Participle Clauses: Feeling Tired, After Leaving – “-ताना”, “-ऊन”, “-ल्यावर” इंग्रजीत
Participle Clauses: Feeling Tired, After Leaving
या पानावर
उद्दिष्ट
हा धडा झाल्यावर तुम्ही वेळ आणि कारण सांगणारी उपवाक्यं धातुसाधित वापरून लहान करू शकाल – Feeling tired, …, While waiting, …, After leaving, …, When asked, …, Having finished, … – आणि लपलेला कर्ता बरोबर आहे ना, याची खात्री करू शकाल.
मुख्य कल्पना
वेळ किंवा कारण सांगणाऱ्या पूर्ण उपवाक्यात उभयान्वयी अव्यय, कर्ता आणि क्रियापद असतं: Because she felt tired, she went to bed. दोन्ही भागांत कर्ता एकच असेल, तर इंग्रजी पहिला भाग “पॅक” करू शकतं: Feeling tired, she went to bed. अशा भागाला participle clause (धातुसाधित वाक्यांश) म्हणतात.
व्हॅक्यूम पॅक केलेल्या पिशवीची कल्पना करा. कर्ता आणि काळ बाहेर काढले जातात (कधी उभयान्वयी अव्ययही), आणि आत फक्त धातुसाधित उरतं. वाचणारा मुख्य वाक्याच्या मदतीने ते “उघडतो”: थकवा कोणाला आला होता? She – मुख्य वाक्याचा कर्ता.
हाच मूळ नियम: participle clause चा लपलेला कर्ता म्हणजे मुख्य वाक्याचा कर्ता. तो बरोबर असेल, तर गोष्टी, बातम्या आणि चांगल्या लेखनात शोभणारी छोटी, नैसर्गिक शैली मिळते. तो चुकला, तर वाक्य तुमच्या मनात नसलेलं काहीतरी सांगतं.
मराठी आणि इंग्रजी
मराठीत अशी रूपं भरपूर आहेत आणि रोज वापरली जातात: “खिडकीतून बाहेर पाहताना”, “रिपोर्ट पूर्ण करून”, “शाळा सोडल्यानंतर”, “सही करण्यापूर्वी”, “पुण्याला आल्यापासून”, “बरं वाटत नसल्यामुळे”. कर्ता दोन्ही भागांत एकच असेल, तर इंग्रजी -ing वाक्यांश अगदी असाच काम करतो – इथे दोन्ही भाषा सारख्याच आहेत.
चार ठिकाणी फरक आहे. पहिला: मराठीत “-ताना”, “-ल्यावर” नंतर मुख्य वाक्याचा कर्ता वेगळा असू शकतो: “घरी पोहोचल्यावर लाइट गेलेले होते.” इंग्रजीत असं वाक्य म्हणतं की लाइट घरी पोहोचले. दुसरा: मराठीत अनेकदा अनुभव घेणारी व्यक्ती “मला / तिला” रूपात येते (“पाहताना तिला कोल्हा दिसला”); इंग्रजीत तीच व्यक्ती मुख्य वाक्याचा कर्ता हवी: she saw. तिसरा: “विचारल्यावर” मध्ये कोणी विचारलं ते दिसत नाही. नामाला विचारलं गेलं असेल, तर इंग्रजीत when asked (past participle), when asking नाही. चौथा: “-ल्यापासून” नंतर मराठीत वर्तमानकाळ चालतो, पण इंग्रजी since + -ing नंतर मुख्य वाक्यात Present Perfect (पूर्ण वर्तमानकाळ) लागतो.
आणि विरामचिन्हं: मराठीत अशा भागानंतर स्वल्पविराम सहसा देत नाही; इंग्रजीत वाक्याच्या सुरुवातीच्या participle clause नंतर स्वल्पविराम लागतो.
