Must czy have to? Mustn't i don't have to — nie wolno a nie musisz
Must, Have To, Mustn't, Don't Have To
Na tej stronie
Cel lekcji
Po tej lekcji powiesz, jakie są zasady i obowiązki, czego nie wolno robić i czego nie trzeba robić — za pomocą must, have to, mustn't, can't i don't have to — w teraźniejszości, przeszłości i przyszłości.
Główna idea
Must i have to mówią to samo: „to jest konieczne”. Różnica często polega na tym, skąd pochodzi presja. Przy must zwykle od mówiącego: I must call my mum — ja uważam, że to ważne. Przy have to z zewnątrz: od szefa, z przepisów, z rozkładu jazdy. I have to wear a uniform — tak wymaga moja praca.
Przeczenia są za to zupełnie różne i to najważniejsza część tej lekcji. Wyobraź sobie dwie rzeczy. Mustn't to czerwona lina w muzeum: nie przechodź za nią — nie wolno. Don't have to to karta dań: możesz wybrać. You mustn't park here (tu nie wolno parkować). You don't have to pay (nie trzeba płacić — ale jeśli chcesz, możesz).
I jeszcze jedno: must to czasownik modalny, tak jak can. Nigdy się nie zmienia i nie ma formy przeszłej. Have to to zwykły czasownik, więc wchodzi w każdy czas: had to, will have to.
Polski a angielski
Po polsku „musieć” ma wszystkie czasy (muszę, musiałam, będę musiał), a angielskie must ma tylko jedną formę. Dlatego „musiałem” to had to, a „będę musiała” — will have to. Najważniejsza różnica dotyczy jednak przeczeń. Polskie „nie musisz” to don't have to, a nie mustn't. Mustn't znaczy „nie wolno”. Polskie „nie można” działa tak samo jak angielskie can't w znaczeniu zakazu.
| Polski | Znaczenie | Angielski |
|---|---|---|
| Muszę zadzwonić do babci. | mój własny obowiązek | I must call my grandmother. |
| W pracy muszę nosić garnitur. | obowiązek z zewnątrz | I have to wear a suit at work. |
| Nie wolno dotykać tego kabla. | zakaz | You mustn't touch that wire. |
| Tu nie można parkować. | zakaz (w mowie) | You can't park here. |
| Nie musisz płacić. | brak obowiązku | You don't have to pay. |
| Wczoraj musiałam zostać dłużej w pracy. | obowiązek w przeszłości | I had to work late yesterday. |
| Będziesz musiał wziąć taksówkę. | obowiązek w przyszłości | You'll have to take a taxi. |
| Trzeba pokazać bilet kierowcy. | przepis (bezosobowo) | Passengers must show their tickets. |
Zwróć uwagę na wiersze 3 i 5: angielskie mustn't wygląda jak „nie musieć”, ale znaczy coś zupełnie innego. I na ostatni wiersz: polskie „trzeba” nie ma podmiotu, a angielskie zdanie zawsze go potrzebuje (you, passengers, we).
Budowa
Must — czasownik modalny: jedna forma dla wszystkich osób, a po nim forma podstawowa czasownika.
| Forma | Przykład |
|---|---|
| Zdanie twierdzące | I / you / she / we / they must go. |
| Przeczenie | I / you / she / we / they mustn't (must not) go. |
| Pytanie (rzadkie, dość formalne) | Must I go? |
Have to — zwykły czasownik: zmienia się z podmiotem, a w przeczeniach i pytaniach potrzebuje do / does / did.
| Forma | I / you / we / they | he / she / it |
|---|---|---|
| Zdanie twierdzące | I have to work. | She has to work. |
| Przeczenie | I don't have to work. | She doesn't have to work. |
| Pytanie | Do you have to work? | Does she have to work? |
| Krótkie odpowiedzi | Yes, I do. / No, I don't. | Yes, she does. / No, she doesn't. |
Przeszłość i przyszłość — must nie ma formy przeszłej i nie może stać po will, więc używasz have to.
| Czas | Forma | Przykład |
|---|---|---|
| Przeszłość | had to / didn't have to | We had to wait an hour. |
| Pytanie o przeszłość | Did you have to…? | Did you have to pay? |
| Przyszłość | will have to / won't have to | You'll have to book early. |
Mapa znaczeń
| Wyrażenie | Znaczenie |
|---|---|
| must / have to | To jest konieczne. |
| mustn't / can't | Nie wolno. Nie rób tego! |
| don't have to | Nie trzeba. Możesz wybrać. |
Użycie
1Must — mój własny obowiązek
Używaj must, kiedy ty uważasz, że coś jest konieczne albo ważne. Często też w gorących, osobistych rekomendacjach typu „koniecznie spróbuj”.
