SlowingoGramatyka
B2 29 / 30

Interpunkcja w języku angielskim (punctuation): przecinek, średnik, dwukropek i apostrof

Punctuation for Complex Sentences

Na tej stronie
  1. Cel lekcji
  2. Główna idea
  3. Polski a angielski
  4. Budowa
  5. Użycie
  6. Częste błędy
  7. Pułapki dla Polaków
  8. Nie myl
  9. Pisownia i wymowa
  10. Złota zasada
  11. Ćwiczenia

Cel lekcji

Po tej lekcji poprawnie zaznaczysz granice zdań, pewnie użyjesz przecinków, średników, dwukropków, myślników i nawiasów, poprawnie postawisz apostrof i zastosujesz brytyjski albo amerykański styl cudzysłowu.

Główna idea

W mowie głos pokazuje, gdzie myśli się zaczynają i kończą: robisz pauzę, a ton głosu idzie w górę i w dół. W piśmie tę pracę wykonuje interpunkcja. Pokazuje czytelnikowi, jak zbudowane jest zdanie.

Pomyśl o zdaniu jak o podróży pociągiem. Kropka to stacja końcowa: pociąg staje i wszyscy wysiadają. Przecinek to krótkie zwolnienie w trakcie jazdy. Średnik sprzęga dwa pełne wagony, które do siebie pasują. Dwukropek to zapowiedź „następna stacja:” — zaraz pojawi się to, co obiecano. Myślniki i nawiasy to krótka bocznica, która wraca na główny tor.

Najważniejsza zasada na poziomie B2: interpunkcja idzie za gramatyką, a nie za oddechem. Nie możesz połączyć dwóch pełnych zdań samym przecinkiem i nie możesz postawić pojedynczego przecinka między podmiotem a jego czasownikiem — bez względu na to, jak długi jest podmiot i gdzie w mowie robisz pauzę.

Polski a angielski

Polska interpunkcja też idzie za gramatyką, ale za innymi regułami. Po polsku przecinek stoi zawsze przed że, który, żeby, kiedy, bo — czyli przed każdym zdaniem podrzędnym. Po angielsku nie: przed that w znaczeniu „że” i przed zdaniem względnym definiującym (who, that, which bez przecinków) przecinka nie ma, a zdanie podrzędne na końcu zwykle też go nie dostaje. Po drugie, po polsku dwa zdania można połączyć samym przecinkiem (Bateria padła, nie mogłem zadzwonić) i postawić przecinek przed jednak. W angielskim tekście to błąd nazywany comma splice. Za to w kilku miejscach polski działa tak samo: przecinek po zdaniu podrzędnym na początku, przecinki wokół dodatkowej informacji, przecinek przed ale / but.

PolskiPolska regułaAngielski
Bateria padła, nie mogłem zadzwonić.dwa zdania: przecinek wystarczyThe battery was dead. I couldn't call anyone. / …dead; I…
Zarezerwowaliśmy wcześnie, jednak hotel był pełny.przecinek przed „jednak”We booked early; however, the hotel was still full.
Studenci, którzy opuszczą trzy zajęcia, nie zaliczą kursu.przecinek zawsze przed „który”Students who miss more than three classes will fail the course.
Moja siostra, która mieszka w Leeds, jest pielęgniarką.tak samo: dodatkowa informacjaMy sister, who lives in Leeds, is a nurse.
Powiedziała, że się spóźni.przecinek zawsze przed „że”She said that she'd be late.
Sklep był zamknięty, kiedy przyszliśmy.przecinek przed „kiedy”The shop was closed when we arrived.
Kiedy przyszliśmy, sklep był zamknięty.tak samoWhen we arrived, the shop was closed.
jajka, mąka, cukier i masłobez przecinka przed „i”eggs, flour, sugar and butter / eggs, flour, sugar, and butter
Potrzebujemy: jajek, mąki i mleka.dwukropek po czasowniku dopuszczalnyWe need eggs, flour and milk.
Powiedziała: „Będę o ósmej”.„…”She said, "I'll be there by eight." / '…'

Zwróć uwagę na wiersze 3 i 4: po polsku przecinek przed „który” stawiasz zawsze, więc nie mówi on, czy informacja jest niezbędna, czy dodatkowa. Po angielsku przecinki to właśnie ten sygnał — zob. B2-08.

