Noun clauses me that, whether dhe what: fjalitë emërore në anglisht, të shpjeguara në shqip
Noun Clauses: That, Whether, What
Në këtë faqe
Qëllimi
Pas këtij mësimi do të dini të përdorni një fjali të tërë aty ku zakonisht vjen një emër – si kundrinë ose si kryefjalë – me that, whether / if dhe fjalë pyetëse, përfshirë what me kuptimin «ajo që».
Ideja kryesore
Një fjali ka vende: vendin e kryefjalës, vendin e kundrinës, vendin pas një parafjale. Zakonisht i mbushim me emra: I know the answer. The news surprised me.
Por shpesh ajo që duam të vëmë në atë vend nuk është një send. Është një ide e tërë: një pohim ose një pyetje. Anglishtja ju lejon ta futni një fjali të plotë, me kryefjalën dhe foljen e vet, në vendin e një emri. Kjo fjali e futur quhet fjali emërore (noun clause).
Mendoni për kukullat matrioshka: një kukull e vogël dhe e plotë rri brenda një më të madheje. Kukulla e madhe është fjalia kryesore; kukulla e vogël është një fjali e vogël e plotë që zë vendin e një emri. Çdo kukull e vogël ka një fjalë të pikturuar përpara: that për një pohim, whether / if për një pyetje po/jo, dhe një fjalë pyetëse për një pyetje informacioni.
I know that she lives in Oslo. I don't know whether she lives in Oslo. I don't know where she lives.
Brenda kukullës së vogël, rendi i fjalëve është rendi i pohimit, njësoj si te pyetjet e zhdrejta B1-14.
Shqipja dhe anglishtja
Shqipja i ka të gjitha këto: «që / se» = that, «nëse / a» = whether / if, «ku, pse, kur» = fjalët pyetëse, dhe brenda tyre rendi është si në pohim: «Nuk e di ku jeton» = I don't know where she lives – këtu keni avantazh.
Vështirësitë janë tri. «Ajo që më duhet» ka dy fjalë, por anglishtja ka vetëm një: What I need – jo that what ose the thing what. Te «Është e çuditshme që…» kryefjala është vetë fjalia me «që», që vjen pas, dhe para foljes nuk vihet asgjë; anglishtja do It's strange that…. Dhe «varet nga» ka parafjalën «nga», por anglishtja thotë depends on whether.
| Shqip | Anglisht | Çfarë ndryshon |
|---|---|---|
| Mendoj se ke të drejtë. | I think (that) you're right. | këtu është njësoj; that shpesh hiqet |
| Nuk e di ku jeton. | I don't know where she lives. | këtu është njësoj: rendi i pohimit |
| Është e çuditshme që nuk ka telefonuar. | It's strange that he hasn't called. | kryefjala it nuk hiqet |
| Fakti që nuk u përgjigj njeri më shqetësoi. | The fact that nobody replied worried me. | këtu është njësoj |
| Nuk jam e sigurt nëse dyqani është i hapur të dielave. | I'm not sure whether the shop is open on Sundays. | «nëse» → whether / if |
| Varet nga fakti nëse klienti pranon. | It depends on whether the client agrees. | «nga» → on |
| Ajo që të duhet është një gjumë i mirë. | What you need is a good night's sleep. | «ajo që» → një fjalë: what |
Shkurt: «që / se» = that, «nëse» = whether / if, «ajo që» = what; «është e … që» = it's … that; «varet nga nëse» = depends on whether.
Forma
| Lloji | Fjala hyrëse | Shembull | Rendi brenda |
|---|---|---|---|
| pohim | that (shpesh hiqet) | I think (that) it's a good idea. | kryefjalë + folje |
| pyetje po/jo | whether / if | I'm not sure whether it's open. | kryefjalë + folje |
| pyetje informacioni | who, what, where, when, why, how… | I don't know where she lives. | kryefjalë + folje |
| «ajo që» | what | What I need is a holiday. | kryefjalë + folje |
Vendet
| Vendi | Shembull |
|---|---|
| kundrinë e një foljeje | She said (that) she was tired. |
| pas një mbiemri | I'm sure (that) we've met before. |
| kryefjalë: fjali me that (zyrtare) | That he lied surprised nobody. → më e zakonshme: It surprised nobody that he lied. |
| kryefjalë: fjali me wh- / whether | What he said was true. Whether we go depends on the weather. |
| pas një parafjale | It depends on whether they agree. I'm interested in what you think. |
| pas the fact | The fact that she called is a good sign. |
Një fjali emërore si kryefjalë zakonisht merr folje në njëjës: What they said was true. (Kur pas foljes vjen një emër në shumës, është e zakonshme edhe folja në shumës: What we need are more volunteers.)
