Punctuation sa Ingles: Kuwit, Tuldok-kuwit, Tutuldok at Kudlit sa Mahahabang Pangungusap
Punctuation for Complex Sentences
Sa pahinang ito
Layunin
Pagkatapos ng araling ito, kaya mo nang markahan nang tama ang hangganan ng mga pangungusap, gamitin nang may kumpiyansa ang kuwit (comma), tuldok-kuwit (semicolon), tutuldok (colon), gatlang (dash) at panaklong (brackets), gamitin nang tama ang kudlit (apostrophe), at sundin ang UK o US style sa panipi (quotation marks).
Ang Pangunahing Ideya
Kapag nagsasalita tayo, ang boses ang nagpapakita kung saan nagsisimula at nagtatapos ang mga ideya: humihinto tayo, at tumataas at bumababa ang tono. Sa pagsusulat, bantas ang gumagawa ng trabahong iyon. Ipinapakita nito sa mambabasa kung paano binuo ang pangungusap.
Isipin ang pangungusap bilang biyahe sa tren. Ang tuldok (full stop) ay ang dulo ng linya: humihinto ang tren at bumababa ang lahat. Ang kuwit (comma) ay maikling pagbagal sa loob ng biyahe. Ang tuldok-kuwit (semicolon) ay nagkakabit ng dalawang buong bagon na magkasama talaga. Ang tutuldok (colon) ay ang anunsiyong "susunod na istasyon:" — narito na ang ipinangako. Ang mga gatlang (dash) at panaklong (brackets) ay maikling ikot palabas ng pangunahing linya na bumabalik din dito.
Ang pangunahing prinsipyo sa B2: gramatika ang sinusunod ng bantas, hindi paghinga. Hindi mo puwedeng pagdugtungin ang dalawang buong pangungusap gamit lang ang kuwit, at hindi ka puwedeng maglagay ng iisang kuwit sa pagitan ng simuno at ng pandiwa nito — gaano man kahaba ang simuno, at saan ka man humihinto kapag nagsasalita.
Filipino at Ingles
Halos pareho ang mga bantas ng Filipino at Ingles, at pareho rin ang maraming tuntunin: Pagdating namin, sarado na ang tindahan = When we arrived, the shop was closed. Pero may tatlong bagay na dapat bantayan. Una, sa pang-araw-araw na pagsusulat — sa chat, sa post, kahit sa email — madalas nating pagdugtungin ang dalawang buong pangungusap gamit lang ang kuwit, at nadadala natin ito sa Ingles. Sa pormal na pagsusulat sa Ingles, mali iyan (comma splice). Pangalawa, ng / ni ang ginagamit natin para sa pag-aari, kaya bago sa atin ang kudlit ng possession ('s at s'). Ang kudlit sa Filipino ay para sa nawawalang titik ('yan, 'di) — tulad ng contraction sa Ingles (it's, don't), kaya pamilyar na ang gamit na iyon. Pangatlo, dobleng panipi ("…") ang karaniwan nating gamit, tulad ng US style.
| Filipino | Ingles | Pansinin |
|---|---|---|
| Patay ang baterya, hindi ako nakatawag. (karaniwan sa chat) | The battery was dead. I couldn't call anyone. / The battery was dead, so I couldn't call anyone. | dalawang buong pangungusap: tuldok, tuldok-kuwit, o kuwit + so |
| Maaga kaming nag-book; gayunpaman, puno pa rin ang hotel. | We booked early; however, the hotel was still full. | pareho: tuldok-kuwit bago, kuwit pagkatapos |
| Pagdating namin, sarado na ang tindahan. | When we arrived, the shop was closed. | pareho: kuwit pagkatapos ng clause sa simula |
| Malapit sa dagat ang bahay ng mga magulang ko. | My parents' house is near the sea. | ng → kudlit pagkatapos ng plural na s |
| Pinalitan ng kompanya ang pangalan nito noong 2015. | The company changed its name in 2015. | nito → its, walang kudlit |
| Sabi niya, "Nandiyan ako bago mag-alas-otso." | She said, "I'll be there by eight." | dobleng panipi, tulad ng US style |
Anyo
Hangganan ng pangungusap (ang buong pangungusap dito = clause na may sariling simuno at pandiwa na puwedeng tumayo nang mag-isa)
| Pattern | Tama? | Halimbawa |
|---|---|---|
| Pangungusap. Pangungusap. | ✅ | The train was late. We missed the meeting. |
