Participle Clauses: Feeling Tired, After Leaving – англиар өгүүлбэрийг -ing, having done-оор богиносгох
Participle Clauses: Feeling Tired, After Leaving
Энэ хуудсанд
Зорилго
Энэ хичээлийн дараа та цаг, шалтгааны өгүүлбэрийг participle-ээр богиносгож (Feeling tired, …, While waiting, …, After leaving, …, When asked, …, Having finished, …), далд өгүүлэгдэхүүн зөв эсэхийг шалгаж чадна.
Гол санаа
Цаг эсвэл шалтгааны бүтэн өгүүлбэр холбоос үг, өгүүлэгдэхүүн, үйл үгтэй: Because she felt tired, she went to bed. Хоёр хэсгийн өгүүлэгдэхүүн ижил бол англиар эхний хэсгийг шахаж болно: Feeling tired, she went to bed.
Participle clause-ийг вакуум савласан өгүүлбэр гэж бодоорой. Өгүүлэгдэхүүн, цагийг (заримдаа холбоос үгийг ч) гаргаж аваад, зөвхөн participle үлдээдэг. Уншигч гол өгүүлбэрийг хараад «задалдаг»: хэн ядарсан бэ? She – гол өгүүлбэрийн өгүүлэгдэхүүн.
Гол дүрэм ийм: participle clause-ийн далд өгүүлэгдэхүүн бол гол өгүүлбэрийн өгүүлэгдэхүүн. Зөв хийвэл товч, байгалийн хэв маяг гарна – түүх, мэдээ, сайн бичвэрт түгээмэл. Буруу хийвэл өгүүлбэр таны хэлэх гээгүй зүйлийг хэлнэ.
Монгол хэл ба англи хэл
Сайн мэдээ: монгол хэлэнд яг ийм бүтэц өдөр бүр хэрэглэгддэг – нөхцөл үйл үг: «Ядарсан тул тэр эрт унтсан», «Цонхоор харж байтал үнэг харагдлаа», «Тайлангаа дуусгаад гэртээ харьсан», «Хүлээж байхдаа…». Англи -ing нь «-ж», «-хдаа», «-тал»-тай, having + V3 нь «-аад», «-сны дараа»-тай ойролцоо.
Гэхдээ хоёр том ялгаа бий. Нэгдүгээрт, монгол нөхцөл үйл үгийн өгүүлэгдэхүүн гол өгүүлбэрийнхээс өөр байж болох бөгөөд ихэвчлэн үгээр хэлэгддэггүй, далд байдаг: «Гэрээсээ гарахад бороо орж эхэлсэн» (гарсан нь би, орсон нь бороо). Англиар participle clause-ийн далд өгүүлэгдэхүүн заавал гол өгүүлбэрийн өгүүлэгдэхүүнтэй ижил. Хоёрдугаарт, монгол «асуухад» нь идэвхтэй хэлбэртэй ч «надаас асуухад» гэсэн үйлдэгдэхүүн утгатай байж болно. Англиар үйлдэгдэхүүн утгад when + past participle: when asked.
| Монголоор | Англиар | Юу өөр вэ |
|---|---|---|
| Бие нь тавгүй байсан тул Сара үдэшлэгээс эрт явсан. | Feeling unwell, Sara left the party early. | «-сан тул» → -ing (шалтгаан) |
| Цонхоор харж байтал цэцэрлэгт үнэг харагдлаа. | Looking out of the window, she saw a fox in the garden. | «-ж байтал» → -ing (ижил үед) |
| Тайлангаа дуусгаад зөөврийн компьютерээ унтраагаад гэртээ харьсан. | Having finished the report, he switched off his laptop and went home. | «-аад» (өмнө дууссан) → having + V3 |
| Үр дүнгээ хүлээж байхдаа тайван байхыг хичээгээрэй. | While waiting for the results, try to relax. | энд адилхан: «-хдаа» = while + -ing |
| Хоцролтын талаар асуухад менежер юу ч хэлээгүй. | When asked about the delay, the manager said nothing. | монголоор идэвхтэй хэлбэр, англиар when + V3 |
| Нисэх буудалд ирэхэд паспорт маань алга болчихсон байв. | When I arrived at the airport, my passport was missing. | өгүүлэгдэхүүн өөр → бүтэн өгүүлбэр |
Товчхондоо: монгол нөхцөл үйл үг англи participle clause-тэй төстэй, гэхдээ англиар далд өгүүлэгдэхүүн гол өгүүлбэрийнхтэй ижил байх ёстой; «-аад» дууссан бол having + V3; «асуухад» үйлдэгдэхүүн утгатай бол when asked.