Përdorimi
1Fjalitë me that si kundrinë dhe pas mbiemrave
Pas foljeve të të menduarit dhe të të thënit (think, know, believe, hope, say, realise, notice) dhe pas mbiemrave të ndjenjës ose të sigurisë (sure, afraid, glad, surprised, aware), përdorni një fjali me that. Në të folur that hiqet shumë shpesh. Në shqip: «se», «që».
2The fact that dhe It + be + mbiemër + that
Një fjali me that zakonisht nuk mund të vijë direkt pas një parafjale, dhe si kryefjalë tingëllon e rëndë. Ka dy zgjidhje: përdorni the fact that, ose filloni me it dhe çojeni fjalinë në fund. Në shqip te «është e çuditshme që…» para foljes nuk vihet asnjë përemër – në anglisht it nuk hiqet.
3Fjalitë me whether / if
Përdorni whether ose if për një pyetje po/jo brenda fjalisë. If është më i zakonshëm në të folur; whether është më zyrtar. Përdorni whether, jo if, si kryefjalë, direkt para or not dhe para një to-infinitive. Pas një parafjale, whether është zgjedhja standarde. Në shqip: «nëse», «a».
4Fjalitë me fjalë pyetëse si kryefjalë ose kundrinë
Një fjali që nis me who, what, where, when, why ose how mund të jetë kundrina ose kryefjala e fjalisë. Brenda saj përdorni rendin e pohimit, pa do / does / did. Në shqip kjo vjen natyrshëm.
5What = ajo që / ato që
What mund të thotë «ajo që» ose «ato që». Në fillim të fjalisë e përqendron vëmendjen te diçka. Fjalitë e ndara si What I need is… zhvillohen te C1-05; whatever, whoever dhe fjalët e ngjashme janë te C1-15. Në shqip «ajo që» ka dy fjalë – në anglisht vetëm what.
Gabime të shpeshta
Kurthe për shqipfolësit
1. «Ajo që…» → that what. «Ajo që më bëri më shumë përshtypje në Gjirokastër ishte mikpritja». «Ajo që» kthehet fjalë për fjalë në that what. Në anglisht what e ka brenda kuptimin «ajo që»: mjafton what.
2. «Është e pabesueshme që…» → is unbelievable that. «Është e pabesueshme që një biletë treni kushton kaq shtrenjt». Në shqip kryefjala është fjalia me «që», që vjen në fund, dhe para foljes «është» nuk vihet asgjë, prandaj del Is unbelievable…. Në anglisht vendi para foljes nuk mbetet bosh: It's … that.
3. «Varet nga nëse…» → depends from if. «Planet tona për pushime varen nga fakti nëse shefi më jep javën e lirë». «Varet nga» kthehet në depends from, dhe «nëse» në if. Në anglisht: depends on, dhe pas parafjalës whether.
Mos i ngatërroni
what (fjali emërore) apo that / which (fjali përcaktore) – Në një fjali emërore, what e ka emrin brenda («ajo që»). Në një fjali përcaktore A2-29, that / which vjen pas një emri.
that (fjali emërore) apo that (përemër lidhor) – That i fjalisë emërore hap një ide të plotë; that lidhor përshkruan emrin para tij.
if (whether) apo if (kusht) – Në një fjali emërore, if = whether. Në një fjali kushtore, if hap një kusht A2-27.
Drejtshkrimi dhe shqiptimi
- that në një fjali emërore zakonisht shqiptohet dobët: /ðət/, jo /ðæt/. /ð/ është «dh» e shqipes – këtu keni avantazh – dhe /ə/ është afër «ë»-së. Në të folur shpesh hiqet fare.
- whether dhe weather tingëllojnë njësoj për shumicën e folësve: /ˈweðə/ (UK), /ˈweðər/ (US). Kujdes me drejtshkrimin. Fillimi /w/ thuhet me buzë të rrumbullakosura, jo si «v».
