Participle Clauses ქართულად: Feeling Tired, After Leaving, Having Finished
Participle Clauses: Feeling Tired, After Leaving
ამ გვერდზე
მიზანი
ამ გაკვეთილის შემდეგ შეძლებთ დროისა და მიზეზის დამოკიდებული წინადადებების შემოკლებას მიმღეობებით – Feeling tired, …, While waiting, …, After leaving, …, When asked, …, Having finished, … – და დარწმუნდებით, რომ დამალული ქვემდებარე სწორია.
მთავარი იდეა
დროისა ან მიზეზის სრულ დამოკიდებულ წინადადებას აქვს კავშირი, ქვემდებარე და ზმნა: Because she felt tired, she went to bed. როცა ორივე ნაწილში ქვემდებარე ერთია, ინგლისური პირველ ნაწილს „შეკუმშავს“: Feeling tired, she went to bed.
წარმოიდგინეთ მიმღეობური წინადადება (participle clause) როგორც ვაკუუმში შეფუთული წინადადება. ქვემდებარე და დრო ამოღებულია (ზოგჯერ კავშირიც) და მხოლოდ მიმღეობა რჩება. მკითხველი მას მთავარი წინადადების დახმარებით „გახსნის“: ვინ იყო დაღლილი? She – მთავარი წინადადების ქვემდებარე.
ეს არის მთავარი წესი: მიმღეობური წინადადების დამალული ქვემდებარე მთავარი წინადადების ქვემდებარეა. თუ სწორად გააკეთებთ, მიიღებთ მოკლე, ბუნებრივ სტილს, რომელიც ხშირია მოთხრობებში, ახალ ამბებსა და კარგ წერილობით ტექსტში. თუ შეცდებით, წინადადება სხვას იტყვის, ვიდრე გინდოდათ.
ქართული და ინგლისური
ქართულს ამისთვის საკუთარი, ძალიან ხშირი ხერხი აქვს: საწყისი + თანდებული. „სკოლის დამთავრების შემდეგ“ = after leaving school, „ხელმოწერამდე“ = before signing, „ლოდინისას“ = while waiting. აქ ერთნაირია: ინგლისურშიც კავშირს -ing ფორმა მოსდევს. მაგრამ ლექსიკონი ქართულ საწყისს („წასვლა“, „დამთავრება“) ხშირად to go, to finish-ად თარგმნის, ამიტომ ჩნდება after to finish – სწორია მხოლოდ after finishing. ასევე „-ის დროს“ during-ად გვესმის, during კი ზმნას არ იღებს: while + -ing.
მეორე განსხვავება ქვემდებარეშია. ქართული „-ისას“ ქვემდებარეს არ აკონტროლებს: „სახლში შესვლისას ძაღლი შემომეგება“ – შევიდა მე, შემომეგება ძაღლი, და ეს ჩვეულებრივი ქართულია. ინგლისურ მიმღეობურ წინადადებაში კი დამალული ქვემდებარე აუცილებლად მთავარი წინადადების ქვემდებარეა. და კიდევ: „რომ ჰკითხეს“ ქართულად მოქმედებითია (მესამე პირი მრავლობითი), ინგლისურში კი ვნებითია: when asked.
| ქართული | ინგლისური | რაშია განსხვავება? |
|---|---|---|
| სკოლის დამთავრების შემდეგ ავსტრალიაში წავიდა. | After leaving school, she spent a year in Australia. | აქ ერთნაირია: საწყისი + თანდებული = after + -ing |
| ხელშეკრულების ხელმოწერამდე წვრილი შრიფტი წაიკითხეთ. | Before signing the contract, read the small print. | „-მდე“ → before + -ing, არა before to sign |
| შედეგების ლოდინისას ეცადეთ, მოდუნდეთ. | While waiting for the results, try to relax. | „-ისას“ → while + -ing, არა during |
| რადგან ცუდად გრძნობდა თავს, სარა ადრე წავიდა. | Feeling unwell, Sara left the party early. | მიზეზი: ინგლისურში კავშირი არ სჭირდება – საკმარისია -ing |
| ანგარიში დაამთავრა და სახლში წავიდა. | Having finished the report, he went home. | ადრე დასრულებული → having + მესამე ფორმა |
| დაგვიანებაზე რომ ჰკითხეს, მენეჯერმა არაფერი თქვა. | When asked about the delay, the manager said nothing. | ქართულად მოქმედებითი; ინგლისურში ვნებითი → asked |
| აეროპორტში მისვლისას ტაქსი არ დამხვდა. | When I arrived at the airport, there was no taxi. | ქვემდებარეები განსხვავდება → სრული წინადადება |
მოკლედ: „-ის შემდეგ / -მდე / -ისას“ → after / before / while + -ing (არასოდეს to); „რადგან…“ → შეიძლება -ing; „დაამთავრა და…“ → having + past participle; ორი ქვემდებარე → სრული წინადადება.
