İngilizce Participle Clauses: Zarf-Fiil Gibi Kısaltmalar (Feeling Tired, After Leaving)
Participle Clauses: Feeling Tired, After Leaving
Bu sayfada
Hedef
Bu dersin sonunda zaman ve sebep bildiren cümlecikleri participle'larla kısaltabileceksiniz — Feeling tired, …, While waiting, …, After leaving, …, When asked, …, Having finished, … — ve gizli öznenin doğru özne olduğundan emin olabileceksiniz.
Temel Fikir
Zaman ya da sebep bildiren tam bir cümleciğin bir bağlacı, bir öznesi ve bir fiili vardır: Because she felt tired, she went to bed. İki kısımda özne aynıysa İngilizce ilk cümleciği sıkıştırabilir: Feeling tired, she went to bed.
Participle clause'u (ortaçlı cümlecik) vakumlanmış bir cümlecik gibi düşünün. Özne ve zaman (bazen bağlaç da) dışarı alınır, geriye sadece participle kalır. Okuyucu onu ana cümleye bakarak "açar": Kim yorgundu? She — ana cümlenin öznesi.
Anahtar kural budur: participle clause'un gizli öznesi, ana cümlenin öznesidir. Bunu doğru yaparsanız hikâyelerde, haberlerde ve iyi yazılarda sık görülen derli toplu, doğal bir üslup elde edersiniz. Yanlış yaparsanız cümle kastetmediğiniz bir şeyi söyler.
Türkçe ve İngilizce Yan Yana
Bu yapı Türkçedeki zarf-fiillere çok benzer: -ken, -ince, -dıktan sonra, -madan önce, -dığı için. Türkçe zaten fiili kısaltıp özneyi ana cümleden alır. Ama bir fark var: Türkçede "-ince" ve "-ken" ile kurulan cümleciklerin öznesi ana cümleninkinden farklı olabilir. İngilizce participle clause'da ise özne neredeyse her zaman aynı olmalıdır.
| Türkçe | İngilizce |
|---|---|
| Kendini yorgun hisset-tiği için erken yattı. | Feeling tired, she went to bed. |
| Otobüsü bekle-rken haberleri okudum. | While waiting for the bus, I read the news. |
| Okulu bitir-dikten sonra orduya katıldı. | After leaving school, she joined the army. |
| Gecikme sorul-unca müdür hiçbir şey söylemedi. | When asked about the delay, the manager said nothing. |
| Raporu bitir-ince bilgisayarını kapattı. | Having finished the report, he switched off his laptop. |
| Otele var-dığımızda oda hazır değildi. (farklı özneler) | When we arrived at the hotel, the room wasn't ready. |
Son satıra dikkat edin: Türkçede "varınca" ile "oda" farklı özneler olabilir. İngilizcede özneler farklıysa participle clause kullanılmaz, tam cümlecik gerekir.
Yapı
Bu derste iki participle
| Participle | Biçim | Anlam | Örnek |
|---|---|---|---|
| present participle | fiil + -ing | aynı zaman ya da sebep | Feeling tired, she went to bed. |
| perfect participle | having + past participle | ana eylemden önce bitmiş | Having finished the report, he left. |
Tam cümlecikten participle clause'a
| Tam cümlecik | Participle clause |
|---|---|
| As I was walking home, I met an old friend. | Walking home, I met an old friend. |
| Because he knew the city well, he took a shortcut. | Knowing the city well, he took a shortcut. |
| After she had paid the bill, she left. | Having paid the bill, she left. |
Bağlaç + participle
| Bağlaç | + | Örnek |
|---|---|---|
| while / when | -ing | While waiting for the bus, I read the news. |
| after / before / since | -ing | After leaving school, she joined the army. |
| when | past participle (edilgen anlam) | When asked, he refused to comment. |
Konum ve virgül
- Başta: participle clause'dan sonra virgül — Feeling tired, she went to bed.
- Sonda (aynı zaman): genellikle virgül yok ya da hafif bir virgül — He came in carrying three cups of coffee.
Kullanımlar
1Aynı anda olan eylemler için -ing
-ing cümleciği, ana eylemle aynı anda ya da hızlı bir sıra içinde hemen önce olan bir eylemi anlatır. Hikâyelerde ve betimlemelerde çok yaygındır.