| Pangungusap; pangungusap. | ✅ | The train was late; we missed the meeting. |
| Pangungusap, and / but / or / so / yet + pangungusap. | ✅ | The train was late, so we missed the meeting. |
| Pangungusap; however, pangungusap. | ✅ | The train was late; however, we arrived on time. |
| Pangungusap, pangungusap. (comma splice) | ❌ | The train was late, we missed the meeting. |
| Pangungusap pangungusap. (run-on sentence) | ❌ | The train was late we missed the meeting. |
Kuwit: oo at hindi
| Gumamit ng kuwit… | Halimbawa |
|---|---|
| pagkatapos ng clause o mahabang parirala sa simula | When we arrived, the shop was closed. |
| sa paligid ng non-defining clause (B2-08) | My sister, who lives in Leeds, is a nurse. |
| sa pagitan ng mga bagay sa listahan | eggs, flour, sugar(,) and butter |
| pagkatapos o sa paligid ng mga linking word tulad ng however | However, the results were clear. |
| hindi iisang kuwit sa pagitan ng simuno at pandiwa | ~~The man who called yesterday, is here.~~ |
| hindi sa paligid ng defining clause | ~~Students, who miss three classes, fail.~~ (kung ang mga estudyanteng iyon lang ang ibig mong sabihin) |
Iba pang bantas
| Bantas | Pangunahing gamit | Halimbawa |
|---|---|---|
| ; tuldok-kuwit (semicolon) | nagdudugtong ng dalawang magkaugnay na pangungusap; naghihiwalay ng mga bagay sa listahan na may kuwit na | Some agreed; others didn't. |
| : tutuldok (colon) | pagkatapos ng buong pangungusap, nagpapakilala ng paliwanag, listahan o sipi | We need three things: time, money and patience. |
| – o — gatlang (dash) | pagsingit (dalawa) o madramang dagdag (isa) | The results – all of them – were wrong. |
| ( ) panaklong (brackets) | mas tahimik na dagdag na impormasyon | The report (published in May) was ignored. |
| ' kudlit (apostrophe) | contraction o pag-aari | it's = it is; the company's profits |
| " " o ' ' panipi (quotation marks) | tuwirang sinabi, sipi | She said, "I'll be late." |
Gamit
1Tuldok o Kuwit? Iwasan ang Comma Splice at Run-on
Kailangan ng matibay na hangganan ang dalawang buong pangungusap: tuldok, tuldok-kuwit, o kuwit + and / but / or / so / yet. Hindi conjunction ang mga linking word tulad ng however, therefore at otherwise, kaya kapag sinimulan ng isa sa mga ito ang pangalawang pangungusap, kailangan ng tuldok o tuldok-kuwit bago ito. (Sa gitna ng pangungusap, nasa pagitan lang ng dalawang kuwit ang however: The results, however, were disappointing.) (Minsan, sinasadya ng mga manunulat ang comma splice sa fiction o sa chat, pero sa pormal na pagsusulat at sa exam, mali ito.)
2Ang Pangunahing Tuntunin sa Kuwit
Maglagay ng kuwit pagkatapos ng clause o mahabang panimulang parirala sa simula, sa paligid ng non-defining na impormasyon, sa pagitan ng mga bagay sa listahan, at sa paligid ng mga linking word. Karaniwan ang Oxford comma (kuwit bago ang huling and sa listahan) sa karamihan ng US style guide (pero hindi sa US news style) at opsiyonal sa UK style; gamitin ito kapag naiiwasan nito ang kalituhan. Huwag kailanman paghiwalayin ang simuno at ang pandiwa nito gamit ang iisang kuwit, kahit napakahaba ng simuno. (Ayos lang ang dalawang kuwit sa paligid ng dagdag na impormasyon: My sister, who lives in Leeds, is a nurse.)
3Tuldok-kuwit at Tutuldok
Pinagdudugtong ng tuldok-kuwit ang dalawang buong pangungusap na malapit ang kaugnayan at pantay ang bigat. Naghihiwalay rin ito ng mahahabang bagay sa listahan na may kuwit na. Ang tutuldok ay sumusunod sa isang buong pangungusap at tumuturo pasulong sa paliwanag, listahan o sipi. Sa tuloy-tuloy na teksto, huwag maglagay ng tutuldok agad pagkatapos ng pandiwa o preposition.
