Participle clauses: lýsingarháttarsetningar á ensku (feeling tired, after leaving)
Participle Clauses: Feeling Tired, After Leaving
Á þessari síðu
Markmið
Eftir þessa kennslustund geturðu stytt tíðar- og orsakarsetningar með lýsingarhætti – Feeling tired, …, While waiting, …, After leaving, …, When asked, …, Having finished, … – og gætt þess að falda frumlagið sé rétt.
Aðalatriðið
Í fullri tíðar- eða orsakarsetningu eru samtenging, frumlag og sögn: Because she felt tired, she went to bed. Ef frumlagið er það sama í báðum hlutum getur enskan pakkað fyrri hlutanum saman: Feeling tired, she went to bed.
Hugsaðu um lýsingarháttarsetninguna sem lofttæmdar umbúðir. Frumlagið og tíðin eru tekin út (stundum líka samtengingin), og eftir stendur aðeins lýsingarhátturinn. Lesandinn „opnar pakkann“ með hjálp aðalsetningarinnar: hver var þreyttur? She – frumlag aðalsetningarinnar.
Þetta er grundvallarreglan: falda frumlagið í lýsingarháttarsetningunni er frumlag aðalsetningarinnar. Ef það er rétt færðu knappan og eðlilegan stíl, algengan í sögum, fréttum og vönduðu rituðu máli. Ef það er rangt segir setningin eitthvað sem þú meintir ekki.
Íslenska og enska
Á íslensku notum við oftast fulla setningu eða „og“ þar sem enskan notar lýsingarhátt: „Hún leit út um gluggann og sá ref“, „Þegar ég opnaði umslagið fann ég tvo miða.“ Það er líka rétt á ensku. Íslenskan á þó sín eigin form. Með hreyfisögnum segjum við „Börnin hlupu hlæjandi niður ströndina“, og það er alveg eins og laughing á ensku. Og „eftir að hafa lokið við skýrsluna“ samsvarar einmitt having finished the report: „hafa“ + lýsingarháttur þátíðar.
Í forminu liggur gildran. Á íslensku stendur „eftir að“ á undan bæði nafnhætti („eftir að hafa lokið“) og fullri setningu („eftir að hún kláraði skólann“). Bein þýðing gefur after to have finished eða after that she finished. Á ensku kemur annaðhvort after + -ing (after finishing), having + lýsingarháttur þátíðar (having finished) eða after + setning (after she finished) – aldrei after to og aldrei after that + setning.
Í þriðja lagi notum við oft ópersónulega þolmynd í aðalsetningunni: „Eftir að hafa skoðað fossinn var keyrt áfram til Víkur.“ Í íslensku er það eðlilegt, en á ensku þarf aðalsetningin frumlag sem gerði það sem lýsingarhátturinn segir: we drove on.
„Þegar hann var spurður“ er á ensku styttri: when asked (lýsingarháttur þátíðar, þolmynd).
| Íslenska | Enska | Hvað er ólíkt? |
|---|---|---|
| Hún leit út um gluggann og sá ref. | Looking out of the window, she saw a fox. | „og“ / full setning → -ing; sama frumlag |
| Börnin hlupu hlæjandi niður ströndina. | The children ran down the beach, laughing. | „hlæjandi“ → laughing – hér er þetta líkt |
| Þar sem mamma er hjúkrunarfræðingur… | Being a nurse, my mother… | orsök → -ing (ritmál) |
| Reyndu að slaka á á meðan þú bíður. | While waiting, try to relax. | „á meðan þú bíður“ → while + -ing |
| Eftir að hafa lokið við skýrsluna fór hann heim. | Having finished the report, he went home. | „eftir að hafa“ → having eða after + -ing, aldrei after to |
| Eftir að hún kláraði skólann… | After leaving school… / After she left school… | „eftir að“ + setning → after, ekki after that |
| Þegar hann var spurður… | When asked… | þolmynd → when + lýsingarháttur þátíðar |
| Þegar ég kom á flugvöllinn var vegabréfið horfið. | When I arrived at the airport, my passport was missing. | ólík frumlög → full setning |
Í stuttu máli: lýsingarháttarsetning er aðeins möguleg ef frumlagið er það sama í báðum hlutum; „eftir að hafa lokið“ er having finished eða after finishing, „eftir að hún…“ er after she…, og „þegar hann var spurður“ er when asked.
Form
Tveir lýsingarhættir í þessari kennslustund
| Lýsingarháttur | Mynd | Merking | Dæmi |
|---|---|---|---|
| lýsingarháttur nútíðar | sögn + -ing | samtímis eða orsök | Feeling tired, she went to bed. |
| lýsingarháttur í núliðinni mynd | having + lýsingarháttur þátíðar | lokið á undan aðalatburðinum | Having finished the report, he left. |
Úr fullri setningu í lýsingarháttarsetningu
| Full setning | Lýsingarháttarsetning |
|---|---|
| As I was walking home, I met an old friend. | Walking home, I met an old friend. |
| Because he knew the city well, he took a shortcut. | Knowing the city well, he took a shortcut. |
| After she had paid the bill, she left. | Having paid the bill, she left. |
Samtenging + lýsingarháttur
| Samtenging | + | Dæmi |
|---|---|---|
| while / when | -ing | While waiting for the bus, I read the news. |
| after / before / since | -ing | After leaving school, she joined the army. |
| when | lýsingarháttur þátíðar (þolmyndarmerking) | When asked, he refused to comment. |
Staða og kommur
- Í upphafi: komma á eftir lýsingarháttarsetningunni – Feeling tired, she went to bed.