Бүтэц
Энэ хичээлийн хоёр participle
| Participle | Хэлбэр | Утга | Жишээ |
|---|---|---|---|
| present participle | үйл үг + -ing | ижил үед, эсвэл шалтгаан | Feeling tired, she went to bed. |
| perfect participle | having + past participle | гол үйлдлээс өмнө дууссан | Having finished the report, he left. |
Бүтэн өгүүлбэрээс participle clause руу
| Бүтэн өгүүлбэр | Participle clause |
|---|---|
| As I was walking home, I met an old friend. | Walking home, I met an old friend. |
| Because he knew the city well, he took a shortcut. | Knowing the city well, he took a shortcut. |
| After she had paid the bill, she left. | Having paid the bill, she left. |
Холбоос үг + participle
| Холбоос үг | + | Жишээ |
|---|---|---|
| while / when | -ing | While waiting for the bus, I read the news. |
| after / before / since | -ing | After leaving school, she joined the army. |
| when | past participle (үйлдэгдэхүүн утга) | When asked, he refused to comment. |
Байрлал ба таслал
- Эхэнд: participle clause-ийн дараа таслал – Feeling tired, she went to bed.
- Төгсгөлд (ижил үед): ихэвчлэн таслалгүй, эсвэл хөнгөн таслал – He came in carrying three cups of coffee.
Хэрэглээ
1Ижил үеийн үйлдэлд -ing
-ing clause нь гол үйлдэлтэй ижил үед, эсвэл хурдан дараалалд яг өмнө нь болж буй үйлдлийг дүрсэлнэ. Түүх, дүрслэлд маш түгээмэл. Монголоор «-ж», «-ж байтал», «-аад».
2Шалтгаанд -ing
Эхэнд ирсэн -ing clause ихэвчлэн яагаад гэдгийг тайлбарладаг. Being + тэмдэг нэр эсвэл нэр үг энд түгээмэл. Энэ хэрэглээ арай албан, бичгийн хэлэнд илүү элбэг. Монголоор «-сан тул», «-даг болохоор».
3Холбоос үгийн дараа – while waiting, after leaving, when asked
Цагийн утгыг тодорхой болгохын тулд холбоос үгийг үлдээгээрэй: while, when, after, before, since + -ing. After, before, since-ийн дараа -ing хэлбэр угтвар үгийн дараа ирдэг – B1-19-д сурсан шиг. Үйлдэгдэхүүн утгад when + past participle: when asked = when he was asked.
4Өмнө болсон үйлдэлд having + past participle
Эхний үйлдэл гол үйлдлээс өмнө дууссан-ыг тод харуулахын тулд having + past participle хэрэглэнэ. Ихэвчлэн шалтгааныг ч сануулдаг. After + -ing ойролцоо утгатай. Монголоор «-аад», «-сны дараа», «-сан болохоор».
5Нэг өгүүлэгдэхүүний дүрэм
Participle clause-ийн далд өгүүлэгдэхүүн бол гол өгүүлбэрийн өгүүлэгдэхүүн. Өгүүлэгдэхүүн өөр бол бүтэн өгүүлбэр хэрэглээрэй. Монголоор энэ дүрэм байхгүй тул анхааралтай шалгаарай.
Цөөн тогтсон хэллэг үл хамаарах бөгөөд өгүүлэгдэхүүн таарах шаардлагагүй: generally speaking, judging by…, considering…. Унжсан participle-ийг C1-07-д илүү гүнзгий үзнэ.
Түгээмэл алдаа
Монголчуудад тохиолддог урхи
1. Өөр өгүүлэгдэхүүнтэй нөхцөл үйл үг → буруу далд өгүүлэгдэхүүн. «Өчигдөр Нарантуул захаар явж байхад түрийвчийг минь хулгайлчихсан» нь монголоор бүрэн зөв: явсан нь би, хулгайлагдсан нь түрийвч. Англиар Walking through…-ийн далд өгүүлэгдэхүүн нь гол өгүүлбэрийн my purse болж, түрийвч зах дундуур алхаж явсан мэт утга гарна. Өгүүлэгдэхүүн өөр бол бүтэн өгүүлбэр.
