Unless, as long as, in case, even if: những cách nói điều kiện ngoài if (Conditional Linkers)
Unless, As Long As, In Case: Beyond If
Trong trang này
Mục tiêu
Sau bài này, bạn có thể nói về điều kiện chính xác hơn so với chỉ dùng if: ngoại lệ với unless, điều kiện chặt chẽ với as long as / provided (that) / on condition that, biện pháp phòng ngừa với in case, "không có gì khác biệt" với even if, và lời cảnh báo với otherwise / or (else).
Ý chính
If giống như một chiếc tua vít đa năng. Nó làm được nhiều việc: nó nói "điều này phụ thuộc vào điều kia". Nhưng nó không nói hai điều đó phụ thuộc vào nhau như thế nào.
Các từ nối trong bài này là những dụng cụ chuyên dụng treo ngay bên cạnh trên tường xưởng. Mỗi từ thêm một sắc thái nghĩa chính xác:
- unless nêu ra ngoại lệ duy nhất: We'll eat outside unless it rains.
- as long as / provided nêu điều kiện duy nhất phải được đáp ứng: You can borrow it as long as you're careful.
- in case nêu một rủi ro, nên bạn hành động ngay bây giờ để an toàn: Take a coat in case it gets cold.
- even if nói rằng điều kiện không làm thay đổi gì: I'll go even if it rains.
- otherwise / or (else) nêu kết quả xấu nếu bạn không hành động: Hurry, or we'll miss the train.
Tin vui là quy tắc về thì giống hệt if (A2-27, B1-06). Sau từ nối, dùng thì hiện tại cho nghĩa tương lai — không dùng will.
Tiếng Việt và tiếng Anh
Tiếng Việt cũng có những "dụng cụ chuyên dụng" này: trừ khi = unless, miễn là / với điều kiện là = as long as / on condition that, phòng khi = in case, không thì / kẻo = otherwise / or. Phần lớn ánh xạ khá gọn. Có hai chỗ khác: chữ dù (dù có…) của tiếng Việt dùng được cho cả sự thật lẫn giả định, còn tiếng Anh tách thành even though (sự thật) và even if (có thể xảy ra hoặc không); và tiếng Việt hay ghép dù … nhưng / vẫn, còn tiếng Anh chỉ cần một từ nối.
| Tiếng Việt | Tiếng Anh | Ghi chú |
|---|---|---|
| Đừng gọi cho tôi sau mười giờ, trừ khi có chuyện khẩn cấp. | Don't call me after ten unless it's an emergency. | unless + động từ khẳng định |
| Bạn mượn xe đạp cũng được, miễn là sáu giờ trả lại. | You can borrow my bike as long as you bring it back by six. | điều kiện duy nhất |
| Mang ô theo phòng khi trời mưa. | Take an umbrella in case it rains. | làm ngay bây giờ, mưa hay không cũng vậy |
| Dù bạn có xin lỗi, cô ấy cũng không tha thứ đâu. | Even if you apologise, she won't forgive you. | giả định → even if |
| Mặc dù bị đau mắt cá, cô ấy vẫn chạy hết cuộc đua. | She finished the race even though she had hurt her ankle. | sự thật → even though |
| Nhanh lên, không thì mình lỡ đầu phim mất. | Hurry up, or we'll miss the start of the film. | lời cảnh báo |
Cấu trúc
Tổng quan
| Từ nối | Nghĩa | Cấu trúc | Ví dụ |
|---|---|---|---|
| unless | nếu … không; trừ khi | unless + động từ (thường) khẳng định | Unless you hurry, you'll be late. |
| as long as / so long as | chỉ khi, miễn là | + hiện tại cho tương lai | As long as you text me, you can stay out. |
| provided (that) / providing (that) | chỉ khi (trang trọng hơn) | + hiện tại cho tương lai | Provided (that) the weather is fine, we'll sail. |
| on condition that | chỉ khi (trang trọng: thỏa thuận, quy định) | + hiện tại cho tương lai | You can use the photo on condition that you credit me. |
| in case | phòng khi, vì … có thể xảy ra | + hiện tại (không dùng will); quá khứ sau động từ quá khứ | Bring snacks in case you get hungry. |
| even if | dù có … hay không thì cũng vậy | cùng các thì như if | I'll finish it even if it takes all night. |
| even though | mặc dù (mạnh) — đây là sự thật | + sự thật | She went to work even though she was ill. |
| otherwise / or (else) | nếu không thì … (cảnh báo) | lời yêu cầu / câu nói + otherwise / or + kết quả | Leave now, or you'll miss the bus. |
Thì sau từ nối
| Tình huống | Sau từ nối | Mệnh đề chính | Ví dụ |
|---|---|---|---|
| tương lai có thật | hiện tại đơn | will / can / câu mệnh lệnh | Unless it rains, we'll eat outside. |
| hiện tại / tương lai tưởng tượng | quá khứ đơn | would / could | I wouldn't go unless I had to. |
| quá khứ (phòng ngừa) | quá khứ đơn | quá khứ đơn | I took a map in case I got lost. |
Vị trí và dấu phẩy
- unless, as long as, provided, in case, even if có thể đứng đầu câu (dấu phẩy sau mệnh đề) hoặc ở giữa câu (thường không có dấu phẩy).