2Must — pisane zasady i ogłoszenia
Must bardzo często pojawia się w regulaminach, na tablicach, w formularzach i instrukcjach. Po polsku piszemy tu zwykle „należy”, „trzeba” albo „musi”.
3Have to — obowiązek z zewnątrz
Używaj have to, kiedy obowiązek wynika z przepisu, polecenia przełożonego, prawa albo sytuacji. To zwykły wybór, gdy mówisz o codziennych obowiązkach i ustaleniach. W potocznym brytyjskim angielskim have got to ('ve got to) znaczy to samo: I've got to go.
4Mustn't i can't — zakaz
Mustn't mówi, że czegoś nie wolno albo że to bardzo zły pomysł. W codziennej mowie przy zasadach bardzo często słychać can't — jak polskie „nie można”. Mustn't jest typowe głównie dla brytyjskiego angielskiego; w amerykańskim normalnie mówi się can't albo don't.
5Don't have to — brak obowiązku
Don't / doesn't have to mówi, że coś nie jest konieczne. Możesz to zrobić, ale nie musisz. To jest polskie „nie musisz”, „nie trzeba”.
6Had to i will have to — przeszłość i przyszłość
Must nie ma formy przeszłej. Obowiązek w przeszłości („musiałem, musiałam”) to had to. Obowiązek w przyszłości („będę musiał, będę musiała”) to will have to. (Must może mówić o najbliższej przyszłości i twoich własnych planach — I must call her tomorrow — ale nigdy nie stoi po will.)
Częste błędy
Pułapki dla Polaków
1. „Nie musisz” → mustn't. To najczęstsza i najgroźniejsza pułapka. Mustn't wygląda jak dosłowne „nie musisz”, ale znaczy „nie wolno ci”. Polskie „nie musisz, nie trzeba” to don't have to.
2. „Musiałem” → must. Po polsku „musieć” ma czas przeszły, więc kusi, żeby użyć must także o przeszłości. Po angielsku przeszłość to zawsze had to.
3. „Będę musiał” → will must. Polskie „będę musiał” to „będę” + „musieć”, więc wiele osób mówi will must. Po will może stać tylko have to.
4. „Trzeba…” bez podmiotu. Po polsku „Trzeba mieć bilet” albo „Tu trzeba nosić kask” nie ma podmiotu. Po angielsku zdanie musi go mieć: you, we, people, passengers.
Nie myl
mustn't i don't have to — Mustn't to czerwona lina: nie rób tego (nie wolno). Don't have to to karta dań: wybierasz (nie musisz).
must i have to (w zdaniach twierdzących) — Często pasuje jedno i drugie. Must brzmi bardziej osobiście; have to wskazuje na przepis albo sytuację z zewnątrz. W amerykańskim angielskim w mowie dużo częściej słychać have to.
can't (nie wolno) i can't (nie umiem) — Forma jest ta sama, a znaczenie wynika z kontekstu. Tak samo jak polskie „nie mogę / nie można”. Umiejętności: zob. A1-17.
must jako zasada i must jako wniosek — She must be tired to nie zasada. Znaczy „na pewno jest zmęczona” — jak polskie „musi być zmęczona”. Tego użycia nauczysz się w B1-16. Need to i needn't są w B2-07.
Pisownia i wymowa
- mustn't /ˈmʌsnt/: pierwsze t jest nieme. Wymawiasz /mʌs/ + /nt/, bez /t/ w środku i bez samogłoski między /s/ a /n/.
- Samogłoska /ʌ/ w must przypomina krótkie polskie „a”, ale usta są mniej otwarte, a język leży luźno pośrodku jamy ustnej.
- W zdaniu must często ma formę słabą: /məst/ albo /məs/. W I must go samogłoskę ledwo słychać. Polski nie redukuje samogłosek, więc słuchaj, jak to brzmi u rodzimych użytkowników.
