SlowingoGramatika
+ 1 / 3

Weak Forms dhe connected speech: format e dobëta, schwa, gonna, wanna dhe theksi i fjalisë në anglisht

Weak Forms and Connected Speech

Në këtë faqe
  1. Qëllimi
  2. Ideja kryesore
  3. Shqipja dhe anglishtja
  4. Forma
  5. Përdorimi
  6. Gabime të shpeshta
  7. Kurthe për shqipfolësit
  8. Mos i ngatërroni
  9. Drejtshkrimi dhe shqiptimi
  10. Rregulli i artë
  11. Ushtrime

Qëllimi

Pas këtij mësimi do t'i dëgjoni dhe do t'i thoni tingujt e shkurtër e të dobët të fjalëve gramatikore (can, was, to, of, and), do t'i kuptoni kontraktimet, edhe ato të dyfishta (I'd've), do t'i njihni reduktimet jozyrtare si gonna dhe dunno, do t'i ndiqni fjalët që bashkohen në të folurin e shpejtë dhe do ta vendosni theksin në vendin e duhur.

Ideja kryesore

Anglishtja ka një ritëm të fortë. Fjalët e rëndësishme – emrat, foljet kryesore, mbiemrat, ndajfoljet – janë të theksuara: më të forta, më të gjata dhe më të qarta. Fjalët gramatikore – foljet ndihmëse, nyjet, parafjalët, përemrat – zakonisht janë të patheksuara, ndaj bëhen të shkurtra dhe të dobëta.

Përfytyroni një fjali si një varg shtyllash të larta me një litar midis tyre. Shtyllat janë fjalët me kuptim. Litari është gramatika. Në të folurin e shpejtë litari varet dhe pothuajse prek tokën: What do you want to do? tingëllon afërsisht /ˈwɒtʃə ˈwɒnə ˈduː/. Gramatika është ende aty; thjesht e dëgjoni si disa tinguj të shpejtë e të butë.

Prandaj nxënësit që e dinë gramatikën shpesh nuk kuptojnë filmat ose bisedat. Presin tingullin e fjalorit për was, to dhe have, por në të folurin normal njerëzit pothuajse kurrë nuk e thonë kështu. Shumica e këtyre tingujve të dobët kanë të njëjtën zanore: një zanore e shkurtër, e lirshme, në mes të gojës. Quhet schwa /ə/ dhe është tingulli më i shpeshtë i anglishtes.

Shqipja dhe anglishtja

Këtu keni një avantazh të madh: ë-ja e shqipes është shumë afër schwa-s angleze. Kur to bëhet /tə/ dhe of bëhet /əv/, zanorja është pothuajse «ë» e shkurtër e patheksuar. Edhe the fillon me /ð/, që është «dh» e shqipes. Vështirësia është te ritmi. Shqipja shkruhet siç shqiptohet dhe çdo fjalë e ruan zanoren e plotë, kështu që shqipfolësit priren t'i lexojnë fjalët angleze «siç shkruhen» dhe t'i japin çdo fjale të njëjtën peshë. Në anglisht fjalët gramatikore pothuajse zhduken midis fjalëve të theksuara. Edhe h-ja: në shqip shqiptohet gjithmonë, por te him, her e patheksuar shpesh humbet.

ShqipAnglishtÇfarë ndryshon
zanorja «ë» e shkurtër/ə/ te to /tə/, of /əv/, a /ə/këtu është njësoj: një avantazh
«dh» te «dhoma»/ð/ te the /ðə/këtu është njësoj
çdo fjalë me zanoren e plotëI can swim /aɪ kən ˈswɪm/fjalët gramatikore bëhen të dobëta
«h» shqiptohet gjithmonëI asked him /aɪ ˈɑːskt ɪm/h e dobët shpesh humbet
do të telefonojI'm gonna callgonna vetëm për të ardhmen

Shkurt: tingullin e schwa-s e keni tashmë te «ë»; ajo që duhet të mësoni është ritmi – shtylla të forta, litar i dobët.

