Unless, as long as, in case, even if: „თუ არ“, „თორემ“ და „ყოველი შემთხვევისთვის“ ინგლისურად
Unless, As Long As, In Case: Beyond If
ამ გვერდზე
მიზანი
ამ გაკვეთილის შემდეგ შეძლებთ პირობის გამოხატვას უფრო ზუსტად, ვიდრე მხოლოდ if-ით: გამონაკლისი – unless-ით, მკაცრი პირობა – as long as / provided (that) / on condition that-ით, სიფრთხილე – in case-ით, „სულ ერთია“ – even if-ით, გაფრთხილება კი otherwise / or (else)-ით.
მთავარი იდეა
If უნივერსალურ სახრახნისს ჰგავს. ბევრ საქმეს აკეთებს: ამბობს, რომ „ეს იმაზეა დამოკიდებული“. მაგრამ არ ამბობს, როგორ არის ეს ორი რამ ერთმანეთზე დამოკიდებული.
ამ გაკვეთილის კავშირები სპეციალური ხელსაწყოებია, რომლებიც სახელოსნოს კედელზე მის გვერდით კიდია. თითოეული მნიშვნელობის ზუსტ ელფერს ამატებს:
- unless ასახელებს ერთადერთ გამონაკლისს: We'll eat outside unless it rains.
- as long as / provided ასახელებს ერთადერთ პირობას, რომელიც უნდა შესრულდეს: You can borrow it as long as you're careful.
- in case ასახელებს რისკს, ამიტომ ახლავე მოქმედებთ, რომ დაცული იყოთ: Take a coat in case it gets cold.
- even if ამბობს, რომ პირობას მნიშვნელობა არ აქვს: I'll go even if it rains.
- otherwise / or (else) ასახელებს ცუდ შედეგს, თუ არ იმოქმედებთ: Hurry, or we'll miss the train.
კარგი ამბავი: დროის წესები იგივეა, რაც if-თან (A2-27, B1-06). კავშირის შემდეგ მომავლის მნიშვნელობით აწმყო დასვით და არა will.
ქართული და ინგლისური
ქართულს ამ კავშირებისთვის კარგი სიტყვები აქვს, ოღონდ ზოგი სხვაგვარად მუშაობს. Unless ცალკე სიტყვა არ არის: ვამბობთ „თუ არ“ – „თუ მაგიდას არ დაჯავშნი“. ინგლისურად unless უკვე შეიცავს „არ“-ს, ამიტომ მის შემდეგ ზმნა დადებითია; თუ ქართულ „არ“-საც დავამატებთ, მნიშვნელობა საპირისპირო გამოდის. In case-ს ქართულად „ყოველი შემთხვევისთვის“, „იქნებ / შეიძლება…“ შეესაბამება: „ქოლგა წაიღე, შეიძლება იწვიმოს“. If აქ არ გამოდგება – ის ნიშნავს „მხოლოდ მაშინ, როცა მართლა იწვიმებს“.
„ოღონდ“, „თუ“ და „იმ პირობით, რომ“ = as long as / provided / on condition that. „რომც / თუნდაც“ = even if, „მიუხედავად იმისა, რომ“ = even though, „თორემ“ კი ზუსტად or / otherwise-ია – აქ ერთნაირია. მთავარი სხვაობა დროშია: ქართულად ამ კავშირების შემდეგ მომავალი დრო ჩვეულებრივია („იმ პირობით, რომ დამირეკავ“, „თუ მეტი სტუმარი მოვა“), ინგლისურად კი Present Simple დგას.
