Participle clauses: fjalitë me pjesore në anglisht (Feeling tired, After leaving, Having finished)
Participle Clauses: Feeling Tired, After Leaving
Në këtë faqe
Qëllimi
Pas këtij mësimi do të dini të shkurtoni fjalitë e kohës dhe të shkakut me pjesore – Feeling tired, …, While waiting, …, After leaving, …, When asked, …, Having finished, … – dhe të siguroheni që kryefjala e fshehur është ajo e duhura.
Ideja kryesore
Një fjali e plotë kohore ose shkakore ka një lidhëz, një kryefjalë dhe një folje: Because she felt tired, she went to bed. Kur kryefjala është e njëjtë në të dyja pjesët, anglishtja mund ta ngjeshë pjesën e parë: Feeling tired, she went to bed.
Mendoni për një fjali të paketuar me vakum. Kryefjala dhe koha hiqen (ndonjëherë edhe lidhëza), dhe mbetet vetëm pjesorja. Lexuesi e «hap paketën» duke parë fjalinë kryesore: kush ishte i lodhur? She – kryefjala e fjalisë kryesore.
Ky është rregulli kyç: kryefjala e fshehur e fjalisë me pjesore është kryefjala e fjalisë kryesore. Nëse e bëni saktë, keni një stil të ngjeshur e të natyrshëm, të zakonshëm në tregime, lajme dhe shkrim të mirë. Nëse e gaboni, fjalia thotë diçka që nuk e donit.
Shqipja dhe anglishtja
Këtu shqipja ju ndihmon shumë. Përcjellorja me duke punon pothuajse njësoj si forma -ing: «Duke parë nga dritarja, pa një dhelpër në kopsht» = Looking out of the window, she saw a fox in the garden. Edhe pjesorja e thjeshtë me kuptim pësor ekziston: «I pyetur për vonesën, drejtori nuk tha asgjë» = When asked about the delay….
Dallimet janë tri. E para: pas «pasi», «para se», «që kur» shqipja do një folje të plotë («pasi mbaroi»), dhe meqë kryefjala në shqip shpesh nuk thuhet, del lehtë after finished. Në anglisht pas after, before, since vjen ose një fjali e plotë me kryefjalë (after she finished), ose forma -ing (after finishing). E dyta: në shqip «duke…» shkon pa problem me një fjali kryesore me kryefjalë tjetër, sidomos me «më ra», «m'u gris», «m'u kujtua» («Duke ngjitur shkallët, m'u gris çanta»). Në anglisht kryefjala e fjalisë kryesore duhet ta bëjë vetë veprimin e pjesores. E treta: «Kur e pyetën…» në shqip është veprore, por në anglisht kuptimi është pësor: when asked.
| Shqip | Kuptimi | Anglisht |
|---|---|---|
| Duke parë nga dritarja, pa një dhelpër. | në të njëjtën kohë | Looking out of the window, she saw a fox. – këtu është njësoj |
| Duke qenë infermiere, nëna ime di gjithmonë ç'të bëjë. | shkak | Being a nurse, my mother always knows what to do. |
| Ndërsa pret rezultatet, përpiqu të qetësohesh. | kohë | While waiting for the results, try to relax. |
| Pasi mbaroi shkollën, kaloi një vit në Australi. | pas | After leaving school, she… (jo after left) |
| I pyetur për vonesën, drejtori nuk tha asgjë. | pësore | When asked about the delay, the manager said nothing. |
| Pasi e mbaroi raportin, fiku laptopin. | veprim i mbaruar më parë | Having finished the report, he switched off his laptop. |
| Kur mbërrita në aeroport, pasaporta më mungonte. | kryefjalë të ndryshme | When I arrived at the airport, my passport was missing. |
Shkurt: «duke…» = -ing; «pasi + folje» = after + -ing ose having + past participle; «kur e pyetën / i pyetur» = when asked; kryefjalë të ndryshme = fjali e plotë.
Forma
Dy pjesore për këtë mësim
| Pjesorja | Forma | Kuptimi | Shembull |
|---|---|---|---|
| present participle | folje + -ing | në të njëjtën kohë, ose shkak | Feeling tired, she went to bed. |
| perfect participle | having + past participle | e mbaruar para veprimit kryesor | Having finished the report, he left. |
Nga fjalia e plotë te fjalia me pjesore
| Fjalia e plotë | Fjalia me pjesore |
|---|---|
| As I was walking home, I met an old friend. | Walking home, I met an old friend. |
| Because he knew the city well, he took a shortcut. | Knowing the city well, he took a shortcut. |
| After she had paid the bill, she left. | Having paid the bill, she left. |
Lidhëz + pjesore
| Lidhëza | + | Shembull |
|---|---|---|
| while / when | -ing | While waiting for the bus, I read the news. |
| after / before / since | -ing | After leaving school, she joined the army. |
| when | past participle (kuptim pësor) | When asked, he refused to comment. |
Vendi dhe presjet
- Në fillim: presje pas fjalisë me pjesore – Feeling tired, she went to bed.
