Still, yet, even, only, also: ku vendoset ndajfolja në fjalinë angleze
Still, Yet, Even, Only, Also: Adverb Position
Në këtë faqe
Qëllimi
Pas këtij mësimi do të dini të vendosni ndajfoljet e shkurtra si still, already, also, even, only dhe no longer në mes të fjalisë, të zgjidhni mes still, yet dhe already, të thoni që diçka ka mbaruar (not… any more, no longer) dhe të përdorni even dhe only për të treguar fjalën që keni parasysh.
Ideja kryesore
Shumë ndajfolje të shkurtra në anglisht duan të ulen në një vend të veçantë: ndenjësja e mesit e fjalisë. Këtë vend e njihni tashmë nga always, usually, never (A1-15). Ajo është:
- para foljes kryesore: She still lives with her parents.
- pas be: She's still at work.
- pas foljes së parë ndihmëse ose modale: I've already eaten. You can also pay by card.
Një gjë nuk ndodh kurrë: ndajfolja nuk ulet mes foljes dhe kundrinorit të saj. Thuhet She also plays the piano, jo She plays also the piano.
Disa fjalë preferojnë vende të tjera. Yet, too, as well dhe any more zakonisht ulen në fund. Kurse even dhe only janë të veçanta: punojnë si një tregues me shigjetë. Po t'i lëvizni, tregoni një fjalë tjetër – dhe kuptimi ndryshon: Only I saw her (askush tjetër nuk e pa) apo I saw only her (nuk pashë askënd tjetër).
Shqipja dhe anglishtja
Në shqip ndajfoljet lëvizin shumë lirshëm. «Edhe» vihet zakonisht para fjalës që shtojmë: «Luan edhe piano», «Ftova edhe motrën tënde». Prandaj në anglisht del lehtë plays also the piano. Anglishtja nuk e lejon këtë: also shkon në ndenjësen e mesit, para foljes (also plays), ose në fund vihet too / as well.
Fjala «akoma» (ose «ende») mbulon dy fjalë angleze: still («Akoma është në shtrat» – He's still in bed) dhe yet («Nuk ka ardhur akoma» – It hasn't arrived yet). Në mohim shqipja mund ta vërë «akoma» kudo; anglishtja ka dy zgjedhje të qarta: still para foljes ndihmëse mohore (I still haven't…) ose yet në fund (I haven't… yet). «Nuk … më» është not… any more ose no longer. Por kujdes: shqipja i do të dyja mohimet («nuk… më»), kurse no longer është vetë mohim dhe nuk merr not. Dhe «më» këtu nuk është more. Me «vetëm» dhe «madje / bile» punon njësoj si në shqip: vendi tregon fjalën që theksoni.
| Shqip | Anglisht | Çfarë ndryshon |
|---|---|---|
| Ftova edhe motrën tënde. | I've also invited your sister. | also pas foljes ndihmëse, jo para kundrinorit |
| Gjyshja akoma shkruan letra me dorë. | My grandmother still writes letters by hand. | këtu është njësoj: para foljes |
| Akoma nuk e kam paguar faturën e dritave. | I still haven't paid the electricity bill. | still para haven't |
| A ka ardhur pakoja akoma? | Has the parcel arrived yet? | «akoma» në pyetje → yet, në fund |
| Nuk jetojmë më në Madrid. | We don't live in Madrid any more. | «nuk… më» → not… any more |
| Ky produkt nuk është më në shitje. | This product is no longer available. | no longer pa not |
| Edhe gjyshja ime ka telefon të mençur. | Even my grandmother has a smartphone. | «edhe» = «madje edhe» → even |
| Vetëm Maria pi çaj në mëngjes. | Only Maria drinks tea at breakfast. | këtu është njësoj: vendi ndryshon kuptimin |
Shkurt: ndajfoljet e shkurtra shkojnë para foljes kryesore, pas be ose pas foljes së parë ndihmëse – kurrë mes foljes dhe kundrinorit; «akoma» = still (vazhdon) ose yet (nuk ka ndodhur ende, në fund); «nuk… më» = not… any more ose no longer (pa not).
