SlowingoQrammatika
B1 36 / 39

Vəziyyət feilləri davamedici formada: I think və I'm thinking, she's being silly azərbaycanca

State Verbs in the Continuous: She's Being Silly

Bu səhifədə
  1. Məqsəd
  2. Əsas fikir
  3. Azərbaycan dili və ingilis dili
  4. Quruluş
  5. İstifadə
  6. Tez-tez edilən səhvlər
  7. Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
  8. Qarışdırmayın
  9. Yazılış və tələffüz
  10. Qızıl qayda
  11. Tapşırıqlar

Məqsəd

Bu dərsdən sonra siz müvəqqəti davranış üçün be being + sifət işlədə biləcəksiniz (You're being silly). Həmçinin think, have, see, taste, smell, feel, look və weigh kimi feillərin nə vaxt vəziyyət (sadə forma), nə vaxt isə hərəkət (davamedici forma mümkündür) bildirdiyini ayıra biləcəksiniz.

Əsas fikir

A1-23 dərsində öyrəndiniz ki, vəziyyət feilləri (state verbs: know, like, want, believe) adətən davamedici formada işlənmir. Vəziyyət heykəl kimidir: sadəcə var. Heç nə baş vermir, heç kim heç nə etmir və onun «ortası» yoxdur. Davamedici forma isə rəqqas üçündür: kimsə nəsə edir, bu, başlayıb və bitəcək.

Amma bir çox çox işlənən feil mənadan asılı olaraq həm heykəl, həm də rəqqas ola bilər. I have a car heykəldir (sahiblik). I'm having lunch rəqqasdır (hərəkət). The soup tastes salty heykəldir (şorba belədir). The chef is tasting the soup rəqqasdır (aşpaz bunu qəsdən edir).

Deməli, qayda «bu feillər heç vaxt -ing qəbul etmir» deyil. Qayda bir sualdır: bu, vəziyyətdir, yoxsa qəsdən edilən hərəkət? Kimsə fəal şəkildə nəsə edirsə, davamedici forma mümkündür. Hətta be də rəqs edə bilər: She's silly (onun xasiyyəti) və She's being silly (onun indiki davranışı).

Azərbaycan dili və ingilis dili

Azərbaycan dilində -ır / -ir forması həm sadə, həm də davamedici indiki zamanı əhatə edir: «düşünürəm» həm I think, həm də I'm thinking ola bilər, «başa düşürəm» də formaca davamedici kimi görünür. Ona görə öyrənənlər fikir bildirəndə də I'm thinking that… deyir. Yaxşı xəbər də var: bir çox halda Azərbaycan dili vəziyyət və hərəkət üçün ayrı sözlər işlədir. Azərbaycanca hərəkət feili («nahar etmək», «dadına baxmaq», «iyləmək», «çəkmək», «görüşmək») işlənirsə, ingiliscədə davamedici forma çox vaxt mümkündür; vəziyyət sözü («var», «dadı», «iyi», «çəkisi», «görmək») işlənirsə, sadə forma lazımdır. Be being quruluşu azərbaycancada yoxdur: indiki davranışı «özünü … aparır», «tərslik edir», «səs-küy salır» kimi feillərlə və ya sadəcə sifətlə deyirik («Bu axşam çox səxavətlisən!»). İngiliscədə isə xasiyyət üçün is, indiki davranış üçün is being işlənir.

AzərbaycancaİngiliscəVəziyyət, yoxsa hərəkət?
Məncə, haqlısan. / Düşünürəm ki, haqlısan.I think you're right.fikir → vəziyyət
İşimi dəyişməyi fikirləşirəm.I'm thinking about changing my job.düşünmə prosesi → hərəkət
Onun iki qardaşı var.She has two brothers.sahiblik → vəziyyət
Nahar edirik.We're having lunch.hərəkət
Şorbanın dadı duzludur.The soup tastes salty.vəziyyət
Aşpaz şorbanın dadına baxır.The chef is tasting the soup.hərəkət
Körpənin çəkisi dörd kilodur.The baby weighs four kilos.vəziyyət
Satıcı pendiri çəkir.The shop assistant is weighing the cheese.hərəkət
Qonşum səs-küylü adamdır.My neighbour is noisy.xasiyyət
Qonşum bu gecə səs-küy salır.My neighbour is being noisy tonight.indiki davranış

Quruluş

be being + sifət

Xasiyyət / adi keyfiyyət (vəziyyət)İndiki davranış (hərəkət)
He is rude. (həmişə)He's being rude. (indi, qəsdən)
You are very kind.You're being very kind today.
She isn't usually difficult.She's being difficult this morning.