| ქართული | ინგლისური | რაშია განსხვავება? |
|---|---|---|
| თუ მაგიდას არ დაჯავშნი, ვერ შევალთ. | Unless you book a table, we won't get in. | „თუ არ“ = unless; მის შემდეგ ზმნა დადებითია |
| ძალიან ვიწყენ, თუ არ მოვა. | I'll be very sad if she doesn't come. | გრძნობა, რეაქცია → if… not, არა unless |
| ველოსიპედი წაიღე, ოღონდ ექვსისთვის დამიბრუნე. | You can borrow my bike as long as you bring it back by six. | „ოღონდ“ / „თუ“ → as long as |
| ქირა დაგვიკლო, იმ პირობით, რომ ორი წელი დავრჩებოდით. | The landlord agreed to lower the rent on condition that we stayed for two years. | აქ ერთნაირია: ფორმალური პირობა |
| ქოლგა წაიღე, შეიძლება იწვიმოს. | Take an umbrella in case it rains. | სიფრთხილე → in case, არა if |
| სათადარიგო დამტენს წამოვიღებ, ყოველი შემთხვევისთვის. | I'll bring a spare charger, just in case. | აქ ერთნაირია: მყარი ფრაზა |
| წვიმა რომც მოვიდეს, სანაპიროზე წავალ. | I'm going to the beach even if it rains. | აქ ერთნაირია: შესაძლებელი პირობა → even if |
| მიუხედავად იმისა, რომ ფეხი ეტკინა, რბოლა დაამთავრა. | She finished the race even though she had hurt her ankle. | ფაქტი → even though |
| იჩქარე, თორემ ფილმის დასაწყისს გავუშვებთ. | Hurry up, or we'll miss the start of the film. | აქ ერთნაირია: „თორემ“ = or / otherwise |
მოკლედ: „თუ არ“ → unless + დადებითი ზმნა; „ყოველი შემთხვევისთვის / შეიძლება…“ → in case; „რომც“ → even if; „თორემ“ → or / otherwise; კავშირის შემდეგ მომავალზე – აწმყო, არა will.
ფორმა
მიმოხილვა
| კავშირი | მნიშვნელობა | სქემა | მაგალითი |
|---|---|---|---|
| unless | თუ … არ; გარდა იმ შემთხვევისა, თუ | unless + (ჩვეულებრივ) დადებითი ზმნა | Unless you hurry, you'll be late. |
| as long as / so long as | მხოლოდ თუ | + აწმყო მომავლის მნიშვნელობით | As long as you text me, you can stay out. |
| provided (that) / providing (that) | მხოლოდ თუ (უფრო ფორმალური) | + აწმყო მომავლის მნიშვნელობით | Provided (that) the weather is fine, we'll sail. |
| on condition that | მხოლოდ თუ (ფორმალური: შეთანხმებები, წესები) | + აწმყო მომავლის მნიშვნელობით | You can use the photo on condition that you credit me. |
| in case | სიფრთხილისთვის, რადგან … შეიძლება მოხდეს | + აწმყო (არა will); წარსული წარსულის ზმნის შემდეგ | Bring snacks in case you get hungry. |
| even if | სულ ერთია, … თუ არა | იგივე დროები, რაც if-თან | I'll finish it even if it takes all night. |
| even though | although (ძლიერი) – ეს ფაქტია | + ფაქტი | She went to work even though she was ill. |
| otherwise / or (else) | თუ არა, … (გაფრთხილება) | ინსტრუქცია / განცხადება + otherwise / or + შედეგი | Leave now, or you'll miss the bus. |
დრო კავშირის შემდეგ
| სიტუაცია | კავშირის შემდეგ | მთავარი ნაწილი | მაგალითი |
|---|---|---|---|
| რეალური მომავალი | Present Simple | will / can / ბრძანებითი | Unless it rains, we'll eat outside. |
| წარმოსახვითი აწმყო / მომავალი | Past Simple | would / could | I wouldn't go unless I had to. |
| წარსული (სიფრთხილე) | Past Simple | Past Simple | I took a map in case I got lost. |
ადგილი და მძიმე
- unless, as long as, provided, in case, even if შეიძლება წინადადებას იწყებდეს (ამ ნაწილის შემდეგ მძიმით) ან შუაში იდგეს (ჩვეულებრივ მძიმის გარეშე).
