Interpunkcja w języku angielskim (punctuation): przecinek, średnik, dwukropek i apostrof
Punctuation for Complex Sentences
Na tej stronie
Cel lekcji
Po tej lekcji poprawnie zaznaczysz granice zdań, pewnie użyjesz przecinków, średników, dwukropków, myślników i nawiasów, poprawnie postawisz apostrof i zastosujesz brytyjski albo amerykański styl cudzysłowu.
Główna idea
W mowie głos pokazuje, gdzie myśli się zaczynają i kończą: robisz pauzę, a ton głosu idzie w górę i w dół. W piśmie tę pracę wykonuje interpunkcja. Pokazuje czytelnikowi, jak zbudowane jest zdanie.
Pomyśl o zdaniu jak o podróży pociągiem. Kropka to stacja końcowa: pociąg staje i wszyscy wysiadają. Przecinek to krótkie zwolnienie w trakcie jazdy. Średnik sprzęga dwa pełne wagony, które do siebie pasują. Dwukropek to zapowiedź „następna stacja:” — zaraz pojawi się to, co obiecano. Myślniki i nawiasy to krótka bocznica, która wraca na główny tor.
Najważniejsza zasada na poziomie B2: interpunkcja idzie za gramatyką, a nie za oddechem. Nie możesz połączyć dwóch pełnych zdań samym przecinkiem i nie możesz postawić pojedynczego przecinka między podmiotem a jego czasownikiem — bez względu na to, jak długi jest podmiot i gdzie w mowie robisz pauzę.
Polski a angielski
Polska interpunkcja też idzie za gramatyką, ale za innymi regułami. Po polsku przecinek stoi zawsze przed że, który, żeby, kiedy, bo — czyli przed każdym zdaniem podrzędnym. Po angielsku nie: przed that w znaczeniu „że” i przed zdaniem względnym definiującym (who, that, which bez przecinków) przecinka nie ma, a zdanie podrzędne na końcu zwykle też go nie dostaje. Po drugie, po polsku dwa zdania można połączyć samym przecinkiem (Bateria padła, nie mogłem zadzwonić) i postawić przecinek przed jednak. W angielskim tekście to błąd nazywany comma splice. Za to w kilku miejscach polski działa tak samo: przecinek po zdaniu podrzędnym na początku, przecinki wokół dodatkowej informacji, przecinek przed ale / but.
| Polski | Polska reguła | Angielski |
|---|---|---|
| Bateria padła, nie mogłem zadzwonić. | dwa zdania: przecinek wystarczy | The battery was dead. I couldn't call anyone. / …dead; I… |
| Zarezerwowaliśmy wcześnie, jednak hotel był pełny. | przecinek przed „jednak” | We booked early; however, the hotel was still full. |
| Studenci, którzy opuszczą trzy zajęcia, nie zaliczą kursu. | przecinek zawsze przed „który” | Students who miss more than three classes will fail the course. |
| Moja siostra, która mieszka w Leeds, jest pielęgniarką. | tak samo: dodatkowa informacja | My sister, who lives in Leeds, is a nurse. |
| Powiedziała, że się spóźni. | przecinek zawsze przed „że” | She said that she'd be late. |
| Sklep był zamknięty, kiedy przyszliśmy. | przecinek przed „kiedy” | The shop was closed when we arrived. |
| Kiedy przyszliśmy, sklep był zamknięty. | tak samo | When we arrived, the shop was closed. |
| jajka, mąka, cukier i masło | bez przecinka przed „i” | eggs, flour, sugar and butter / eggs, flour, sugar, and butter |
| Potrzebujemy: jajek, mąki i mleka. | dwukropek po czasowniku dopuszczalny | We need eggs, flour and milk. |
| Powiedziała: „Będę o ósmej”. | „…” | She said, "I'll be there by eight." / '…' |
Zwróć uwagę na wiersze 3 i 4: po polsku przecinek przed „który” stawiasz zawsze, więc nie mówi on, czy informacja jest niezbędna, czy dodatkowa. Po angielsku przecinki to właśnie ten sygnał — zob. B2-08.