Sifət adətən idarə edə biləcəyiniz davranışı təsvir edir: silly, rude, kind, careful, generous, polite, difficult, lazy, stupid, honest, selfish. Tall, ill, tired, hungry, happy yox.

İki mənalı feillər

FeilVəziyyət (sadə forma)Hərəkət (davamedici forma mümkündür)
thinkfikir: I think it's a good idea.düşünmək, fikirləşmək: I'm thinking about a new job.
havesahiblik, qohumluq, xəstəlik: She has two brothers.hərəkətlər, təcrübələr: We're having dinner.
seegözlə görmək, başa düşmək: I see what you mean.görüşmək, qəbulunda olmaq: I'm seeing the dentist at four.
taste / smellnəyinsə necə olduğu: It tastes sweet.qəsdən yoxlamaq: He's smelling the milk.
feelfikir: I feel we should wait.toxunmaq: She's feeling the fabric.
lookgörünüş: You look tired.look at / look for: What are you looking at?
weighnə qədər ağırdır: The bag weighs 20 kilos.çəkmək: She's weighing the flour.

Məna testi: Kimsə fəal şəkildə nəsə edir, bu, başlayıb və bitəcək? → davamedici forma mümkündür. Bu, sadəcə hər şeyin necə olduğudur? → sadə forma.

İstifadə

1be being + sifət: müvəqqəti davranış

Kiminsə indi necə davrandığını, xüsusən bu, onun adi xasiyyətindən fərqlidirsə, am / is / are being + sifət ilə deyin. Bu, çox vaxt şikayət və ya irad kimi səslənir.

You're being silly. It's only a spider.
Özünü uşaq kimi aparırsan. Cəmi bir hörümçəkdir.
be being: indiki davranış
He's not usually rude — he's just being difficult because he's tired.
O, adətən kobud deyil, sadəcə yorğun olduğu üçün tərslik edir.
is being difficult = indi tərslik edir
You're being very generous tonight. What's the occasion?
Bu axşam çox səxavətlisən. Nə münasibətlədir?
azərbaycancada sadə sifət, ingiliscədə are being: bu axşamkı davranış
Am I being unreasonable?
Haqsızlıq edirəm?
öz davranışım haqqında sual
The kids were being very quiet, so I went to check on them.
Uşaqlar qəribə dərəcədə sakit idilər, ona görə baxmağa getdim ki, nə edirlər.
Past Continuous (keçmiş davamedici zaman): was / were being

2think: fikir və düşünmə prosesi

Think (that) = fikrin olması: vəziyyət, sadə forma. Think about / of = beyninlə işləmək, nəyisə götür-qoy etmək: hərəkət, davamedici forma mümkündür.

I think you're right.
Məncə, haqlısan.
fikir → I think
What do you think of my new haircut?
Yeni saç düzümüm haqqında nə düşünürsən?
fikir: «düşünürsən» → do you think
I'm thinking about changing my job.
İşimi dəyişməyi fikirləşirəm.
proses → am thinking about + -ing
"You look worried." "I was thinking about the exam."
«Narahat görünürsən.» «İmtahan haqqında fikirləşirdim.»
proses → was thinking about
"Is Sam coming tonight?" "I think so."
«Sem bu axşam gəlir?» «Məncə, hə.»
I think so = məncə, hə
"Will you take the job?" "I'm still thinking about it."
«İşi qəbul edəcəksən?» «Hələ fikirləşirəm.»
azərbaycancada obyekt yoxdur, ingiliscədə about it lazımdır

3have: sahiblik, yoxsa hərəkət və təcrübə

Sahiblik, ailə, münasibətlər və xəstəlik üçün have vəziyyətdir. Hərəkət və təcrübə bildirən sabit ifadələrdə isə (have lunch, have a shower, have a party, have a good time, have a baby) hərəkətdir.

