Weak forms आणि connected speech: इंग्रजी बोलण्यातले कमकुवत उच्चार – schwa, gonna, wanna, I'd've मराठीत
Weak Forms and Connected Speech
या पानावर
उद्दिष्ट
हा धडा झाल्यावर तुम्ही व्याकरणाच्या शब्दांचे (can, was, to, of, and) छोटे, कमकुवत उच्चार ऐकून ओळखू शकाल आणि स्वतः म्हणू शकाल. लघुरूपं, अगदी दुहेरी लघुरूपंसुद्धा (I'd've), समजू शकाल, gonna आणि dunno सारखी अनौपचारिक रूपं ओळखू शकाल, भरभर बोलण्यात एकमेकांत मिसळणारे शब्द समजू शकाल, आणि वाक्यात जोर योग्य शब्दावर देऊ शकाल.
मुख्य कल्पना
इंग्रजीला ठाम लय आहे. अर्थ सांगणारे शब्द – नामं, मुख्य क्रियापदं, विशेषणं, क्रियाविशेषणं – जोर देऊन म्हणतात: मोठ्याने, थोडे लांब आणि स्पष्ट. व्याकरणाचे शब्द – सहायक क्रियापदं, आर्टिकल, preposition (उदा. in, on, at), सर्वनामं – सहसा जोराशिवाय येतात, म्हणून ते छोटे आणि कमकुवत होतात.
वाक्याची कल्पना करा: उंच खांबांची एक रांग आणि त्यांच्यामध्ये बांधलेला दोर. खांब म्हणजे अर्थ सांगणारे शब्द. दोर म्हणजे व्याकरण. भरभर बोलताना दोर सैल होतो आणि जवळजवळ जमिनीला टेकतो: What do you want to do? हे साधारण /ˈwɒtʃə ˈwɒnə ˈduː/ असं ऐकू येतं. व्याकरण तिथेच आहे – फक्त ते काही छोट्या, मऊ आवाजांत ऐकू येतं.
म्हणूनच व्याकरण चांगलं येणाऱ्या अनेक विद्यार्थ्यांना इंग्रजी सिनेमे आणि संभाषणं समजत नाहीत. ते was, to, have यांचा डिक्शनरीतला उच्चार ऐकण्याची वाट पाहतात, पण साध्या बोलण्यात तो जवळजवळ कधीच ऐकू येत नाही. बहुतेक कमकुवत रूपांत एकच स्वर असतो: आखूड, सैल /ə/. त्याला schwa म्हणतात, आणि इंग्रजीतला हा सगळ्यात जास्त वापरला जाणारा आवाज आहे.
मराठी आणि इंग्रजी
चांगली बातमी: मराठीतला “अ” (उदा. “घर”, “कमळ” मधला पहिला स्वर) इंग्रजी schwa /ə/ च्या खूप जवळ आहे. म्हणजे आवाज तुमच्याकडे आधीच आहे. अडचण अशी आहे की मराठीत छोटे शब्द कमकुवत होत नाहीत: “आणि”, “पण”, “तो”, “हे” प्रत्येक वाक्यात स्पष्ट, पूर्ण स्वराने म्हणतो. शिवाय “-ला”, “-त”, “-ने” असे प्रत्यय नामालाच जोडलेले असतात (“मुंबईला”, “घरात”), वेगळे शब्द नसतात. इंग्रजीत to, at, of वेगळे शब्द आहेत, आणि त्यांना दोन उच्चार आहेत: डिक्शनरीतलं मजबूत रूप (strong form) आणि वाक्यातलं कमकुवत रूप (weak form). प्रत्येक to, for, and, of पूर्ण म्हटलं तर वाक्य बरोबर राहतं, पण ते सावकाश, तुटक वाटतं.
दुसरा फरक जोराचा आहे. मराठी बोलताना आपण प्रत्येक अक्षराला साधारण सारखाच वेळ देतो. इंग्रजी वाक्यात अर्थ सांगणाऱ्या शब्दांवर जोर येतो आणि व्याकरणाचे शब्द त्यांच्यामध्ये “घसरतात”. विरोध दाखवायला जोर अगदी व्याकरणाच्या शब्दावरही जातो (I did lock the door!). मराठीत हेच काम आपण बहुतेक वेळा “च” किंवा “ना” ने करतो: “मी दाराला कुलूप लावलंच होतं!”