- Në fund (në të njëjtën kohë): zakonisht pa presje, ose me një presje të lehtë – He came in carrying three cups of coffee.
Përdorimi
1-ing për veprime në të njëjtën kohë
Fjalia me -ing përshkruan një veprim që ndodh në të njëjtën kohë me veprimin kryesor, ose pak para tij në një varg të shpejtë. Është shumë e zakonshme në tregime dhe përshkrime. Në shqip: «duke…».
2-ing për shkakun
Një fjali me -ing në fillim shpesh shpjegon pse. Being + mbiemër ose emër është i zakonshëm këtu. Ky përdorim është pak zyrtar dhe më tipik për shkrimin. Në shqip: «duke qenë…», «meqë…».
3Pas lidhëzave – while waiting, after leaving, when asked
Mbani lidhëzën që kuptimi kohor të jetë i qartë: while, when, after, before, since + -ing. Pas after, before dhe since forma -ing vjen pas një parafjale, siç mësuat te B1-19. Me kuptim pësor përdorni when + past participle: when asked = kur e pyetën. Në shqip këtu vjen shpesh një folje e plotë («pasi u largua», «para se të nënshkruash»), por në anglisht pa kryefjalë duhet -ing.
4Having + past participle për një veprim më të hershëm
Përdorni having + past participle për të treguar qartë që veprimi i parë mbaroi para veprimit kryesor. Shpesh nënkupton edhe një shkak. After + -ing ka kuptim të ngjashëm. Në shqip: «pasi + folje», ose në stil të lartë «duke pasur…».
5Rregulli i së njëjtës kryefjalë
Kryefjala e fshehur e fjalisë me pjesore është kryefjala e fjalisë kryesore. Nëse kryefjalët janë të ndryshme, përdorni një fjali të plotë. Në shqip ky rregull është më i lirë, prandaj kini kujdes.
Disa shprehje të ngulitura janë përjashtim dhe nuk kërkojnë të njëjtën kryefjalë: generally speaking, judging by…, considering…. Pjesoret «të varura» (dangling participles) trajtohen më në thellësi te C1-07.
Gabime të shpeshta
Kurthe për shqipfolësit
1. «Pasi mbaroi…» → after finished. Në shqip pas «pasi» vjen një folje e plotë, dhe kryefjala nuk përsëritet: «Vëllai im bleu makinë pasi kaloi provimin e patentës». Prandaj del after finished. Në anglisht: ose after + kryefjalë + folje, ose after + -ing.
2. «Duke ngjitur shkallët, m'u gris…» → kryefjalë tjetër. Në shqip «duke…» shkon natyrshëm me «më ra», «m'u gris», «m'u kujtua»: «Duke ngjitur shkallët me pazarin, m'u gris çanta dhe më ranë vezët». Fjalë për fjalë del sikur çanta ngjitej shkallëve. Në anglisht kryefjala e fjalisë kryesore duhet ta bëjë vetë veprimin; përndryshe përdorni fjali të plotë.
3. «Kur e vizitoi mjeku…» → when examining. Në shqip themi «Kur e vizitoi mjeku, gjyshi u ankua për dhimbje në gjoks» – veprore. Prandaj del When examining. Por gjyshin e vizitoi mjeku: në anglisht kuptimi është pësor → when + past participle.
Mos i ngatërroni
Fjali me pjesore apo fjali përcaktore e shkurtuar – Fjalia përcaktore e shkurtuar përshkruan një emër dhe vjen menjëherë pas tij B2-09. Fjalia me pjesore punon si ndajfolje dhe tregon për gjithë veprimin: kur ose pse.
doing apo having done – Forma e thjeshtë -ing tregon të njëjtën kohë ose një varg të shpejtë. Having done thekson që veprimi i parë mbaroi para të dytit.
Fjalitë me pjesore pësore në fillim (Built in 1850, …), fjalitë mohore me pjesore (Not knowing what to do, …), fjalitë e pasojës (…, leaving thousands without power) dhe with + kundrinë + pjesore mësohen te C1-07.
Drejtshkrimi dhe shqiptimi
- Vendosni presje pas një fjalie me pjesore në fillim të fjalisë: Feeling tired, she… Edhe në shqip vihet presje pas «Duke…» në fillim, prandaj këtu keni avantazh.
- Drejtshkrimi i -ing ndjek rregullat e zakonshme: make → making, stop → stopping, lie → lying. Shih A1-22.
- Having nuk shkurtohet kurrë në fillim të një fjalie me pjesore: Having finished…, jo 'Ving finished.