- otherwise ახალ ნაწილს ან ახალ წინადადებას იწყებს: Write it down. Otherwise, you'll forget. შეიძლება მძიმის ან წერტილ-მძიმის შემდეგაც დადგეს.
- or (else) ორ ნაწილს აერთებს: Be quiet, or else you'll wake the baby.
გამოყენება
1Unless = თუ … არ / გარდა იმ შემთხვევისა, თუ
Unless ასახელებს ერთადერთ სიტუაციას, როცა შედეგი არ ხდება. რადგან unless უკვე შეიცავს „არ“-ს, მის შემდეგ ზმნა ჩვეულებრივ დადებითია.
If … not (და არა unless) გამოიყენეთ, როცა შედეგი რეაქციაა იმაზე, რომ რაღაც არ მოხდა, და კითხვებში: I'll be upset if she doesn't come. What will you do if the bus doesn't come?
2As long as, provided (that), on condition that = მხოლოდ თუ
ეს კავშირები პირობას მკაცრს ხდის: შედეგი მხოლოდ მაშინ მოხდება, თუ ეს პირობა შესრულდება; ხშირად მოლაპარაკე ნებას რთავს ან შეთანხმებას დებს. As long as / so long as ნეიტრალური ან არაფორმალურია; provided (that) / providing (that) უფრო ფორმალურია; on condition that ფორმალურია და შეთანხმებებსა და წესებში გვხვდება.
3In case = სიფრთხილისთვის
In case ხსნის, რატომ ვაკეთებთ რაღაცას ახლა: იმიტომ, რომ მოგვიანებით რაღაც შეიძლება მოხდეს. მოქმედებას ვასრულებთ, მოხდება ეს მოვლენა თუ არა. მომავალზე აწმყო გამოიყენეთ (არა will), ხოლო როცა მთავარი ზმნა წარსულშია – წარსული.
In case of + არსებითი სახელი სხვა რამეა: ეს ფორმალური გზაა, რომ თქვათ „თუ არის“, და გამოიყენება განცხადებებში. In case of fire, do not use the lifts. (= ხანძრის შემთხვევაში)
4Even if თუ even though
Even if = მოხდება თუ არა, შედეგი იგივეა. პირობა შესაძლებელი ან წარმოსახვითია. Even though = although, ოღონდ უფრო ძლიერი, და ინფორმაცია ფაქტია. (Although: იხ. B1-26.) ქართულად: „რომც / თუნდაც“ და „მიუხედავად იმისა, რომ“.
5Otherwise და or (else) – გაფრთხილება
Otherwise ან or (else) გამოიყენეთ ინსტრუქციის ან განცხადების შემდეგ, რომ თქვათ, რა მოხდება, თუ მას არ შეასრულებენ. Or else უფრო ძლიერად ჟღერს, ბოლოში მარტო კი მუქარასავით. ქართულად ზუსტად ასე მუშაობს „თორემ“.
Otherwise წარმოსახვით წარსულ შედეგებთან (I'm glad you called; otherwise I'd have waited all day) C1-04-შია.
ხშირი შეცდომები
მახეები ქართულად მოლაპარაკეებისთვის
1. „თუ ნიკა გათბობას არ შეაკეთებს“ → unless… doesn't. ქართულად „თუ“-ს და „არ“-ს ერთად ვამბობთ, და ზოგი unless-ს მხოლოდ „თუ“-ს თარგმანად აღიქვამს და „არ“-საც უმატებს. Unless უკვე შეიცავს „არ“-ს – ასე მნიშვნელობა საპირისპირო გამოდის.
2. „იმ პირობით, რომ ყოველ საღამოს დავურეკავ“ → on condition that I will call. ქართულად „იმ პირობით, რომ“, „ოღონდ“, „თუ“-ს შემდეგ მომავალი დრო ჩვეულებრივია. ინგლისურად as long as, provided, on condition that-ის შემდეგ მომავალზე Present Simple დგას.
