Unless, as long as, in case, even if azərbaycanca: «-masa», «bir şərtlə ki», «birdən … deyə»
Unless, As Long As, In Case: Beyond If
Bu səhifədə
Məqsəd
Bu dərsdən sonra siz şərti təkcə if ilə deyil, daha dəqiq ifadə edə biləcəksiniz: istisnanı unless ilə, qəti şərti as long as / provided (that) / on condition that ilə, ehtiyat tədbirini in case ilə, «fərqi yoxdur» mənasını even if ilə, xəbərdarlığı isə otherwise / or (else) ilə.
Əsas fikir
If universal vintaçana bənzəyir. Çox iş görür: «bu, ondan asılıdır» deyir. Amma iki şeyin bir-birindən necə asılı olduğunu demir.
Bu dərsdəki bağlayıcılar emalatxananın divarında onun yanında asılan xüsusi alətlərdir. Hər biri dəqiq bir məna çaları əlavə edir:
- unless yeganə istisnanı adlandırır: We'll eat outside unless it rains.
- as long as / provided yerinə yetirilməli olan yeganə şərti adlandırır: You can borrow it as long as you're careful.
- in case bir riski adlandırır, ona görə siz təhlükəsiz olmaq üçün indi hərəkət edirsiniz: Take a coat in case it gets cold.
- even if şərtin heç nəyi dəyişmədiyini deyir: I'll go even if it rains.
- otherwise / or (else) hərəkət etməsəniz, pis nəticəni adlandırır: Hurry, or we'll miss the train.
Xoş xəbər: zaman qaydaları if ilə eynidir (A2-27, B1-06). Bağlayıcıdan sonra gələcək məna üçün will yox, indiki zaman işlədin.
Azərbaycan dili və ingilis dili
Azərbaycan dilində bu mənaların çoxu şəkilçi və ya qısa ifadə ilə verilir. Unless sözünə «-masa / -məsə» uyğun gəlir: «Tələsməsən, gecikəcəksən». Diqqət: bizdə inkar feildə qalır, ingiliscədə isə «not» artıq unless sözünün içindədir, ona görə ondan sonra feil təsdiqdə olur: Unless you hurry… As long as / on condition that üçün «bir şərtlə ki», «təki», «yalnız … -sa» deyirik. In case sözünə ən yaxın ifadələr «birdən … deyə», «ehtiyat üçün», «nə olar, nə olmaz»dır: «Birdən yağış yağar deyə çətir götür». Amma danışıqda bunu sadə «-sa» ilə də deyə bilirik, ingiliscədə isə if başqa məna verir. -sa belə / -sa da həm even if (ehtimal), həm də even though (fakt) ola bilər: «Yağış yağsa belə, gedəcəyəm» → even if, «Otel baha olsa da, dəyərdi» → even though. Yoxsa / əks halda isə or (else) / otherwise sözlərinə çox yaxşı uyğun gəlir.