तिसरा फरक लघुरूपांचा. बोलताना मराठीतही शब्द जोडले जातात: “करतो आहे” → “करतोय”, “नाही आहे” → “नाहीये”. इंग्रजीतही तसंच आहे: it will → it'll, going to → gonna. फरक एवढाच की इंग्रजीत यातली बरीच रूपं फक्त बोलण्यात किंवा अगदी अनौपचारिक मेसेजमध्ये चालतात.
| मराठी | इंग्रजी | काय वेगळं आहे? |
|---|---|---|
| वडा आणि पाव | fish and chips /ən/ | “आणि” स्पष्ट राहतं; and कमकुवत |
| एक कप चहा | a cup of tea /əv/, /ə/ | मराठीत of सारखा शब्दच नाही; इंग्रजीत तो कमकुवत |
| मला पोहता येतं. | I can swim. /kən/ | वाक्याच्या आत can कमकुवत |
| हो, येतं. | Yes, I can. /kæn/ | लघु उत्तर: मजबूत रूप |
| तू ते पाहिलंस का? | Did you see that? /ˈdɪdʒə/ | भरभर बोलताना शब्द एकमेकांत मिसळतात |
| मी आज रात्री तिला फोन करणार आहे. | I'm gonna call her tonight. | भविष्य: going to → gonna |
| मी सिनेमाला जातो आहे. | I'm going to the cinema. | जागेकडे जाणं: लघुरूप होत नाही |
| मी दाराला कुलूप लावलंच होतं! | I did lock the door! | “च” → जोर दिलेलं did |
| मी करतोय. | I'm doing it. | बोलण्यातलं लघुरूप – इथे दोन्ही भाषा सारख्याच आहेत |
थोडक्यात: मराठीत छोटे शब्दही स्पष्ट म्हणतो, पण इंग्रजीत व्याकरणाचे शब्द सहसा कमकुवत असतात आणि त्यांत /ə/ असतो – आणि हा आवाज मराठी “अ” मध्ये तुमच्याकडे आधीच आहे. अर्थ सांगणारे शब्द ऐका, व्याकरणाचे शब्द “घसरू” द्या, आणि मजबूत रूप फक्त त्या शब्दावर जोर असेल तेव्हाच वापरा.
रचना
व्याकरणाच्या शब्दांची कमकुवत रूपं (IPA “स्पेलिंग आणि उच्चार” भागातही आहे)
| शब्द | मजबूत रूप | कमकुवत रूप | उदाहरण |
|---|---|---|---|
| can | /kæn/ | /kən/, /kn/ | I can swim. |
| was | /wɒz/ (UK), /wʌz/ (US) | /wəz/, अगदी आखूड | She was late. |
| were | /wɜː/ (UK), /wɜːr/ (US) | /wə/ (UK), /wər/ (US) | They were tired. |
| have | /hæv/ | /həv/, /əv/ | Where have you been? |
| do | /duː/ | /də/ | What do you think? |
| to | /tuː/ | /tə/ | I want to go. |
| of | /ɒv/ (UK), /ʌv/ (US) | /əv/ किंवा /ə/ | a cup of tea |
| for | /fɔː/ (UK), /fɔːr/ (US) | /fə/ (UK), /fər/ (US) | It's for you. |
| and | /ænd/ | /ən/ किंवा /n/ | fish and chips |
| a / an | /eɪ/ / /æn/ | /ə/ / /ən/ | a cup, an apple |
| the | /ðiː/ | /ðə/; स्वराआधी आखूड /ði/ | the cup, the apple |
| at / from | /æt/ / /frɒm/ | /ət/ / /frəm/ | at home, from London |
स्वराआधी the चा उच्चार आखूड /ði/ होतो (the apple), आणि to चा आखूड /tu/ (to eat) – /ðə/ आणि /tə/ नाही.