- otherwise mở đầu một mệnh đề hoặc một câu mới: Write it down. Otherwise, you'll forget. Nó cũng có thể đứng sau dấu phẩy hoặc dấu chấm phẩy.
- or (else) nối hai mệnh đề: Be quiet, or else you'll wake the baby.
Cách dùng
1Unless = nếu … không / trừ khi
Unless nêu ra tình huống duy nhất mà kết quả không xảy ra. Vì unless đã chứa sẵn chữ "không", động từ sau nó thường ở thể khẳng định.
Dùng if … not, không dùng unless, khi kết quả là một phản ứng trước việc gì đó không xảy ra, hoặc trong câu hỏi: I'll be upset if she doesn't come. What will you do if the bus doesn't come?
2As long as, provided (that), on condition that = chỉ khi
Những từ nối này làm điều kiện trở nên chặt chẽ: kết quả chỉ xảy ra nếu điều kiện này được đáp ứng, và người nói thường đang cho phép hoặc thỏa thuận. As long as / so long as trung tính đến thân mật; provided (that) / providing (that) trang trọng hơn; on condition that trang trọng, hay gặp trong thỏa thuận và quy định.
3In case = phòng khi
In case giải thích vì sao ta làm một việc ngay bây giờ: vì có điều gì đó có thể xảy ra sau này. Ta làm việc đó dù sự việc kia có xảy ra hay không. Dùng thì hiện tại cho tương lai (không dùng will), và thì quá khứ khi động từ chính ở quá khứ.
In case of + danh từ thì khác: đó là cách nói trang trọng của "nếu có", dùng trên biển báo. In case of fire, do not use the lifts. (= nếu có hỏa hoạn)
4Even if và even though
Even if = dù việc này có xảy ra hay không, kết quả vẫn vậy. Điều kiện là có thể xảy ra hoặc tưởng tượng. Even though = although nhưng mạnh hơn, và thông tin là sự thật. (Although: xem B1-26.)
5Otherwise và or (else) — lời cảnh báo
Dùng otherwise hoặc or (else) sau một lời yêu cầu hay một câu nói để cho biết điều gì sẽ xảy ra nếu không làm theo. Or else nghe mạnh hơn, và khi đứng một mình ở cuối câu, nó có thể nghe như một lời đe dọa.
Otherwise với kết quả không có thật trong quá khứ (I'm glad you called; otherwise I'd have waited all day) được dạy trong C1-04.
Lỗi thường gặp
Bẫy dành cho người Việt
1. "dù" → although cho giả định, và "dù … nhưng". Tiếng Việt dùng dù cho cả việc chưa biết có xảy ra không: Dù tháng sau có thi trượt, mình cũng không bỏ cuộc. Với một khả năng trong tương lai, tiếng Anh dùng even if, không dùng although / even though. Ngoài ra, tiếng Việt hay ghép dù … nhưng, còn tiếng Anh chỉ dùng một từ nối.
2. "phòng trường hợp" → in case of + mệnh đề. Vì phòng trường hợp rất giống in case of, nhiều bạn đặt cả một mệnh đề sau of. In case of chỉ đi với danh từ; trước một mệnh đề (chủ ngữ + động từ), dùng in case.
3. "không thì" → if not. Mặc thêm áo vào, không thì bị cảm đấy. Dịch từng chữ thành if not khiến câu nghe vụng. Sau một lời yêu cầu, tiếng Anh dùng otherwise hoặc or.
Đừng nhầm lẫn
in case và if — Với if, bạn chỉ hành động khi sự việc xảy ra. Với in case, bạn hành động trước, cho an toàn. (Câu điều kiện: xem A2-27, B1-06.) Tiếng Việt cũng phân biệt: "nếu" và "phòng khi".
even if và even though — khả năng và sự thật.
unless và if … not — thường cùng nghĩa, nhưng if … not là lựa chọn tự nhiên cho cảm xúc, câu hỏi và những kết quả phụ thuộc vào việc gì đó không xảy ra.
Cách tưởng tượng với suppose / supposing / what if được dạy trong B2-21. Điều kiện trang trọng và điều kiện ẩn (should you need…, but for…, given…) có trong C1-03 và C1-04.
Chính tả và phát âm
- in case luôn viết thành hai từ. Just in case là cụm cố định hay đứng cuối câu.
- provided và providing đều đúng; that có thể bỏ sau cả hai.
- unless /ənˈles/ — trọng âm ở âm tiết thứ hai, nguyên âm đầu đọc yếu. Âm /s/ cuối phải nghe rõ: người Việt hay bỏ âm cuối, khiến unless nghe thành "un-le".
- provided /prəˈvaɪdɪd/ — trọng âm ở vi. Cụm /pr/ ở đầu: đừng chèn nguyên âm giữa /p/ và /r/. Tiếng Việt hầu như không có âm "p" ở đầu từ, nên nhiều bạn đọc thành "b"; hãy mím môi rồi bật hơi /p/ thật rõ.