3. „საბანი წავიღოთ, იქნებ ღამით აცივდეს“ → if. ქართულად სიფრთხილეს „იქნებ“-ით, „შეიძლება“-თი ან „ყოველი შემთხვევისთვის“ ვამბობთ, და ინგლისურად ხშირად უბრალო if გვისხლტება. If ნიშნავს „მხოლოდ მაშინ, როცა“; სიფრთხილისთვის, ახლავე შესასრულებელი მოქმედებისთვის საჭიროა in case.
4. „იმ შემთხვევისთვის, თუ თამადა სიტყვას სთხოვს“ → in case… will ask. ქართულად „იმ შემთხვევისთვის, თუ…“-ს შემდეგ ხშირად მომავალი დროა. In case-ის შემდეგ ინგლისურად მომავალზე აწმყო დგას.
არ აგერიოთ
in case თუ if – If-ით მხოლოდ მაშინ მოქმედებთ, როცა მოვლენა ხდება. In case-ით წინასწარ მოქმედებთ, სიფრთხილისთვის. (პირობითები: იხ. A2-27, B1-06.)
even if თუ even though – შესაძლებლობა თუ ფაქტი.
unless თუ if … not – ჩვეულებრივ ერთი და იგივე მნიშვნელობაა, მაგრამ გრძნობებში, კითხვებსა და შედეგებში, რომლებიც იმაზეა დამოკიდებული, რომ რაღაც არ მოხდეს, ბუნებრივი არჩევანია if … not.
წარმოსახვა suppose / supposing / what if-ით B2-21-შია. ფორმალური და დამალული პირობები (should you need…, but for…, given…) – C1-03-სა და C1-04-ში.
მართლწერა და გამოთქმა
- in case ყოველთვის ორი სიტყვაა. Just in case ხშირი მყარი ფრაზაა წინადადების ბოლოს.
- provided და providing ორივე სწორია; ორივეს შემდეგ that არასავალდებულოა.
- unless /ənˈles/ – მახვილი მეორე მარცვალზეა; პირველი ხმოვანი სუსტი /ə/-ა, ქართული სრული „ა“ ან „უ“ არა.
- provided /prəˈvaɪdɪd/ – მახვილი vi-ზე. r ქართული რ-ივით არ ცახცახებს: ენის წვერი სასას არ ეხება.
- otherwise /ˈʌðəwaɪz/ (UK), /ˈʌðərwaɪz/ (US) – მახვილი პირველ მარცვალზეა. /ð/ ქართულში არ არის: ენის წვერი კბილებს შორის, ხმით – ნუ იტყვით „დ“-ს. /w/ – ტუჩები მრგვალდება, ნუ იტყვით „ვ“-ს.
- or else-ში else მახვილიანია, or კი სუსტი: /ər ˈels/ – Be careful, or else.
ოქროს წესი
კავშირი მნიშვნელობის მიხედვით აირჩიეთ: unless = გარდა იმ შემთხვევისა, თუ („თუ არ“ – მაგრამ not-ის გარეშე), as long as / provided = მხოლოდ თუ, in case = ყოველი შემთხვევისთვის, even if = სულ ერთია („რომც“), otherwise / or (else) = თორემ. მომავლის მნიშვნელობით ამ კავშირების შემდეგ აწმყო დასვით და არა will.
სავარჯიშოები
A. ფორმა
ჩასვით სწორი სიტყვა ან ფრჩხილებში მოცემული ზმნის სწორი ფორმა; გადააკეთეთ წინადადებები.
-
ჩასვით ზმნის სწორი ფორმა: Take a sandwich in case you (get) hungry.
-
შეავსეთ: I won't go ___ you come with me. …
-
ჩასვით ზმნის სწორი ფორმა: We'll start the meeting at nine provided everyone (arrive) on time.
-
შეავსეთ: She left early ___ the traffic was bad. …
-
გადააკეთეთ unless-ით: If you don't leave now, you'll miss the bus.
-
გადააკეთეთ otherwise-ით: Set an alarm. If you don't, you'll oversleep.