लघुरूपं, दुहेरी लघुरूपंसुद्धा
| पूर्ण रूप | लघुरूप | लिहितात का? |
|---|---|---|
| it will | it'll | हो (अनौपचारिक) |
| there will | there'll | हो (अनौपचारिक) |
| should have / could have / would have | should've / could've / would've | हो (अनौपचारिक) |
| I would have | I'd've | क्वचित; मुख्यतः बोलण्यात |
| would not have | wouldn't've | क्वचित; मुख्यतः बोलण्यात |
अनौपचारिक बोलण्यातली रूपं
| पूर्ण रूप | बोलण्यातलं रूप | लिहू शकतो का? |
|---|---|---|
| going to (भविष्य) | gonna | फक्त अगदी अनौपचारिक मेसेज, गाणी, संवादात |
| want to | wanna | तसंच |
| (have) got to | gotta | तसंच |
| have to | hafta | लिहिण्यात क्वचित |
| let me | lemme | फक्त अनौपचारिक मेसेजमध्ये |
| I don't know | dunno | फक्त अनौपचारिक मेसेजमध्ये |
| kind of | kinda | फक्त अनौपचारिक मेसेजमध्ये |
| should have / could have | shoulda / coulda | फक्त अनौपचारिक मेसेजमध्ये |
वापर
1व्याकरणाच्या शब्दांची कमकुवत रूपं
साध्या बोलण्यात सहायक क्रियापदं, आर्टिकल, preposition आणि सर्वनामं आपलं कमकुवत रूप वापरतात, बहुतेक वेळा /ə/ सह. व्याकरणाच्या शब्दावर जोर असला की तो मजबूत रूपात येतो: लघु उत्तरांत, विरोध दाखवताना (A1-17) आणि – सहायक क्रियापदं आणि preposition यांच्या बाबतीत – वाक्याच्या शेवटी (Yes, I can. Where are you from?). कर्म म्हणून येणारी सर्वनामं (him, her, them, us) आणि आर्टिकल मात्र शेवटीसुद्धा सहसा कमकुवतच राहतात: I asked him.
2लघुरूपं, दुहेरी लघुरूपंसुद्धा
लघुरूपं हे सहायक क्रियापदांचं आणि not चं नेहमीचं बोलण्यातलं रूप आहे. I'd've आणि wouldn't've सारखी दुहेरी लघुरूपं बोलण्यात खूप ऐकू येतात, विशेषतः तिसऱ्या प्रकारच्या संकेतार्थ वाक्यांत (B1-07) आणि should have / could have मध्ये (B1-09), पण लिहिताना सहसा पूर्ण रूप वापरतात. त्यांचं व्याकरण पुढे शिकाल; इथे फक्त आवाज ओळखायला शिका.
3अनौपचारिक रूपं: gonna, wanna, gotta आणि इतर
नेहमीच्या शब्दसमूहांची ही सैल, बोलण्यातली रूपं आहेत. गप्पांमध्ये ती म्हणणं अगदी नैसर्गिक आहे; लिहिताना ती फक्त अगदी अनौपचारिक मेसेज, गाणी किंवा संवादात वापरा. Gonna फक्त going to + क्रियापद (भविष्य) याची जागा घेतं, going to + जागा याची कधीच नाही. Wanna म्हणजे सहसा want to; अगदी सैल बोलण्यात ते want a सुद्धा असू शकतं (I wanna coffee). पुढच्या पातळीसाठी: want आणि to वाक्याच्या वेगवेगळ्या भागांचे असतील तर wanna होत नाही – Who do you want to win? (= कोण जिंकावं असं तुला वाटतं) याचं wanna होत नाही (B1-18).
4जोडलेले, गळलेले आणि बदललेले आवाज
भरभर बोलताना शब्द एकमेकांना जोडले जातात. जोडणी: शब्दाच्या शेवटचं व्यंजन पुढच्या शब्दाच्या स्वराला चिकटतं (an apple साधारण /ə ˈnæpl/ असं ऐकू येतं). गळलेले आवाज: दोन व्यंजनांच्या मध्ये t किंवा d अनेकदा गळतो (next week साधारण /neks wiːk/). बदललेले आवाज: d किंवा t + you अनेकदा /dʒ/ किंवा /tʃ/ होतात (did you साधारण /ˈdɪdʒə/). या प्रक्रियांमुळे व्याकरणाचे शब्द अनेकदा “लपतात”.