Budowa
Granice zdań (pełne zdanie oznacza tu zdanie z własnym podmiotem i czasownikiem, które mogłoby stać samodzielnie)
| Schemat | Poprawne? | Przykład |
|---|---|---|
| Zdanie. Zdanie. | ✅ | The train was late. We missed the meeting. |
| Zdanie; zdanie. | ✅ | The train was late; we missed the meeting. |
| Zdanie, and / but / or / so / yet + zdanie. | ✅ | The train was late, so we missed the meeting. |
| Zdanie; however, zdanie. | ✅ | The train was late; however, we arrived on time. |
| Zdanie, zdanie. (comma splice) | ❌ | The train was late, we missed the meeting. |
| Zdanie zdanie. (run-on sentence) | ❌ | The train was late we missed the meeting. |
Przecinki: tak i nie
| Przecinek stawiasz… | Przykład |
|---|---|
| po zdaniu podrzędnym albo długim wyrażeniu na początku | When we arrived, the shop was closed. |
| wokół zdania względnego niedefiniującego (B2-08) | My sister, who lives in Leeds, is a nurse. |
| między elementami wyliczenia | eggs, flour, sugar(,) and butter |
| po słowach łączących takich jak however albo wokół nich | However, the results were clear. |
| nie stawiasz pojedynczego przecinka między podmiotem a czasownikiem | ~~The man who called yesterday, is here.~~ |
| nie stawiasz przecinków wokół zdania definiującego | ~~Students, who miss three classes, fail.~~ (jeśli chodzi tylko o tych studentów) |
Inne znaki
| Znak | Główne zastosowania | Przykład |
|---|---|---|
| ; średnik | łączy dwa blisko powiązane zdania; oddziela elementy wyliczenia, które zawierają przecinki | Some agreed; others didn't. |
| : dwukropek | po pełnym zdaniu wprowadza wyjaśnienie, wyliczenie albo cytat | We need three things: time, money and patience. |
| – albo — myślnik | wtrącenie (para) albo dramatyczne dopowiedzenie (pojedynczy) | The results – all of them – were wrong. |
| ( ) nawiasy | spokojniejsza dodatkowa informacja | The report (published in May) was ignored. |
| ' apostrof | skrót albo dopełniacz (posiadanie) | it's = it is; the company's profits |
| " " albo ' ' cudzysłów | mowa niezależna, cytaty | She said, "I'll be late." |
Użycie
1Kropka czy przecinek? Jak unikać comma splice i run-on
Dwa pełne zdania potrzebują mocnej granicy: kropki, średnika albo przecinka + and / but / or / so / yet. Słowa łączące, takie jak however, therefore i otherwise, nie są spójnikami, więc kiedy jedno z nich zaczyna drugie zdanie, potrzebujesz przed nim kropki albo średnika. (W środku zdania however po prostu stoi między przecinkami: The results, however, were disappointing.) (Pisarze czasem celowo stosują comma splice w prozie albo w czacie, ale w tekstach formalnych i na egzaminach to błąd.) Po polsku przecinek między dwoma zdaniami jest normalny — po angielsku nie.
2Główne zasady stawiania przecinków
Postaw przecinek po zdaniu podrzędnym albo długim wyrażeniu na początku, wokół informacji niedefiniującej, między elementami wyliczenia i wokół słów łączących. Oxford comma (przecinek przed ostatnim and w wyliczeniu) jest typowy dla większości amerykańskich poradników stylu (ale nie dla stylu prasowego w US), a w brytyjskim jest opcjonalny; stosuj go zawsze, gdy zapobiega nieporozumieniu. Po polsku przed „i” w wyliczeniu przecinka nie stawiamy. Nigdy nie oddzielaj podmiotu od czasownika pojedynczym przecinkiem, nawet gdy podmiot jest bardzo długi. (Para przecinków wokół dodatkowej informacji jest w porządku: My sister, who lives in Leeds, is a nurse.)
3Średnik i dwukropek
Średnik łączy dwa pełne zdania, które są blisko powiązane i mają równą wagę. Oddziela też długie elementy wyliczenia, które same zawierają przecinki. Dwukropek stoi po pełnym zdaniu i wskazuje do przodu: na wyjaśnienie, wyliczenie albo cytat. W zwykłym tekście nie stawiaj dwukropka bezpośrednio po czasowniku ani po przyimku — choć po polsku przed wyliczeniem często się to robi.