Forma

Format e dobëta të fjalëve gramatikore

FjalaForma e fortëForma e dobëtShembull
can/kæn//kən/, /kn/I can swim.
was/wɒz/ (UK), /wʌz/ (US)/wəz/, shumë e shkurtërShe was late.
were/wɜː/ (UK), /wɜːr/ (US)/wə/ (UK), /wər/ (US)They were tired.
have/hæv//həv/, /əv/Where have you been?
do/duː//də/What do you think?
to/tuː//tə/I want to go.
of/ɒv/ (UK), /ʌv/ (US)/əv/ ose /ə/a cup of tea
for/fɔː/ (UK), /fɔːr/ (US)/fə/ (UK), /fər/ (US)It's for you.
and/ænd//ən/ ose /n/fish and chips
a / an/eɪ/ / /æn//ə/ / /ən/a cup, an apple
the/ðiː//ðə/; para një tingulli zanor, /ði/ e shkurtërthe cup, the apple
at / from/æt/ / /frɒm//ət/ / /frəm/at home, from London

Para një tingulli zanor, the tingëllon /ði/ (the apple) dhe to /tu/ (to eat), jo /ðə/ dhe /tə/.

Kontraktimet, edhe ato të dyfishta

Forma e plotëKontraktimiShkruhet?
it willit'llpo (jozyrtare)
there willthere'llpo (jozyrtare)
should have / could have / would haveshould've / could've / would'vepo (jozyrtare)
I would haveI'd'verrallë; kryesisht në të folur
would not havewouldn't'verrallë; kryesisht në të folur

Reduktimet jozyrtare

Forma e plotëReduktimiA mund ta shkruaj?
going to (e ardhme)gonnavetëm në mesazhe shumë jozyrtare, tekste këngësh, dialogë
want towannanjësoj si më sipër
(have) got togottanjësoj si më sipër
have tohaftarrallë shkruhet
let melemmevetëm në mesazhe jozyrtare
I don't knowdunnovetëm në mesazhe jozyrtare
kind ofkindavetëm në mesazhe jozyrtare
should have / could haveshoulda / couldavetëm në mesazhe jozyrtare

Përdorimi

1Format e dobëta të fjalëve gramatikore

Në të folurin normal, foljet ndihmëse, nyjet, parafjalët dhe përemrat përdorin formën e dobët, zakonisht me schwa. Një fjalë gramatikore merr formën e fortë kur theksohet: në përgjigjet e shkurtra, për kontrast (A1-17), dhe – për foljet ndihmëse dhe parafjalët – në fund të fjalisë (Yes, I can. Where are you from?). Përemrat në rasën kallëzore (him, her, them, us) dhe nyjet zakonisht mbeten të dobëta, edhe në fund: I asked him.

I can swim, but not very well.
Di të notoj, por jo shumë mirë.
can = e dobët /kən/
Can you swim?
A di të notosh?
pyetje: can zakonisht e dobët /kən/
Yes, I can.
Po, di.
përgjigje e shkurtër: e fortë /kæn/
She was at work all day.
Ishte në punë gjithë ditën.
was dhe at të dobëta
What are you looking at?
Çfarë po shikon?
at në fund = e fortë
I'd like a cup of tea.
Do të doja një filxhan çaj.
of = e dobët /ə/
This one's for you.
Ky është për ty.
for = e dobët
Where are you from?
Nga je?
from në fund = e fortë

2Kontraktimet, edhe ato të dyfishta

Kontraktimet janë forma normale e foljeve ndihmëse dhe e not në të folur. Kontraktimet e dyfishta si I'd've dhe wouldn't've janë shumë të zakonshme në të folur, sidomos te fjalitë kushtore të tipit 3 (B1-07) dhe me should have / could have (B1-09), por zakonisht shkruhen të plota. Gramatikën do ta mësoni më vonë; këtu mësoni t'i njihni tingujt.