- Í lokin (samtímis): yfirleitt engin komma eða létt komma – He came in carrying three cups of coffee.
Notkun
1-ing um samtímis athöfn
-ing setning lýsir athöfn sem gerist á sama tíma og aðalatburðurinn, eða rétt á undan honum í hraðri atburðarás. Þetta er mjög algengt í sögum og lýsingum. Á íslensku notum við oftast „og“ eða „þegar“.
2-ing um orsök
-ing setning í upphafi skýrir oft hvers vegna. Algengt er Being + lýsingarorð eða nafnorð. Þessi notkun er svolítið formleg og algengari í rituðu máli. Á íslensku segjum við yfirleitt „þar sem…“ eða „af því að…“.
3Á eftir samtengingum – while waiting, after leaving, when asked
Haltu samtengingunni til að tímamerkingin sé skýr: while, when, after, before, since + -ing. Á eftir after, before og since kemur -ing mynd eins og á eftir forsetningu (B1-19). Um þolmyndarmerkingu notarðu when + lýsingarhátt þátíðar: when asked = þegar hann var spurður.
4Having + lýsingarháttur þátíðar um fyrri athöfn
Notaðu having + lýsingarhátt þátíðar til að sýna skýrt að fyrri athöfninni hafi verið lokið á undan aðalatburðinum. Oft felst líka orsök í því. After + -ing þýðir svipað. Á íslensku segjum við „eftir að hafa…“ eða notum fulla setningu („þar sem hún hafði…“).
5Reglan um sama frumlag
Falda frumlagið í lýsingarháttarsetningunni er frumlag aðalsetningarinnar. Ef frumlögin eru ólík notarðu fulla setningu. Á íslensku er oft ópersónuleg aðalsetning („var keyrt“, „var vaskað upp“) – á ensku gengur það ekki með lýsingarháttarsetningu.
Nokkur föst orðasambönd eru undantekningar og þurfa ekki sama frumlag: generally speaking, judging by…, considering…. Hangandi lýsingarhætti (dangling participles) eru gerð nánari skil í C1-07.
Algengar villur
Gildrur fyrir íslenskumælandi
1. „Eftir að hafa…“ → After to have / After have. Á íslensku er „eftir að hafa“ + lýsingarháttur mjög algengt: „Eftir að hafa gengið upp á Esjuna fórum við í sund.“ Bein þýðing gefur after to have walked eða after have walked. Á ensku kemur having + lýsingarháttur þátíðar eitt og sér, eða after + -ing mynd.
2. „…eftir að hún hætti…“ → after that she retired…. Á íslensku byrjar tíðarsetning oft á „eftir að“: „Amma fór ekki að mála fyrr en eftir að hún hætti á pósthúsinu.“ Orð fyrir orð verður það after that, en after that þýðir á ensku „eftir það / síðan“ og getur ekki tekið setningu á eftir sér. Segðu after + setningu, after + -ing eða having + lýsingarhátt þátíðar.
3. „…var keyrt áfram til Víkur“ → it was driven. Á íslensku er ópersónuleg þolmynd eðlileg í aðalsetningunni: „Eftir að hafa skoðað Skógafoss var keyrt áfram til Víkur.“ Bein þýðing gefur it was driven on, og þá er ekkert frumlag sem skoðaði fossinn. Lýsingarháttarsetningin tekur frumlag aðalsetningarinnar, svo það verður að vera manneskjan sem gerði þetta: we drove on.
Ekki rugla saman
Lýsingarháttarsetning og stytt tilvísunarsetning – Stytt tilvísunarsetning lýsir nafnorði og stendur strax á eftir því (B2-09). Lýsingarháttarsetning virkar eins og atviksorð og segir eitthvað um allan atburðinn: hvenær eða hvers vegna.
doing og having done – Einföld -ing mynd þýðir samtímis eða hraða atburðarás. Having done leggur áherslu á að fyrri athöfninni hafi verið lokið á undan hinni.
Lýsingarháttarsetningar með þolmyndarmerkingu í upphafi setningar (Built in 1850, …), neitaðar lýsingarháttarsetningar (Not knowing what to do, …), afleiðingarsetningar (…, leaving thousands without power) og with + andlag + lýsingarháttur lærirðu í C1-07.
Stafsetning og framburður
- Settu kommu á eftir lýsingarháttarsetningu í upphafi setningar: Feeling tired, she…
- Stafsetning -ing myndar fylgir venjulegum reglum: make → making, stop → stopping, lie → lying. Sjá A1-22.
