SlowingoGramatika
B2 11 / 30

Participle clauses: fjalitë me pjesore në anglisht (Feeling tired, After leaving, Having finished)

Participle Clauses: Feeling Tired, After Leaving

Në këtë faqe
  1. Qëllimi
  2. Ideja kryesore
  3. Shqipja dhe anglishtja
  4. Forma
  5. Përdorimi
  6. Gabime të shpeshta
  7. Kurthe për shqipfolësit
  8. Mos i ngatërroni
  9. Drejtshkrimi dhe shqiptimi
  10. Rregulli i artë
  11. Ushtrime

Qëllimi

Pas këtij mësimi do të dini të shkurtoni fjalitë e kohës dhe të shkakut me pjesore – Feeling tired, …, While waiting, …, After leaving, …, When asked, …, Having finished, … – dhe të siguroheni që kryefjala e fshehur është ajo e duhura.

Ideja kryesore

Një fjali e plotë kohore ose shkakore ka një lidhëz, një kryefjalë dhe një folje: Because she felt tired, she went to bed. Kur kryefjala është e njëjtë në të dyja pjesët, anglishtja mund ta ngjeshë pjesën e parë: Feeling tired, she went to bed.

Mendoni për një fjali të paketuar me vakum. Kryefjala dhe koha hiqen (ndonjëherë edhe lidhëza), dhe mbetet vetëm pjesorja. Lexuesi e «hap paketën» duke parë fjalinë kryesore: kush ishte i lodhur? She – kryefjala e fjalisë kryesore.

Ky është rregulli kyç: kryefjala e fshehur e fjalisë me pjesore është kryefjala e fjalisë kryesore. Nëse e bëni saktë, keni një stil të ngjeshur e të natyrshëm, të zakonshëm në tregime, lajme dhe shkrim të mirë. Nëse e gaboni, fjalia thotë diçka që nuk e donit.

Shqipja dhe anglishtja

Këtu shqipja ju ndihmon shumë. Përcjellorja me duke punon pothuajse njësoj si forma -ing: «Duke parë nga dritarja, pa një dhelpër në kopsht» = Looking out of the window, she saw a fox in the garden. Edhe pjesorja e thjeshtë me kuptim pësor ekziston: «I pyetur për vonesën, drejtori nuk tha asgjë» = When asked about the delay….

Dallimet janë tri. E para: pas «pasi», «para se», «që kur» shqipja do një folje të plotë («pasi mbaroi»), dhe meqë kryefjala në shqip shpesh nuk thuhet, del lehtë after finished. Në anglisht pas after, before, since vjen ose një fjali e plotë me kryefjalë (after she finished), ose forma -ing (after finishing). E dyta: në shqip «duke…» shkon pa problem me një fjali kryesore me kryefjalë tjetër, sidomos me «më ra», «m'u gris», «m'u kujtua» («Duke ngjitur shkallët, m'u gris çanta»). Në anglisht kryefjala e fjalisë kryesore duhet ta bëjë vetë veprimin e pjesores. E treta: «Kur e pyetën…» në shqip është veprore, por në anglisht kuptimi është pësor: when asked.

ShqipKuptimiAnglisht
Duke parë nga dritarja, pa një dhelpër.në të njëjtën kohëLooking out of the window, she saw a fox. – këtu është njësoj
Duke qenë infermiere, nëna ime di gjithmonë ç'të bëjë.shkakBeing a nurse, my mother always knows what to do.
Ndërsa pret rezultatet, përpiqu të qetësohesh.kohëWhile waiting for the results, try to relax.
Pasi mbaroi shkollën, kaloi një vit në Australi.pasAfter leaving school, she… (jo after left)
I pyetur për vonesën, drejtori nuk tha asgjë.pësoreWhen asked about the delay, the manager said nothing.
Pasi e mbaroi raportin, fiku laptopin.veprim i mbaruar më parëHaving finished the report, he switched off his laptop.
Kur mbërrita në aeroport, pasaporta më mungonte.kryefjalë të ndryshmeWhen I arrived at the airport, my passport was missing.