- Pa presje para fjalisë emërore: I think that…, jo I think, that….
- What në fillim të një fjalie-kryefjalë shpesh theksohet për të tërhequr vëmendjen: What I need is…
Rregulli i artë
Fjalia emërore është një fjali e tërë që përdoret si emër. Hapeni me that (pohim), whether / if (po/jo) ose një fjalë pyetëse (informacion), dhe mbani rendin e pohimit brenda saj. Preferoni whether pas një parafjale, dhe përdoreni direkt para or not, para një to-infinitive dhe si kryefjalë. «Ajo që» = what; «është e … që» = it's … that.
Ushtrime
A. Forma
Bashkoni ose rishkruani fjalitë sipas udhëzimit.
-
Bashkojini në një fjali: Where is the bank? I don't know.
-
Bashkojini në një fjali: Is the café open? Can you check?
-
Rishkruajeni me It… that: That you forgot her birthday is surprising.
-
Rishkruajeni me the fact that: He didn't apologise. That made me angry.
-
Rishkruajeni me what: The thing that I need is a holiday.holiday (UK) = vacation (US)
-
Bashkojini në një fjali: Why did she leave? Nobody knows.
B. Kuptimi
Zgjidhni përgjigjen e saktë.
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: I can't decide … to accept the offer.
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: … I want for my birthday is a new bike.
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: … he lied surprised nobody.
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: It depends … we have enough money.
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: I'm sure … we've met before.
C. Gjeni gabimin
Çdo fjali ka një gabim ose është e saktë. Shkruani fjalinë e korrigjuar ose shkruani correct.
-
Do you know what time does the shop close?
-
The thing what I like most is the music.
-
I'm not sure if or not she's coming.
-
Whether we go camping depends on the weather.
D. Në kontekst
Lexoni dialogun dhe plotësoni fjalët që mungojnë.
Ana: Have you heard 16 Tom is leaving the company?
Ben: Yes! But nobody knows 17 he's leaving. It's a mystery.
Ana: 18 I'd like to do is organise a small party for him.
Ben: Good idea. I'm not sure 19 he likes surprises, though.
Ana: Hmm. 20 fact that he never talks about his birthday is a bit worrying!
Ben: Let's ask his wife 21 she thinks.
E. Radha juaj
Shkruani në anglisht.
-
Plotësoni dy fjali për veten: What I like most about… is… dhe I'm not sure whether…
-
Shkruani një fjali për jetën tuaj që fillon me It's amazing that… ose The fact that…
F. Përsëritje e përzier
Përsëritni mësimet e mëparshme.
-
B1-14 Indirect Questions në anglisht: «Could you tell me where…?» dhe pyetjet e sjellshme Could you tell me where (the station / is)?
-
B1-14 Indirect Questions në anglisht: «Could you tell me where…?» dhe pyetjet e sjellshme I don't know what (do) about it.
-
B2-19 Few apo a few, little apo a little? Sasioret në anglisht, të shpjeguara në shqip … number of students has risen.
-
A2-29 Who, Which, That: fjalitë përcaktore (relative clauses) në anglisht This is the book ___ … I told you about.
Përgjigjet
A. Forma
- I don't know where the bank is.
- Can you check whether the café is open? / Can you check if the café is open?
- It's surprising that you forgot her birthday. / It is surprising that you forgot her birthday.
- The fact that he didn't apologise made me angry.
- What I need is a holiday.
- Nobody knows why she left.
B. Kuptimi
- whether
- What
- That
- on whether
- that
C. Gjeni gabimin
- Do you know what time the shop closes?
- What I like most is the music. / The thing that I like most is the music. / The thing I like most is the music.
- I'm not sure whether or not she's coming. / I'm not sure whether she's coming or not. / I'm not sure if she's coming or not.
- ✓ Whether we go camping depends on the weather.
D. Në kontekst
- that
- why / when
- What
- whether / if
- The
- what
E. Radha juaj
- What I like most about my job is the people. I'm not sure whether I'll stay in this city next year.
- It's amazing that my grandmother still goes running every morning.
F. Përsëritje e përzier
- the station is
- to do
- The
- that