ფორმა
ამ გაკვეთილის ორი მიმღეობა
| მიმღეობა | ფორმა | მნიშვნელობა | მაგალითი |
|---|---|---|---|
| present participle | ზმნა + -ing | იმავე დროს, ან მიზეზი | Feeling tired, she went to bed. |
| perfect participle | having + past participle | დასრულდა მთავარ მოქმედებამდე | Having finished the report, he left. |
სრული წინადადებიდან მიმღეობურამდე
| სრული წინადადება | მიმღეობური წინადადება |
|---|---|
| As I was walking home, I met an old friend. | Walking home, I met an old friend. |
| Because he knew the city well, he took a shortcut. | Knowing the city well, he took a shortcut. |
| After she had paid the bill, she left. | Having paid the bill, she left. |
კავშირი + მიმღეობა
| კავშირი | + | მაგალითი |
|---|---|---|
| while / when | -ing | While waiting for the bus, I read the news. |
| after / before / since | -ing | After leaving school, she joined the army. |
| when | past participle (ვნებითი მნიშვნელობა) | When asked, he refused to comment. |
ადგილი და მძიმეები
- დასაწყისში: მიმღეობური წინადადების შემდეგ მძიმე – Feeling tired, she went to bed.
- ბოლოში (იმავე დროს): ჩვეულებრივ მძიმის გარეშე, ან მსუბუქი მძიმით – He came in carrying three cups of coffee.
გამოყენება
1-ing ერთდროული მოქმედებებისთვის
-ing წინადადება აღწერს მოქმედებას, რომელიც მთავარი მოქმედების პარალელურად ხდება, ან მის უშუალოდ წინ, სწრაფი თანმიმდევრობით. ძალიან ხშირია მოთხრობებსა და აღწერებში. ქართულად აქ ხშირად ორი ზმნაა „და“-თი ან „რომ“-იანი წინადადება.
2-ing მიზეზისთვის
დასაწყისში მდგარი -ing წინადადება ხშირად ხსნის, რატომ. აქ ხშირია Being + ზედსართავი ან არსებითი სახელი. ეს ცოტა ფორმალურია და უფრო წერილობით ტექსტს ახასიათებს. ქართულად: „რადგან…“, „…და ამიტომ“.
3კავშირების შემდეგ – while waiting, after leaving, when asked
დროის მნიშვნელობა რომ ცხადი იყოს, კავშირი დატოვეთ: while, when, after, before, since + -ing. after, before და since-ის შემდეგ -ing ფორმა წინდებულს მოსდევს, როგორც B1-19-ში ისწავლეთ. ვნებითი მნიშვნელობით – when + past participle: when asked = როცა ჰკითხეს. ქართულად – საწყისი + „-ისას“, „-ის შემდეგ“, „-მდე“.
4Having + past participle უფრო ადრინდელ მოქმედებაზე
having + past participle გამოიყენეთ, როცა გინდათ ნათლად აჩვენოთ, რომ პირველი მოქმედება მთავარ მოქმედებამდე დასრულდა. ხშირად მიზეზსაც გულისხმობს. მსგავსი მნიშვნელობა აქვს after + -ing-საც.
5ერთი ქვემდებარის წესი
მიმღეობური წინადადების დამალული ქვემდებარე მთავარი წინადადების ქვემდებარეა. თუ ქვემდებარეები განსხვავდება, სრული წინადადება გამოიყენეთ. ქართული „-ისას“ ამ წესს არ იცნობს – ინგლისურში ის სავალდებულოა.
რამდენიმე მყარი ფრაზა გამონაკლისია და ქვემდებარის დამთხვევას არ საჭიროებს: generally speaking, judging by…, considering…. „ჩამოკიდებული“ მიმღეობები (dangling participles) უფრო დეტალურად C1-07-შია.