It'll be fine — don't worry.
Do të shkojë mirë, mos u shqetëso.
There'll be a lot of people at the concert.
Në koncert do të ketë shumë njerëz.
We should've left earlier.
Duhej të ishim nisur më herët.
should've /ˈʃʊdəv/; shprehje e gatshme: shih B1-09
She could've been a professional singer.
Mund të ishte bërë këngëtare profesioniste.
shprehje e gatshme: shih B1-09
If I'd known, I'd've told you.
Po ta kisha ditur, do të ta kisha thënë.
I'd've = I would have; shih B1-07
You wouldn't've liked it anyway.
Gjithsesi nuk do të të kishte pëlqyer.
wouldn't've = would not have; shih B1-07

3Reduktimet jozyrtare: gonna, wanna, gotta dhe të tjera

Këto janë format normale të shkujdesura të frazave të zakonshme në të folur. Mund t'i thoni lirisht në bisedë; në shkrim përdorini vetëm në mesazhe shumë jozyrtare, në tekste këngësh ose në dialogë. Gonna zëvendëson vetëm going to + folje (e ardhmja), kurrë going to + një vend. Wanna zakonisht do të thotë want to; në të folurin shumë të shkujdesur mund të jetë edhe want a (I wanna coffee). Shënim i avancuar: kur want dhe to u përkasin pjesëve të ndryshme të fjalisë, wanna nuk përdoret – Who do you want to win? (= dëshiron që ai person të fitojë) nuk bëhet wanna (B1-18).

I'm gonna call her tonight.
Do ta marr në telefon sonte.
= going to (e ardhme)
Do you wanna grab something to eat?
Të hamë diçka?
= want to
I've gotta go — my bus is here.
Duhet të iki, erdhi autobusi.
= I've got to
We hafta be there by nine.
Duhet të jemi atje deri në nëntë.
= have to
Lemme see that.
Ma jep ta shoh.
= let me
"Where's Mia?" "Dunno."
«Ku është Mia?» «S'e di.»
= I don't know
It's kinda late to start a new film.
Është pak vonë për të filluar një film tjetër.
= kind of
You shoulda seen his face!
Duhej ta kishe parë fytyrën e tij!
= should have; shih B1-09

4Lidhja, tingujt që humbin dhe tingujt që ndryshojnë

Në të folurin e shpejtë fjalët bashkohen. Lidhja: një bashkëtingëllore në fund i ngjitet zanores që vjen (an apple /ə ˈnæpl/). Tingujt që humbin: një t ose d midis bashkëtingëlloreve shpesh zhduket (next week /neks wiːk/). Tingujt që ndryshojnë: d ose t + you shpesh bëhet /dʒ/ ose /tʃ/ (did you /ˈdɪdʒə/). Këto procese shpesh i fshehin fjalët gramatikore.

Did you see that?
E pe atë?
did you /ˈdɪdʒə/
I want to go home.
Dua të shkoj në shtëpi.
want to /ˈwɒnə/
I've got to finish this.
Duhet ta mbaroj këtë.
got to /ˈɡɒtə/; I've mund të mos dëgjohet fare
What are you doing?
Çfarë po bën?
/ˈwɒtʃə ˈduːɪŋ/
Would you like a drink?
Do të pije diçka?
would you /ˈwʊdʒə/
I asked him.
E pyeta.
him i dobët e humb h-në: /ˈɑːskt ɪm/
Turn it off.
Fike.
lidhje: /tɜː nɪ tɒf/

5Theksi i fjalisë: fjalët me kuptim, fjalët gramatikore dhe kontrasti

Në një fjali neutrale theksohen fjalët me kuptim dhe jo fjalët gramatikore; theksi më i fortë zakonisht bie te fjala e fundit me kuptim. Kur e zhvendosni theksin kryesor te një fjalë tjetër – edhe te një fjalë gramatikore – krijoni kontrast ose theksim. Edhe në shqip theksi kontrastiv funksionon njësoj («Sonte, jo nesër»).