2. «-снаас хойш» → since + V2. «Мэтгэлцээний клубт элссэнээс хойш Золбоо өөртөө илүү итгэлтэй болсон» гэдэгт «элссэн» нь өнгөрсөн хэлбэр тул англиар since-ийн дараа joined гэж бичих нь элбэг. Өгүүлэгдэхүүнгүй бол since-ийн дараа -ing.
3. «Урихад» → when inviting. «Тайзан дээр гарч дуулахыг урихад Оюука ичээд татгалзсан» гэдэгт урьсан нь бусад хүн, урилга хүлээн авсан нь Оюука. Монгол «урихад» идэвхтэй хэлбэртэй тул англиар when inviting гарах нь элбэг. Энд Оюукаг урьсан – үйлдэгдэхүүн утга → when invited.
4. «-аад» → V3-ийг ганцаар нь. «Өмнөх орой нь машинаа ачаад бид өглөө таван цагт Говь руу хөдөлсөн» гэдэгт «ачаад» нь «ачсан» гэж санагддаг тул Packed… гэж эхлүүлэх нь бий. Ганц past participle нь үйлдэгдэхүүн утгатай; идэвхтэй, өмнө дууссан үйлдэлд having + V3.
Бүү андуураарай
Participle clause эсвэл богиносгосон тодотгол – Богиносгосон тодотгол нэр үгийг тодотгож, яг ард нь ирнэ (B2-09). Participle clause нь дайвар үг шиг ажиллаж, бүх үйлдлийн тухай: хэзээ, яагаад гэдгийг хэлнэ.
doing эсвэл having done – Энгийн -ing нь ижил үе эсвэл хурдан дараалал. Having done эхний үйлдэл хоёр дахиасаа өмнө дууссаныг онцолно.
Эхэнд ирдэг үйлдэгдэхүүн утгатай participle clause (Built in 1850, …), үгүйсгэлтэй participle clause (Not knowing what to do, …), үр дүнгийн clause (…, leaving thousands without power), with + тусагдахуун + participle-ийг C1-07-д үзнэ.
Зөв бичих ба дуудлага
- Өгүүлбэрийн эхэнд ирсэн participle clause-ийн дараа таслал тавина: Feeling tired, she… Монгол бичгийн дүрэмд нөхцөл үйл үгийн дараа таслал заавал биш тул үүнийг мартах нь элбэг.
- -ing бичих энгийн дүрмийг дагана: make → making, stop → stopping, lie → lying. A1-22-ийг үзнэ үү.
- Participle clause-ийн эхэнд Having хэзээ ч товчлогдохгүй: Having finished…, 'Ving finished биш.
- having /ˈhævɪŋ/: /æ/ монгол хэлэнд байхгүй – амаа «э»-ээс илүү ангайгаарай; /v/ дээр доод уруулаа дээд шүдэнд хүргэнэ. Төгсгөлийн /ŋ/-ийн ард «г» нэмэхгүй.
- Ярианд эхэнд ирсэн participle clause тусдаа бүлэг болж, таслал дээр богино завсарлагатай хэлэгдэнэ: Feeling tired | she went to bed. Завсарлагын өмнө дуу ихэвчлэн бага зэрэг дээшилнэ.
Алтан дүрэм
Participle clause өгүүлэгдэхүүнээ гол өгүүлбэрээс зээлдэг тул тэр өгүүлэгдэхүүн үнэхээр үйлдлийг хийж байгаа эсэхийг шалга. -ing = ижил үе эсвэл шалтгаан; having + past participle = өмнө дууссан; when + past participle = үйлдэгдэхүүн утга. Мөн санаарай: монголоор «Гэрээсээ гарахад бороо орсон» зөв ч, англиар өгүүлэгдэхүүн өөр бол бүтэн өгүүлбэр хэрэгтэй.
Дасгал
A. Бүтэц
Participle ашиглан дахин бичнэ үү, эсвэл хаалтанд байгаа үйл үгийг зөв хэлбэрт оруулна уу.
-
Participle-ээр дахин бичнэ үү: Because she felt nervous, she practised her speech again.