ხშირი შეცდომები
მახეები ქართულად მოლაპარაკეებისთვის
1. „მას შემდეგ, რაც სახლიდან მუშაობა დაიწყო“ → since to start. ქართულ საწყისს („დამთავრება“, „წასვლა“) ლექსიკონი ხშირად to-იანი ინფინიტივით თარგმნის, ამიტომ after-ის, before-ისა და since-ის შემდეგ to ჩნდება. ეს წინდებულებია და მათ -ing მოსდევს.
2. „მთაწმინდაზე ასვლისას მთელი ქალაქი ხელისგულზე გვედო“ → „ჩამოკიდებული“ მიმღეობა. ქართულ „-ისას“-იან წინადადებას და მთავარ წინადადებას სხვადასხვა ქვემდებარე შეიძლება ჰქონდეს. ინგლისურ მიმღეობურ წინადადებაში კი მოქმედებას მთავარი წინადადების ქვემდებარე ასრულებს – აქ გამოდის, რომ მთაწმინდაზე ქალაქი ავიდა.
3. „მანქანის მართვის დროს“ → during driving. „დროს“ ინგლისურად during-ად გვესმის, მაგრამ during-ს არსებითი სახელი მოსდევს (during dinner), არა ზმნა. მოქმედებისთვის – while + -ing.
4. „თბილისში ჩასულებმა ტაქსი ავიღეთ“ → Arrived in Tbilisi. ქართული „ჩასული“, „მისული“ მოქმედებით მნიშვნელობას ატარებს, ამიტომ ინგლისურ past participle-ად ითარგმნება. Arrived მარტო ვნებითს ან მდგომარეობას ჰგავს; ადრე დასრულებულ მოქმედებაზე საჭიროა having arrived ან after arriving.
არ აგერიოთ
მიმღეობური წინადადება თუ შემოკლებული მიმართებითი – შემოკლებული მიმართებითი არსებით სახელს აღწერს და პირდაპირ მას მოსდევს B2-09. მიმღეობური წინადადება ზმნიზედასავით მუშაობს და მთელ მოქმედებაზე გვეუბნება: როდის ან რატომ.
doing თუ having done – მარტივი -ing ფორმა ნიშნავს ერთდროულობას ან სწრაფ თანმიმდევრობას. Having done ხაზს უსვამს, რომ პირველი მოქმედება მეორემდე დასრულდა.
ვნებითი მიმღეობური წინადადებები დასაწყისში (Built in 1850, …), უარყოფითი (Not knowing what to do, …), შედეგის წინადადებები (…, leaving thousands without power) და with + დამატება + მიმღეობა C1-07-შია.
მართლწერა და გამოთქმა
- წინადადების დასაწყისში მიმღეობური წინადადების შემდეგ დასვით მძიმე: Feeling tired, she…
- -ing-ის მართლწერა ჩვეულებრივ წესებს მიჰყვება: make → making, stop → stopping, lie → lying. იხ. A1-22.
- -ing ბოლოში ერთი ცხვირისმიერი /ŋ/ ისმის; ქართულში ეს ბგერა არ არის, ამიტომ ბოლოს g-ს ნუ დაამატებთ: waiting /ˈweɪtɪŋ/.
- Having /ˈhævɪŋ/ მიმღეობური წინადადების დასაწყისში არასოდეს იკუმშება: Having finished…. /h/ ქართული ჰ-ა, არა ხ; /æ/ ქართული ე არ არის – პირი ფართოდ გააღეთ.
- მეტყველებაში დასაწყისის მიმღეობური წინადადება ცალკე ჯგუფად ითქმის, მძიმესთან მოკლე პაუზით: Feeling tired | she went to bed. პაუზის წინ ხმა ჩვეულებრივ ოდნავ მაღლა იწევს.
ოქროს წესი
მიმღეობური წინადადება ქვემდებარეს მთავარი წინადადებიდან სესხულობს, ამიტომ დარწმუნდით, რომ ეს ქვემდებარე ნამდვილად ასრულებს მოქმედებას. -ing = იმავე დროს ან მიზეზი; having + past participle = მანამდე დასრულდა; when + past participle = ვნებითი მნიშვნელობა. „-ის შემდეგ / -მდე / -ისას“ → after / before / while + -ing, არასოდეს to.