4Myślniki i nawiasy we wtrąceniach
Para myślników albo nawiasów dodaje informację w środku zdania. Myślniki są bardziej wyraziste i trochę mniej formalne; nawiasy są spokojniejsze. Pojedynczy myślnik może dodać dramatyczny komentarz na końcu. W stylu brytyjskim często stosuje się krótki myślnik ze spacjami ( – ), tak jak w polskiej półpauzie; w amerykańskim zwykle długi myślnik bez spacji (—). Wybierz jeden styl i trzymaj się go.
5Apostrof
Apostrof oznacza skrót albo posiadanie (dopełniacz). Nie służy do tworzenia liczby mnogiej — ani rzeczowników, ani liczb, dekad czy skrótowców. (Niektóre poradniki dopuszczają go w liczbie mnogiej pojedynczych liter: Mind your p's and q's.) Po polsku apostrof pojawia się tylko przy odmianie niektórych obcych nazwisk (Joyce'a), więc jego angielskie zasady trzeba po prostu opanować.
6Cudzysłów: styl brytyjski i amerykański
Styl amerykański stosuje podwójny cudzysłów i stawia przecinki oraz kropki wewnątrz niego. Wydawcy brytyjscy często stosują pojedynczy cudzysłów i stawiają przecinek albo kropkę w środku tylko wtedy, gdy należy on do cytatu. W obu stylach cytat w cytacie oznacza się drugim rodzajem cudzysłowu. Oba style są poprawne; zachowaj konsekwencję w obrębie tekstu. Polskiego „…” w angielskim tekście nie używa się.
Częste błędy
Pułapki dla Polaków
1. Dwa zdania połączone przecinkiem (comma splice). Po polsku Muzeum było zamknięte, poszliśmy do kawiarni jest całkowicie poprawne. Po angielsku dwa pełne zdania potrzebują kropki, średnika albo przecinka ze spójnikiem. To samo dotyczy polskiego „…, jednak…”: angielskie however wymaga przed sobą kropki albo średnika.
2. Przecinek przed „który” w zdaniu definiującym. Polski wymaga przecinka przed każdym „który”. Po angielsku zdanie definiujące (które mówi, o kogo chodzi) nie ma przecinków, a przed that przecinka nie ma nigdy.
3. Przecinek przed „że”. Po polsku przed „że” zawsze stoi przecinek. Po angielsku przed that w znaczeniu „że” — nie.
4. Przecinek przed „kiedy”, „bo”, „jeśli” na końcu zdania. Po polsku zdanie podrzędne zawsze oddziela się przecinkiem. Po angielsku zdanie z when, because, if na końcu zwykle nie ma przecinka (a na początku — ma, tak jak po polsku).
5. Dwukropek po czasowniku przed wyliczeniem. Po polsku Na wycieczkę zabierzcie: śpiwór, latarkę… jest dopuszczalne. W zwykłym angielskim tekście dwukropek stoi po pełnym zdaniu, a nie bezpośrednio po czasowniku.
Nie myl
Przecinki w zdaniu definiującym i niedefiniującym — przecinki zmieniają znaczenie. Bez przecinków zdanie mówi, o których chodzi; z przecinkami dodaje informację o wszystkich. Po polsku w obu przypadkach stawiamy przecinki, więc różnica znika. Zob. B2-08.
Średnik i dwukropek — średnik łączy dwie równorzędne, powiązane myśli. Dwukropek wskazuje do przodu: druga część wyjaśnia albo wylicza to, co zapowiedziała pierwsza.
its i it's — Its to zaimek dzierżawczy, jak his (zob. A1-08). It's zawsze znaczy it is albo it has.
Pisownia i wymowa
- Przecinki wokół zdania niedefiniującego odpowiadają głosowi: krótka pauza i niższy, cichszy głos przy dodatkowej informacji. Zdanie definiujące nie ma pauzy.
- Łącznik (-) łączy słowa: a well-known writer. Myślnik (– albo —) oddziela części zdania. Nie używaj łącznika zamiast myślnika — tak samo jak w polskim.
- Dopełniacz imion zakończonych na -s: James's car i James' car są poprawne; James's wymawia się z dodatkową sylabą /ˈdʒeɪmzɪz/. Końcówki /z/ i /ɪz/ są dźwięczne — nie zamieniaj ich w „s”. Wybierz jeden zapis i trzymaj się go.
- Po dwukropku w stylu brytyjskim zwykle piszesz dalej małą literą (chyba że następuje imię albo pełny cytat) — tak jak po polsku; w stylu amerykańskim często wielką literą, jeśli po dwukropku stoi pełne zdanie.