Budowa

Granice zdań (pełne zdanie oznacza tu zdanie z własnym podmiotem i czasownikiem, które mogłoby stać samodzielnie)

SchematPoprawne?Przykład
Zdanie. Zdanie.✅The train was late. We missed the meeting.
Zdanie; zdanie.✅The train was late; we missed the meeting.
Zdanie, and / but / or / so / yet + zdanie.✅The train was late, so we missed the meeting.
Zdanie; however, zdanie.✅The train was late; however, we arrived on time.
Zdanie, zdanie. (comma splice)❌The train was late, we missed the meeting.
Zdanie zdanie. (run-on sentence)❌The train was late we missed the meeting.

Przecinki: tak i nie

Przecinek stawiasz…Przykład
po zdaniu podrzędnym albo długim wyrażeniu na początkuWhen we arrived, the shop was closed.
wokół zdania względnego niedefiniującego (B2-08)My sister, who lives in Leeds, is a nurse.
między elementami wyliczeniaeggs, flour, sugar(,) and butter
po słowach łączących takich jak however albo wokół nichHowever, the results were clear.
nie stawiasz pojedynczego przecinka między podmiotem a czasownikiem~~The man who called yesterday, is here.~~
nie stawiasz przecinków wokół zdania definiującego~~Students, who miss three classes, fail.~~ (jeśli chodzi tylko o tych studentów)

Inne znaki

ZnakGłówne zastosowaniaPrzykład
; średnikłączy dwa blisko powiązane zdania; oddziela elementy wyliczenia, które zawierają przecinkiSome agreed; others didn't.
: dwukropekpo pełnym zdaniu wprowadza wyjaśnienie, wyliczenie albo cytatWe need three things: time, money and patience.
– albo — myślnikwtrącenie (para) albo dramatyczne dopowiedzenie (pojedynczy)The results – all of them – were wrong.
( ) nawiasyspokojniejsza dodatkowa informacjaThe report (published in May) was ignored.
' apostrofskrót albo dopełniacz (posiadanie)it's = it is; the company's profits
" " albo ' ' cudzysłówmowa niezależna, cytatyShe said, "I'll be late."

Użycie

1Kropka czy przecinek? Jak unikać comma splice i run-on

Dwa pełne zdania potrzebują mocnej granicy: kropki, średnika albo przecinka + and / but / or / so / yet. Słowa łączące, takie jak however, therefore i otherwise, nie są spójnikami, więc kiedy jedno z nich zaczyna drugie zdanie, potrzebujesz przed nim kropki albo średnika. (W środku zdania however po prostu stoi między przecinkami: The results, however, were disappointing.) (Pisarze czasem celowo stosują comma splice w prozie albo w czacie, ale w tekstach formalnych i na egzaminach to błąd.) Po polsku przecinek między dwoma zdaniami jest normalny — po angielsku nie.

The battery was dead. I couldn't call anyone.
Bateria padła. Nie mogłem do nikogo zadzwonić.
The battery was dead, so I couldn't call anyone.
Bateria padła, więc nie mogłem do nikogo zadzwonić.
jak po polsku: przecinek + spójnik
The battery was dead; I couldn't call anyone.
Bateria padła, nie mogłem do nikogo zadzwonić.
po polsku wystarczy przecinek, po angielsku średnik
We booked early; however, the hotel was still full.
Zarezerwowaliśmy wcześnie, jednak hotel i tak był pełny.
średnik przed however, przecinek po nim
We booked early. However, the hotel was still full.
Zarezerwowaliśmy wcześnie. Hotel był jednak pełny.

2Główne zasady stawiania przecinków

Postaw przecinek po zdaniu podrzędnym albo długim wyrażeniu na początku, wokół informacji niedefiniującej, między elementami wyliczenia i wokół słów łączących. Oxford comma (przecinek przed ostatnim and w wyliczeniu) jest typowy dla większości amerykańskich poradników stylu (ale nie dla stylu prasowego w US), a w brytyjskim jest opcjonalny; stosuj go zawsze, gdy zapobiega nieporozumieniu. Po polsku przed „i” w wyliczeniu przecinka nie stawiamy. Nigdy nie oddzielaj podmiotu od czasownika pojedynczym przecinkiem, nawet gdy podmiot jest bardzo długi. (Para przecinków wokół dodatkowej informacji jest w porządku: My sister, who lives in Leeds, is a nurse.)

