SlowingoGramatika
B2 22 / 30

Noun clauses me that, whether dhe what: fjalitë emërore në anglisht, të shpjeguara në shqip

Noun Clauses: That, Whether, What

Në këtë faqe
  1. Qëllimi
  2. Ideja kryesore
  3. Shqipja dhe anglishtja
  4. Forma
  5. Përdorimi
  6. Gabime të shpeshta
  7. Kurthe për shqipfolësit
  8. Mos i ngatërroni
  9. Drejtshkrimi dhe shqiptimi
  10. Rregulli i artë
  11. Ushtrime

Qëllimi

Pas këtij mësimi do të dini të përdorni një fjali të tërë aty ku zakonisht vjen një emër – si kundrinë ose si kryefjalë – me that, whether / if dhe fjalë pyetëse, përfshirë what me kuptimin «ajo që».

Ideja kryesore

Një fjali ka vende: vendin e kryefjalës, vendin e kundrinës, vendin pas një parafjale. Zakonisht i mbushim me emra: I know the answer. The news surprised me.

Por shpesh ajo që duam të vëmë në atë vend nuk është një send. Është një ide e tërë: një pohim ose një pyetje. Anglishtja ju lejon ta futni një fjali të plotë, me kryefjalën dhe foljen e vet, në vendin e një emri. Kjo fjali e futur quhet fjali emërore (noun clause).

Mendoni për kukullat matrioshka: një kukull e vogël dhe e plotë rri brenda një më të madheje. Kukulla e madhe është fjalia kryesore; kukulla e vogël është një fjali e vogël e plotë që zë vendin e një emri. Çdo kukull e vogël ka një fjalë të pikturuar përpara: that për një pohim, whether / if për një pyetje po/jo, dhe një fjalë pyetëse për një pyetje informacioni.

I know that she lives in Oslo. I don't know whether she lives in Oslo. I don't know where she lives.

Brenda kukullës së vogël, rendi i fjalëve është rendi i pohimit, njësoj si te pyetjet e zhdrejta B1-14.

Shqipja dhe anglishtja

Shqipja i ka të gjitha këto: «që / se» = that, «nëse / a» = whether / if, «ku, pse, kur» = fjalët pyetëse, dhe brenda tyre rendi është si në pohim: «Nuk e di ku jeton» = I don't know where she lives – këtu keni avantazh.

Vështirësitë janë tri. «Ajo që më duhet» ka dy fjalë, por anglishtja ka vetëm një: What I need – jo that what ose the thing what. Te «Është e çuditshme që…» kryefjala është vetë fjalia me «që», që vjen pas, dhe para foljes nuk vihet asgjë; anglishtja do It's strange that…. Dhe «varet nga» ka parafjalën «nga», por anglishtja thotë depends on whether.

ShqipAnglishtÇfarë ndryshon
Mendoj se ke të drejtë.I think (that) you're right.këtu është njësoj; that shpesh hiqet
Nuk e di ku jeton.I don't know where she lives.këtu është njësoj: rendi i pohimit
Është e çuditshme që nuk ka telefonuar.It's strange that he hasn't called.kryefjala it nuk hiqet
Fakti që nuk u përgjigj njeri më shqetësoi.The fact that nobody replied worried me.këtu është njësoj
Nuk jam e sigurt nëse dyqani është i hapur të dielave.I'm not sure whether the shop is open on Sundays.«nëse» → whether / if
Varet nga fakti nëse klienti pranon.It depends on whether the client agrees.«nga» → on
Ajo që të duhet është një gjumë i mirë.What you need is a good night's sleep.«ajo që» → një fjalë: what

Shkurt: «që / se» = that, «nëse» = whether / if, «ajo që» = what; «është e … që» = it's … that; «varet nga nëse» = depends on whether.

Forma

LlojiFjala hyrëseShembullRendi brenda
pohimthat (shpesh hiqet)I think (that) it's a good idea.kryefjalë + folje
pyetje po/jowhether / ifI'm not sure whether it's open.kryefjalë + folje
pyetje informacioniwho, what, where, when, why, how…I don't know where she lives.kryefjalë + folje
«ajo që»whatWhat I need is a holiday.kryefjalë + folje

Vendet

VendiShembull
kundrinë e një foljejeShe said (that) she was tired.
pas një mbiemriI'm sure (that) we've met before.
kryefjalë: fjali me that (zyrtare)That he lied surprised nobody. → më e zakonshme: It surprised nobody that he lied.
kryefjalë: fjali me wh- / whetherWhat he said was true. Whether we go depends on the weather.
pas një parafjaleIt depends on whether they agree. I'm interested in what you think.
pas the factThe fact that she called is a good sign.