| Azərbaycanca | İngiliscə | Məna |
|---|---|---|
| Masa sifariş etməsən, içəri girə bilməyəcəyik. | Unless you book a table, we won't get in. | istisna; unless + təsdiq feil |
| Velosipedimi götürə bilərsən, bir şərtlə ki, altıya qədər qaytarasan. | You can borrow my bike as long as you bring it back by six. | yeganə şərt |
| Birdən yağış yağar deyə çətir götür. | Take an umbrella in case it rains. | ehtiyat tədbiri |
| Yağış yağsa belə, çimərliyə gedirəm. | I'm going to the beach even if it rains. | ehtimal: fərqi yoxdur |
| Otel baha olsa da, hər qəpiyinə dəyərdi. | Even though the hotel was expensive, it was worth every penny. | fakt |
| Tez ol, yoxsa filmin əvvəlinə çatmayacağıq. | Hurry up, or we'll miss the start of the film. | xəbərdarlıq |
| Saat səkkizə qədər çıxmalıyıq. Əks halda tıxaca düşəcəyik. | We need to leave by eight. Otherwise, we'll get stuck in traffic. | xəbərdarlıq |
Quruluş
Ümumi baxış
| Bağlayıcı | Mənası | Quruluş | Nümunə |
|---|---|---|---|
| unless | if … not; istisna olmaqla | unless + (adətən) təsdiq feil | Unless you hurry, you'll be late. |
| as long as / so long as | yalnız … -sa | gələcək üçün + indiki zaman | As long as you text me, you can stay out. |
| provided (that) / providing (that) | yalnız … -sa (daha rəsmi) | gələcək üçün + indiki zaman | Provided (that) the weather is fine, we'll sail. |
| on condition that | yalnız … -sa (rəsmi: razılaşmalar, qaydalar) | gələcək üçün + indiki zaman | You can use the photo on condition that you credit me. |
| in case | ehtiyat üçün, … ola bilər deyə | + indiki zaman (will yox); keçmiş feildən sonra keçmiş zaman | Bring snacks in case you get hungry. |
| even if | … -sa belə, fərqi yoxdur | if ilə eyni zamanlar | I'll finish it even if it takes all night. |
| even though | although (güclü): bu, faktdır | + fakt | She went to work even though she was ill. |
| otherwise / or (else) | yoxsa, əks halda (xəbərdarlıq) | göstəriş / fikir + otherwise / or + nəticə | Leave now, or you'll miss the bus. |
Bağlayıcıdan sonra zamanlar
| Vəziyyət | Bağlayıcıdan sonra | Əsas hissə | Nümunə |
|---|---|---|---|
| real gələcək | Present Simple | will / can / əmr | Unless it rains, we'll eat outside. |
| xəyali indi / gələcək | Past Simple | would / could | I wouldn't go unless I had to. |
| keçmiş (ehtiyat) | Past Simple | Past Simple | I took a map in case I got lost. |
Yeri və vergüllər
- unless, as long as, provided, in case, even if cümləni başlaya bilər (budaq cümlədən sonra vergül) və ya ortada gələ bilər (adətən vergülsüz).
- otherwise yeni budaq cümlə və ya cümlə başlayır: Write it down. Otherwise, you'll forget. Vergüldən və ya nöqtəli vergüldən sonra da gələ bilər.
- or (else) iki budaq cümləni birləşdirir: Be quiet, or else you'll wake the baby.
İstifadə
1Unless = if … not / istisna olmaqla
Unless nəticənin baş vermədiyi yeganə vəziyyəti göstərir. Unless sözünün içində «not» artıq olduğu üçün ondan sonra feil adətən təsdiqdə olur.
Nəticə nəyinsə baş verməməsinə reaksiyadırsa, ya da sualda unless yox, if … not işlədin: I'll be upset if she doesn't come. What will you do if the bus doesn't come?
2As long as, provided (that), on condition that = yalnız … -sa
Bu bağlayıcılar şərti qəti edir: nəticə yalnız bu şərt yerinə yetiriləndə baş verir və danışan çox vaxt icazə verir və ya razılaşma edir. As long as / so long as neytral və ya qeyri-rəsmidir; provided (that) / providing (that) daha rəsmidir; on condition that rəsmidir və razılaşmalar, qaydalar üçün xarakterikdir.
3In case = ehtiyat üçün
In case nəyisə indi niyə etdiyimizi izah edir: sonra nəsə baş verə bilər. Hadisə baş versə də, verməsə də, biz həmin işi edirik. Gələcək üçün indiki zaman işlədin (will yox); əsas feil keçmişdədirsə, keçmiş zaman işlədin.
In case of + isim başqa şeydir: bu, elanlarda işlənən rəsmi ifadədir və «… olarsa» deməkdir. In case of fire, do not use the lifts. (= yanğın olarsa)
4Even if və even though
Even if = bu baş versə də, verməsə də, nəticə eynidir. Şərt mümkün və ya xəyalidir. Even though = although, amma daha güclü, və məlumat faktdır. (Although üçün B1-26 dərsinə baxın.)
5Otherwise və or (else): xəbərdarlıq
Göstərişə və ya fikrə əməl edilməsə, nə olacağını demək üçün ondan sonra otherwise və ya or (else) işlədin. Or else daha güclü səslənir, sonda tək gələndə isə hədə kimi səslənə bilər.