4Gatlang at Panaklong para sa Pagsingit
Nagdaragdag ng impormasyon sa gitna ng pangungusap ang dalawang gatlang o ang panaklong. Mas mariin at medyo mas impormal ang gatlang; mas tahimik ang panaklong. Puwedeng magdagdag ng madramang huling komento ang iisang gatlang. Madalas gumamit ang UK style ng maikling gatlang na may espasyo ( – ); karaniwang mahabang gatlang na walang espasyo (—) ang US style. Pumili ng isang style at manatili rito.
5Kudlit (Apostrophe)
Minamarkahan ng kudlit ang contraction o ang pag-aari (possession). Hindi ito ginagamit para gumawa ng plural — hindi sa pangngalan, numero, dekada o abbreviation. (Pinapayagan ito ng ilang style guide para sa plural ng iisang titik: Mind your p's and q's.)
6Panipi: UK at US Style
Dobleng panipi ang gamit ng US style, at sa loob nito inilalagay ang kuwit at tuldok. Madalas gumamit ng isahang panipi ang mga publisher sa UK, at sa loob lang inilalagay ang kuwit o tuldok kung bahagi ito ng sipi. Ginagamit ng dalawa ang kabilang uri ng panipi para sa sipi sa loob ng sipi. Tama ang dalawang style; maging pare-pareho.
Karaniwang Mali
Mga Bitag para sa mga Pilipino
1. Comma splice mula sa chat. Sa mabilis na pagsusulat sa Filipino — sa chat, sa post — karaniwang kuwit lang ang naghihiwalay sa mga buong pangungusap: Nawalan ng kuryente, nagkandila na lang kami. Kapag dinala natin ito sa pormal na Ingles, comma splice ang lumalabas. Tuldok, tuldok-kuwit, o kuwit + so / and / but.
2. However = pero. Dahil pero ang nasa isip natin, ginagamit natin ang however na parang conjunction, may kuwit lang bago ito. Pero linking word ang however, hindi conjunction: tuldok o tuldok-kuwit bago, kuwit pagkatapos. O kaya, gamitin ang but.
3. Iisang na, walang kuwit. Sa Filipino, iisang na ang gamit natin para sa lahat ng relative clause, kaya madalas nating kalimutan ang mga kuwit sa Ingles. Kapag iisa lang ang bagay na pinag-uusapan (isang lungsod, isang nanay, isang presidente ng kompanya), dagdag na impormasyon ang clause at kailangan ng dalawang kuwit.
4. Kudlit sa plural ng abbreviation. Madalas makita sa Pilipinas ang ID's (sa mga karatula at form) at OFW's (sa mga post at balita) bilang plural. Pero sa standard English, walang kudlit ang plural ng abbreviation: IDs, OFWs.
Huwag Ipagkamali
Kuwit ng defining at non-defining — Binabago ng kuwit ang kahulugan. Kapag walang kuwit, sinasabi ng clause kung alin; kapag may kuwit, nagdaragdag ito ng impormasyon tungkol sa lahat. Tingnan ang B2-08.
Tuldok-kuwit at tutuldok — Pinagdudugtong ng tuldok-kuwit ang dalawang pantay at magkaugnay na ideya. Tumuturo pasulong ang tutuldok: ipinapaliwanag o inililista ng pangalawang bahagi ang ipinangako ng una.
its at it's — Possessive determiner ang its, tulad ng his (tingnan ang A1-08). Laging it is o it has ang it's.
Baybay at Bigkas
- Tugma sa boses ang mga kuwit sa paligid ng non-defining clause: maikling hinto, at mas mababa at mas mahinang boses para sa dagdag na impormasyon. Walang hinto ang defining clause. Kapag binabasa mo nang malakas, sundin ang mga kuwit — ganito rin natin binabasa ang dagdag na impormasyon sa Filipino.
- Pinagdudugtong ng gitling (hyphen, -) ang mga salita: a well-known writer. Naghihiwalay ng mga bahagi ng pangungusap ang gatlang (dash, – o —). Huwag gamitin ang gitling bilang gatlang.
- Possessive ng mga pangalang nagtatapos sa -s: tinatanggap ang James's car at James' car; ang James's ay binibigkas na may dagdag na pantig /ˈdʒeɪmzɪz/ — "JAYM-ziz". Pumili ng isang style at manatili rito.
- Pagkatapos ng tutuldok, karaniwang maliit na titik ang kasunod sa UK style (maliban kung pangalan o buong sipi ang kasunod); madalas malaking titik sa US style kung buong pangungusap ang kasunod.