5वाक्यातला जोर: अर्थाचे शब्द, व्याकरणाचे शब्द आणि विरोध
साध्या (तटस्थ) वाक्यात अर्थ सांगणाऱ्या शब्दांवर जोर असतो, व्याकरणाच्या शब्दांवर नाही; सगळ्यात जास्त जोर सहसा शेवटच्या अर्थाच्या शब्दावर येतो. मुख्य जोर दुसऱ्या शब्दावर – अगदी व्याकरणाच्या शब्दावरही – हलवला की विरोध किंवा भर दिसतो. मराठीत हेच काम आपण बहुतेक वेळा “च”, “ना” किंवा “तर” ने करतो.
नेहमीच्या चुका
मराठी भाषकांसाठी सापळे
1. “जसं लिहिलं तसं वाचा” → प्रत्येक व्याकरणाचा शब्द पूर्ण स्वराने. मराठीत आपण बहुतेक शब्द जसे लिहितो तसेच म्हणतो, आणि “आणि”, “पण”, “तो” असे छोटे शब्दही वाक्यात स्पष्ट राहतात. म्हणून इंग्रजी from, to, of, and, at सुद्धा आपण स्पेलिंगप्रमाणे पूर्ण म्हणतो. वाक्य व्याकरणदृष्ट्या बरोबर असतं, पण ते शब्दाशब्दाने वाचल्यासारखं वाटतं आणि ऐकणाऱ्याला अर्थाचे शब्द पकडायला जास्त कष्ट पडतात.
2. /w/ ऐवजी मराठी “व” → we, were, would, was जड होतात. मराठी “व” चा उच्चार इंग्रजी /v/ आणि /w/ यांच्या मधला असतो, आणि अनेकदा वरचे दात खालच्या ओठाला लागतात. इंग्रजी we, were, would, was हे /w/ ने सुरू होतात, आणि नेमके हेच व्याकरणाचे शब्द छोटे, कमकुवत असायला हवेत. मराठी “व” ने ते जड आणि स्पष्ट होतात. /w/ साठी ओठ “ऊ” सारखे गोल करा आणि लगेच उघडा; दात ओठाला लागत नाहीत.
3. “मी सांगितलं होतंच!” → जोराऐवजी only. मराठीत भर देण्यासाठी आपण “च” लावतो: “मी तुला सांगितलं होतंच!”, “तो आलाच होता!”. म्हणून इंग्रजीतही भर देण्यासाठी only किंवा itself जोडलं जातं. इंग्रजीत असा भर आवाजाने देतात: सहायक क्रियापदावर जोर (I did tell you), किंवा साध्या वाक्यात सहायक क्रियापद नसेल तर did घालून त्यावर जोर.
4. मूर्धन्य “ट / ड” आणि सुटे शब्द → did you, got to, it'll जोडले जात नाहीत. मराठीत आपण इंग्रजी t आणि d अनेकदा “ट” आणि “ड” ने म्हणतो: जीभ मागे वळवून. आणि प्रत्येक शब्द सुटा म्हणतो: “डिड यू”, “गॉट टू”. इंग्रजी /t d/ साठी जिभेचं टोक वरच्या दातांमागच्या उंचवट्याला लागतं, आणि भरभर बोलताना did you /ˈdɪdʒə/, got to /ˈɡɒtə/, it'll /ˈɪtl/ असे शब्द जोडले जातात.
गोंधळ करू नका
gonna (भविष्य) आणि going to (जाणं) – लघुरूप फक्त भविष्याचं होतं. मराठीतही फरक दिसतो: “करणार आहे” की “जातो आहे”.
कमकुवत आणि मजबूत रूप – एकाच शब्दाचे दोन उच्चार आहेत; कोणता ते जागा आणि जोर ठरवतात. सहायक क्रियापदं आणि preposition वाक्याच्या शेवटी आणि लघु उत्तरांत मजबूत रूपात येतात: Yes, I can कधीच कमकुवत /kən/ ने संपत नाही. कर्म म्हणून येणारी सर्वनामं कमकुवतच राहतात: I asked him.
's = is आणि 's = has – लघुरूपाचा आवाज सारखाच; पुढचा शब्द सांगतो की ते कोणतं (A1-14, A2-16).