| मराठी | इंग्रजी | काय वेगळं आहे? |
|---|---|---|
| खिडकीतून बाहेर पाहताना तिला कोल्हा दिसला. | Looking out of the window, she saw a fox. | “-ताना” → -ing; मराठीत “तिला”, इंग्रजीत कर्ता she |
| बरं वाटत नसल्यामुळे सारा लवकर निघाली. | Feeling unwell, Sara left early. | कारण → -ing (थोडं औपचारिक) |
| निकालाची वाट पाहताना शांत राहा. | While waiting for the results, try to relax. | “-ताना” → while + -ing – सारखंच |
| शाळा सोडल्यानंतर ती ऑस्ट्रेलियाला गेली. | After leaving school, she went to Australia. | “-ल्यानंतर” → after + -ing |
| रिपोर्ट पूर्ण करून तो घरी गेला. | Having finished the report, he went home. | “-ऊन” (आधी पूर्ण झालेली क्रिया) → having + past participle |
| उशिराबद्दल विचारल्यावर मॅनेजर गप्प बसले. | When asked about the delay, the manager said nothing. | मॅनेजरला विचारलं गेलं → when + past participle |
| समुद्रकिनारी राहायला गेल्यापासून ते सर्फिंग करतात. | Since moving to the coast, they've taken up surfing. | “-ल्यापासून” + वर्तमानकाळ → since + -ing + Present Perfect |
| मी विमानतळावर पोहोचलो तेव्हा पासपोर्ट नव्हता. | When I arrived at the airport, my passport was missing. | कर्ते वेगळे → पूर्ण उपवाक्य |
थोडक्यात: मराठी “-ताना”, “-ऊन”, “-ल्यावर” इंग्रजीत participle clause होतात, पण फक्त कर्ता एकच असेल तर. नामावर क्रिया होत असेल तर when + past participle, since + -ing नंतर Present Perfect, आणि सुरुवातीच्या participle clause नंतर स्वल्पविराम.
रचना
या धड्यातली दोन धातुसाधितं
| धातुसाधित | रूप | अर्थ | उदाहरण |
|---|---|---|---|
| present participle | क्रियापद + -ing | एकाच वेळी किंवा कारण | Feeling tired, she went to bed. |
| perfect participle | having + past participle (तिसरं रूप) | मुख्य क्रियेच्या आधी पूर्ण झालेली क्रिया | Having finished the report, he left. |
पूर्ण उपवाक्यापासून participle clause पर्यंत
| पूर्ण उपवाक्य | participle clause |
|---|---|
| As I was walking home, I met an old friend. | Walking home, I met an old friend. |
| Because he knew the city well, he took a shortcut. | Knowing the city well, he took a shortcut. |
| After she had paid the bill, she left. | Having paid the bill, she left. |
उभयान्वयी अव्यय + धातुसाधित
| उभयान्वयी अव्यय | + | उदाहरण |
|---|---|---|
| while / when | -ing | While waiting for the bus, I read the news. |
| after / before / since | -ing | After leaving school, she joined the army. |
| when | past participle (कर्मणी अर्थ) | When asked, he refused to comment. |
जागा आणि स्वल्पविराम
- सुरुवातीला: participle clause नंतर स्वल्पविराम – Feeling tired, she went to bed.
- शेवटी (एकाच वेळी): सहसा स्वल्पविराम नाही किंवा हलका – He came in carrying three cups of coffee.
वापर
1एकाच वेळी घडणाऱ्या क्रियेसाठी -ing
-ing वाक्यांश मुख्य क्रियेबरोबरच, किंवा तिच्या लगेच आधी घडणारी क्रिया सांगतो. गोष्टींमध्ये आणि वर्णनात हे खूप नेहमीचं आहे – अगदी मराठी “-ताना” आणि “-ऊन” सारखं.
2कारणासाठी -ing
वाक्याच्या सुरुवातीचा -ing वाक्यांश अनेकदा का ते सांगतो. इथे Being + विशेषण किंवा नाम नेहमीचं आहे. हा वापर थोडा औपचारिक आहे, लेखनात जास्त दिसतो. मराठीत इथे “-ल्यामुळे / असल्यामुळे” येतं.
3उभयान्वयी अव्ययानंतर – while waiting, after leaving, when asked
वेळेचा अर्थ स्पष्ट राहावा म्हणून उभयान्वयी अव्यय ठेवा: while, when, after, before, since + -ing. After, before आणि since नंतरचं -ing रूप preposition नंतरचं रूप आहे, जसं B1-19 मध्ये शिकलात. कर्मणी अर्थासाठी when + past participle वापरा: when asked = जेव्हा त्याला विचारलं गेलं.
4आधी घडलेल्या क्रियेसाठी having + past participle
पहिली क्रिया मुख्य क्रियेच्या आधी पूर्ण झाली होती हे स्पष्ट दाखवायचं असेल, तर having + past participle वापरा. अनेकदा त्यात कारणही दडलेलं असतं. After + -ing चा अर्थ जवळजवळ असाच आहे. मराठीत इथे “-ऊन” किंवा “-लेलं असल्यामुळे” येतं.
5एकाच कर्त्याचा नियम
Participle clause चा लपलेला कर्ता म्हणजे मुख्य वाक्याचा कर्ता. कर्ते वेगळे असतील, तर पूर्ण उपवाक्य वापरा. मराठी “-ताना / -ल्यावर” कर्त्याबाबत मोकळे आहेत; इंग्रजी तसं नाही.
काही ठरलेले वाक्प्रचार अपवाद आहेत; त्यांना जुळणारा कर्ता लागत नाही: generally speaking, judging by…, considering…. लटकणारी धातुसाधितं (dangling participles) C1-07 मध्ये सविस्तर आहेत.