Xəyali keçmiş nəticə ilə otherwise (I'm glad you called; otherwise I'd have waited all day) C1-04 dərsində öyrədilir.
Tez-tez edilən səhvlər
Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
1. «-masa» → unless + inkar feil. Azərbaycancada «İngiliscəsini yaxşılaşdırmasa, Kamran o işi ala bilməyəcək» cümləsində inkar feildədir. Unless sözünü «-masa» kimi əzbərləyən öyrənən inkarı ikinci dəfə əlavə edir. Unless onsuz da «if … not» deməkdir: ondan sonra feil təsdiqdə olur.
2. «Bir şərtlə ki» → with condition that. Sözbəsöz tərcümədə with yaranır. İngiliscədə sabit ifadə on condition that ifadəsidir (və ya daha sadə: as long as, provided).
3. Ehtiyat üçün «-sa» → if. Danışıqda «İsti gödəkcə götür, soyuq olsa» deyə bilirik və bu, ehtiyat mənası verir. İngiliscədə if «yalnız soyuq olanda» deməkdir. Hadisə baş versə də, verməsə də, indi hərəkət edirsinizsə, in case işlədin.
4. «-sa da» → fakt üçün even if. «Tural xəstə olsa da, imtahana getdi» cümləsində xəstəlik faktdır. Azərbaycancada eyni «-sa da» ehtimal üçün də işləndiyindən öyrənən even if seçir. Fakt üçün even though lazımdır. B1-26 dərsinə də baxın.
5. «Əks halda» → in other case. «Əks halda» ifadəsini sözbəsöz tərcümə edəndə in other case alınır, ingiliscədə belə ifadə yoxdur. Otherwise və ya or (else) işlədin.
Qarışdırmayın
in case və if — If ilə yalnız hadisə baş verəndə hərəkət edirsiniz. In case ilə isə əvvəlcədən, ehtiyat üçün hərəkət edirsiniz. (Şərt cümlələri: A2-27, B1-06 dərslərinə baxın.)
even if və even though — ehtimal və fakt.
unless və if … not — mənası adətən eynidir, amma hisslər, suallar və nəyinsə baş verməməsindən asılı nəticələr üçün təbii seçim if … not quruluşudur.
Suppose / supposing / what if ilə xəyal qurmaq B2-21 dərsində öyrədilir. Rəsmi və gizli şərtlər (should you need…, but for…, given…) C1-03 və C1-04 dərslərindədir.
Yazılış və tələffüz
- in case həmişə iki sözdür. Just in case cümlənin sonunda çox işlənən sabit ifadədir.
- provided və providing ikisi də düzgündür; ikisindən sonra da that işlətmək məcburi deyil.
- unless /ənˈles/: vurğu ikinci hecaya düşür, birinci sait zəif və qısadır. Bu, azərbaycan dilindəki vurğuya oxşayır, ona görə asandır.
- provided /prəˈvaɪdɪd/: vurğu vi hecasındadır, birinci hecadakı sait zəifdir. pr birləşməsinin arasına sait əlavə etməyin; ingilis r səsini titrətməyin.
- otherwise /ˈʌðəwaɪz/ (UK), /ˈʌðərwaɪz/ (US): vurğu birinci hecaya düşür, son hecaya yox. /ð/ cingiltilidir: dilin ucu dişlərin arasında, «z» və ya «d» deməyin. /w/ səsində dodaqlar dairəvi olur.
- or else ifadəsində else vurğulanır, or isə zəif deyilir: Be careful, or else.
Qızıl qayda
Bağlayıcını mənaya görə seçin: unless = istisna olmaqla («-masa», amma feil təsdiqdə), as long as / provided = yalnız … -sa («bir şərtlə ki»), in case = ehtiyat üçün («birdən … deyə»), even if = fərqi yoxdur («-sa belə»), otherwise / or (else) = əks halda, nəticə budur. Gələcək məna üçün bu bağlayıcılardan sonra will yox, indiki zaman işlədin.
Tapşırıqlar
A. Quruluş
Düzgün formanı və ya sözü yazın, ya da cümləni yenidən yazın.