2Sebep bildiren -ing
Başta gelen bir -ing cümleciği çoğu zaman neden olduğunu açıklar. Burada being + sıfat ya da isim yaygındır. Bu kullanım biraz resmîdir ve daha çok yazıda görülür.
3Bağlaçlardan sonra — while waiting, after leaving, when asked
Zaman anlamını netleştirmek için bağlacı koruyun: while, when, after, before, since + -ing. After, before ve since'ten sonra -ing hali bir edattan (preposition) sonra gelir; bunu B1-19'da öğrendiniz. Edilgen anlam için when + past participle kullanın: when asked = when he was asked.
4Daha önceki bir eylem için having + past participle
İlk eylemin ana eylemden önce tamamlandığını açıkça göstermek için having + past participle kullanın. Çoğu zaman bir sebep de ima eder. After + -ing benzer bir anlam taşır.
5Aynı özne kuralı
Participle clause'un gizli öznesi ana cümlenin öznesidir. Özneler farklıysa tam bir cümlecik kullanın.
Birkaç kalıp ifade bu kurala uymaz ve özne uyumu gerektirmez: generally speaking (genel olarak), judging by… (…-e bakılırsa), considering… (…-i düşünürsek). Sarkık participle'lar (dangling participles) C1-07'de daha ayrıntılı işlenir.
Sık Yapılan Hatalar
Türkçe Konuşanlar İçin Tuzaklar
1. "-ince" cümleciğini farklı bir özneyle kullanmak. Türkçede "Buzdolabını açınca süt tuhaf kokuyordu" ya da "Sokakta yürürken ağaçlar çok güzel görünüyordu" tamamen doğaldır; zarf-fiilin öznesi ana cümleninkinden farklı olabilir. İngilizcede bu, ağaçların ya da sütün bir şey yaptığı anlamına gelir ve gülünç olur. Özneler farklıysa tam cümlecik kullanın.
2. "-dıktan sonra" yapısında fiili çekimsiz ya da geçmiş biçimde bırakmak. "Üniversiteden mezun olduktan sonra", "yatmadan önce" derken fiil Türkçede ek alır; İngilizcede de after, before, since'ten sonra fiil mutlaka -ing almalıdır. Yalın fiil ya da past simple kullanılmaz.
3. "Açılınca" yapısında edilgenliği kaybetmek. Türkçede "açılınca", "davet edilince" kelimelerindeki edilgenlik eki (-ıl / -il) çevirirken kolayca gözden kaçar. Özneye bir şey yapılıyorsa when / once + past participle kullanın.
4. "En büyük çocuk olarak" yapısından "As being" kurmak. Türkçede sebep bildiren "en büyük çocuk olduğum için" ya da "en büyük çocuk olarak" yapıları As being… gibi bir karışıma yol açar. Doğru seçenekler ya As the oldest child, … ya da Being the oldest child, … yapısıdır.
Karıştırılmasın
Participle clause ve reduced relative clause — Reduced relative bir ismi tanımlar ve hemen o ismin arkasından gelir (B2-09). Participle clause ise bir zarf gibi çalışır ve bütün eylem hakkında bilgi verir: ne zaman ya da neden.
doing ve having done — Basit -ing hali aynı zamanı ya da hızlı bir sırayı anlatır. Having done ise ilk eylemin ikinciden önce bittiğini vurgular.
Başta gelen edilgen anlamlı participle clause'lar (Built in 1850, …), olumsuz participle clause'lar (Not knowing what to do, …), sonuç bildiren cümlecikler (…, leaving thousands without power) ve with + nesne + participle yapısı C1-07'de işlenir.
Yazım ve Telaffuz
- Cümlenin başındaki participle clause'dan sonra virgül kullanın: Feeling tired, she…
- -ing yazımı normal kurallara uyar: make → making, stop → stopping, lie → lying. Bkz. A1-22.
- Participle clause'un başındaki Having asla kısaltılmaz: Having finished…; 'Ving finished diye bir biçim yoktur.
- Konuşmada başta gelen participle clause ayrı bir grup olarak, virgülde kısa bir duraklamayla söylenir: Feeling tired | she went to bed. Duraklamadan önce ses genellikle biraz yükselir.