Një fjali emërore si kryefjalë zakonisht merr folje në njëjës: What they said was true. (Kur pas foljes vjen një emër në shumës, është e zakonshme edhe folja në shumës: What we need are more volunteers.)

Përdorimi

1Fjalitë me that si kundrinë dhe pas mbiemrave

Pas foljeve të të menduarit dhe të të thënit (think, know, believe, hope, say, realise, notice) dhe pas mbiemrave të ndjenjës ose të sigurisë (sure, afraid, glad, surprised, aware), përdorni një fjali me that. Në të folur that hiqet shumë shpesh. Në shqip: «se», «që».

I think you're right.
Mendoj se ke të drejtë.
that hiqet
She realised that she had left her wallet at home.
E kuptoi që e kishte harruar portofolin në shtëpi.
I'm sure we've met before.
Jam i sigurt që jemi takuar më parë.
We're glad that you could come.
Na vjen mirë që mundët të vini.
Are you aware that the meeting has been moved?
E dini që mbledhja është zhvendosur?

2The fact that dhe It + be + mbiemër + that

Një fjali me that zakonisht nuk mund të vijë direkt pas një parafjale, dhe si kryefjalë tingëllon e rëndë. Ka dy zgjidhje: përdorni the fact that, ose filloni me it dhe çojeni fjalinë në fund. Në shqip te «është e çuditshme që…» para foljes nuk vihet asnjë përemër – në anglisht it nuk hiqet.

The fact that nobody replied worried me.
Fakti që nuk u përgjigj njeri më shqetësoi.
Despite the fact that it was raining, the match went ahead.
Pavarësisht se binte shi, ndeshja u luajt.
parafjalë + the fact that
It's strange that he hasn't called.
Është e çuditshme që nuk ka telefonuar.
«është e çuditshme» → It's strange
It's obvious that she loves her job.
Duket qartë që e do punën e saj.
It's a shame that you can't stay longer.
Sa keq që nuk mund të rrish më gjatë.
It + be + emër + that
That he lied surprised nobody.
Që ai gënjeu nuk e habiti askënd.
zyrtare: fjali me that si kryefjalë

3Fjalitë me whether / if

Përdorni whether ose if për një pyetje po/jo brenda fjalisë. If është më i zakonshëm në të folur; whether është më zyrtar. Përdorni whether, jo if, si kryefjalë, direkt para or not dhe para një to-infinitive. Pas një parafjale, whether është zgjedhja standarde. Në shqip: «nëse», «a».

I'm not sure whether the shop is open on Sundays.
Nuk jam i sigurt nëse dyqani është i hapur të dielave.
Can you check if the printer is working?
Mund të kontrollosh nëse printeri punon?
Whether we go camping depends on the weather.
Nëse do të shkojmë për kamping, varet nga moti.
kryefjalë: vetëm whether
It depends on whether the client agrees.
Varet nga fakti nëse klienti pranon.
pas parafjalës; «varet nga» → depends on
I can't decide whether to stay or leave.
Nuk po vendos dot nëse të rri apo të iki.
para to-infinitive: vetëm whether
Let me know whether or not you can come.
Më njoftoni nëse mund të vini apo jo.
whether or not

4Fjalitë me fjalë pyetëse si kryefjalë ose kundrinë

Një fjali që nis me who, what, where, when, why ose how mund të jetë kundrina ose kryefjala e fjalisë. Brenda saj përdorni rendin e pohimit, pa do / does / did. Në shqip kjo vjen natyrshëm.

I don't know where she lives.
Nuk e di ku jeton.
rendi i pohimit
Nobody knows why the meeting was cancelled.
Askush nuk e di pse u anulua mbledhja.
How you say it matters as much as what you say.
Si e thua ka po aq rëndësi sa ç'thua.
Where we hold the party isn't important.
Ku do ta bëjmë festën nuk ka rëndësi.
Do you remember when the course starts?
E mban mend kur fillon kursi?

5What = ajo që / ato që

What mund të thotë «ajo që» ose «ato që». Në fillim të fjalisë e përqendron vëmendjen te diçka. Fjalitë e ndara si What I need is… zhvillohen te C1-05; whatever, whoever dhe fjalët e ngjashme janë te C1-15. Në shqip «ajo që» ka dy fjalë – në anglisht vetëm what.