-
Düzgün formanı yazın: Take a sandwich in case you (get) hungry.
-
Tamamlayın: I won't go ___ you come with me. …
-
Düzgün formanı yazın: We'll start the meeting at nine provided everyone (arrive) on time.
-
Tamamlayın: She left early ___ the traffic was bad. …
-
Unless ilə yenidən yazın: If you don't leave now, you'll miss the bus.
-
Otherwise ilə yenidən yazın: Set an alarm. If you don't, you'll oversleep.
B. Məna
Mənaya uyğun cavabı seçin.
-
Düzgün cavabı seçin: I'm going to the concert … I have to go alone.
-
Düzgün cavabı seçin: He went to the party … he was exhausted.
-
Düzgün cavabı seçin: Write down the address … you forget it.
-
Düzgün cavabı seçin: You can come to the meeting … you don't interrupt.
-
Müqavilə üçün daha rəsmi variantı seçin: The flat is rented … no pets are kept.flat (UK) = apartment (US)
-
Düzgün cavabı seçin: I'll be disappointed .
C. Səhvi tapın
Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.
-
Unless you don't study, you won't pass.
-
Pack some water in case you will get thirsty.
-
Even though it rains tomorrow, the match will go ahead.
-
You can stay out late as long as you text me.
D. Mətndə
Söz qutusu: as long as, even if, in case, otherwise, unless
Mia: We're leaving at six tomorrow. Set your alarm, 17 you'll oversleep.
Leo: Fine. Should I bring a raincoat?
Mia: Yes, bring one 18 the weather changes. It often does in the mountains.
Leo: And what if it's raining when we wake up?
Mia: We'll still go, 19 it's a storm. A bit of rain is fine.
Leo: OK. Can my brother come too?
Mia: Sure, 20 he can walk fifteen kilometres!
Leo: He can. He'll come 21 he's tired after work.
E. Sizin növbəniz
İngiliscə yazın.
-
Həmişə özünüzlə gəzdirdiyiniz iki şey və onların səbəbi haqqında in case ilə yazın.
-
Sizin bir əşyanızı götürən adam üçün as long as və ya provided ilə bir qayda yazın.
-
Heç vaxt etməyəcəyiniz bir şeyi even if ilə yazın.
F. Qarışıq təkrar
Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.
-
A2-27 Zero və First Conditional azərbaycanca: if, unless, when ilə şərt cümlələri When she (arrive), I'll call you.
-
B1-06 Second Conditional azərbaycanca: «-saydı, … -ardı» ingiliscə necə deyilir? If I (have) more time, I'd learn to play the piano.
-
B1-26 Although, despite, however azərbaycanca: «baxmayaraq» ingiliscə necə deyilir? ___ the rain, we went for a walk. …
-
B2-02 Mixed Conditionals azərbaycanca: «Tibb oxusaydım, indi həkim olardım» ingiliscə If I had saved more money last year, I (be) on holiday now.holiday (UK) = vacation (US)
Cavablar
A. Quruluş
- get
- unless
- arrives
- in case
- Unless you leave now, you'll miss the bus. / You'll miss the bus unless you leave now.
- Set an alarm. Otherwise, you'll oversleep. / Set an alarm, otherwise you'll oversleep.
B. Məna
- even if
- even though
- in case
- as long as
- on condition that
- if she doesn't call
C. Səhvi tapın
- Unless you study, you won't pass. / If you don't study, you won't pass.
- Pack some water in case you get thirsty.
- Even if it rains tomorrow, the match will go ahead.
- ✓ You can stay out late as long as you text me.
D. Mətndə
- otherwise / or / or else
- in case / just in case
- unless
- as long as / so long as / provided / providing / provided that / providing that
- even if / even though
E. Sizin növbəniz
- I always carry a power bank in case my phone dies. I keep a pen in my bag in case I need to sign something.
- You can borrow my car as long as you fill up the tank before you bring it back.
- I would never go skydiving, even if someone paid me a lot of money.
F. Qarışıq təkrar
- arrives / has arrived
- had
- Despite
- would be / could be / might be