B. მნიშვნელობა
აირჩიეთ ვარიანტი, რომელიც სიტუაციას შეესაბამება.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: I'm going to the concert … I have to go alone.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: He went to the party … he was exhausted.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: Write down the address … you forget it.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: You can come to the meeting … you don't interrupt.
-
აირჩიეთ უფრო ფორმალური ვარიანტი ხელშეკრულებისთვის: The flat is rented … no pets are kept.flat (UK) = apartment (US)
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: I'll be disappointed .
C. იპოვეთ შეცდომა
ყოველ წინადადებაში ერთი შეცდომაა, ან წინადადება სწორია. დაწერეთ გასწორებული წინადადება ან დაწერეთ correct.
-
Unless you don't study, you won't pass.
-
Pack some water in case you will get thirsty.
-
Even though it rains tomorrow, the match will go ahead.
-
You can stay out late as long as you text me.
D. კონტექსტში
შეავსეთ დიალოგში გამოტოვებული სიტყვები. სიტყვები: as long as, even if, in case, otherwise, unless
Mia: We're leaving at six tomorrow. Set your alarm, 17 you'll oversleep.
Leo: Fine. Should I bring a raincoat?
Mia: Yes, bring one 18 the weather changes. It often does in the mountains.
Leo: And what if it's raining when we wake up?
Mia: We'll still go, 19 it's a storm. A bit of rain is fine.
Leo: OK. Can my brother come too?
Mia: Sure, 20 he can walk fifteen kilometres!
Leo: He can. He'll come 21 he's tired after work.
E. თქვენი ჯერი
დაწერეთ ინგლისურად თქვენზე.
-
დაწერეთ ორი რამ, რაც ყოველთვის თან გაქვთ, და რატომ – გამოიყენეთ in case.
-
დაწერეთ წესი იმისთვის, ვინც თქვენს ნივთს ითხოვს – გამოიყენეთ as long as ან provided.
-
დაწერეთ ერთი რამ, რასაც არასოდეს გააკეთებდით – გამოიყენეთ even if.
F. შერეული გამეორება
გაიმეორეთ წინა გაკვეთილები.
-
A2-27 Zero და First Conditional: პირობითი წინადადებები ინგლისურად (0 და 1 ტიპი) When she (arrive), I'll call you.
-
B1-06 Second Conditional ქართულად: If I Had…, I Would… – წარმოსახვითი სიტუაციები If I (have) more time, I'd learn to play the piano.
-
B1-26 Although, Despite თუ However? „მიუხედავად“ და „თუმცა“ ინგლისურად ___ the rain, we went for a walk. …
-
B2-02 Mixed Conditionals: შერეული პირობითი წინადადებები ქართულად If I had saved more money last year, I (be) on holiday now.holiday (UK) = vacation (US)
პასუხები
A. ფორმა
- get
- unless
- arrives
- in case
- Unless you leave now, you'll miss the bus. / You'll miss the bus unless you leave now.
- Set an alarm. Otherwise, you'll oversleep. / Set an alarm, otherwise you'll oversleep.
B. მნიშვნელობა
- even if
- even though
- in case
- as long as
- on condition that
- if she doesn't call
C. იპოვეთ შეცდომა
- Unless you study, you won't pass. / If you don't study, you won't pass.
- Pack some water in case you get thirsty.
- Even if it rains tomorrow, the match will go ahead.
- ✓ You can stay out late as long as you text me.
D. კონტექსტში
- otherwise / or / or else
- in case / just in case
- unless
- as long as / so long as / provided / providing / provided that / providing that
- even if / even though
E. თქვენი ჯერი
- I always carry a power bank in case my phone dies. I keep a pen in my bag in case I need to sign something.
- You can borrow my car as long as you fill up the tank before you bring it back.
- I would never go skydiving, even if someone paid me a lot of money.
F. შერეული გამეორება
- arrives / has arrived
- had
- Despite
- would be / could be / might be