When we arrived, the shop was closed.
Kiedy przyszliśmy, sklep był zamknięty.
po zdaniu podrzędnym na początku: tak samo jak po polsku
The shop was closed when we arrived.
Sklep był zamknięty, kiedy przyszliśmy.
po polsku przecinek przed „kiedy”, po angielsku zwykle bez przecinka
Our new manager, who joined in March, has already made big changes.
Nasza nowa kierowniczka, która przyszła w marcu, już wprowadziła duże zmiany.
niedefiniujące: przecinki
Students who miss more than three classes will fail the course.
Studenci, którzy opuszczą więcej niż trzy zajęcia, nie zaliczą kursu.
definiujące: po angielsku bez przecinków
We need eggs, flour, sugar and butter.
Potrzebujemy jajek, mąki, cukru i masła.
I'd like to thank my parents, Anna, and Tom.
Chciałabym podziękować rodzicom, Annie i Tomowi.
Oxford comma: cztery osoby, a nie dwie
The results, however, were disappointing.
Wyniki były jednak rozczarowujące.
słowo łączące w środku
The woman sitting next to me on the train was a famous chef.
Kobieta, która siedziała obok mnie w pociągu, była znaną szefową kuchni.
długi podmiot, bez przecinka przed czasownikiem

3Średnik i dwukropek

Średnik łączy dwa pełne zdania, które są blisko powiązane i mają równą wagę. Oddziela też długie elementy wyliczenia, które same zawierają przecinki. Dwukropek stoi po pełnym zdaniu i wskazuje do przodu: na wyjaśnienie, wyliczenie albo cytat. W zwykłym tekście nie stawiaj dwukropka bezpośrednio po czasowniku ani po przyimku — choć po polsku przed wyliczeniem często się to robi.

Some people love the city; others can't wait to leave.
Jedni kochają to miasto, inni nie mogą się doczekać, kiedy z niego wyjadą.
The tour visits Lagos, Nigeria; Nairobi, Kenya; and Accra, Ghana.
Wycieczka obejmuje Lagos w Nigerii, Nairobi w Kenii i Akrę w Ghanie.
elementy wyliczenia z przecinkami
There was only one problem: nobody had the key.
Był tylko jeden problem: nikt nie miał klucza.
wyjaśnienie
You'll need three things: a passport, two photos and the completed form.
Będą ci potrzebne trzy rzeczy: paszport, dwa zdjęcia i wypełniony formularz.
wyliczenie po pełnym zdaniu
The sign said it all: "No entry after 10 p.m."
Tabliczka mówiła wszystko: „Wstęp wzbroniony po 22:00”.
cytat
The ingredients are flour, eggs and milk.
Składniki to mąka, jajka i mleko.
bez dwukropka bezpośrednio po czasowniku

4Myślniki i nawiasy we wtrąceniach

Para myślników albo nawiasów dodaje informację w środku zdania. Myślniki są bardziej wyraziste i trochę mniej formalne; nawiasy są spokojniejsze. Pojedynczy myślnik może dodać dramatyczny komentarz na końcu. W stylu brytyjskim często stosuje się krótki myślnik ze spacjami ( – ), tak jak w polskiej półpauzie; w amerykańskim zwykle długi myślnik bez spacji (—). Wybierz jeden styl i trzymaj się go.

The new manager – a former teacher – has very clear ideas.
Nowy kierownik – były nauczyciel – ma bardzo jasne pomysły.
myślnik ze spacjami: częsty w stylu (UK), tak jak w polskim
The new manager—a former teacher—has very clear ideas.
Nowy kierownik – były nauczyciel – ma bardzo jasne pomysły.
długi myślnik bez spacji: częsty w stylu (US)
The museum (which is free on Sundays) is always crowded.
W muzeum (w niedziele wstęp jest bezpłatny) zawsze są tłumy.
There was only one person who could help – my grandmother.
Pomóc mogła tylko jedna osoba – moja babcia.
pojedynczy myślnik: dramatyczne zakończenie
Over 40% of the participants (see Table 2) reported side effects.
Ponad 40% uczestników (zob. tabela 2) zgłosiło skutki uboczne.