Shkurt: «duke…» = -ing; «pasi + folje» = after + -ing ose having + past participle; «kur e pyetën / i pyetur» = when asked; kryefjalë të ndryshme = fjali e plotë.

Forma

Dy pjesore për këtë mësim

PjesorjaFormaKuptimiShembull
present participlefolje + -ingnë të njëjtën kohë, ose shkakFeeling tired, she went to bed.
perfect participlehaving + past participlee mbaruar para veprimit kryesorHaving finished the report, he left.

Nga fjalia e plotë te fjalia me pjesore

Fjalia e plotëFjalia me pjesore
As I was walking home, I met an old friend.Walking home, I met an old friend.
Because he knew the city well, he took a shortcut.Knowing the city well, he took a shortcut.
After she had paid the bill, she left.Having paid the bill, she left.

Lidhëz + pjesore

Lidhëza+Shembull
while / when-ingWhile waiting for the bus, I read the news.
after / before / since-ingAfter leaving school, she joined the army.
whenpast participle (kuptim pësor)When asked, he refused to comment.

Vendi dhe presjet

  • Në fillim: presje pas fjalisë me pjesore – Feeling tired, she went to bed.
  • Në fund (në të njëjtën kohë): zakonisht pa presje, ose me një presje të lehtë – He came in carrying three cups of coffee.

Përdorimi

1-ing për veprime në të njëjtën kohë

Fjalia me -ing përshkruan një veprim që ndodh në të njëjtën kohë me veprimin kryesor, ose pak para tij në një varg të shpejtë. Është shumë e zakonshme në tregime dhe përshkrime. Në shqip: «duke…».

Looking out of the window, she saw a fox in the garden.
Duke parë nga dritarja, pa një dhelpër në kopsht.
«duke» = -ing
He walked into the meeting room carrying three cups of coffee.
Hyri në sallën e mbledhjeve duke mbajtur tri gota kafe.
pas fjalisë kryesore
Opening the envelope, I found two concert tickets.
Duke hapur zarfin, gjeta dy bileta koncerti.
varg i shpejtë
The children ran down the beach, laughing and shouting.
Fëmijët vrapuan nëpër plazh duke qeshur e duke bërtitur.

2-ing për shkakun

Një fjali me -ing në fillim shpesh shpjegon pse. Being + mbiemër ose emër është i zakonshëm këtu. Ky përdorim është pak zyrtar dhe më tipik për shkrimin. Në shqip: «duke qenë…», «meqë…».

Feeling unwell, Sara left the party early.
Meqë nuk ndihej mirë, Sara iku herët nga festa.
= because she felt unwell
Being a nurse, my mother always knows what to do in an emergency.
Duke qenë infermiere, nëna ime di gjithmonë ç'të bëjë në një rast urgjent.
shkak
Knowing how busy you are, I won't keep you long.
Duke e ditur sa i zënë je, nuk do të të mbaj gjatë.
Living near the station, we can get into town in ten minutes.
Meqë jetojmë pranë stacionit, arrijmë në qendër për dhjetë minuta.

3Pas lidhëzave – while waiting, after leaving, when asked

Mbani lidhëzën që kuptimi kohor të jetë i qartë: while, when, after, before, since + -ing. Pas after, before dhe since forma -ing vjen pas një parafjale, siç mësuat te B1-19. Me kuptim pësor përdorni when + past participle: when asked = kur e pyetën. Në shqip këtu vjen shpesh një folje e plotë («pasi u largua», «para se të nënshkruash»), por në anglisht pa kryefjalë duhet -ing.

