Weak Forms at Connected Speech sa Ingles: Schwa, Gonna, Wanna at Natural na Pagbigkas
Weak Forms and Connected Speech
Sa pahinang ito
Layunin
Pagkatapos ng araling ito, kaya mo nang marinig at bigkasin ang maiikli at mahihinang tunog ng mga salitang pang-gramatika (can, was, to, of, and), maintindihan ang mga contraction pati ang dobleng contraction (I'd've), makilala ang mga impormal na pinaikling anyo tulad ng gonna at dunno, sundan ang mga salitang nagdudugtong sa mabilis na pagsasalita, at ilagay ang diin sa tamang lugar.
Ang Pangunahing Ideya
May malakas na ritmo ang Ingles. May diin ang mahahalagang salita — pangngalan, pangunahing pandiwa, pang-uri, pang-abay: mas malakas, mas mahaba at mas malinaw ang mga ito. Karaniwang walang diin ang mga salitang pang-gramatika — auxiliary, pantukoy, preposition, panghalip — kaya nagiging maikli at mahina ang mga ito.
Isipin ang pangungusap na parang hanay ng matataas na poste na may lubid sa pagitan nila. Ang mga poste ang content words. Ang lubid ang gramatika. Sa mabilis na pagsasalita, lumalaylay ang lubid at halos sumayad sa lupa: parang "wotcha wanna do?" ang tunog ng What do you want to do? Naroon pa rin ang gramatika; ilang mabilis at mahinang tunog na lang ang naririnig mo.
Ito ang dahilan kung bakit hindi maintindihan ng maraming nag-aaral ang mga pelikula o usapan kahit alam nila ang gramatika. Hinihintay nila ang tunog ng was, to at have na nasa diksiyonaryo, pero halos hindi ito binibigkas nang ganoon sa normal na pagsasalita. Iisang patinig ang karaniwang nasa mga mahihinang tunog na ito: isang maikli at maluwag na "uh". Schwa ang tawag dito, at ito ang pinakakaraniwang tunog sa Ingles.
Filipino at Ingles
Halos pantay ang haba ng bawat pantig sa Filipino, at buo at malinaw nating binibigkas ang bawat patinig: a, e, i, o, u. Walang schwa sa karaniwang Filipino. Kaya kapag nagsasalita tayo ng Ingles, madalas nating bigkasin nang buo ang bawat can, to at of — malinaw, pero hindi natural ang ritmo, at mahirap pakinggan ang mabilis na Ingles. Pero pamilyar na sa atin ang ideya ng pinaikling anyo sa impormal na usapan: 'di ba, 'yan, 'wag, ewan, teka. Ganito rin ang gonna, dunno at lemme sa Ingles: normal sa usapan, hindi sa pormal na sulat.
| Filipino | Ingles | Pansinin |
|---|---|---|
| 'Wag kang mag-alala. (= huwag) | It'll be fine — don't worry. | pinaikling anyo sa usapan: pareho ang ideya |
| "Nasaan si Mia?" "Ewan." | "Where's Mia?" "Dunno." | impormal, hindi para sa pormal na sulat |
| Teka, patingin. | Lemme see that. | impormal |
| Kaya kong lumangoy. (buo ang bawat patinig) | I can swim. ("kn") | walang diin → schwa |
| Isang tasa ng tsaa. | a cup of tea ("cuppa tea") | of → "uh" |
| Hindi mo kasalanan — kasalanan ko. | It's not your fault — it's mine. | sa Ingles, diin ng boses ang nagpapakita ng paghahambing |
Anyo
Weak forms ng mga salitang pang-gramatika (nasa Baybay at Bigkas ang IPA)
| Salita | Tunog ng strong form | Tunog ng weak form | Halimbawa |
|---|---|---|---|
| can | "kan" | "kn" | I can swim. |
| was | "woz" (UK), "wuz" (US) | "wz", napakaikli | She was late. |
| were | "wur" | "wuh" (UK), "wer" (US) | They were tired. |
| have | "hav" | "uv" | Where have you been? |
| do | "doo" | "duh" | What do you think? |
| to | "too" | "tuh" | I want to go. |
| of | "ov" (UK), "uv" (US) | "uv" o "uh" | a cup of tea |
| for | "for" | "fuh" (UK), "fer" (US) | It's for you. |
| and | "and" | "un" o "n" | fish and chips |
| a / an | "ay" / "an" | "uh" / "un" | a cup, an apple |
| the | "thee" | "thuh"; bago ang tunog-patinig, maikling "thi" | the cup, the apple |
| at / from | "at" / "from" | schwa + t (/ət/) / fr + schwa + m (/frəm/) | at home, from London |
Paalala sa pagbasa ng talahanayan: sa mga respelling na "uh", "uv", "tuh", "duh", "fuh", "un" at "kn", ang "u" (o ang kawalan ng patinig) ay ang schwa /ə/ — maikli at maluwag, nakapahinga ang bibig at hindi bilog ang labi. Hindi ito ang "u" ng Filipino sa ulo o tubig. Hindi rin "u" ng Filipino ang patinig ng strong form na "wuz" at "wur" (/wʌz/, /wɜː/): tingnan ang IPA sa Baybay at Bigkas. Ang strong can naman ay /kæn/: mas bukas ang bibig kaysa sa "e", pero hindi ang buong "a" ng Filipino.