She has two brothers and a sister.
Onun iki qardaşı və bir bacısı var.
«var» → has: vəziyyət
I have a terrible cold.
Bərk soyuqlamışam.
xəstəlik → have: vəziyyət; azərbaycancada feil
We're having lunch. Can I call you back?
Nahar edirik. Sonra sənə zəng edim?
«nahar etmək» → have lunch: hərəkət
Are you having a good time?
Xoş vaxt keçirirsiniz?
«vaxt keçirmək» → have a good time
My sister is having a baby in May.
Bacımın mayda uşağı olacaq.
is having a baby = uşaq gözləyir; azərbaycancada gələcək zaman

4see: görmək, yoxsa görüşmək

See = gözlə görmək və ya başa düşmək: vəziyyət. Gözlə görmək üçün çox vaxt can see deyirik. See = görüşmək, həkimin qəbuluna getmək və ya sevgili kimi görüşmək: hərəkət, plan üçün çox vaxt davamedici forma.

I can see the sea from my window.
Pəncərəmdən dəniz görünür.
gözlə görmək → can see
I see what you mean.
Nə demək istədiyini başa düşürəm.
see = başa düşmək: vəziyyət
I'm seeing the doctor at four.
Saat dörddə həkimin qəbuluna gedirəm.
see = qəbulunda olmaq, plan
They've been seeing each other for six months.
Altı aydır görüşürlər.
sevgili kimi görüşmək; «… aydır» + indiki zaman → have been seeing

5taste, smell: necə olduğu, yoxsa yoxlamaq

Taste və smell + sifət (və ya like + isim) nəyinsə necə olduğunu təsvir edir: vəziyyət. Kimsə nəyisə qəsdən yoxlayanda bunlar hərəkətdir. Səy göstərmədən hiss etdiyiniz şey üçün can smell / can taste işlədin.

This soup tastes a bit salty.
Bu şorbanın dadı bir az duzludur.
«dadı» → tastes: vəziyyət
The chef is tasting the soup.
Aşpaz şorbanın dadına baxır.
«dadına baxmaq» → is tasting: hərəkət
Your perfume smells lovely.
Ətrinin qoxusu çox xoşdur.
«qoxusu» → smells: vəziyyət
Why are you smelling the milk? Is it off?
Niyə südü iyləyirsən? Xarab olub?
«iyləmək» → is smelling: hərəkət; UK: off = xarab
I can smell smoke.
Tüstü iyi gəlir.
özbaşına hiss olunur → can smell; azərbaycancada mübtəda iydir, ingiliscədə insan

6feel, look, weigh

Necə hiss etdiyinizi deyəndə feel + sifət sadə və ya davamedici formada ola bilər, fərq demək olar ki, yoxdur. Feel (that) = inanmaq, düşünmək: vəziyyət; feel = toxunmaq: hərəkət. Look + sifət (görünüş) vəziyyətdir, amma indi üçün davamedici forma da çox işlənir: You're looking well. Look at / for hərəkətdir. Weigh = nə qədər ağırdır: vəziyyət; weigh = çəkmək: hərəkət.

I feel tired.
Özümü yorğun hiss edirəm.
I'm feeling tired da düzgündür
I feel that we should wait a few days.
Mənə elə gəlir ki, bir neçə gün gözləməliyik.
fikir → feel: vəziyyət
The doctor was feeling my wrist for a pulse.
Həkim nəbzimi tapmaq üçün biləyimi yoxlayırdı.
toxunmaq → was feeling
You look tired. Did you sleep badly?
Yorğun görünürsən. Pis yatmısan?
görünüş → look: vəziyyət
The baby weighs four kilos.
Körpənin çəkisi dörd kilodur.
«çəkisi» → weighs: vəziyyət
The shop assistant is weighing the cheese.
Satıcı pendiri çəkir.
«çəkmək» → is weighing: hərəkət

Tez-tez edilən səhvlər

❌She's being tall.
✅She's tall.
be being + sifət idarə edə biləcəyiniz davranış üçündür, boy isə davranış deyil.
⚠️I'm thinking it's a great idea.
✅I think it's a great idea.
Qrammatik cəhətdən düzgündür və qeyri-rəsmi danışıqda ehtiyatlı fikir üçün eşidilir, amma fikir üçün normal forma sadə formadır.
❌I'm having a new car.
✅I have a new car.
Sahiblik = vəziyyət. I've got a new car da düzgündür.
❌I'm seeing what you mean.
✅I see what you mean.
see = başa düşmək: vəziyyət.
❌This bag is weighing fifteen kilos.
✅This bag weighs fifteen kilos.
Nəyinsə nə qədər ağır olduğu = vəziyyət.
⚠️I'm smelling gas.
✅I can smell gas.
Qrammatik cəhətdən düzgündür və qeyri-rəsmi danışıqda bəzən eşidilir, amma səy göstərmədən hiss etdiyiniz iy üçün normal forma can smell formasıdır.
❌He's being ill today.
✅He's ill today.
Xəstəlik davranış deyil: being lazım deyil.

Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər

1. «Düşünürəm ki, …» → I'm thinking that… Azərbaycancada fikri «-ır» forması ilə deyirik: «Düşünürəm ki, bu restoran çox bahadır». Bu forma ingilis davamedici formasına bənzədiyi üçün öyrənənlər I'm thinking deyir. Fikir vəziyyətdir: I think.

⚠️(Yeni restoran haqqında fikrinizi deyirsiniz.) I'm thinking this restaurant is too expensive.
✅I think this restaurant is too expensive.
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma fikir üçün normal forma I think formasıdır; I'm thinking qərarsız, yarımçıq fikir kimi səslənir.

2. «Başa düşürəm», «bilirəm» → I'm understanding, I'm knowing. Bu feillər azərbaycancada «-ır» forması ilə gəlir, amma ingiliscədə understand və know həmişə vəziyyətdir və davamedici formada işlənmir.

❌Rashad, I'm understanding your problem, but I can't help you.
✅Rashad, I understand your problem, but I can't help you.
❌Ask Aysel because she's knowing the way to the station.
✅Ask Aysel because she knows the way to the station.

3. «Nəyisə fikirləşmək» → think something / think to. Azərbaycancada «bunu fikirləşirəm», «Bakıda oxumağı fikirləşir» deyirik: ön söz yoxdur, feil isə məsdərdədir. İngiliscədə götür-qoy etmək mənasında think about + isim / -ing lazımdır.

❌Leyla is thinking to study in Baku next year.
✅Leyla is thinking about studying in Baku next year.
❌"Will you sell the flat?" "We're still thinking it."
✅"We're still thinking about it."
flat (UK) = apartment (US)

4. Xasiyyət, yoxsa bu günkü davranış? Azərbaycancada indiki davranışı da sadə sifətlə deyə bilirik: «Murad bu axşam çox kobuddur». İngiliscədə is rude onun xasiyyəti kimi səslənir; adətən belə olmayan birinin bu günkü davranışı üçün is being işlədin.

⚠️(Qardaşınız Murad adətən çox nəzakətlidir, amma bu axşam hamıya acıqlı cavab verir.) Murad is rude tonight.
✅Murad is being rude tonight.
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma is being məhz bu axşamkı, qeyri-adi davranışı göstərir.

Qarışdırmayın

is və is being — Is adi keyfiyyəti təsvir edir; is being indiki, çox vaxt qeyri-adi davranışı.

My neighbour is noisy.
Qonşum səs-küylü adamdır.
o, belədir
My neighbour is being noisy tonight.
Qonşum bu gecə səs-küy salır.
yalnız bu gecə

I feel / I'm feeling — Hisslər və sağlamlıq haqqında ikisi də düzgündür və demək olar ki, eyni mənadadır. Heç birini səhv saymayın.

I'm feeling much better, thanks.
Özümü xeyli yaxşı hiss edirəm, sağ ol.

be being + sifət və məchul növ — Is being + üçüncü forma məchul növün davamedici formasıdır (B1-11 dərsinə baxın), davranış deyil.

The bridge is being repaired.
Körpü təmir olunur.
məchul növ: kimsə onu təmir edir

I'm loving it və I'm hearing that… kimi qeyri-rəsmi işlənmələr üçün C2-01 dərsinə, danışıq üslubu haqqında daha çox məlumat üçün C2-03 dərsinə baxın.