While waiting for the results, try to relax.
Ndërsa pret rezultatet, përpiqu të qetësohesh.
while + -ing
After leaving school, she spent a year in Australia.
Pasi mbaroi shkollën, kaloi një vit në Australi.
«pasi mbaroi» → after leaving, jo after left
Before signing the contract, read the small print.
Para se ta nënshkruani kontratën, lexoni shkrimin e imët.
before + -ing
Since moving to the coast, they've taken up surfing.
Që kur u transferuan në bregdet, kanë filluar sërfin.
since + -ing
When asked about the delay, the manager said nothing.
I pyetur për vonesën, drejtori nuk tha asgjë.
= when he was asked; në shqip edhe «kur e pyetën»
Be careful when using a sharp knife.
Kini kujdes kur përdorni një thikë të mprehtë.
= when you are using

4Having + past participle për një veprim më të hershëm

Përdorni having + past participle për të treguar qartë që veprimi i parë mbaroi para veprimit kryesor. Shpesh nënkupton edhe një shkak. After + -ing ka kuptim të ngjashëm. Në shqip: «pasi + folje», ose në stil të lartë «duke pasur…».

Having finished the report, he switched off his laptop and went home.
Pasi e mbaroi raportin, fiku laptopin dhe shkoi në shtëpi.
mbaroi më parë
Having lived in three countries, she adapts quickly to new places.
Meqë ka jetuar në tri shtete, përshtatet shpejt në vende të reja.
shkak
Having spent all our money, we had to walk back to the hotel.
Meqë i kishim harxhuar të gjitha paratë, u desh të ktheheshim në hotel më këmbë.
Having seen the film before, I knew how it ended.
Meqë e kisha parë filmin më parë, e dija si mbaronte.

5Rregulli i së njëjtës kryefjalë

Kryefjala e fshehur e fjalisë me pjesore është kryefjala e fjalisë kryesore. Nëse kryefjalët janë të ndryshme, përdorni një fjali të plotë. Në shqip ky rregull është më i lirë, prandaj kini kujdes.

Arriving at the airport, I found that my passport was missing.
Kur mbërrita në aeroport, zbulova se më mungonte pasaporta.
unë mbërrita; unë zbulova
When I arrived at the airport, my passport was missing.
Kur mbërrita në aeroport, pasaporta më mungonte.
kryefjalë të ndryshme: fjali e plotë
Having finished dinner, we washed the dishes.
Pasi mbaruam darkën, lamë enët.
ne mbaruam; ne lamë
Waiting for the train, we chatted about the weekend.
Duke pritur trenin, folëm për fundjavën.

Disa shprehje të ngulitura janë përjashtim dhe nuk kërkojnë të njëjtën kryefjalë: generally speaking, judging by…, considering…. Pjesoret «të varura» (dangling participles) trajtohen më në thellësi te C1-07.

Gabime të shpeshta

❌Walking down the street, the trees looked beautiful.
✅Walking down the street, I thought the trees looked beautiful.
Kryefjala e fshehur është e gabuar: del sikur pemët ecnin.
❌Having finished dinner, the dishes were washed.
✅Having finished dinner, we washed the dishes.
Kryefjala e fjalisë kryesore duhet ta bëjë veprimin e pjesores.
❌After finish the course, I got a job.
✅After finishing the course, I got a job.
Pas një lidhëze si after / before / since përdorni -ing.
❌Finished the report, he went home.
✅Having finished the report, he went home.
Veprore dhe më e hershme → having + past participle.
❌When asking about the delay, the manager said nothing.
✅When asked about the delay, the manager said nothing.
Drejtorin e pyetën: kuptim pësor → past participle.
❌Since I moving here, I've felt happier.
✅Since moving here, I've felt happier.
Ose fjali e plotë (since I moved), ose since + -ing pa kryefjalë.

Kurthe për shqipfolësit

1. «Pasi mbaroi…» → after finished. Në shqip pas «pasi» vjen një folje e plotë, dhe kryefjala nuk përsëritet: «Vëllai im bleu makinë pasi kaloi provimin e patentës». Prandaj del after finished. Në anglisht: ose after + kryefjalë + folje, ose after + -ing.

❌My brother bought a car after passed his driving test.
✅My brother bought a car after passing his driving test. ose My brother bought a car after he passed his driving test.
pa kryefjalë: after + -ing

2. «Duke ngjitur shkallët, m'u gris…» → kryefjalë tjetër. Në shqip «duke…» shkon natyrshëm me «më ra», «m'u gris», «m'u kujtua»: «Duke ngjitur shkallët me pazarin, m'u gris çanta dhe më ranë vezët». Fjalë për fjalë del sikur çanta ngjitej shkallëve. Në anglisht kryefjala e fjalisë kryesore duhet ta bëjë vetë veprimin; përndryshe përdorni fjali të plotë.