Bago ang tunog-patinig, parang maikling "thi" ang the (the apple) at parang maikling "tu" ang to (to eat), hindi "thuh" at "tuh". (Paalala: ang "th" dito ay tunog na /ð/ — hindi "d".)
Mga contraction, pati ang dobleng contraction
| Buong anyo | Contraction | Isinusulat ba? |
|---|---|---|
| it will | it'll | oo (impormal) |
| there will | there'll | oo (impormal) |
| should have / could have / would have | should've / could've / would've | oo (impormal) |
| I would have | I'd've | bihira; pangunahing sa pagsasalita |
| would not have | wouldn't've | bihira; pangunahing sa pagsasalita |
Mga impormal na pinaikling anyo
| Buong anyo | Pinaikli | Puwede bang isulat? |
|---|---|---|
| going to (future) | gonna | sa napakaimpormal na mensahe, lyrics ng kanta, diyalogo lang |
| want to | wanna | tulad ng nasa itaas |
| (have) got to | gotta | tulad ng nasa itaas |
| have to | hafta | bihirang isulat |
| let me | lemme | sa impormal na mensahe lang |
| I don't know | dunno | sa impormal na mensahe lang |
| kind of | kinda | sa impormal na mensahe lang |
| should have / could have | shoulda / coulda | sa impormal na mensahe lang |
Gamit
1Weak Forms ng mga Salitang Pang-gramatika
Sa normal na pagsasalita, weak form ang gamit ng mga auxiliary, pantukoy, preposition at panghalip, kadalasan may schwa. Strong form ang gamit ng salitang pang-gramatika kapag may diin ito: sa maikling sagot, para sa paghahambing (A1-17), at — para sa auxiliary at preposition — sa dulo ng pangungusap (Yes, I can. Where are you from?). Karaniwang nananatiling mahina ang mga object pronoun (him, her, them, us) at ang mga pantukoy, kahit nasa dulo: I asked him.
2Mga Contraction, Pati ang Dobleng Contraction
Ang mga contraction ang normal na anyo sa pagsasalita ng mga auxiliary at ng not. Napakakaraniwan sa pagsasalita ng mga dobleng contraction tulad ng I'd've at wouldn't've, lalo na sa third conditional (B1-07) at sa should have / could have (B1-09), pero karaniwang isinusulat nang buo ang mga ito. Mamaya mo pa matututuhan ang gramatikang iyon; dito, matutong kilalanin ang mga tunog.
3Mga Impormal na Pinaikling Anyo: Gonna, Wanna, Gotta at Iba Pa
Ito ang normal at relaks na anyo sa pagsasalita ng ilang karaniwang parirala. Ayos silang sabihin sa usapan; sa pagsusulat, gamitin lang sila sa napakaimpormal na mensahe, lyrics ng kanta o diyalogo. Pinapalitan lang ng gonna ang going to + pandiwa (future), hindi kailanman ang going to + lugar. Karaniwang want to ang wanna; sa napakakaswal na usapan, puwede rin itong want a (I wanna coffee). Abanteng paalala: kapag magkaibang bahagi ng pangungusap ang want at to, hindi ginagamit ang wanna — hindi nagiging wanna ang Who do you want to win? (= gusto mong manalo ang taong iyon) (B1-18).
4Linking, Nawawalang Tunog at Nagbabagong Tunog
Sa mabilis na pagsasalita, nagdudugtong ang mga salita. Linking: dumudugtong ang huling katinig sa kasunod na patinig (parang "a-napple" ang an apple). Nawawalang tunog: madalas nawawala ang t o d sa pagitan ng mga katinig (parang "neks week" ang next week). Nagbabagong tunog: madalas nagiging "j" o "ch" ang d o t + you (parang "didja" ang did you). Madalas naitatago ng mga prosesong ito ang mga salitang pang-gramatika.