- Having er aldrei stytt í upphafi lýsingarháttarsetningar: Having finished…, ekki 'Ving finished. Það byrjar á /h/, eins og íslenskt h, og sérhljóðið /æ/ er nýtt hljóð: munnurinn opinn eins og fyrir a, tungan framarlega. Lestu það ekki eins og íslenskt æ [ai].
- -ing endingin /ŋ/ er eitt nefhljóð; bættu ekki skýru g aftan við.
- Í tali er lýsingarháttarsetning í upphafi sögð sem sérstakur hópur, með stuttri þögn við kommuna: Feeling tired | she went to bed. Röddin hækkar yfirleitt örlítið á undan þögninni.
Gullna reglan
Lýsingarháttarsetningin tekur frumlagið úr aðalsetningunni, svo gakktu úr skugga um að það frumlag geri í raun það sem lýsingarhátturinn segir – líka þegar íslenskan myndi segja „var keyrt“. -ing = samtímis eða orsök; having + lýsingarháttur þátíðar = lokið áður („eftir að hafa“ – án to); when + lýsingarháttur þátíðar = þolmyndarmerking. „Eftir að hún…“ er after she…, ekki after that.
Æfingar
A. Form
Umorðaðu setningarnar eða fylltu í eyðurnar.
-
Umorðaðu með lýsingarhætti: Because she felt nervous, she practised her speech again.
-
Umorðaðu með lýsingarhætti: After he had read the email, he called his boss.
-
Umorðaðu með lýsingarhætti: As I was walking home, I saw an accident.
-
Fylltu í eyðuna: Since (start) this job, I've learned a lot.
-
Fylltu í eyðuna: Before (leave) the house, check that the windows are closed.
-
Umorðaðu með when + lýsingarhætti þátíðar: When she was asked about her plans, she just smiled.
B. Merking
Veldu rétta svarið eða svaraðu spurningunni.
-
Veldu rétta svarið: … his keys the day before, he had to call a locksmith.
-
Veldu rétta svarið: When … for his opinion, he said he didn't have one.
-
Veldu rétta svarið: … a vegetarian, Tom didn't eat the burgers.
-
Hvað þýðir lýsingarháttarsetningin í "Knowing the area well, she didn't need a map"? …
-
Hvað gerðist fyrst í "Having packed his bags, he called a taxi"?
C. Finndu villuna
Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.
-
Arriving at the hotel, the room wasn't ready.
-
After finish dinner, we went for a walk.
-
While waiting for the bus, I listened to a podcast.
-
Since move to Berlin, she has learned to cycle everywhere.
D. Í samhengi
Fylltu í eyðurnar í sögunni með réttri mynd sagnanna í svigunum.
16 (wake) up late on Monday, Jake jumped out of bed. 17 (realise) he had no time for breakfast, he grabbed an apple and ran to the station. While 18 (wait) for the train, he checked his email. 19 (read) the first message, he laughed: the meeting had been moved to Tuesday. When 20 (ask) later why he looked so tired, he just said, "Don't ask."
E. Spreyttu þig
Skrifaðu á ensku um daginn þinn.
-
Skrifaðu setningu um morgunrútínuna þína með while + -ing eða before + -ing.
-
Skrifaðu setningu um eitthvað sem þú gerðir eftir að þú hafðir lokið við annað, með having + lýsingarhætti þátíðar.holiday (UK) = vacation (US)
F. Blönduð upprifjun
Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.
-
B2-09 Reduced relative clauses: styttar tilvísunarsetningar á ensku The man (stand) next to the door is our new teacher.
-
B1-19 -ing mynd sem nafnorð á ensku: gerund sem frumlag og á eftir forsetningum I'm looking forward to (see) you.
-
B2-08 Non-defining relative clauses: viðbótarupplýsingar innan komma á ensku We visited Rome, we ate the best pizza of our lives.
-
B2-04 Wish + Past Perfect, wish + would og regret: eftirsjá á ensku I wish I (not spend) so much money last month.
Svör
A. Form
- Feeling nervous, she practised her speech again. / Being nervous, she practised her speech again.
- Having read the email, he called his boss. / After reading the email, he called his boss.
- Walking home, I saw an accident. / While walking home, I saw an accident.
- starting
- leaving
- When asked about her plans, she just smiled.
B. Merking
- Having lost
- asked
- Being
- reason
- He packed his bags.
C. Finndu villuna
- Arriving at the hotel, we found that the room wasn't ready. / Arriving at the hotel, we found the room wasn't ready. / When we arrived at the hotel, the room wasn't ready.
- After finishing dinner, we went for a walk. / After we finished dinner, we went for a walk. / After we had finished dinner, we went for a walk.
- ✓ While waiting for the bus, I listened to a podcast.
- Since moving to Berlin, she has learned to cycle everywhere. / Since she moved to Berlin, she has learned to cycle everywhere.
D. Í samhengi
- Waking / Having woken
- Realising
- waiting
- Having read / Reading
- asked
E. Spreyttu þig
- While having breakfast, I usually listen to the news.
- Having finished my exams, I went on holiday with my friends.
F. Blönduð upprifjun
- standing
- seeing
- where
- hadn't spent