❌Climbing the stairs with the shopping, the bag tore and the eggs fell out.
✅While I was climbing the stairs with the shopping, the bag tore and the eggs fell out. ose Climbing the stairs with the shopping, I tore the bag and the eggs fell out.
çanta nuk ngjitej: përdorni fjali të plotë ose ndryshoni kryefjalën

3. «Kur e vizitoi mjeku…» → when examining. Në shqip themi «Kur e vizitoi mjeku, gjyshi u ankua për dhimbje në gjoks» – veprore. Prandaj del When examining. Por gjyshin e vizitoi mjeku: në anglisht kuptimi është pësor → when + past participle.

❌When examining by the doctor, my grandfather complained of chest pain.
✅When examined by the doctor, my grandfather complained of chest pain.
gjyshin e vizituan: when examined

Mos i ngatërroni

Fjali me pjesore apo fjali përcaktore e shkurtuar – Fjalia përcaktore e shkurtuar përshkruan një emër dhe vjen menjëherë pas tij B2-09. Fjalia me pjesore punon si ndajfolje dhe tregon për gjithë veprimin: kur ose pse.

The woman sitting by the window is my aunt.
Gruaja që është ulur pranë dritares është tezja ime.
përcaktore e shkurtuar: cila grua?
Sitting by the window, my aunt watched the rain.
E ulur pranë dritares, tezja ime shikonte shiun.
fjali me pjesore: çfarë bënte

doing apo having done – Forma e thjeshtë -ing tregon të njëjtën kohë ose një varg të shpejtë. Having done thekson që veprimi i parë mbaroi para të dytit.

Taking a deep breath, she opened the door.
Mori frymë thellë dhe hapi derën.
pothuajse në të njëjtën kohë
Having worked there for ten years, she knew everyone.
Meqë kishte punuar aty dhjetë vjet, i njihte të gjithë.
e mbaruar më parë

Fjalitë me pjesore pësore në fillim (Built in 1850, …), fjalitë mohore me pjesore (Not knowing what to do, …), fjalitë e pasojës (…, leaving thousands without power) dhe with + kundrinë + pjesore mësohen te C1-07.

Drejtshkrimi dhe shqiptimi

  • Vendosni presje pas një fjalie me pjesore në fillim të fjalisë: Feeling tired, she… Edhe në shqip vihet presje pas «Duke…» në fillim, prandaj këtu keni avantazh.
  • Drejtshkrimi i -ing ndjek rregullat e zakonshme: make → making, stop → stopping, lie → lying. Shih A1-22.
  • Having nuk shkurtohet kurrë në fillim të një fjalie me pjesore: Having finished…, jo 'Ving finished.
  • -ing është /ɪŋ/: një tingull i vetëm hundor, pa «g» të shqiptuar në fund. h te having shqiptohet si «h» e shqipes; mos e hiqni.
  • Në të folur, një fjali me pjesore në fillim thuhet si një grup më vete, me një pauzë të vogël te presja: Feeling tired | she went to bed. Zëri zakonisht ngrihet pak para pauzës.

Rregulli i artë

Fjalia me pjesore e merr hua kryefjalën nga fjalia kryesore, prandaj sigurohuni që ajo kryefjalë e bën vërtet veprimin – edhe kur në shqip themi «duke…, më ra…». -ing = në të njëjtën kohë ose shkak; having + past participle = e mbaruar më parë; when + past participle = kuptim pësor. Pas after / before / since pa kryefjalë: -ing.

Ushtrime

A. Forma

Rishkruani fjalitë me pjesore ose plotësoni fjalën që mungon.

  1. Rishkruani me pjesore: Because she felt nervous, she practised her speech again.
  2. Rishkruani me pjesore: After he had read the email, he called his boss.
  3. Rishkruani me pjesore: As I was walking home, I saw an accident.
  4. Plotësoni: Since (start) this job, I've learned a lot.
  5. Plotësoni: Before (leave) the house, check that the windows are closed.
  6. Rishkruani me when + past participle: When she was asked about her plans, she just smiled.

