisownia i wymowa

  • Schwa /ə/ to krótki, luźny dźwięk ze środka ust: wargi i język całkowicie rozluźnione, usta lekko otwarte. Nie jest to ani polskie „a”, ani „e”, ani „y” — to coś krótszego i bardziej niewyraźnego niż każda z nich. Większość słabych form ją zawiera: about /əˈbaʊt/, banana /bəˈnɑːnə/ (UK), /bəˈnænə/ (US).
  • Formy mocne i słabe: can /kæn/ → /kən/; was /wɒz/ (UK), /wʌz/ (US) → /wəz/; were /wɜː/ (UK), /wɜːr/ (US) → /wə/ (UK), /wər/ (US); have /hæv/ → /həv/, /əv/; do /duː/ → /də/; to /tuː/ → /tə/; of /ɒv/ (UK), /ʌv/ (US) → /əv/, /ə/; for /fɔː/ (UK), /fɔːr/ (US) → /fə/ (UK), /fər/ (US); and /ænd/ → /ən/, /n/; at /æt/ → /ət/; from /frɒm/ (UK), /frʌm/ (US) → /frəm/; a /eɪ/ → /ə/; an /æn/ → /ən/; the /ðiː/ → /ðə/, ale /ði/ przed samogłoską (the apple); to przed samogłoską to /tu/ (to eat).
  • /w/ w was, were, would, want to nie polskie „w” (/v/): zaokrąglij usta jak do „u” i od razu przejdź do następnej samogłoski, bez kontaktu zębów z wargą. /ð/ w the to język lekko między zębami, z głosem — nie „d” ani „z”.
  • Formy ściągnięte: it'll /ˈɪtl/; I'd've /ˈaɪdəv/; wouldn't've /ˈwʊdntəv/.
  • Zmienione dźwięki: did you /ˈdɪdʒə/; would you /ˈwʊdʒə/; want to /ˈwɒnə/ (UK), /ˈwɑːnə/ (US); got to /ˈɡɒtə/ (UK), /ˈɡɑːtə/ (US).
  • Can't nie ma formy słabej: /kɑːnt/ (UK), /kænt/ (US). W szybkiej amerykańskiej mowie końcowe t bywa bardzo ciche, więc główną wskazówką jest długa, akcentowana samogłoska: słabe /kn/ = can, mocne /kænt/ = can't.
  • Apostrofy w podwójnych formach ściągniętych: po jednym za każdą brakującą część — I'd've, wouldn't've.

Złota zasada

Słowa treściowe to słupki, słowa gramatyczne to lina, która ugina się między nimi. Nasłuchuj słabych, szybkich dźwięków — /ə/, /əv/, /tə/, gonna — i używaj formy mocnej, kiedy słowo jest akcentowane: w krótkich odpowiedziach, przy kontraście, a w przypadku czasowników posiłkowych i przyimków — na końcu zdania. Nie wymawiaj każdej samogłoski pełno, jak po polsku. Skrótów używaj swobodnie w mowie, ale pisz je tylko w bardzo nieformalnych wiadomościach.

Ćwiczenia

A. Forma

Podaj pełną formę albo formę ściągniętą.

  1. Jaka jest pełna forma "I'd've"?
  2. Jaka jest pełna forma "dunno"?
  3. Napisz pełną formę: Do you wanna come?
  4. Napisz pełną formę: I've gotta go.
  5. Napisz formę ściągniętą: should have
  6. Napisz pełną formę: It'll be cold tomorrow.

B. Znaczenie

Na stronie najpierw odsłuchaj każde zdanie.

  1. Forma słaba czy mocna? "can" w "Yes, I can." …
  2. Forma słaba czy mocna? "him" w "I asked him." …
  3. Słyszysz krótkie, słabe /kn/: "I kn come on Friday." Które to słowo? …
  4. Co znaczy 's w "She's got two brothers."? …
  5. Które słowo ma główny akcent w neutralnym zdaniu: "I bought a new laptop." …
  6. Które słowa są akcentowane dla kontrastu? "I said Tuesday, not Thursday." …

C. Znajdź błąd

Popraw błąd. Jeśli zdanie jest poprawne, napisz correct.

  1. She's gonna to call you later.
  2. We're gonna the beach tomorrow.
  3. He wanna play football.
  4. I'm gonna miss you.

D. W kontekście

Napisz pełną formę każdego wytłuszczonego skrótu.

A phone call
Leo: Hey, what are you 17gonna do tonight?
Ana: 18Dunno . I'm 19kinda tired. Why?
Leo: Do you 20wanna see a film? It starts at eight.
Ana: OK, but I've 21gotta finish some work first. 22Lemme call you back.
Leo: Sure. I 23hafta cook dinner anyway.

E. Twoja kolej

Mów na głos i pisz po angielsku.

  1. Powiedz i napisz zdanie o swoich planach z "going to". Potem zapisz, jak brzmi w swobodnej mowie.
  2. Napisz krótką odpowiedź na pytanie "Can you cook?" i podaj, której formy "can" używasz.
  3. Napisz zdanie, które prostuje błędną informację, wypowiedz je na głos i zapisz, które słowa akcentujesz.

F. Powtórka mieszana

Powtórz materiał z poprzednich lekcji.

  1. A1-17 Can i can't po angielsku: umiejętności, pozwolenie i prośby
    Uzupełnij: " you drive?" "Yes, I can."
  2. A2-03 Be going to: plany i przewidywania po angielsku
    Look at those clouds! It (rain).
  3. A2-20 Must czy have to? Mustn't i don't have to — nie wolno a nie musisz
    Wybierz poprawną odpowiedź: You … bring food — there's plenty here.
Aplikacja AndroidUcz się w drodze Google Play