5Diin sa Pangungusap: Content Words, Grammar Words at Paghahambing
Sa neutral na pangungusap, may diin ang content words at wala ang grammar words; karaniwang nasa huling content word ang pinakamalakas na diin. Kapag inilipat ang pangunahing diin sa ibang salita — kahit sa grammar word — nagkakaroon ng paghahambing o pagbibigay-diin.
Karaniwang Mali
Mga Bitag para sa mga Pilipino
1. Buo ang bawat patinig: laging "kan". Dahil buo nating binibigkas ang bawat patinig, madalas strong "kan" ang can kahit sa neutral na pangungusap. Ang problema: sa mga nakikinig, ang malakas at mahabang "kan" ay parang can't — lalo na sa US, kung saan halos hindi marinig ang t sa dulo ng can't. Kaya puwedeng baligtad ang maintindihan nila.
2. The na "da". Walang /ð/ sa Filipino, kaya madalas nagiging "d" ang th sa the, at "da" o "duh" pa bago ang patinig. Bago ang tunog-patinig, maikling "thi" ang the; at /ð/ ang unang tunog: ilabas nang kaunti ang dulo ng dila sa pagitan ng mga ngipin at paugungin.
3. Nawawalang -ed. Mahirap sa atin ang magkakasunod na katinig sa dulo ng salita, kaya madalas nawawala ang -ed sa asked, worked, stopped — lalo na kapag katinig ang simula ng kasunod na salita. Dahil hindi rin natin minamarkahan ang tense sa pandiwa sa Filipino, nadadala pa ito sa pagsusulat. Sa connected speech, mahina at maikli ang -ed, pero naroon pa rin ito.
4. Pinaikling anyo sa pormal na mensahe. Sanay tayong mag-text nang kaswal, kaya minsan napapasok ang wanna, gonna at gotta sa mensahe sa HR, sa guro o sa kliyente. Ayos sila sa kaibigan, pero hindi sa pormal na mensahe.
Huwag Ipagkamali
gonna (future) at going to (paggalaw) — Ang future form lang ang napapaikli.
weak form at strong form — Dalawa ang bigkas ng iisang salita; posisyon at diin ang nagpapasya. Strong form ang gamit ng auxiliary at preposition sa dulo ng pangungusap at sa maikling sagot: hindi kailanman nagtatapos sa weak na "kn" ang Yes, I can. Nananatiling mahina ang object pronoun: I asked him.
's = is at 's = has — Pareho ang tunog ng contraction; ang kasunod na salita ang nagsasabi kung alin (A1-14, A2-16).
Baybay at Bigkas
- Ang schwa /ə/ ay maikli at maluwag na "uh": nakapahinga ang bibig, hindi bilog ang labi, nasa gitna ang dila. Ito ang pinakakaraniwang tunog sa Ingles, at nasa karamihan ng weak forms: about /əˈbaʊt/, banana /bəˈnɑːnə/ (UK), /bəˈnænə/ (US). Hindi ito ang buong "a" ng Filipino: huwag sabihing "a-bawt" o "ba-na-na" na pantay ang lahat.
- Strong at weak forms: can /kæn/ → /kən/; was /wɒz/ (UK), /wʌz/ (US) → /wəz/; were /wɜː/ (UK), /wɜːr/ (US) → /wə/ (UK), /wər/ (US); have /hæv/ → /həv/, /əv/; do /duː/ → /də/; to /tuː/ → /tə/; of /ɒv/ (UK), /ʌv/ (US) → /əv/, /ə/; for /fɔː/ (UK), /fɔːr/ (US) → /fə/ (UK), /fər/ (US); and /ænd/ → /ən/, /n/; at /æt/ → /ət/; from /frɒm/ (UK), /frʌm/ (US) → /frəm/; a /eɪ/ → /ə/; an /æn/ → /ən/; the /ðiː/ → /ðə/, pero /ði/ bago ang tunog-patinig (the apple); /tu/ ang to bago ang tunog-patinig (to eat).
- Ang /v/ sa of at have: ilapat ang mga ngipin sa itaas sa ibabang labi at paugungin — hindi "b" o "p".
- Contractions: it'll /ˈɪtl/ ("it-l"); I'd've /ˈaɪdəv/ ("eyed-uv"); wouldn't've /ˈwʊdntəv/ ("wood-n-tuv").
- Nagbabagong tunog: did you /ˈdɪdʒə/ ("didja"); would you /ˈwʊdʒə/ ("wouldja"); want to /ˈwɒnə/ (UK), /ˈwɑːnə/ (US) ("wanna"); got to /ˈɡɒtə/ (UK), /ˈɡɑːtə/ (US) ("gotta").
- Walang weak form ang can't: /kɑːnt/ (UK), /kænt/ (US). Sa mabilis na pagsasalita sa US, puwedeng napakahina ng t sa dulo, kaya ang mahaba at may diing patinig ang pangunahing palatandaan: weak na "kn" = can, strong na "kant" = can't.