नेहमीच्या चुका
मराठी भाषकांसाठी सापळे
1. “रिक्षातून उतरताना माझी छत्री आतच राहिली” → चुकीचा कर्ता. मराठीत “-ताना”, “-ल्यावर” नंतर मुख्य वाक्याचा कर्ता अनेकदा एखादी वस्तू असते (“माझी छत्री राहिली”, “लाइट गेलेले होते”), आणि आपल्याला त्यात काहीच विचित्र वाटत नाही. इंग्रजी participle clause मात्र कर्ता नेहमी मुख्य वाक्याकडून घेतं. म्हणून असं वाक्य सांगतं की छत्री रिक्षातून उतरली. क्रिया करणारी व्यक्ती कर्ता करा, किंवा पूर्ण उपवाक्य वापरा.
2. “घरी एकटा सोडल्यावर कुत्रा भुंकत राहतो” → when leaving alone. मराठी “सोडल्यावर”, “विचारल्यावर”, “बोलावल्यावर” या रूपांत कोणी कोणावर क्रिया केली ते दिसत नाही, आणि त्यांचं भाषांतर आपण सहज -ing ने करतो. पण when leaving म्हणजे कुत्रा स्वतः कोणालातरी सोडून जातो. क्रिया मुख्य वाक्याच्या कर्त्यावर झाली असेल, तर when + past participle.
3. “नागपूरच्या क्रिकेट अकॅडमीत गेल्यापासून सिद्धार्थ रोज पहाटे पाचला उठतो” → Since joining…, he wakes up. मराठीत “-ल्यापासून” नंतर साधा वर्तमानकाळ अगदी नैसर्गिक आहे. इंग्रजीत since + -ing ने सुरुवात केली, तर मुख्य वाक्य आजपर्यंतचा कालावधी सांगतं, म्हणून तिथे Present Perfect (किंवा Present Perfect Continuous – चालू पूर्ण वर्तमानकाळ) लागतो.
गोंधळ करू नका
Participle clause आणि लहान केलेलं संबंधी उपवाक्य – लहान केलेलं संबंधी उपवाक्य नामाचं वर्णन करतं आणि त्याच्या लगेच नंतर येतं (B2-09). Participle clause क्रियाविशेषणासारखं काम करतं आणि पूर्ण क्रियेबद्दल सांगतं: कधी किंवा का. मराठीत पहिल्यासाठी अनेकदा “-लेला / -णारा”, दुसऱ्यासाठी “-ऊन / -ताना” येतं.
doing आणि having done – साधं -ing रूप म्हणजे एकाच वेळी किंवा लगेच पाठोपाठ. Having done जोर देऊन सांगतं की पहिली क्रिया दुसरीच्या आधी पूर्ण झाली होती.
सुरुवातीला कर्मणी अर्थाचे participle clauses (Built in 1850, …), नकारार्थी (Not knowing what to do, …), परिणाम सांगणारे (…, leaving thousands without power) आणि with + कर्म + धातुसाधित ही रचना तुम्ही C1-07 मध्ये शिकाल.
स्पेलिंग आणि उच्चार
- वाक्याच्या सुरुवातीच्या participle clause नंतर स्वल्पविराम द्या: Feeling tired, she… मराठीत “-ताना”, “-ऊन” नंतर आपण सहसा स्वल्पविराम देत नाही, म्हणून इथे सवय बदलावी लागेल.
- -ing चं स्पेलिंग नेहमीच्या नियमांनुसार: make → making, stop → stopping, lie → lying. पाहा A1-22.
- Having चं लघुरूप होत नाही: Having finished…, 'Ving finished नाही. Having मधला /æ/ मराठी “ॅ” (बॅट) सारखा आहे – इथे तुमचा फायदा आहे.
- when asked मध्ये शेवटचा /t/ ऐकू आला पाहिजे: /ɑːskt/ (UK), /æskt/ (US). /skt/ हा गुच्छ सोपा नाही; मधे स्वर घालू नका आणि /t/ गाळू नका – नाहीतर ते when ask सारखं वाटतं.
- बोलताना सुरुवातीचा participle clause वेगळ्या गटासारखा म्हणा, स्वल्पविरामाच्या जागी छोटा थांबा: Feeling tired | she went to bed. थांब्याआधी आवाज सहसा थोडा वर जातो.
सुवर्णनियम
Participle clause कर्ता मुख्य वाक्याकडून घेतं, म्हणून तोच कर्ता खरंच ती क्रिया करतो ना, ते तपासा – मराठी “-ताना / -ल्यावर” कितीही मोकळे असले तरी. -ing = एकाच वेळी किंवा कारण; having + past participle = आधी पूर्ण झालेलं; when + past participle = कर्मणी अर्थ (“विचारल्यावर” → when asked). Since + -ing नंतर मुख्य वाक्यात Present Perfect.