स्पेलिंग आणि उच्चार
- Schwa /ə/ हा आखूड, सैल स्वर आहे: तोंड अर्धवट उघडं, जीभ मध्यभागी आरामात, ओठ सैल. तो मराठी “अ” च्या (“घर”, “कमळ”) खूप जवळ आहे – फक्त इंग्रजीत तो आणखी आखूड आणि हलका म्हणा. बहुतेक कमकुवत रूपांत हाच स्वर असतो: about /əˈbaʊt/, banana /bəˈnɑːnə/ (UK), /bəˈnænə/ (US).
- मजबूत आणि कमकुवत रूपं: can /kæn/ → /kən/; was /wɒz/ (UK), /wʌz/ (US) → /wəz/; were /wɜː/ (UK), /wɜːr/ (US) → /wə/ (UK), /wər/ (US); have /hæv/ → /həv/, /əv/; do /duː/ → /də/; to /tuː/ → /tə/; of /ɒv/ (UK), /ʌv/ (US) → /əv/, /ə/; for /fɔː/ (UK), /fɔːr/ (US) → /fə/ (UK), /fər/ (US); and /ænd/ → /ən/, /n/; at /æt/ → /ət/; from /frɒm/ (UK), /frʌm/ (US) → /frəm/; a /eɪ/ → /ə/; an /æn/ → /ən/; the /ðiː/ → /ðə/, पण स्वराआधी /ði/ (the apple); स्वराआधी to = /tu/ (to eat).
- मजबूत can मधला /æ/ मराठीतल्या “बॅट”, “बॅग” मधल्या “ॅ” च्या जवळ आहे – हा तुमचा फायदा. पण वाक्याच्या आत can ला हा स्वर देऊ नका; तिथे /kən/.
- Can't चं कमकुवत रूप नसतं: /kɑːnt/ (UK), /kænt/ (US). भरभर अमेरिकन बोलण्यात शेवटचा t अगदी हलका असू शकतो, म्हणून मुख्य खूण आहे लांब, जोर दिलेला स्वर: कमकुवत /kən/ = can, मजबूत /kænt/ = can't.
- लघुरूपं: it'll /ˈɪtl/; I'd've /ˈaɪdəv/; wouldn't've /ˈwʊdntəv/.
- बदललेले आवाज: did you /ˈdɪdʒə/; would you /ˈwʊdʒə/; want to /ˈwɒnə/ (UK), /ˈwɑːnə/ (US); got to /ˈɡɒtə/ (UK), /ˈɡɑːtə/ (US). /dʒ/ हा “जेवण” मधल्या “ज” च्या आणि /tʃ/ हा “चिमणी” मधल्या “च” च्या जवळ आहे.
- was, were, would मधला /w/: ओठ “ऊ” सारखे गोल करा आणि लगेच उघडा; दात खालच्या ओठाला लागत नाहीत. the मधला /ð/: जिभेचं टोक दातांच्या मधे आणि आवाजासह – तो “द” नाही. was, is च्या शेवटचा /z/ घोष आहे: मधमाशीसारखा गुंजणारा आवाज, “स” नाही आणि “ज” नाही.
- दुहेरी लघुरूपांत प्रत्येक गाळलेल्या भागासाठी एक अपॉस्ट्रॉफी: I'd've, wouldn't've.
सुवर्णनियम
अर्थ सांगणारे शब्द खांब आहेत, आणि व्याकरणाचे शब्द त्यांच्यामध्ये सैल झालेला दोर. कमकुवत, भरभर येणारे आवाज ऐका – /ə/, /əv/, /tə/, gonna – आणि मजबूत रूप शब्दावर जोर असेल तेव्हाच वापरा: लघु उत्तरांत, विरोध दाखवताना आणि, सहायक क्रियापदं व preposition यांच्या बाबतीत, वाक्याच्या शेवटी. बोलण्यातली रूपं मोकळेपणाने म्हणा, पण लिहा फक्त अगदी अनौपचारिक मेसेजमध्ये. आणि लक्षात ठेवा: schwa तुमच्या मराठी “अ” मध्ये आधीच आहे – तो व्याकरणाच्या शब्दांना द्या, /w/ साठी ओठ गोल करा, आणि भर “only” ने नाही तर आवाजाच्या जोराने द्या.
सराव
A. रचना
पूर्ण रूप किंवा लघुरूप लिहा.