- Apostrophe sa dobleng contraction: isa para sa bawat nawawalang bahagi — I'd've, wouldn't've.
Gintong Tuntunin
Ang content words ang mga poste; ang grammar words ang lubid na lumalaylay sa pagitan nila. Pakinggan ang mahihina at mabibilis na tunog — "uh", "uv", "tuh", gonna — at gamitin ang strong form kapag may diin ang salita: sa maikling sagot, para sa paghahambing, at para sa auxiliary at preposition sa dulo ng pangungusap. Malayang sabihin ang mga pinaikling anyo, pero isulat lang sila sa napakaimpormal na mensahe. At huwag bigkasin nang buo ang bawat patinig: hayaang humina ang lubid.
Mga Pagsasanay
A. Anyo
Isulat ang buong anyo o ang contraction ayon sa tanong.
-
Ano ang buong anyo ng "I'd've"?
-
Ano ang buong anyo ng "dunno"?
-
Isulat ang buong anyo: Do you wanna come?
-
Isulat ang buong anyo: I've gotta go.
-
Isulat ang contraction: should have
-
Isulat ang buong anyo: It'll be cold tomorrow.
B. Kahulugan
Sa website, pakinggan muna ang bawat pangungusap.
-
Weak o strong? Ang "can" sa "Yes, I can." …
-
Weak o strong? Ang "him" sa "I asked him." …nananatiling mahina sa dulo ang object pronoun
-
May narinig kang maikli at mahinang "kn": "I kn come on Friday." Aling salita ito? …mahaba at may diin ang can't
-
Ano ang ibig sabihin ng 's sa "She's got two brothers."? …
-
Aling salita ang may pangunahing diin sa neutral na pangungusap: "I bought a new laptop." …
-
Aling mga salita ang may diin para sa paghahambing? "I said Tuesday, not Thursday." …
C. Hanapin ang Mali
Itama ang mali. Kung tama na ang pangungusap, isulat ang correct.
-
She's gonna to call you later.
-
We're gonna the beach tomorrow.
-
He wanna play football.
-
I'm gonna miss you.
D. Sa Konteksto
Isulat ang buong anyo ng bawat pinaikling anyong naka-bold.
Leo: Hey, what are you 17gonna do tonight?
Ana: 18Dunno . I'm 19kinda tired. Why?
Leo: Do you 20wanna see a film? It starts at eight.
Ana: OK, but I've 21gotta finish some work first. 22Lemme call you back.
Leo: Sure. I 23hafta cook dinner anyway.
E. Ikaw Naman
Sabihin at isulat sa Ingles.
-
Sabihin at isulat ang isang pangungusap tungkol sa mga plano mo gamit ang "going to". Pagkatapos, isulat kung ano ang tunog nito sa relaks na pagsasalita.
-
Sumulat ng maikling sagot sa "Can you cook?" at sabihin kung aling anyo ng "can" ang ginamit mo.
-
Sumulat ng pangungusap na nagtatama ng maling impormasyon, sabihin ito nang malakas, at isulat kung aling mga salita ang may diin.
F. Halo-halong Balik-aral
Balikan ang mga naunang aralin.
-
A1-17 Can at Can't sa Ingles: Kakayahan, Pahintulot at Pakiusap Kumpletuhin: " you drive?" "Yes, I can."
-
A2-03 Be Going To sa Ingles: Mga Plano at Hula, Madaling Paliwanag Look at those clouds! It (rain).
-
A2-20 Must, Have To, Mustn't, Don't Have To: Kailangan, Bawal at Hindi Kailangan sa Ingles Piliin ang tamang sagot: You … bring food — there's plenty here.
Mga sagot
A. Anyo
- I would have
- I don't know
- Do you want to come?
- I've got to go.
- should've
- It will be cold tomorrow.
B. Kahulugan
- strong
- weak
- can
- has
- laptop
- Tuesday and Thursday
C. Hanapin ang Mali
- She's gonna call you later. / She's going to call you later.
- We're going to the beach tomorrow.
- He wants to play football.
- ✓ I'm gonna miss you.
D. Sa Konteksto
- going to
- I don't know
- kind of
- want to
- got to
- Let me
- have to
E. Ikaw Naman
- I'm going to visit my grandmother on Sunday. Relaxed speech: I'm gonna visit my grandmother on Sunday.
- Yes, I can. — strong "can", because it is stressed at the end of a short answer.
- My birthday is in June, not July. — stress on "June" and "July".
F. Halo-halong Balik-aral
- Can
- 's going to rain / is going to rain
- don't have to