სავარჯიშოები
A. ფორმა
გადაწერეთ ან შეავსეთ.
-
გადაწერეთ participle-ით: Because she felt nervous, she practised her speech again.
-
გადაწერეთ participle-ით: After he had read the email, he called his boss.
-
გადაწერეთ participle-ით: As I was walking home, I saw an accident.
-
შეავსეთ: Since (start) this job, I've learned a lot.
-
შეავსეთ: Before (leave) the house, check that the windows are closed.
-
გადაწერეთ when + past participle-ით: When she was asked about her plans, she just smiled.
B. მნიშვნელობა
აირჩიეთ სწორი პასუხი ან უპასუხეთ კითხვას.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: … his keys the day before, he had to call a locksmith.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: When … for his opinion, he said he didn't have one.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: … a vegetarian, Tom didn't eat the burgers.
-
რას გამოხატავს მიმღეობური წინადადება აქ: "Knowing the area well, she didn't need a map"? …
-
რა მოხდა პირველი წინადადებაში "Having packed his bags, he called a taxi"?
C. იპოვეთ შეცდომა
ყოველ წინადადებაში ერთი შეცდომაა, ან წინადადება სწორია. დაწერეთ გასწორებული წინადადება ან დაწერეთ correct.
-
Arriving at the hotel, the room wasn't ready.
-
After finish dinner, we went for a walk.
-
While waiting for the bus, I listened to a podcast.
-
Since move to Berlin, she has learned to cycle everywhere.
D. კონტექსტში
ფრჩხილებში მოცემული ზმნა ჩასვით სწორი ფორმით.
16 (wake) up late on Monday, Jake jumped out of bed. 17 (realise) he had no time for breakfast, he grabbed an apple and ran to the station. While 18 (wait) for the train, he checked his email. 19 (read) the first message, he laughed: the meeting had been moved to Tuesday. When 20 (ask) later why he looked so tired, he just said, "Don't ask."
E. თქვენი ჯერი
დაწერეთ ინგლისურად.
-
დაწერეთ წინადადება თქვენს დილის რუტინაზე while + -ing-ით ან before + -ing-ით.
-
დაწერეთ წინადადება იმაზე, რაც რაღაცის დამთავრების შემდეგ გააკეთეთ, having + past participle-ით.holiday (UK) = vacation (US)
F. შერეული გამეორება
გაიმეორეთ წინა გაკვეთილები.
-
B2-09 Reduced Relative Clauses: შემოკლებული დამოკიდებული წინადადება ინგლისურად The man (stand) next to the door is our new teacher.
-
B1-19 Gerund ქართულად: -ing ფორმა ქვემდებარედ და წინდებულის შემდეგ – look forward to, worth I'm looking forward to (see) you.
-
B2-08 Non-Defining Relative Clauses: დამატებითი ინფორმაცია მძიმეებით ინგლისურად We visited Rome, we ate the best pizza of our lives.
-
B2-04 I Wish I Had და Regret: სინანული წარსულზე ინგლისურად I wish I (not spend) so much money last month.
პასუხები
A. ფორმა
- Feeling nervous, she practised her speech again. / Being nervous, she practised her speech again.
- Having read the email, he called his boss. / After reading the email, he called his boss.
- Walking home, I saw an accident. / While walking home, I saw an accident.
- starting
- leaving
- When asked about her plans, she just smiled.
B. მნიშვნელობა
- Having lost
- asked
- Being
- reason
- He packed his bags.
C. იპოვეთ შეცდომა
- Arriving at the hotel, we found that the room wasn't ready. / Arriving at the hotel, we found the room wasn't ready. / When we arrived at the hotel, the room wasn't ready.
- After finishing dinner, we went for a walk. / After we finished dinner, we went for a walk. / After we had finished dinner, we went for a walk.
- ✓ While waiting for the bus, I listened to a podcast.
- Since moving to Berlin, she has learned to cycle everywhere. / Since she moved to Berlin, she has learned to cycle everywhere.
D. კონტექსტში
- Waking / Having woken
- Realising
- waiting
- Having read / Reading
- asked
E. თქვენი ჯერი
- While having breakfast, I usually listen to the news.
- Having finished my exams, I went on holiday with my friends.
F. შერეული გამეორება
- standing
- seeing
- where
- hadn't spent