-
"I'd've" चं पूर्ण रूप काय आहे?
-
"dunno" चं पूर्ण रूप काय आहे?
-
पूर्ण रूप लिहा: Do you wanna come?
-
पूर्ण रूप लिहा: I've gotta go.
-
लघुरूप लिहा: should have
-
पूर्ण रूप लिहा: It'll be cold tomorrow.
B. अर्थ
वेबसाइटवर आधी प्रत्येक वाक्य ऐका.
-
कमकुवत की मजबूत? "Yes, I can." मधलं "can" …
-
कमकुवत की मजबूत? "I asked him." मधलं "him" …object pronouns stay weak at the end
-
तुम्हाला एक आखूड, कमकुवत "kn" ऐकू येतं: "I kn come on Friday." तो कोणता शब्द आहे? …can't is long and stressed
-
"She's got two brothers." मध्ये 's चा अर्थ काय आहे? …
-
तटस्थ वाक्यात मुख्य जोर कोणत्या शब्दावर आहे: "I bought a new laptop." …
-
विरोध दाखवण्यासाठी कोणत्या शब्दांवर जोर आहे? "I said Tuesday, not Thursday." …
C. चूक शोधा
प्रत्येक वाक्यात एक चूक आहे किंवा वाक्य बरोबर आहे. दुरुस्त वाक्य लिहा किंवा correct लिहा.
-
She's gonna to call you later.
-
We're gonna the beach tomorrow.
-
He wanna play football.
-
I'm gonna miss you.
D. संदर्भात
ठळक अक्षरांतल्या प्रत्येक रूपाचं पूर्ण रूप लिहा.
Leo: Hey, what are you 17gonna do tonight?
Ana: 18Dunno . I'm 19kinda tired. Why?
Leo: Do you 20wanna see a film? It starts at eight.
Ana: OK, but I've 21gotta finish some work first. 22Lemme call you back.
Leo: Sure. I 23hafta cook dinner anyway.
E. तुमचे स्वतःचे वाक्य
इंग्रजीत लिहा आणि मोठ्याने म्हणा.
-
"going to" वापरून तुमच्या योजनांबद्दल एक वाक्य म्हणा आणि लिहा. मग सैल बोलण्यात ते कसं ऐकू येतं ते लिहा.
-
"Can you cook?" याला लघु उत्तर लिहा आणि "can" चं कोणतं रूप वापरता ते सांगा.
-
एखादी चुकीची माहिती दुरुस्त करणारं वाक्य लिहा, ते मोठ्याने म्हणा आणि कोणत्या शब्दांवर जोर देता ते लिहा.
F. मिश्र उजळणी
मागील धड्यांची उजळणी करा.
-
A1-17 Can आणि Can't: इंग्रजीत “येतं”, “शकतो”, “करू का?” कसं म्हणायचं वाक्य पूर्ण करा: " you drive?" "Yes, I can."
-
A2-03 Be Going To इंग्रजीत: योजना आणि दिसणाऱ्या खुणांवरून अंदाज – मराठीत समजावून Look at those clouds! It (rain).
-
A2-20 Must, Have To, Mustn't आणि Don't Have To: इंग्रजीत नियम, जबाबदारी आणि मनाई योग्य पर्याय निवडा: You … bring food — there's plenty here.
उत्तरे
A. रचना
- I would have
- I don't know
- Do you want to come?
- I've got to go.
- should've
- It will be cold tomorrow.
B. अर्थ
- strong
- weak
- can
- has
- laptop
- Tuesday and Thursday
C. चूक शोधा
- She's gonna call you later. / She's going to call you later.
- We're going to the beach tomorrow.
- He wants to play football.
- ✓ I'm gonna miss you.
D. संदर्भात
- going to
- I don't know
- kind of
- want to
- got to
- Let me
- have to
E. तुमचे स्वतःचे वाक्य
- I'm going to visit my grandmother on Sunday. Relaxed speech: I'm gonna visit my grandmother on Sunday.
- Yes, I can. — strong "can", because it is stressed at the end of a short answer.
- My birthday is in June, not July. — stress on "June" and "July".
F. मिश्र उजळणी
- Can
- 's going to rain / is going to rain
- don't have to