What you need is a good night's sleep.
Ajo që të duhet është një gjumë i mirë.
«ajo që» → what
I didn't understand what she said.
Nuk e kuptova çfarë tha.
What surprised me most was the price.
Ajo që më habiti më shumë ishte çmimi.
Show me what you've bought!
Më trego çfarë ke blerë!
That's exactly what I was thinking.
Pikërisht këtë po mendoja edhe unë.

Gabime të shpeshta

❌I don't know where does she live.
✅I don't know where she lives.
Rendi i pohimit; pa does.
❌I'm not sure if or not he's coming.
✅I'm not sure whether or not he's coming. ose I'm not sure if he's coming or not.
Direkt para or not: whether.
❌The thing what I need is time.
✅What I need is time. ose The thing that I need is time.
what do të thotë tashmë «ajo që».
❌Is strange that he hasn't called.
✅It's strange that he hasn't called.
Fjalia do kryefjalën it.
❌I was surprised of that she left.
✅I was surprised that she left.
Pa parafjalë direkt para that.
❌I asked him what was his name.
✅I asked him what his name was.
Rendi i pohimit brenda fjalisë.
⚠️It depends on if they agree.
✅It depends on whether they agree.
Gramatikisht është e saktë dhe dëgjohet në të folur jozyrtar, por pas parafjalës forma standarde është whether.

Kurthe për shqipfolësit

1. «Ajo që…» → that what. «Ajo që më bëri më shumë përshtypje në Gjirokastër ishte mikpritja». «Ajo që» kthehet fjalë për fjalë në that what. Në anglisht what e ka brenda kuptimin «ajo që»: mjafton what.

❌That what impressed me most in Gjirokaster was the hospitality.
✅What impressed me most in Gjirokaster was the hospitality. ose The thing that impressed me most in Gjirokaster was the hospitality.
«ajo që» = what

2. «Është e pabesueshme që…» → is unbelievable that. «Është e pabesueshme që një biletë treni kushton kaq shtrenjt». Në shqip kryefjala është fjalia me «që», që vjen në fund, dhe para foljes «është» nuk vihet asgjë, prandaj del Is unbelievable…. Në anglisht vendi para foljes nuk mbetet bosh: It's … that.

❌Is unbelievable that a train ticket costs so much.
✅It's unbelievable that a train ticket costs so much.
kryefjala it nuk hiqet

3. «Varet nga nëse…» → depends from if. «Planet tona për pushime varen nga fakti nëse shefi më jep javën e lirë». «Varet nga» kthehet në depends from, dhe «nëse» në if. Në anglisht: depends on, dhe pas parafjalës whether.

❌Our holiday plans depend from if my boss gives me the week off.
✅Our holiday plans depend on whether my boss gives me the week off.
depends on + whether

Mos i ngatërroni

what (fjali emërore) apo that / which (fjali përcaktore) – Në një fjali emërore, what e ka emrin brenda («ajo që»). Në një fjali përcaktore A2-29, that / which vjen pas një emri.

I bought what I needed.
Bleva atë që më duhej.
what = ato që
I bought the things that I needed.
Bleva gjërat që më duheshin.
that pas emrit

that (fjali emërore) apo that (përemër lidhor) – That i fjalisë emërore hap një ide të plotë; that lidhor përshkruan emrin para tij.

I know that the film is good.
E di që filmi është i mirë.
fjali emërore: çfarë di
I know a film that you'll love.
Di një film që do të të pëlqejë shumë.
fjali përcaktore: cili film

if (whether) apo if (kusht) – Në një fjali emërore, if = whether. Në një fjali kushtore, if hap një kusht A2-27.

Tell me if you need help.
Më thuaj nëse të duhet ndihmë.
kusht: po të duhet ndihmë, më thuaj
Ask her if she needs help.
Pyete nëse i duhet ndihmë.
fjali emërore: pyete a i duhet

Drejtshkrimi dhe shqiptimi

  • that në një fjali emërore zakonisht shqiptohet dobët: /ðət/, jo /ðæt/. /ð/ është «dh» e shqipes – këtu keni avantazh – dhe /ə/ është afër «ë»-së. Në të folur shpesh hiqet fare.
  • whether dhe weather tingëllojnë njësoj për shumicën e folësve: /ˈweðə/ (UK), /ˈweðər/ (US). Kujdes me drejtshkrimin. Fillimi /w/ thuhet me buzë të rrumbullakosura, jo si «v».
  • Pa presje para fjalisë emërore: I think that…, jo I think, that….
  • What në fillim të një fjalie-kryefjalë shpesh theksohet për të tërhequr vëmendjen: What I need is…

Rregulli i artë

Fjalia emërore është një fjali e tërë që përdoret si emër. Hapeni me that (pohim), whether / if (po/jo) ose një fjalë pyetëse (informacion), dhe mbani rendin e pohimit brenda saj. Preferoni whether pas një parafjale, dhe përdoreni direkt para or not, para një to-infinitive dhe si kryefjalë. «Ajo që» = what; «është e … që» = it's … that.