Altın Kural
Participle clause öznesini ana cümleden ödünç alır; bu yüzden o öznenin eylemi gerçekten yaptığından emin olun. -ing = aynı zaman ya da sebep; having + past participle = daha önce bitmiş; when + past participle = edilgen anlam.
Alıştırmalar
A. Yapı
Cümleleri participle kullanarak yeniden yazın ya da boşluğu doldurun.
-
Participle ile yeniden yazın: Because she felt nervous, she practised her speech again.
-
Participle ile yeniden yazın: After he had read the email, he called his boss.
-
Participle ile yeniden yazın: As I was walking home, I saw an accident.
-
Tamamlayın: Since (start) this job, I've learned a lot.
-
Tamamlayın: Before (leave) the house, check that the windows are closed.
-
When + past participle ile yeniden yazın: When she was asked about her plans, she just smiled.
B. Anlam
Doğru seçeneği işaretleyin ya da soruyu cevaplayın.
-
Doğru olanı seçin: … his keys the day before, he had to call a locksmith.
-
Doğru olanı seçin: When … for his opinion, he said he didn't have one.
-
Doğru olanı seçin: … a vegetarian, Tom didn't eat the burgers.
-
"Knowing the area well, she didn't need a map" cümlesindeki participle clause neyi anlatıyor? …
-
"Having packed his bags, he called a taxi" cümlesinde önce ne oldu?
C. Hatayı Bul
Hatalı cümleyi düzeltin. Cümle doğruysa "correct" yazın.
-
Arriving at the hotel, the room wasn't ready.
-
After finish dinner, we went for a walk.
-
While waiting for the bus, I listened to a podcast.
-
Since move to Berlin, she has learned to cycle everywhere.
D. Bağlam İçinde
Hikâyeyi parantez içindeki fiillerin doğru participle biçimiyle tamamlayın.
16 (wake) up late on Monday, Jake jumped out of bed. 17 (realise) he had no time for breakfast, he grabbed an apple and ran to the station. While 18 (wait) for the train, he checked his email. 19 (read) the first message, he laughed: the meeting had been moved to Tuesday. When 20 (ask) later why he looked so tired, he just said, "Don't ask."
E. Sıra Sende
-
Sabah rutininiz hakkında while + -ing ya da before + -ing ile bir cümle yazın.
-
Bir şeyi bitirdikten sonra yaptığınız bir şeyi having + past participle ile yazın.holiday (UK) = vacation (US)
F. Karışık Tekrar
-
B2-09 İngilizce Reduced Relative Clauses: Kısaltılmış Sıfat Cümlecikleri (The Man Standing There) The man (stand) next to the door is our new teacher.
-
B1-19 İngilizce Gerund: İsim Gibi Kullanılan -ing ve Edatlardan Sonra -ing I'm looking forward to (see) you.
-
B2-08 İngilizce Non-Defining Relative Clauses: Virgüllü Sıfat Cümlecikleri We visited Rome, we ate the best pizza of our lives.
-
B2-04 İngilizce Wish, If Only ve Regret: Geçmişle İlgili Pişmanlıklar I wish I (not spend) so much money last month.
Cevap anahtarı
A. Yapı
- Feeling nervous, she practised her speech again. / Being nervous, she practised her speech again.
- Having read the email, he called his boss. / After reading the email, he called his boss.
- Walking home, I saw an accident. / While walking home, I saw an accident.
- starting
- leaving
- When asked about her plans, she just smiled.
B. Anlam
- Having lost
- asked
- Being
- reason
- He packed his bags.
C. Hatayı Bul
- Arriving at the hotel, we found that the room wasn't ready. / Arriving at the hotel, we found the room wasn't ready. / When we arrived at the hotel, the room wasn't ready.
- After finishing dinner, we went for a walk. / After we finished dinner, we went for a walk. / After we had finished dinner, we went for a walk.
- ✓ While waiting for the bus, I listened to a podcast.
- Since moving to Berlin, she has learned to cycle everywhere. / Since she moved to Berlin, she has learned to cycle everywhere.
D. Bağlam İçinde
- Waking / Having woken
- Realising
- waiting
- Having read / Reading
- asked
E. Sıra Sende
- While having breakfast, I usually listen to the news.
- Having finished my exams, I went on holiday with my friends.
F. Karışık Tekrar
- standing
- seeing
- where
- hadn't spent