Yazılış və tələffüz

  • being iki hecadır: /ˈbiːɪŋ/. Birinci sait uzundur, vurğu birinci hecaya düşür. Sondakı /ŋ/ səsini dilin arxası ilə burundan deyin, sonuna «q» əlavə etməyin. You're being silly cümləsində sifəti vurğulayın: you're being silly.
  • Xasiyyəti və davranışı qarşılaşdıranda being sözünü vurğulayın: He isn't rude — he's being rude.
  • weigh /weɪ/ way sözü ilə eyni səslənir; weighs = ways. gh oxunmur. İlk səs /w/ dodaqlar dairəvi halda deyilir, «v» kimi alt dodaq dişlərə toxunmur.
  • taste /teɪst/: tastes sözü /sts/ ilə bitir. Samitlərin arasına sait əlavə etməyin; əvvəlcə yavaş deyin.
  • think /θɪŋk/: /θ/ kar səsdir, dilin ucu dişlərin arasındadır. «tink» və ya «sink» deməyin: bu, başqa sözlərdir.
  • smell /smel/ sözünün əvvəlinə sait artırıb «ismel» deməyin.

Qızıl qayda

Soruşun: bu, vəziyyətdir, yoxsa qəsdən edilən hərəkət? Vəziyyətlər (fikir, sahiblik, nəyinsə necə olduğu) sadə formadadır; hərəkətlər davamedici formada ola bilər, hətta think, have, see, taste və weigh kimi feillərlə də. Be being + sifəti yalnız davranış üçün işlədin, tall və ya ill kimi daimi keyfiyyətlər və vəziyyətlər üçün yox. Azərbaycancadakı «-ır» forması sizə yol göstərmir: mənaya baxın.

Tapşırıqlar

A. Quruluş

Mötərizədəki feili düzgün formada yazın.

  1. Stop it — you (be) silly! You're not usually like this.
  2. We (have) a party on Saturday. Can you come?
  3. I (think) about selling my car.
  4. This cake (taste) amazing.
  5. She (have) long dark hair.
  6. The vet (weigh) the dog at the moment.

B. Məna

Mənaya uyğun cavabı seçin.

  1. Düzgün cavabı seçin: I … that's a great idea.
  2. Düzgün cavabı seçin: We … each other — it's still quite new.
  3. Düzgün cavabı seçin: Sorry, I … very tired today.
  4. Vəziyyət, yoxsa hərəkət (state / activity)? "Why are you smelling your shirt?"
  5. Düzgün cavabı seçin: I … much better today.

C. Səhvi tapın

Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.

  1. I'm having two sisters.
  2. This suitcase is weighing twenty kilos.
  3. The children are being very quiet today.
  4. She is being hungry.

D. Mətndə

Dialoqu tamamlayın. Mötərizədəki feili sadə və ya davamedici formada yazın.

A phone call
Mum: Hi! What 16 you (do)?
Leo: We 17 (have) dinner. Dad 18 (taste) the sauce right now. He says it 19 (taste) too salty.
Mum: And where's your sister?
Leo: She 20 (have) a shower.
Mum: OK. I 21 (think) I'll call back later, then.

E. Sizin növbəniz

İngiliscə yazın.

  1. Have ilə iki cümlə yazın: biri sahib olduğunuz bir şey haqqında, biri bu həftə etdiyiniz bir iş haqqında.
  2. Bu gün özünü qeyri-adi aparan biri haqqında bir cümlə yazın. Be being işlədin.

F. Qarışıq təkrar

Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.

  1. A1-23 Present Simple, yoxsa Present Continuous? Fərqi sadə dillə
    I usually (walk) to work, but today I (take) the bus.
  2. B1-02 I've lived, yoxsa I've been living? For, since və How long ilə fərqi sadə dillə
    I (know) her for ten years.
  3. B1-01 Present Perfect Continuous azərbaycanca: «qırx dəqiqədir gözləyirəm» ingiliscə
    I'm tired because I (work) in the garden all day.
Cavablar

A. Quruluş

  1. are being
  2. are having
  3. am thinking
  4. tastes
  5. has / has got
  6. is weighing

B. Məna

  1. think
  2. are seeing
  3. am
  4. activity
  5. feel / am feeling

C. Səhvi tapın

  1. I have two sisters. / I've got two sisters.
  2. This suitcase weighs twenty kilos.
  3. ✓ The children are being very quiet today.
  4. She is hungry. / She's hungry.

D. Mətndə

  1. are … doing
  2. are having
  3. is tasting
  4. tastes
  5. is having
  6. think

E. Sizin növbəniz

  1. I have an old bike. This week I'm having guitar lessons every evening.
  2. My cat is being very friendly today — she probably wants food.

F. Qarışıq təkrar

  1. walk … am taking
  2. have known
  3. have been working / have worked
Android TətbiqiHər Yerdə Öyrənin Google Play