- Ang 's ng possessive ay binibigkas na /s/, /z/ o /ɪz/, tulad ng plural: Mark's /s/, Anna's /z/, the boss's /ɪz/. Huwag itong kalimutan kapag nagsasalita — ito lang ang nagpapakita ng pag-aari.
Gintong Tuntunin
Gramatika ang sundin sa bantas, hindi paghinga: kailangan ng matibay na hangganan ang dalawang buong pangungusap — tuldok, tuldok-kuwit, o kuwit + conjunction tulad ng and / but / so; huwag maglagay ng iisang kuwit sa pagitan ng simuno at pandiwa; at huwag gumamit ng kudlit para gumawa ng plural. Tandaan: pero ang but; linking word ang however.
Mga Pagsasanay
A. Anyo
Sundin ang panuto sa bawat bilang.
-
Magdagdag ng isang kuwit: When the alarm went off everyone ran outside.
-
Magdagdag ng dalawang kuwit: My father who is 70 still goes running every day.
-
Isulat sa anyong possessive: the toys of my two sons
-
Piliin ang tamang sagot: The company lost … biggest client.
-
Pagdugtungin gamit ang tuldok-kuwit at "however": The hotel was full. We found a room nearby.
-
Magdagdag ng isang bantas: There's one thing I've always wanted a dog.
B. Kahulugan
Piliin ang sagot na tugma sa kahulugan.
-
Aling pangungusap ang nangangahulugang may tiket ang lahat ng pasahero?
-
Gusto mong pasalamatan ang apat na tao: ang mga magulang mo, si Anna at si Tom. Aling bersiyon ang malinaw?
-
Piliin ang bantas na nagpapakilala ng paliwanag: She had only one goal … to win.
-
Aling pangungusap ang gumagamit ng US-style na panipi?
C. Hanapin ang Mali
Itama ang mali. Kung tama na ang pangungusap, isulat ang correct.
-
I love this city, the food is amazing.
-
Everyone who attended the workshop, received a certificate.
-
She was born in the 1970's.
-
The main problems are: noise and pollution.
-
The results, however, were disappointing.
D. Sa Konteksto
Piliin ang tamang opsiyon para sa bawat puwang.
Hi Sam,
Thanks for your message 16 it was great to hear from you. The conference was a success 17 however, the hotel was a disaster. My room had only one window 18 a tiny one above the door. The manager 19 who was very apologetic 20 gave us all a free dinner. I'll tell you more at the 21 summer party.
E. Ikaw Naman
Isulat sa Ingles ang tungkol sa sarili mo.
-
Sumulat ng dalawang magkaugnay na pangungusap tungkol sa bayan mo at pagdugtungin ang mga ito gamit ang tuldok-kuwit.
-
Sumulat ng isang pangungusap tungkol sa isang kapamilya gamit ang non-defining clause.
F. Halo-halong Balik-aral
Balikan ang mga naunang aralin.
-
B2-08 Non-Defining Relative Clauses sa Ingles: Dagdag na Impormasyon na may Kuwit I have two sisters, both ___ live abroad. …
-
B1-26 Although, Despite at However sa Ingles: Paano Ipakita ang Pagkakasalungat Piliin ang tamang sagot: … it was raining, we went out.
-
A1-08 My, Your, His, Her at Possessive 's sa Ingles: Paano Sabihin Kung Kanino Piliin ang tamang sagot: a lovely town, but roads are terrible.
Mga sagot
A. Anyo
- When the alarm went off, everyone ran outside.
- My father, who is 70, still goes running every day.
- my two sons' toys / my sons' toys
- its
- The hotel was full; however, we found a room nearby.
- There's one thing I've always wanted: a dog. / There's one thing I've always wanted – a dog. / There's one thing I've always wanted — a dog. / There's one thing I've always wanted—a dog.
B. Kahulugan
- The passengers, who had tickets, boarded.
- my parents, Anna, and Tom
- :
- She said, "Hello."
C. Hanapin ang Mali
- I love this city. The food is amazing. / I love this city; the food is amazing. / I love this city: the food is amazing. / I love this city, and the food is amazing. / I love this city because the food is amazing.
- Everyone who attended the workshop received a certificate.
- She was born in the 1970s.
- The main problems are noise and pollution. / There are two main problems: noise and pollution.
- ✓ The results, however, were disappointing.
D. Sa Konteksto
- ;
- ;
- :
- ,
- ,
- company's
E. Ikaw Naman
- My town is small; everyone knows everyone.
- My grandmother, who is 85, still bakes bread every week.
F. Halo-halong Balik-aral
- of whom
- Although
- It's … its