I'm going to the cinema.
Po shkoj në kinema.
neutrale: theksi kryesor te "cinema"
I'm going to the cinema tonight, not tomorrow.
Në kinema po shkoj sonte, jo nesër.
kontrast: theksi te "tonight"
I did lock the door!
Po të them që e mbylla derën!
did i theksuar: kundërshtim
It's not your fault — it's mine.
Nuk është faji yt, është imi.
theksi te "your" dhe "mine"
The meeting is at three, not after three.
Mbledhja është në orën tre, jo pas orës tre.
at dhe after të theksuara për kontrast

Gabime të shpeshta

❌I would of helped you.
✅I would have helped you. ose I would've helped you.
"Would of" vjen nga dëgjimi i formës së dobët të have; gramatika është have. Shih B1-09.
❌I'm gonna the shop.
✅I'm going to the shop.
Gonna zëvendëson vetëm going to + folje, kurrë going to + një vend.
❌I'm gonna to call you later.
✅I'm gonna call you later.
Gonna e përmban tashmë "to".
❌She wanna come with us.
✅She wants to come with us.
Wanna = want to; me he/she/it forma është wants to.
❌I've gotta to leave.
✅I've gotta leave. ose I've got to leave.
Gotta e përmban tashmë "to".
⚠️What are you looking at? (with a weak "ut" at the end)
✅What are you looking at? (with a strong "at")
Një parafjalë në fund të fjalisë e ruan formën e fortë.
⚠️Dear Ms Taylor, I wanna apply for the position.
✅Dear Ms Taylor, I would like to apply for the position.
Reduktimet nuk kanë vend në shkrimin zyrtar. Shih C2-02.

Kurthe për shqipfolësit

1. «Lexoje siç shkruhet» → çdo fjalë e fortë. Në shqip çdo shkronjë shqiptohet dhe çdo fjalë e mban zanoren e plotë, ndaj shumë nxënës i lexojnë fjalët gramatikore angleze me formën e fortë të fjalorit: was /wɒz/, for /fɔː/, to /tuː/. Fjalia del e ngadaltë dhe e «copëtuar», dhe ju vetë nuk e njihni kur e dëgjoni nga folës vendas.

⚠️Two of the letters were for my sister. (every grammar word strong: /ɒv/, /ðiː/, /wɜː/, /fɔː/)
✅Two of the letters were for my sister. (weak forms: /əv/, /ðə/, /wə/, /fə/)
Gramatikisht është e saktë, por në mes të fjalisë fjalët gramatikore janë të dobëta

2. «H»-ja e shqipes → him, her me h të plotë. Në shqip «h» shqiptohet gjithmonë. Në anglisht him, her, his të patheksuar shpesh e humbin /h/-në në mes të fjalisë: Give her the keys /ˈɡɪv ə ðə ˈkiːz/. Nëse prisni /h/-në, nuk e dëgjoni fjalën.

⚠️Could you give her my number before she leaves? (with a strong /hɜː/)
✅Could you give her my number before she leaves? (weak /ə/, h almost silent)
Gramatikisht është e saktë, por her i patheksuar është /ə/ ose /hə/; forma e fortë e bën të duket si kontrast

3. Anglishtja e filmave në ese → gonna, wanna në shkrim. Shumë nxënës e mësojnë anglishten nga filmat, seritë dhe rrjetet sociale, dhe gonna, wanna, gotta hyjnë edhe në esetë e maturës ose në email-et e punës. Në shkrimin zyrtar dhe akademik ato tingëllojnë si gabime.

⚠️In this essay I'm gonna explain why public transport in Tirana needs more investment.
✅In this essay I will explain why public transport in Tirana needs more investment. ose In this essay I am going to explain why public transport in Tirana needs more investment.
Gramatikisht është e saktë, por gonna është formë e të folurit dhe në një ese nuk pranohet

4. Theks i barabartë → fjalia pa shtylla. Shqipja i jep çdo fjale theksin e vet, zakonisht në rrokjen e parafundit, dhe ritmi i saj është më i barabartë. Në anglisht fjalia neutrale ka një theks kryesor te fjala e fundit me kuptim; po ta theksoni një fjalë gramatikore, dëgjuesi mendon se po kundërshtoni diçka.

⚠️We've booked a table for eight. (with strong stress on "for")
✅We've booked a table for eight. (main stress on "eight", weak /fə/)
Gramatikisht është e saktë, por theksi te for tingëllon si kontrast, sikur po korrigjoni dikë që tha "at eight"

Mos i ngatërroni

gonna (e ardhme) apo going to (lëvizje) – Vetëm forma e së ardhmes reduktohet. Në shqip «do të» dhe «po shkoj» janë të ndryshme – mbajeni këtë dallim edhe në anglisht.