5Apostrof

Apostrof oznacza skrót albo posiadanie (dopełniacz). Nie służy do tworzenia liczby mnogiej — ani rzeczowników, ani liczb, dekad czy skrótowców. (Niektóre poradniki dopuszczają go w liczbie mnogiej pojedynczych liter: Mind your p's and q's.) Po polsku apostrof pojawia się tylko przy odmianie niektórych obcych nazwisk (Joyce'a), więc jego angielskie zasady trzeba po prostu opanować.

It's been raining all day.
Cały dzień pada.
it's = it is / it has
The company changed its name in 2015.
Firma zmieniła nazwę w 2015 roku.
its = „jej”, „swój”: bez apostrofu
My parents' house is near the sea.
Dom moich rodziców jest blisko morza.
dopełniacz liczby mnogiej: s'
The children's toys were everywhere.
Wszędzie leżały zabawki dzieci.
nieregularna liczba mnoga + 's
She grew up in the 1990s.
Dorastała w latach 90.
dekady bez apostrofu
Both of her brothers have PhDs.
Obaj jej bracia mają doktoraty.
liczba mnoga skrótowców bez apostrofu

6Cudzysłów: styl brytyjski i amerykański

Styl amerykański stosuje podwójny cudzysłów i stawia przecinki oraz kropki wewnątrz niego. Wydawcy brytyjscy często stosują pojedynczy cudzysłów i stawiają przecinek albo kropkę w środku tylko wtedy, gdy należy on do cytatu. W obu stylach cytat w cytacie oznacza się drugim rodzajem cudzysłowu. Oba style są poprawne; zachowaj konsekwencję w obrębie tekstu. Polskiego „…” w angielskim tekście nie używa się.

She said, "I'll be there by eight."
Powiedziała: „Będę o ósmej”.
styl (US): podwójny cudzysłów; po polsku przed cytatem dwukropek
She said, 'I'll be there by eight.'
Powiedziała: „Będę o ósmej”.
styl (UK): często pojedynczy cudzysłów
He called the plan 'brave', which wasn't a compliment.
Nazwał ten plan „odważnym”, co nie było komplementem.
(UK): przecinek na zewnątrz
He called the plan "brave," which wasn't a compliment.
Nazwał ten plan „odważnym”, co nie było komplementem.
(US): przecinek wewnątrz
"Did she really say 'never'?" he asked.
„Naprawdę powiedziała «nigdy»?” – zapytał.
cytat w cytacie

Częste błędy

❌I love this city, the food is amazing.
✅I love this city. The food is amazing. lub I love this city; the food is amazing.
Comma splice: dwa pełne zdania potrzebują mocnej granicy.
❌The train was late we missed the meeting.
✅The train was late, so we missed the meeting.
Run-on: brak jakiejkolwiek granicy.
❌The price was high, however we bought it.
✅The price was high; however, we bought it.
however nie jest spójnikiem.
❌Everyone who attended the workshop, received a certificate.
✅Everyone who attended the workshop received a certificate.
Bez przecinka między podmiotem a czasownikiem.
❌My mother who lives in Leeds is a nurse.
✅My mother, who lives in Leeds, is a nurse.
Masz tylko jedną mamę, więc zdanie jest niedefiniujące i potrzebuje przecinków.
❌The apple's are fresh.
✅The apples are fresh.
Liczba mnoga bez apostrofu.
❌The dog wagged it's tail.
✅The dog wagged its tail.
its = „jego / swój”; it's = it is / it has.
❌In the 1980's, music changed.
✅In the 1980s, music changed.
Dekady bez apostrofu.
❌The reasons are: cost, time and quality.
✅The reasons are cost, time and quality. lub There are three reasons: cost, time and quality.
W zwykłym tekście bez dwukropka bezpośrednio po czasowniku.

Pułapki dla Polaków

1. Dwa zdania połączone przecinkiem (comma splice). Po polsku Muzeum było zamknięte, poszliśmy do kawiarni jest całkowicie poprawne. Po angielsku dwa pełne zdania potrzebują kropki, średnika albo przecinka ze spójnikiem. To samo dotyczy polskiego „…, jednak…”: angielskie however wymaga przed sobą kropki albo średnika.

❌The museum was closed, we went to a café instead.
✅The museum was closed, so we went to a café instead. lub The museum was closed. We went to a café instead.
❌We left at six, however the roads were already full.
✅We left at six; however, the roads were already full.

2. Przecinek przed „który” w zdaniu definiującym. Polski wymaga przecinka przed każdym „który”. Po angielsku zdanie definiujące (które mówi, o kogo chodzi) nie ma przecinków, a przed that przecinka nie ma nigdy.