- -ing është /ɪŋ/: një tingull i vetëm hundor, pa «g» të shqiptuar në fund. h te having shqiptohet si «h» e shqipes; mos e hiqni.
- Në të folur, një fjali me pjesore në fillim thuhet si një grup më vete, me një pauzë të vogël te presja: Feeling tired | she went to bed. Zëri zakonisht ngrihet pak para pauzës.
Rregulli i artë
Fjalia me pjesore e merr hua kryefjalën nga fjalia kryesore, prandaj sigurohuni që ajo kryefjalë e bën vërtet veprimin – edhe kur në shqip themi «duke…, më ra…». -ing = në të njëjtën kohë ose shkak; having + past participle = e mbaruar më parë; when + past participle = kuptim pësor. Pas after / before / since pa kryefjalë: -ing.
Ushtrime
A. Forma
Rishkruani fjalitë me pjesore ose plotësoni fjalën që mungon.
-
Rishkruani me pjesore: Because she felt nervous, she practised her speech again.
-
Rishkruani me pjesore: After he had read the email, he called his boss.
-
Rishkruani me pjesore: As I was walking home, I saw an accident.
-
Plotësoni: Since (start) this job, I've learned a lot.
-
Plotësoni: Before (leave) the house, check that the windows are closed.
-
Rishkruani me when + past participle: When she was asked about her plans, she just smiled.
B. Kuptimi
Zgjidhni përgjigjen e saktë ose përgjigjuni pyetjes.
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: … his keys the day before, he had to call a locksmith.
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: When … for his opinion, he said he didn't have one.
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: … a vegetarian, Tom didn't eat the burgers.
-
Çfarë tregon fjalia me pjesore te "Knowing the area well, she didn't need a map"? …
-
Çfarë ndodhi e para te "Having packed his bags, he called a taxi"?
C. Gjeni gabimin
Çdo fjali ka një gabim ose është e saktë. Shkruani fjalinë e korrigjuar ose shkruani correct.
-
Arriving at the hotel, the room wasn't ready.
-
After finish dinner, we went for a walk.
-
While waiting for the bus, I listened to a podcast.
-
Since move to Berlin, she has learned to cycle everywhere.
D. Në kontekst
Lexoni tregimin dhe vendosini foljet në kllapa në formën e duhur.
16 (wake) up late on Monday, Jake jumped out of bed. 17 (realise) he had no time for breakfast, he grabbed an apple and ran to the station. While 18 (wait) for the train, he checked his email. 19 (read) the first message, he laughed: the meeting had been moved to Tuesday. When 20 (ask) later why he looked so tired, he just said, "Don't ask."
E. Radha juaj
Shkruani në anglisht.
-
Shkruani një fjali për rutinën tuaj të mëngjesit me while + -ing ose before + -ing.
-
Shkruani një fjali për diçka që bëtë pasi mbaruat diçka tjetër, me having + past participle.holiday (UK) = vacation (US)
F. Përsëritje e përzier
Përsëritni mësimet e mëparshme.
-
B2-09 Reduced relative clauses: fjalitë përcaktore të shkurtuara në anglisht (the man standing there) The man (stand) next to the door is our new teacher.
-
B1-19 Gerund në anglisht: forma -ing si emër, pas parafjalëve dhe «look forward to + -ing» I'm looking forward to (see) you.
-
B2-08 Non-defining relative clauses: fjalitë përcaktore me presje në anglisht We visited Rome, we ate the best pizza of our lives.
-
B2-04 I wish I had…, wish + would dhe regret: keqardhja për të kaluarën në anglisht I wish I (not spend) so much money last month.
Përgjigjet
A. Forma
- Feeling nervous, she practised her speech again. / Being nervous, she practised her speech again.
- Having read the email, he called his boss. / After reading the email, he called his boss.
- Walking home, I saw an accident. / While walking home, I saw an accident.
- starting
- leaving
- When asked about her plans, she just smiled.
B. Kuptimi
- Having lost
- asked
- Being
- reason
- He packed his bags.
C. Gjeni gabimin
- Arriving at the hotel, we found that the room wasn't ready. / Arriving at the hotel, we found the room wasn't ready. / When we arrived at the hotel, the room wasn't ready.
- After finishing dinner, we went for a walk. / After we finished dinner, we went for a walk. / After we had finished dinner, we went for a walk.
- ✓ While waiting for the bus, I listened to a podcast.
- Since moving to Berlin, she has learned to cycle everywhere. / Since she moved to Berlin, she has learned to cycle everywhere.
D. Në kontekst
- Waking / Having woken
- Realising
- waiting
- Having read / Reading
- asked
E. Radha juaj
- While having breakfast, I usually listen to the news.
- Having finished my exams, I went on holiday with my friends.
F. Përsëritje e përzier
- standing
- seeing
- where
- hadn't spent