Forma
Ndenjësja e mesit
| Folja në fjali | Vendi | Shembull |
|---|---|---|
| një folje kryesore | para saj | She still works here. / I also play tennis. |
| be (folje kryesore) | pas saj | He's already at the airport. / It's no longer open. |
| folje ndihmëse / modale + folje kryesore | pas foljes së parë ndihmëse | I have already paid. / We can even stay longer. |
| folje ndihmëse mohore + still | still para saj | I still haven't finished. |
Vendi në fund
| Fjala | Shembull |
|---|---|
| yet (mohim, pyetje) | Have you finished yet? / I haven't finished yet. |
| any more / any longer (mohim) | She doesn't live here any more. |
| too / as well | I play tennis too. / I play tennis as well. |
| already (mundet edhe në fund) | Are you leaving already? |
Still, yet, already: kuptimi
| Fjala | Kuptimi | Lloji i zakonshëm i fjalisë |
|---|---|---|
| still | një situatë vazhdon – ndoshta më gjatë nga sa pritej | pohore, pyetje; para foljes ndihmëse mohore për habi ose padurim |
| yet | diçka që e presim nuk ka ndodhur deri tani | mohore, pyetje |
| already | diçka ndodhi më shpejt nga sa pritej | pohore (në pyetje: habi) |
| not… any more / any longer | një situatë ka mbaruar | mohore |
| no longer | një situatë ka mbaruar (më zyrtare) | folje pohore |
Any more shpesh shkruhet anymore, sidomos në anglishten amerikane.
Përdorimi
1Rregulli i ndenjëses së mesit
Ndajfoljet e shkurtra si still, already, also, even, just, only dhe no longer vihen para foljes kryesore, pas be ose pas foljes së parë ndihmëse. Nuk vihen mes foljes dhe kundrinorit. Ndajfoljet e shpeshtësisë (A1-15) përdorin të njëjtin vend – edhe rarely dhe partneri i saj më zyrtar seldom.
2still, yet dhe already
Still = diçka vazhdon. Yet = presim diçka, por deri tani nuk ka ndodhur; zakonisht vjen në fund të fjalive mohore dhe pyetëse (në anglishten zyrtare thuhet edhe I haven't yet decided). Already = më shpejt nga sa pritej. Still para një foljeje ndihmëse mohore tregon habi ose padurim. Për already dhe yet me Present Perfect (e kryera) shih A2-17. Në shqip still dhe yet janë shpesh e njëjta fjalë: «akoma».
3not… any more, not… any longer, no longer
Këto tregojnë se një situatë ka mbaruar. Not… any more dhe not… any longer vihen në fund të një fjalie mohore. No longer është më zyrtare; vihet në ndenjësen e mesit dhe folja është pohore. Në shqip për të gjitha themi «nuk… më».
4even – diçka e papritur
Even tregon se diçka është e papritur ose më shumë nga sa pritej. Në ndenjësen e mesit zakonisht theksohet folja ose ajo që vjen pas saj; para kryefjalës ose një fjale tjetër tregon atë fjalë. Not even / didn't even = as kjo gjë e vogël, që e prisnit. Në shqip: «madje», «bile», «edhe» ose «as… nuk».
5only – tregues që lëviz
Only tregon fjalën ku bie theksi, dhe kuptimi ndryshon sipas vendit. Në shkrim vendoseni only menjëherë para fjalës që keni parasysh. Në të folur only zakonisht ulet në ndenjësen e mesit dhe theksi tregon fjalën. Edhe «vetëm» në shqip punon njësoj.
6also, too, as well
Also shkon në ndenjësen e mesit. Too dhe as well vihen në fund të fjalisë dhe janë më të shpeshta në të folur. Shih A1-29. Shqipja i shpreh të tria me «edhe» ose «gjithashtu».
Gabime të shpeshta
Kurthe për shqipfolësit
1. «Edhe» para kundrinorit → also mes foljes dhe kundrinorit. Në shqip themi «Erioni rregulloi edhe derën e garazhit». Kur e përktheni fjalë për fjalë, also bie mes foljes dhe kundrinorit. Në anglisht also vjen para foljes kryesore, ose përdorni too / as well në fund.
2. «Akoma nuk…» → haven't still. «Akoma nuk ma ke kthyer karikuesin!» Në shqip «akoma» mund të vijë para ose pas foljes. Në anglisht still në mohim vjen para foljes ndihmëse mohore; përndryshe përdorni yet në fund.
3. «Nuk… më» → more. «Dritani nuk është më trajneri i skuadrës sonë, tani punon në Shkodër.» Fjala «më» duket si more, por këtu do të thotë që diçka ka mbaruar: not… any more ose no longer.
4. «Nuk… më» → not + no longer. Shqipja i do dy mohime: «Me rregullin e ri, autobusët nuk ndalojnë më para shkollës». Kush e përkthen këtë me no longer, shpesh e mban edhe not. Por no longer është vetë mohim: ose no longer me folje pohore, ose not… any longer / any more.
Mos i ngatërroni
still apo yet – Të dyja kanë të bëjnë me «deri tani». Still thotë se një situatë vazhdon; yet thotë se diçka e pritur nuk ka ndodhur. Still + mohim tingëllon me më shumë padurim. Në shqip të dyja janë «akoma».
Only I… apo I only… – Kur lëvizni only, ndryshon kuptimi.
already apo all ready – Already = më shpejt nga sa pritej («tashmë»); all ready = të gjithë gati, krejt gati (all + mbiemër).
Për only, even dhe also në shkrimin zyrtar shih C2-06.