I'm gonna be late.
Do të vonohem.
e ardhme
I'm going to Paris next week.
Javën tjetër shkoj në Paris.
lëvizje drejt një vendi: pa reduktim

forma e dobët apo forma e fortë – E njëjta fjalë ka dy shqiptime; vendi dhe theksi vendosin. Foljet ndihmëse dhe parafjalët marrin formën e fortë në fund të fjalisë dhe në përgjigjet e shkurtra: Yes, I can nuk mbaron kurrë me /kən/. Përemrat në rasën kallëzore mbeten të dobët: I asked him.

Where are you going?
Ku po shkon?
are = e dobët /ə/
I don't know where they are.
Nuk e di ku janë.
are në fund = e fortë

's = is apo 's = has – Kontraktimi tingëllon njësoj; fjala që vjen ju tregon cila është (A1-14, A2-16).

She's tired.
Është e lodhur.
she is + mbiemër
She's got two brothers.
Ka dy vëllezër.
she has got
He's finished his homework.
I ka mbaruar detyrat e shtëpisë.
he has + past participle

Drejtshkrimi dhe shqiptimi

  • Schwa /ə/ është një zanore e shkurtër dhe e lirshme në mes të gojës, shumë afër «ë»-së së patheksuar të shqipes. Është tingulli më i shpeshtë i anglishtes, dhe shumica e formave të dobëta e kanë: about /əˈbaʊt/, banana /bəˈnɑːnə/ (UK), /bəˈnænə/ (US). Kujdes: në anglisht schwa nuk shkruhet me një shkronjë të veçantë – mund të jetë a, e, o, u.
  • Format e forta dhe të dobëta: can /kæn/ → /kən/; was /wɒz/ (UK), /wʌz/ (US) → /wəz/; were /wɜː/ (UK), /wɜːr/ (US) → /wə/ (UK), /wər/ (US); have /hæv/ → /həv/, /əv/; do /duː/ → /də/; to /tuː/ → /tə/; of /ɒv/ (UK), /ʌv/ (US) → /əv/, /ə/; for /fɔː/ (UK), /fɔːr/ (US) → /fə/ (UK), /fər/ (US); and /ænd/ → /ən/, /n/; at /æt/ → /ət/; from /frɒm/ (UK), /frʌm/ (US) → /frəm/; a /eɪ/ → /ə/; an /æn/ → /ən/; the /ðiː/ → /ðə/, por /ði/ para një tingulli zanor (the apple); to para një tingulli zanor është /tu/ (to eat).
  • /w/ te was, were, would nuk është «v»: rrumbullakosni buzët si për «u» dhe pastaj kaloni te zanorja. /æ/ te forma e fortë can /kæn/ është midis «e» dhe «a», me gojë të hapur.
  • Kontraktimet: it'll /ˈɪtl/; I'd've /ˈaɪdəv/; wouldn't've /ˈwʊdntəv/ – mos shtoni «ë» të plotë midis bashkëtingëlloreve.
  • Tingujt që ndryshojnë: did you /ˈdɪdʒə/ (/dʒ/ = «xh»); would you /ˈwʊdʒə/; want to /ˈwɒnə/ (UK), /ˈwɑːnə/ (US); got to /ˈɡɒtə/ (UK), /ˈɡɑːtə/ (US).
  • Can't nuk ka formë të dobët: /kɑːnt/ (UK), /kænt/ (US). Në të folurin e shpejtë amerikan t-ja në fund mund të dëgjohet shumë pak, ndaj ndihmë kryesore është zanorja e gjatë dhe e theksuar: /kən/ e dobët = can, /kænt/ e fortë = can't.
  • Apostrofët në kontraktimet e dyfishta: një për çdo pjesë që mungon – I'd've, wouldn't've.

Rregulli i artë

Fjalët me kuptim janë shtyllat; fjalët gramatikore janë litari që varet midis tyre. Dëgjoni tingujt e dobët e të shpejtë – /ə/, /əv/, /tə/, gonna – dhe përdorni formën e fortë kur fjala theksohet: në përgjigjet e shkurtra, për kontrast, dhe për foljet ndihmëse e parafjalët në fund të fjalisë. Mos e lexoni anglishten «siç shkruhet». Thoni reduktimet lirisht, por shkruajini vetëm në mesazhe shumë jozyrtare.