❌Anyone, who wants a ticket, should email me by Friday.
✅Anyone who wants a ticket should email me by Friday.
⚠️Is this the café, that you told me about?
✅Is this the café that you told me about?
Przecinek przed that to polski nawyk; w angielskim tekście wygląda na błąd.

3. Przecinek przed „że”. Po polsku przed „że” zawsze stoi przecinek. Po angielsku przed that w znaczeniu „że” — nie.

⚠️My boss told me, that the meeting was cancelled.
✅My boss told me that the meeting was cancelled.
Przecinek przed that to typowy polski nawyk; w angielskim tekście jest niepoprawny.

4. Przecinek przed „kiedy”, „bo”, „jeśli” na końcu zdania. Po polsku zdanie podrzędne zawsze oddziela się przecinkiem. Po angielsku zdanie z when, because, if na końcu zwykle nie ma przecinka (a na początku — ma, tak jak po polsku).

⚠️I always feel tired, when I get home late.
✅I always feel tired when I get home late.
Nie jest to poważny błąd, ale w angielskim tekście ten przecinek jest zbędny.

5. Dwukropek po czasowniku przed wyliczeniem. Po polsku Na wycieczkę zabierzcie: śpiwór, latarkę… jest dopuszczalne. W zwykłym angielskim tekście dwukropek stoi po pełnym zdaniu, a nie bezpośrednio po czasowniku.

❌For the trip you will need: a sleeping bag, a torch and warm clothes.
✅For the trip you will need a sleeping bag, a torch and warm clothes. lub You will need three things for the trip: a sleeping bag, a torch and warm clothes.
torch (UK), flashlight (US)

Nie myl

Przecinki w zdaniu definiującym i niedefiniującym — przecinki zmieniają znaczenie. Bez przecinków zdanie mówi, o których chodzi; z przecinkami dodaje informację o wszystkich. Po polsku w obu przypadkach stawiamy przecinki, więc różnica znika. Zob. B2-08.

The passengers who had tickets boarded the plane.
Na pokład weszli ci pasażerowie, którzy mieli bilety.
tylko ci z biletami
The passengers, who had tickets, boarded the plane.
Pasażerowie, którzy zresztą mieli bilety, weszli na pokład.
wszyscy pasażerowie mieli bilety

Średnik i dwukropek — średnik łączy dwie równorzędne, powiązane myśli. Dwukropek wskazuje do przodu: druga część wyjaśnia albo wylicza to, co zapowiedziała pierwsza.

She trained hard; she won the race.
Ciężko trenowała, wygrała wyścig.
dwa powiązane fakty
She had one goal: to win the race.
Miała jeden cel: wygrać wyścig.
druga część wyjaśnia „one goal”

its i it's — Its to zaimek dzierżawczy, jak his (zob. A1-08). It's zawsze znaczy it is albo it has.

It's a lovely town, but its roads are terrible.
To ładne miasteczko, ale ma fatalne drogi.
it's = it is; its = „jego”

Pisownia i wymowa

  • Przecinki wokół zdania niedefiniującego odpowiadają głosowi: krótka pauza i niższy, cichszy głos przy dodatkowej informacji. Zdanie definiujące nie ma pauzy.
  • Łącznik (-) łączy słowa: a well-known writer. Myślnik (– albo —) oddziela części zdania. Nie używaj łącznika zamiast myślnika — tak samo jak w polskim.
  • Dopełniacz imion zakończonych na -s: James's car i James' car są poprawne; James's wymawia się z dodatkową sylabą /ˈdʒeɪmzɪz/. Końcówki /z/ i /ɪz/ są dźwięczne — nie zamieniaj ich w „s”. Wybierz jeden zapis i trzymaj się go.
  • Po dwukropku w stylu brytyjskim zwykle piszesz dalej małą literą (chyba że następuje imię albo pełny cytat) — tak jak po polsku; w stylu amerykańskim często wielką literą, jeśli po dwukropku stoi pełne zdanie.
  • Cudzysłów: po angielsku oba znaki są u góry ("…" albo '…'). Polski cudzysłów otwierający na dole („) w angielskim tekście wygląda na błąd.