- otherwise /ˈʌðəwaɪz/ (UK), /ˈʌðərwaɪz/ (US) — trọng âm ở âm tiết đầu. Âm /ð/: đầu lưỡi đặt giữa hai hàm răng và rung dây thanh, không phải "đ" hay "d" của tiếng Việt. Âm cuối là /z/ (có rung), không phải /s/.
- Trong or else, else được nhấn còn or đọc yếu: Be careful, or else.
Quy tắc vàng
Chọn từ nối theo nghĩa: unless = trừ khi, as long as / provided = chỉ khi, miễn là, in case = phòng khi, even if = dù có thế nào cũng vậy, otherwise / or (else) = nếu không thì, đây là kết quả. Với nghĩa tương lai, dùng thì hiện tại sau các từ nối này, không dùng will.
Luyện tập
A. Hình thức
Chia động từ, chọn từ đúng hoặc viết lại câu.
-
Chia động từ cho đúng: Take a sandwich in case you (get) hungry.
-
Chọn từ đúng: I won't go ___ you come with me. …
-
Chia động từ cho đúng: We'll start the meeting at nine provided everyone (arrive) on time.
-
Chọn từ đúng: She left early ___ the traffic was bad. …
-
Viết lại câu với unless: If you don't leave now, you'll miss the bus.
-
Viết lại câu với otherwise: Set an alarm. If you don't, you'll oversleep.
B. Ý nghĩa
Chọn đáp án phù hợp với ý nghĩa.
-
Chọn đáp án đúng: I'm going to the concert … I have to go alone.
-
Chọn đáp án đúng: He went to the party … he was exhausted.
-
Chọn đáp án đúng: Write down the address … you forget it.
-
Chọn đáp án đúng: You can come to the meeting … you don't interrupt.
-
Chọn cách nói trang trọng hơn cho một hợp đồng: The flat is rented … no pets are kept.flat (Anh) = apartment (Mỹ)
-
Chọn đáp án đúng: I'll be disappointed .
C. Tìm lỗi sai
Sửa lỗi sai. Nếu câu đã đúng, hãy viết correct.
-
Unless you don't study, you won't pass.
-
Pack some water in case you will get thirsty.
-
Even though it rains tomorrow, the match will go ahead.
-
You can stay out late as long as you text me.
D. Trong ngữ cảnh
Dùng các từ sau: as long as, even if, in case, otherwise, unless.
Mia: We're leaving at six tomorrow. Set your alarm, 17 you'll oversleep.
Leo: Fine. Should I bring a raincoat?
Mia: Yes, bring one 18 the weather changes. It often does in the mountains.
Leo: And what if it's raining when we wake up?
Mia: We'll still go, 19 it's a storm. A bit of rain is fine.
Leo: OK. Can my brother come too?
Mia: Sure, 20 he can walk fifteen kilometres!
Leo: He can. He'll come 21 he's tired after work.
E. Đến lượt bạn
Viết bằng tiếng Anh về chính bạn.
-
Viết về hai thứ bạn luôn mang theo người và lý do, dùng in case.
-
Viết một quy định cho người muốn mượn đồ của bạn, dùng as long as hoặc provided.
-
Viết về một việc bạn sẽ không bao giờ làm, dùng even if.
F. Ôn tập tổng hợp
Ôn lại kiến thức của các bài trước.
-
A2-27 Câu điều kiện loại 0 và loại 1 (Zero and First Conditional), unless và when When she (arrive), I'll call you.
-
B1-06 Câu điều kiện loại 2 (Second Conditional): If I had…, I would… If I (have) more time, I'd learn to play the piano.
-
B1-26 Phân biệt although, despite và however: diễn tả sự tương phản (Contrast) ___ the rain, we went for a walk. …
-
B2-02 Câu điều kiện hỗn hợp (Mixed Conditionals): If I had…, I would be… If I had saved more money last year, I (be) on holiday now.holiday (Anh) = vacation (Mỹ)
Đáp án
A. Hình thức
- get
- unless
- arrives
- in case
- Unless you leave now, you'll miss the bus. / You'll miss the bus unless you leave now.
- Set an alarm. Otherwise, you'll oversleep. / Set an alarm, otherwise you'll oversleep.
B. Ý nghĩa
- even if
- even though
- in case
- as long as
- on condition that
- if she doesn't call
C. Tìm lỗi sai
- Unless you study, you won't pass. / If you don't study, you won't pass.
- Pack some water in case you get thirsty.
- Even if it rains tomorrow, the match will go ahead.
- ✓ You can stay out late as long as you text me.
D. Trong ngữ cảnh
- otherwise / or / or else
- in case / just in case
- unless
- as long as / so long as / provided / providing / provided that / providing that
- even if / even though
E. Đến lượt bạn
- I always carry a power bank in case my phone dies. I keep a pen in my bag in case I need to sign something.
- You can borrow my car as long as you fill up the tank before you bring it back.
- I would never go skydiving, even if someone paid me a lot of money.
F. Ôn tập tổng hợp
- arrives / has arrived
- had
- Despite
- would be / could be / might be