Ushtrime

A. Forma

Shkruani formën e plotë ose kontraktimin.

  1. Cila është forma e plotë e "I'd've"?
  2. Cila është forma e plotë e "dunno"?
  3. Shkruani formën e plotë: Do you wanna come?
  4. Shkruani formën e plotë: I've gotta go.
  5. Shkruani formën e shkurtër: should have
  6. Shkruani formën e plotë: It'll be cold tomorrow.

B. Kuptimi

Në faqe, dëgjojeni fillimisht çdo fjali.

  1. E dobët apo e fortë? "can" te "Yes, I can." …
  2. E dobët apo e fortë? "him" te "I asked him." …
  3. Dëgjoni një /kən/ të shkurtër e të dobët: "I kn come on Friday." Cila fjalë është? …
  4. Çfarë do të thotë 's te "She's got two brothers."? …
  5. Cila fjalë merr theksin kryesor në një fjali neutrale: "I bought a new laptop." …
  6. Cilat fjalë theksohen për kontrast? "I said Tuesday, not Thursday." …

C. Gjeni gabimin

Çdo fjali ka një gabim ose është e saktë. Shkruani fjalinë e korrigjuar ose shkruani correct.

  1. She's gonna to call you later.
  2. We're gonna the beach tomorrow.
  3. He wanna play football.
  4. I'm gonna miss you.

D. Në kontekst

Shkruani formën e plotë të çdo reduktimi me shkronja të trasha.

A phone call
Leo: Hey, what are you 17gonna do tonight?
Ana: 18Dunno . I'm 19kinda tired. Why?
Leo: Do you 20wanna see a film? It starts at eight.
Ana: OK, but I've 21gotta finish some work first. 22Lemme call you back.
Leo: Sure. I 23hafta cook dinner anyway.

E. Radha juaj

Shkruani në anglisht.

  1. Thoni dhe shkruani një fjali për planet tuaja me "going to". Pastaj shkruani si tingëllon në të folurin e shkujdesur.
  2. Shkruani një përgjigje të shkurtër për "Can you cook?" dhe thoni cilën formë të "can" përdorni.
  3. Shkruani një fjali që korrigjon një fakt të gabuar, thojeni me zë dhe shkruani cilat fjalë theksoni.

F. Përsëritje e përzier

Përsëritni mësimet e mëparshme.

  1. A1-17 Can dhe Can't në shqip: aftësia, leja dhe kërkesat
    Plotësoni: " you drive?" "Yes, I can."
  2. A2-03 Be Going To në anglisht: planet dhe parashikimet, të shpjeguara në shqip
    Look at those clouds! It (rain).
  3. A2-20 Must, Have To, Mustn't apo Don't Have To? «Duhet» dhe «s'ka nevojë» në anglisht
    Zgjidhni përgjigjen e saktë: You … bring food — there's plenty here.
Përgjigjet

A. Forma

  1. I would have
  2. I don't know
  3. Do you want to come?
  4. I've got to go.
  5. should've
  6. It will be cold tomorrow.

B. Kuptimi

  1. strong
  2. weak
  3. can
  4. has
  5. laptop
  6. Tuesday and Thursday

C. Gjeni gabimin

  1. She's gonna call you later. / She's going to call you later.
  2. We're going to the beach tomorrow.
  3. He wants to play football.
  4. ✓ I'm gonna miss you.

D. Në kontekst

  1. going to
  2. I don't know
  3. kind of
  4. want to
  5. got to
  6. Let me
  7. have to

E. Radha juaj

  1. I'm going to visit my grandmother on Sunday. Relaxed speech: I'm gonna visit my grandmother on Sunday.
  2. Yes, I can. — strong "can", because it is stressed at the end of a short answer.
  3. My birthday is in June, not July. — stress on "June" and "July".

F. Përsëritje e përzier

  1. Can
  2. 's going to rain / is going to rain
  3. don't have to
Aplikacioni AndroidMësoni në Lëvizje Google Play