- Cudzysłów: po angielsku oba znaki są u góry ("…" albo '…'). Polski cudzysłów otwierający na dole („) w angielskim tekście wygląda na błąd.
Złota zasada
Stawiaj znaki według gramatyki, a nie oddechu: dwa pełne zdania potrzebują mocnej granicy — kropki, średnika albo przecinka ze spójnikiem, takim jak and / but / so; nie stawiaj pojedynczego przecinka między podmiotem a czasownikiem; nie twórz liczby mnogiej za pomocą apostrofu. I zapomnij o polskim odruchu: przed that i przed zdaniem definiującym przecinka nie ma.
Ćwiczenia
A. Forma
Wstaw znaki interpunkcyjne albo przekształć zdania zgodnie z poleceniem.
-
Dodaj jeden przecinek: When the alarm went off everyone ran outside.
-
Dodaj dwa przecinki: My father who is 70 still goes running every day.
-
Napisz formę dopełniacza: the toys of my two sons
-
Wybierz poprawną odpowiedź: The company lost … biggest client.
-
Połącz za pomocą średnika i "however": The hotel was full. We found a room nearby.
-
Dodaj jeden znak: There's one thing I've always wanted a dog.
B. Znaczenie
Wybierz poprawną odpowiedź albo odpowiedz na pytanie.
-
Które zdanie znaczy, że wszyscy pasażerowie mieli bilety?
-
Chcesz podziękować czterem osobom: rodzicom, Annie i Tomowi. Która wersja jest jasna?
-
Wybierz znak, który wprowadza wyjaśnienie: She had only one goal … to win.
-
Które zdanie ma cudzysłów w stylu amerykańskim?
C. Znajdź błąd
Popraw błąd. Jeśli zdanie jest poprawne, napisz correct.
-
I love this city, the food is amazing.
-
Everyone who attended the workshop, received a certificate.
-
She was born in the 1970's.
-
The main problems are: noise and pollution.
-
The results, however, were disappointing.
D. W kontekście
Wybierz poprawną opcję w każdym oznaczonym miejscu maila.
Hi Sam,
Thanks for your message 16 it was great to hear from you. The conference was a success 17 however, the hotel was a disaster. My room had only one window 18 a tiny one above the door. The manager 19 who was very apologetic 20 gave us all a free dinner. I'll tell you more at the 21 summer party.
E. Twoja kolej
Napisz po angielsku o sobie.
-
Napisz dwa powiązane zdania o swoim mieście i połącz je średnikiem.
-
Napisz zdanie o kimś z rodziny ze zdaniem względnym niedefiniującym.
F. Powtórka mieszana
Powtórz materiał z wcześniejszych lekcji.
-
B2-08 Zdania względne niedefiniujące (non-defining relative clauses): przecinki, which i of whom I have two sisters, both ___ live abroad. …
-
B1-26 Although, despite czy however? Spójniki przeciwstawne (contrast linkers) po angielsku Wybierz poprawną odpowiedź: … it was raining, we went out.
-
A1-08 Zaimki dzierżawcze i dopełniacz saksoński ('s) po angielsku: my, your, his, Tom's Wybierz poprawną odpowiedź: a lovely town, but roads are terrible.
Odpowiedzi
A. Forma
- When the alarm went off, everyone ran outside.
- My father, who is 70, still goes running every day.
- my two sons' toys / my sons' toys
- its
- The hotel was full; however, we found a room nearby.
- There's one thing I've always wanted: a dog. / There's one thing I've always wanted – a dog. / There's one thing I've always wanted — a dog. / There's one thing I've always wanted—a dog.
B. Znaczenie
- The passengers, who had tickets, boarded.
- my parents, Anna, and Tom
- :
- She said, "Hello."
C. Znajdź błąd
- I love this city. The food is amazing. / I love this city; the food is amazing. / I love this city: the food is amazing. / I love this city, and the food is amazing. / I love this city because the food is amazing.
- Everyone who attended the workshop received a certificate.
- She was born in the 1970s.
- The main problems are noise and pollution. / There are two main problems: noise and pollution.
- ✓ The results, however, were disappointing.
D. W kontekście
- ;
- ;
- :
- ,
- ,
- company's
E. Twoja kolej
- My town is small; everyone knows everyone.
- My grandmother, who is 85, still bakes bread every week.
F. Powtórka mieszana
- of whom
- Although
- It's … its