सराव
A. रचना
वाक्यं पुन्हा लिहा किंवा कंसातल्या क्रियापदाचं योग्य रूप लिहून पूर्ण करा.
-
participle वापरून पुन्हा लिहा: Because she felt nervous, she practised her speech again.
-
participle वापरून पुन्हा लिहा: After he had read the email, he called his boss.
-
participle वापरून पुन्हा लिहा: As I was walking home, I saw an accident.
-
वाक्य पूर्ण करा: Since (start) this job, I've learned a lot.
-
वाक्य पूर्ण करा: Before (leave) the house, check that the windows are closed.
-
when + past participle वापरून पुन्हा लिहा: When she was asked about her plans, she just smiled.
B. अर्थ
योग्य पर्याय निवडा किंवा प्रश्नाचं उत्तर द्या.
-
योग्य पर्याय निवडा: … his keys the day before, he had to call a locksmith.
-
योग्य पर्याय निवडा: When … for his opinion, he said he didn't have one.
-
योग्य पर्याय निवडा: … a vegetarian, Tom didn't eat the burgers.
-
"Knowing the area well, she didn't need a map" या वाक्यातला participle clause काय सांगतो? …
-
"Having packed his bags, he called a taxi" या वाक्यात आधी काय घडलं?
C. चूक शोधा
प्रत्येक वाक्यात एक चूक आहे किंवा वाक्य बरोबर आहे. दुरुस्त वाक्य लिहा किंवा correct लिहा.
-
Arriving at the hotel, the room wasn't ready.
-
After finish dinner, we went for a walk.
-
While waiting for the bus, I listened to a podcast.
-
Since move to Berlin, she has learned to cycle everywhere.
D. संदर्भात
कंसातल्या क्रियापदांची योग्य रूपं लिहून गोष्ट पूर्ण करा.
16 (wake) up late on Monday, Jake jumped out of bed. 17 (realise) he had no time for breakfast, he grabbed an apple and ran to the station. While 18 (wait) for the train, he checked his email. 19 (read) the first message, he laughed: the meeting had been moved to Tuesday. When 20 (ask) later why he looked so tired, he just said, "Don't ask."
E. तुमचे स्वतःचे वाक्य
तुमच्या दिवसाबद्दल इंग्रजीत लिहा.
-
तुमच्या सकाळच्या दिनक्रमाबद्दल while + -ing किंवा before + -ing वापरून एक वाक्य लिहा.
-
एखादी गोष्ट पूर्ण केल्यानंतर तुम्ही काय केलं, याबद्दल having + past participle वापरून एक वाक्य लिहा.holiday (UK) = vacation (US)
F. मिश्र उजळणी
मागील धड्यांची उजळणी करा.
-
B2-09 Reduced Relative Clauses: The Man Standing There – लहान केलेली संबंधी उपवाक्यं The man (stand) next to the door is our new teacher.
-
B1-19 Gerund: -ing रूप नाम म्हणून – Swimming is…, interested in learning, look forward to seeing मराठीत I'm looking forward to (see) you.
-
B2-08 Non-Defining Relative Clauses: स्वल्पविरामांमधली जास्तीची माहिती इंग्रजीत We visited Rome, we ate the best pizza of our lives.
-
B2-04 Wish + Past Perfect, Wish + Would आणि Regret: भूतकाळाबद्दल खंत इंग्रजीत I wish I (not spend) so much money last month.
उत्तरे
A. रचना
- Feeling nervous, she practised her speech again. / Being nervous, she practised her speech again.
- Having read the email, he called his boss. / After reading the email, he called his boss.
- Walking home, I saw an accident. / While walking home, I saw an accident.
- starting
- leaving
- When asked about her plans, she just smiled.
B. अर्थ
- Having lost
- asked
- Being
- reason
- He packed his bags.
C. चूक शोधा
- Arriving at the hotel, we found that the room wasn't ready. / Arriving at the hotel, we found the room wasn't ready. / When we arrived at the hotel, the room wasn't ready.
- After finishing dinner, we went for a walk. / After we finished dinner, we went for a walk. / After we had finished dinner, we went for a walk.
- ✓ While waiting for the bus, I listened to a podcast.
- Since moving to Berlin, she has learned to cycle everywhere. / Since she moved to Berlin, she has learned to cycle everywhere.
D. संदर्भात
- Waking / Having woken
- Realising
- waiting
- Having read / Reading
- asked
E. तुमचे स्वतःचे वाक्य
- While having breakfast, I usually listen to the news.
- Having finished my exams, I went on holiday with my friends.
F. मिश्र उजळणी
- standing
- seeing
- where
- hadn't spent