B. Kuptimi

Zgjidhni përgjigjen e saktë ose përgjigjuni pyetjes.

  1. Zgjidhni përgjigjen e saktë: … his keys the day before, he had to call a locksmith.
  2. Zgjidhni përgjigjen e saktë: When … for his opinion, he said he didn't have one.
  3. Zgjidhni përgjigjen e saktë: … a vegetarian, Tom didn't eat the burgers.
  4. Çfarë tregon fjalia me pjesore te "Knowing the area well, she didn't need a map"? …
  5. Çfarë ndodhi e para te "Having packed his bags, he called a taxi"?

C. Gjeni gabimin

Çdo fjali ka një gabim ose është e saktë. Shkruani fjalinë e korrigjuar ose shkruani correct.

  1. Arriving at the hotel, the room wasn't ready.
  2. After finish dinner, we went for a walk.
  3. While waiting for the bus, I listened to a podcast.
  4. Since move to Berlin, she has learned to cycle everywhere.

D. Në kontekst

Lexoni tregimin dhe vendosini foljet në kllapa në formën e duhur.

A bad start
16 (wake) up late on Monday, Jake jumped out of bed. 17 (realise) he had no time for breakfast, he grabbed an apple and ran to the station. While 18 (wait) for the train, he checked his email. 19 (read) the first message, he laughed: the meeting had been moved to Tuesday. When 20 (ask) later why he looked so tired, he just said, "Don't ask."

E. Radha juaj

Shkruani në anglisht.

  1. Shkruani një fjali për rutinën tuaj të mëngjesit me while + -ing ose before + -ing.
  2. Shkruani një fjali për diçka që bëtë pasi mbaruat diçka tjetër, me having + past participle.

F. Përsëritje e përzier

Përsëritni mësimet e mëparshme.

  1. B2-09 Reduced relative clauses: fjalitë përcaktore të shkurtuara në anglisht (the man standing there)
    The man (stand) next to the door is our new teacher.
  2. B1-19 Gerund në anglisht: forma -ing si emër, pas parafjalëve dhe «look forward to + -ing»
    I'm looking forward to (see) you.
  3. B2-08 Non-defining relative clauses: fjalitë përcaktore me presje në anglisht
    We visited Rome, we ate the best pizza of our lives.
  4. B2-04 I wish I had…, wish + would dhe regret: keqardhja për të kaluarën në anglisht
    I wish I (not spend) so much money last month.
Përgjigjet

A. Forma

  1. Feeling nervous, she practised her speech again. / Being nervous, she practised her speech again.
  2. Having read the email, he called his boss. / After reading the email, he called his boss.
  3. Walking home, I saw an accident. / While walking home, I saw an accident.
  4. starting
  5. leaving
  6. When asked about her plans, she just smiled.

B. Kuptimi

  1. Having lost
  2. asked
  3. Being
  4. reason
  5. He packed his bags.

C. Gjeni gabimin

  1. Arriving at the hotel, we found that the room wasn't ready. / Arriving at the hotel, we found the room wasn't ready. / When we arrived at the hotel, the room wasn't ready.
  2. After finishing dinner, we went for a walk. / After we finished dinner, we went for a walk. / After we had finished dinner, we went for a walk.
  3. ✓ While waiting for the bus, I listened to a podcast.
  4. Since moving to Berlin, she has learned to cycle everywhere. / Since she moved to Berlin, she has learned to cycle everywhere.

D. Në kontekst

  1. Waking / Having woken
  2. Realising
  3. waiting
  4. Having read / Reading
  5. asked

E. Radha juaj

  1. While having breakfast, I usually listen to the news.
  2. Having finished my exams, I went on holiday with my friends.

F. Përsëritje e përzier

  1. standing
  2. seeing
  3. where
  4. hadn't spent
Aplikacioni AndroidMësoni në Lëvizje Google Play