Ushtrime

A. Forma

Bashkoni ose rishkruani fjalitë sipas udhëzimit.

  1. Bashkojini në një fjali: Where is the bank? I don't know.
  2. Bashkojini në një fjali: Is the café open? Can you check?
  3. Rishkruajeni me It… that: That you forgot her birthday is surprising.
  4. Rishkruajeni me the fact that: He didn't apologise. That made me angry.
  5. Rishkruajeni me what: The thing that I need is a holiday.
  6. Bashkojini në një fjali: Why did she leave? Nobody knows.

B. Kuptimi

Zgjidhni përgjigjen e saktë.

  1. Zgjidhni përgjigjen e saktë: I can't decide … to accept the offer.
  2. Zgjidhni përgjigjen e saktë: … I want for my birthday is a new bike.
  3. Zgjidhni përgjigjen e saktë: … he lied surprised nobody.
  4. Zgjidhni përgjigjen e saktë: It depends … we have enough money.
  5. Zgjidhni përgjigjen e saktë: I'm sure … we've met before.

C. Gjeni gabimin

Çdo fjali ka një gabim ose është e saktë. Shkruani fjalinë e korrigjuar ose shkruani correct.

  1. Do you know what time does the shop close?
  2. The thing what I like most is the music.
  3. I'm not sure if or not she's coming.
  4. Whether we go camping depends on the weather.

D. Në kontekst

Lexoni dialogun dhe plotësoni fjalët që mungojnë.

A leaving party
Ana: Have you heard 16 Tom is leaving the company?
Ben: Yes! But nobody knows 17 he's leaving. It's a mystery.
Ana: 18 I'd like to do is organise a small party for him.
Ben: Good idea. I'm not sure 19 he likes surprises, though.
Ana: Hmm. 20 fact that he never talks about his birthday is a bit worrying!
Ben: Let's ask his wife 21 she thinks.

E. Radha juaj

Shkruani në anglisht.

  1. Plotësoni dy fjali për veten: What I like most about… is… dhe I'm not sure whether…
  2. Shkruani një fjali për jetën tuaj që fillon me It's amazing that… ose The fact that…

F. Përsëritje e përzier

Përsëritni mësimet e mëparshme.

  1. B1-14 Indirect Questions në anglisht: «Could you tell me where…?» dhe pyetjet e sjellshme
    Could you tell me where (the station / is)?
  2. B1-14 Indirect Questions në anglisht: «Could you tell me where…?» dhe pyetjet e sjellshme
    I don't know what (do) about it.
  3. B2-19 Few apo a few, little apo a little? Sasioret në anglisht, të shpjeguara në shqip
    … number of students has risen.
  4. A2-29 Who, Which, That: fjalitë përcaktore (relative clauses) në anglisht
    This is the book ___ … I told you about.
Përgjigjet

A. Forma

  1. I don't know where the bank is.
  2. Can you check whether the café is open? / Can you check if the café is open?
  3. It's surprising that you forgot her birthday. / It is surprising that you forgot her birthday.
  4. The fact that he didn't apologise made me angry.
  5. What I need is a holiday.
  6. Nobody knows why she left.

B. Kuptimi

  1. whether
  2. What
  3. That
  4. on whether
  5. that

C. Gjeni gabimin

  1. Do you know what time the shop closes?
  2. What I like most is the music. / The thing that I like most is the music. / The thing I like most is the music.
  3. I'm not sure whether or not she's coming. / I'm not sure whether she's coming or not. / I'm not sure if she's coming or not.
  4. ✓ Whether we go camping depends on the weather.

D. Në kontekst

  1. that
  2. why / when
  3. What
  4. whether / if
  5. The
  6. what

E. Radha juaj

  1. What I like most about my job is the people. I'm not sure whether I'll stay in this city next year.
  2. It's amazing that my grandmother still goes running every morning.

F. Përsëritje e përzier

  1. the station is
  2. to do
  3. The
  4. that
Aplikacioni AndroidMësoni në Lëvizje Google Play