Drejtshkrimi dhe shqiptimi
- already është një fjalë me një l; all ready janë dy fjalë.
- any more (dy fjalë) është standarde në anglishten britanike; anymore (një fjalë) është e zakonshme në anglishten amerikane. Të dyja janë në rregull.
- yet /jet/ – si yes, por me t në fund në vend të s. Fillon me /j/, si «j» e shqipes – këtu keni avantazh.
- even /ˈiːvn/: «i» e gjatë dhe pastaj n menjëherë, pa një «ë» të plotë në mes. Shqipja nuk i dallon zanoret e gjata nga të shkurtrat, prandaj zgjateni qëllimisht /iː/.
- only /ˈəʊnli/ (UK), /ˈoʊnli/ (US): fillon me një diftong, jo me «o» të thjeshtë. Mos e lexoni «onli» ashtu siç shkruhet.
- Në të folur theksohet fjala ku tregon only ose even: I only had a ticket / Even my grandmother has one.
Rregulli i artë
Vendosini ndajfoljet e shkurtra në ndenjësen e mesit: para foljes kryesore, pas be, pas foljes së parë ndihmëse – kurrë mes foljes dhe kundrinorit. Yet, any more, too dhe as well zakonisht shkojnë në fund. Vendosini only dhe even pranë fjalës që doni të tregoni, sidomos në shkrim. Dhe «akoma» është still ose yet – zgjidhni sipas kuptimit.
Ushtrime
A. Forma
Vendosni fjalën në vendin e duhur ose rishkruani fjalinë.
-
Vendosni still në fjali: She lives in the same flat.flat (UK) = apartment (US)
-
Vendosni already në fjali: I've booked the tickets.
-
Vendosni also në fjali: He can play the guitar.
-
Vendosni still në fjali: They haven't replied.
-
Rishkruajeni me no longer: She doesn't work here any more.
-
Rishkruajeni me any more: The café is no longer open.
B. Kuptimi
Zgjidhni përgjigjen që i përshtatet kuptimit.
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: Have you sent the email …?
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: It's midnight and the neighbours are … having a party.
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: "Lunch?" "No, thanks. I've … eaten."
-
Cila fjali do të thotë «askush tjetër nuk erdhi»?
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: He didn't … say thank you.
C. Gjeni gabimin
Çdo fjali ka një gabim ose është e saktë. Shkruani fjalinë e korrigjuar ose shkruani correct.
-
I like also jazz.
-
I don't work there no longer.
-
My parents still haven't sold their old car.
-
Is the bus yet here?
D. Në kontekst
Lexoni dialogun dhe plotësoni fjalët që mungojnë me: still, any more, yet, already, too, even. Një fjalë mund ta përdorni më shumë se një herë.
Ben: Do you 16 live in that flat near the station?
Ella: No, I don't live there 17. I moved in March.
Ben: Oh! Have you unpacked everything 18?
Ella: Not really. I've 19 got boxes everywhere. But I've 20 painted the kitchen — and I only moved in two weeks ago! And I've bought a new sofa 21.
Ben: Wow, you've been busy. I haven't 22 painted my bedroom yet, and I moved two years ago!
E. Radha juaj
Shkruani në anglisht.
-
Shkruani dy fjali për jetën tuaj: një gjë që e bëni akoma dhe një gjë që nuk e bëni më.
-
Shkruani një fjali me even për diçka të papritur.
F. Përsëritje e përzier
Përsëritni mësimet e mëparshme.
-
A1-15 Always, usually, never: ndajfoljet e shpeshtësisë në anglisht Vendosni never në fjali: She is late for work.
-
A2-17 Present Perfect me just, already, yet: «sapo», «tashmë», «ende» në anglisht I haven't finished my homework ___. …
-
A2-19 Present Perfect apo Past Simple? Dallimi i shpjeguar në shqip I (see) that film last week.
Përgjigjet
A. Forma
- She still lives in the same flat.
- I've already booked the tickets. / I've booked the tickets already.
- He can also play the guitar.
- They still haven't replied.
- She no longer works here.
- The café isn't open any more. / The café is not open any more. / The café isn't open anymore.
B. Kuptimi
- yet
- still
- already
- Only Tom came to the party.
- even
C. Gjeni gabimin
- I also like jazz. / I like jazz too. / I like jazz as well.
- I don't work there any longer. / I don't work there any more. / I no longer work there.
- ✓ My parents still haven't sold their old car.
- Is the bus here yet? / Is the bus still here? / Is the bus here already?
D. Në kontekst
- still
- any more / anymore / any longer
- yet / already
- still
- already / even
- too / as well
- even
E. Radha juaj
- I still play football on Sundays. I don't eat meat any more.
- My dog is very clever — he can even open the fridge.
F. Përsëritje e përzier
- She is never late for work.
- yet
- saw