Złota zasada

Stawiaj znaki według gramatyki, a nie oddechu: dwa pełne zdania potrzebują mocnej granicy — kropki, średnika albo przecinka ze spójnikiem, takim jak and / but / so; nie stawiaj pojedynczego przecinka między podmiotem a czasownikiem; nie twórz liczby mnogiej za pomocą apostrofu. I zapomnij o polskim odruchu: przed that i przed zdaniem definiującym przecinka nie ma.

Ćwiczenia

A. Forma

Wstaw znaki interpunkcyjne albo przekształć zdania zgodnie z poleceniem.

  1. Dodaj jeden przecinek: When the alarm went off everyone ran outside.
  2. Dodaj dwa przecinki: My father who is 70 still goes running every day.
  3. Napisz formę dopełniacza: the toys of my two sons
  4. Wybierz poprawną odpowiedź: The company lost … biggest client.
  5. Połącz za pomocą średnika i "however": The hotel was full. We found a room nearby.
  6. Dodaj jeden znak: There's one thing I've always wanted a dog.

B. Znaczenie

Wybierz poprawną odpowiedź albo odpowiedz na pytanie.

  1. Które zdanie znaczy, że wszyscy pasażerowie mieli bilety?
  2. Chcesz podziękować czterem osobom: rodzicom, Annie i Tomowi. Która wersja jest jasna?
  3. Wybierz znak, który wprowadza wyjaśnienie: She had only one goal … to win.
  4. Które zdanie ma cudzysłów w stylu amerykańskim?

C. Znajdź błąd

Popraw błąd. Jeśli zdanie jest poprawne, napisz correct.

  1. I love this city, the food is amazing.
  2. Everyone who attended the workshop, received a certificate.
  3. She was born in the 1970's.
  4. The main problems are: noise and pollution.
  5. The results, however, were disappointing.

D. W kontekście

Wybierz poprawną opcję w każdym oznaczonym miejscu maila.

An email
Hi Sam,
Thanks for your message 16 it was great to hear from you. The conference was a success 17 however, the hotel was a disaster. My room had only one window 18 a tiny one above the door. The manager 19 who was very apologetic 20 gave us all a free dinner. I'll tell you more at the 21 summer party.

E. Twoja kolej

Napisz po angielsku o sobie.

  1. Napisz dwa powiązane zdania o swoim mieście i połącz je średnikiem.
  2. Napisz zdanie o kimś z rodziny ze zdaniem względnym niedefiniującym.

F. Powtórka mieszana

Powtórz materiał z wcześniejszych lekcji.

  1. B2-08 Zdania względne niedefiniujące (non-defining relative clauses): przecinki, which i of whom
    I have two sisters, both ___ live abroad. …
  2. B1-26 Although, despite czy however? Spójniki przeciwstawne (contrast linkers) po angielsku
    Wybierz poprawną odpowiedź: … it was raining, we went out.
  3. A1-08 Zaimki dzierżawcze i dopełniacz saksoński ('s) po angielsku: my, your, his, Tom's
    Wybierz poprawną odpowiedź: a lovely town, but roads are terrible.
Odpowiedzi

A. Forma

  1. When the alarm went off, everyone ran outside.
  2. My father, who is 70, still goes running every day.
  3. my two sons' toys / my sons' toys
  4. its
  5. The hotel was full; however, we found a room nearby.
  6. There's one thing I've always wanted: a dog. / There's one thing I've always wanted – a dog. / There's one thing I've always wanted — a dog. / There's one thing I've always wanted—a dog.

B. Znaczenie

  1. The passengers, who had tickets, boarded.
  2. my parents, Anna, and Tom
  3. :
  4. She said, "Hello."

C. Znajdź błąd

  1. I love this city. The food is amazing. / I love this city; the food is amazing. / I love this city: the food is amazing. / I love this city, and the food is amazing. / I love this city because the food is amazing.
  2. Everyone who attended the workshop received a certificate.
  3. She was born in the 1970s.
  4. The main problems are noise and pollution. / There are two main problems: noise and pollution.
  5. ✓ The results, however, were disappointing.

D. W kontekście

  1. ;
  2. ;
  3. :
  4. ,
  5. ,
  6. company's

E. Twoja kolej

  1. My town is small; everyone knows everyone.
  2. My grandmother, who is 85, still bakes bread every week.

F. Powtórka mieszana

  1. of whom
  2. Although
  3. It's … its
Aplikacja AndroidUcz się w drodze Google Play