-
Participle-ээр дахин бичнэ үү: After he had read the email, he called his boss.
-
Participle-ээр дахин бичнэ үү: As I was walking home, I saw an accident.
-
Нөхөөрэй: Since (start) this job, I've learned a lot.
-
Нөхөөрэй: Before (leave) the house, check that the windows are closed.
-
when + past participle-ээр дахин бичнэ үү: When she was asked about her plans, she just smiled.
B. Утга
Нөхцөл байдалд тохирох хувилбарыг сонгоно уу.
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: … his keys the day before, he had to call a locksmith.
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: When … for his opinion, he said he didn't have one.
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: … a vegetarian, Tom didn't eat the burgers.
-
"Knowing the area well, she didn't need a map" өгүүлбэрт participle clause юуг илэрхийлж байна вэ? …
-
"Having packed his bags, he called a taxi" өгүүлбэрт юу нь түрүүлж болсон бэ?
C. Алдааг олоорой
Өгүүлбэр бүр нэг алдаатай эсвэл зөв байна. Засварласан өгүүлбэрийг бичнэ үү, эсвэл correct гэж бичнэ үү.
-
Arriving at the hotel, the room wasn't ready.
-
After finish dinner, we went for a walk.
-
While waiting for the bus, I listened to a podcast.
-
Since move to Berlin, she has learned to cycle everywhere.
D. Нөхцөл байдалд
Түүхийг уншаад хаалтанд байгаа үйл үгийг зөв хэлбэрт оруулна уу.
16 (wake) up late on Monday, Jake jumped out of bed. 17 (realise) he had no time for breakfast, he grabbed an apple and ran to the station. While 18 (wait) for the train, he checked his email. 19 (read) the first message, he laughed: the meeting had been moved to Tuesday. When 20 (ask) later why he looked so tired, he just said, "Don't ask."
E. Таны ээлж
Өөрийнхөө тухай англиар бичээрэй.
-
Өглөөний дэглэмийнхээ тухай while + -ing эсвэл before + -ing-ээр нэг өгүүлбэр бичнэ үү.
-
Нэг зүйлийг дуусгасны дараа хийсэн зүйлийнхээ тухай having + past participle-ээр бичнэ үү.holiday (UK) = vacation (US)
F. Холимог давталт
Өмнөх хичээлүүдээ давтаарай.
-
B2-09 Reduced Relative Clauses: тодотгох өгүүлбэрийг -ing, V3, to-оор богиносгох The man (stand) next to the door is our new teacher.
-
B1-19 Gerund (-ing нэр үг болох нь): өгүүлэгдэхүүн болон угтвар үгийн дараа I'm looking forward to (see) you.
-
B2-08 Non-Defining Relative Clauses: таслалтай тодотгох өгүүлбэр, which, whose, of whom We visited Rome, we ate the best pizza of our lives.
-
B2-04 I Wish I Had…, If Only, Regret: өнгөрсөн үйлдэлдээ харамсахыг англиар илэрхийлэх I wish I (not spend) so much money last month.
Хариулт
A. Бүтэц
- Feeling nervous, she practised her speech again. / Being nervous, she practised her speech again.
- Having read the email, he called his boss. / After reading the email, he called his boss.
- Walking home, I saw an accident. / While walking home, I saw an accident.
- starting
- leaving
- When asked about her plans, she just smiled.
B. Утга
- Having lost
- asked
- Being
- reason
- He packed his bags.
C. Алдааг олоорой
- Arriving at the hotel, we found that the room wasn't ready. / Arriving at the hotel, we found the room wasn't ready. / When we arrived at the hotel, the room wasn't ready.
- After finishing dinner, we went for a walk. / After we finished dinner, we went for a walk. / After we had finished dinner, we went for a walk.
- ✓ While waiting for the bus, I listened to a podcast.
- Since moving to Berlin, she has learned to cycle everywhere. / Since she moved to Berlin, she has learned to cycle everywhere.
D. Нөхцөл байдалд
- Waking / Having woken
- Realising
- waiting
- Having read / Reading
- asked
E. Таны ээлж
- While having breakfast, I usually listen to the news.
- Having finished my exams, I went on holiday with my friends.
F. Холимог давталт
- standing
- seeing
- where
- hadn't spent