- have to /ˈhæftə/, has to /ˈhæstə/, had to /ˈhætə/: przed /t/ dźwięczne /v/, /z/, /d/ tracą dźwięczność. To ci się przyda, bo po polsku też się tak dzieje. Pisz jednak zawsze pełną formę have to, nigdy hafta.
- /æ/ w have to dźwięk między polskim „a” i „e”: szeroko otwórz usta i rozciągnij je trochę na boki.
- h w have, has, had to lekki wydech, a nie polskie „h” z tarciem w gardle.
- W have to nie skracaj have: mów I have to go (albo potocznie I've got to go).
Złota zasada
Mustn't = nie wolno, nie rób tego. Don't have to = nie trzeba, możesz wybrać. Must nie ma formy przeszłej: „musiałem” to had to, a „będę musiał” to will have to. I pamiętaj: polskie „nie musisz” to nigdy mustn't.
Ćwiczenia
A. Forma
Uzupełnij zdania albo przekształć je zgodnie z poleceniem.
-
My sister (have to) work every Saturday.
-
Yesterday we (have to) walk home. The buses weren't running.
-
you have to wear a uniform at your school?
-
Zamień na przeczenie: He has to pay.
-
Zamień na przyszłość: I have to take a taxi. (tomorrow)
-
Ułóż pytanie o przeszłość: you / have to / wait / long?
B. Znaczenie
Wybierz odpowiedź, która pasuje do sytuacji.
-
Wybierz poprawną odpowiedź: You … cross the road when the light is red.
-
Wybierz poprawną odpowiedź: It's Sunday, so I … get up early.
-
Wybierz poprawną odpowiedź: Entry is free. You … pay.
-
Wybierz poprawną odpowiedź: It's a secret. You … tell anyone!
-
W muzeum. Wybierz poprawną odpowiedź: "Sorry, you … take photos here."
C. Znajdź błąd
Popraw błąd. Jeśli zdanie jest poprawne, napisz correct.
-
She must to finish the report today.
-
I musted call the bank yesterday.
-
He don't have to pay.
-
We'll have to leave early tomorrow.
D. W kontekście
Użyj must, mustn't, can't albo odpowiedniej formy have to.
Nina: So, what are the rules here?
Sam: Well, you 16 wear a suit. Jeans are fine. But you 17 wear your ID card all the time. That's the company rule.
Nina: OK. And can I use my phone at my desk?
Sam: Yes, but you 18 take photos in the lab. It's not allowed.
Nina: Do I 19 work at weekends?
Sam: No. Last year we 20 work on Saturdays, but not now.
E. Twoja kolej
Napisz po angielsku o swoich obowiązkach i zasadach.
-
Napisz dwie rzeczy, które musisz zrobić w tym tygodniu, i jedną, której nie musisz robić.
-
Napisz dwie zasady obowiązujące w twoim domu, szkole albo pracy. Użyj mustn't albo can't.
F. Powtórka mieszana
Powtórz materiał z poprzednich lekcji.
-
A1-17 Can i can't po angielsku: umiejętności, pozwolenie i prośby Sorry, I (not / can) come tonight. I'm working.
-
A2-19 Present perfect czy past simple? Różnica wyjaśniona prosto I (work) late three times this week.
-
A2-04 Will i won't: decyzje, obietnice i przewidywania po angielsku It's late. I think I (take) a taxi.
Odpowiedzi
A. Forma
- has to
- had to
- Do
- He doesn't have to pay. / He does not have to pay.
- I'll have to take a taxi tomorrow. / I will have to take a taxi tomorrow.
- Did you have to wait long?
B. Znaczenie
- mustn't
- don't have to
- don't have to
- mustn't
- can't
C. Znajdź błąd
- She must finish the report today.
- I had to call the bank yesterday.
- He doesn't have to pay. / He does not have to pay.
- ✓ We'll have to leave early tomorrow.
D. W kontekście
- don't have to / do not have to
- have to / must
- mustn't / must not / can't / cannot
- have to
- had to
E. Twoja kolej
- I have to finish a report. I have to go to the dentist. I don't have to work on Friday.
- You mustn't feed the cat at the table. You can't eat in the bedrooms.
F. Powtórka mieszana
- can't / cannot
- 've worked / have worked
- 'll take / will take / 'm going to take / am going to take
