Punctuation: სასვენი ნიშნები ინგლისურად – მძიმე, წერტილმძიმე, ორწერტილი, აპოსტროფი
Punctuation for Complex Sentences
ამ გვერდზე
მიზანი
ამ გაკვეთილის შემდეგ შეძლებთ სწორად მონიშნოთ წინადადების საზღვრები, თავდაჯერებულად გამოიყენოთ მძიმე, წერტილმძიმე, ორწერტილი, ტირე და ფრჩხილები, სწორად იხმაროთ აპოსტროფი და ბრჭყალებში მიჰყვეთ ბრიტანულ ან ამერიკულ სტილს.
მთავარი იდეა
მეტყველებაში ხმა აჩვენებს, სად იწყება და სად მთავრდება აზრი: პაუზას აკეთებთ, ტონი მაღლა და დაბლა მიდის. წერაში ამ საქმეს სასვენი ნიშნები აკეთებს. ისინი მკითხველს აჩვენებს, როგორ არის წინადადება აგებული.
წარმოიდგინეთ წინადადება, როგორც მატარებლით მგზავრობა. წერტილი ბოლო გაჩერებაა: მატარებელი ჩერდება და ყველა ჩადის. მძიმე მგზავრობის შიგნით მოკლე შენელებაა. წერტილმძიმე ორ სრულ ვაგონს აბამს, რომლებიც ერთმანეთს ეკუთვნის. ორწერტილი განცხადებაა: „შემდეგი გაჩერება:“ – აი, რაც დაგპირდით. ტირეები და ფრჩხილები მთავარი ხაზიდან მოკლე გადახვევაა, რომელიც ისევ ხაზს უბრუნდება.
B2 დონის მთავარი პრინციპი: სასვენი ნიშნები გრამატიკას მიჰყვება და არა სუნთქვას. ორ სრულ წინადადებას მხოლოდ მძიმით ვერ შეაერთებთ და ქვემდებარესა და მის ზმნას შორის ერთ მძიმეს ვერ დასვამთ – რაც არ უნდა გრძელი იყოს ქვემდებარე და სადაც არ უნდა შეჩერდეთ მეტყველებაში.
ქართული და ინგლისური
ქართულიც გრამატიკით სვამს მძიმეს, მაგრამ მისი წესები ინგლისურისგან განსხვავდება – და სწორედ ამიტომ ქართველები ინგლისურ ტექსტში ქართულ მძიმეებს „გადაიტანენ“ ხოლმე. სამი მთავარი სხვაობაა. პირველი: ქართულად „რომ“-ით დაწყებული დამოკიდებული წინადადების წინ მძიმე დგას („ვიცი, რომ…“, „თქვა, რომ…“); ინგლისურად that-ის წინ მძიმე არ იწერება. მეორე: ქართულად ყველა მიმართებითი დამოკიდებული წინადადება („რომელიც…“) მძიმეებით გამოიყოფა; ინგლისურად მხოლოდ non-defining (დამატებითი ინფორმაცია) – defining (ვინ / რომელი) მძიმის გარეშეა B2-08. მესამე: ქართულში ორი დამოუკიდებელი წინადადება ხშირად კავშირის გარეშე, მძიმით ერთდება („ბატარეა დამჯდარი იყო, ვერავის დავურეკე“); ინგლისურად ეს comma splice-ია (მძიმით შეერთება) – შეცდომა.
წვრილმანებიც გვაქვს. ქართულში აპოსტროფი არ არის: კუთვნილებას ნათესაობითი გამოხატავს, რიცხვებსა და აბრევიატურებს დაბოლოება დეფისით ემატება („1990-იანი“, „SMS-ები“). ქართული ბრჭყალები „ასეთია“, პირდაპირ ნათქვამს კი ხშირად ტირე მოსდევს. ორწერტილი ქართულში ზმნის შემდეგაც შეიძლება („საჭიროა: …“), ინგლისურ ტექსტში კი ზმნის შემდეგ პირდაპირ ორწერტილი არ დგას. რაც ერთნაირია: მძიმე წინ წამოწეული დამოკიდებული წინადადების შემდეგ და დამატებითი ინფორმაციის გარშემო.
| ქართული | ინგლისური | რაშია განსხვავება? |
|---|---|---|
| ვიცი, რომ მართალი ხარ. | I know that you're right. | ქართულად მძიმე „რომ“-ის წინ; ინგლისურად that-ის წინ მძიმე არ არის |
| სტუდენტები, რომლებიც სამზე მეტ გაკვეთილს გააცდენენ, კურსს ვერ ჩააბარებენ. | Students who miss more than three classes will fail the course. | ქართულად მძიმეები; ინგლისურად defining → მძიმის გარეშე |
| ჩვენმა ახალმა მენეჯერმა, რომელიც მარტში მოვიდა, უკვე ბევრი რამ შეცვალა. | Our new manager, who joined in March, has already made big changes. | აქ ერთნაირია: დამატებითი ინფორმაცია → მძიმეები |
| ბატარეა დამჯდარი იყო, ვერავის დავურეკე. | The battery was dead; I couldn't call anyone. | ქართულად მძიმე საკმარისია; ინგლისურად ; ან . ან , so |
| როცა მივედით, მაღაზია დაკეტილი იყო. | When we arrived, the shop was closed. | აქ ერთნაირია: წინ წამოწეული დამოკიდებული წინადადება + მძიმე |
| 1990-იან წლებში გაიზარდა. | She grew up in the 1990s. | ქართულად დეფისი; ინგლისურად უბრალოდ s |
| ჩემი მშობლების სახლი | My parents' house | ქართულად ნათესაობითი; ინგლისურად აპოსტროფი |
მოკლედ: ინგლისურ ტექსტში ქართულ მძიმეებს ნუ გადაიტანთ – that-ის წინ მძიმე არ არის, defining წინადადება მძიმეების გარეშეა, ორი სრული წინადადება კი მხოლოდ მძიმით არ ერთდება.
ფორმა
წინადადების საზღვრები (სრული წინადადება აქ = საკუთარი ქვემდებარითა და ზმნით, რომელიც დამოუკიდებლად შეიძლება იდგეს)
| სქემა | სწორია? | მაგალითი |
|---|---|---|
| Sentence. Sentence. | ✅ | The train was late. We missed the meeting. |
| Sentence; sentence. | ✅ | The train was late; we missed the meeting. |
| Sentence, and / but / or / so / yet + sentence. | ✅ | The train was late, so we missed the meeting. |
| Sentence; however, sentence. | ✅ | The train was late; however, we arrived on time. |
| Sentence, sentence. (comma splice) | ❌ | The train was late, we missed the meeting. |
| Sentence sentence. (run-on sentence) | ❌ | The train was late we missed the meeting. |
მძიმე: კი და არა
| მძიმე დასვით… | მაგალითი |
|---|---|
| წინ წამოწეული დამოკიდებული წინადადების ან გრძელი ფრაზის შემდეგ | When we arrived, the shop was closed. |
| non-defining წინადადების გარშემო (B2-08) | My sister, who lives in Leeds, is a nurse. |
| ჩამონათვალის წევრებს შორის | eggs, flour, sugar(,) and butter |
| მაკავშირებელი სიტყვების შემდეგ ან გარშემო (however) | However, the results were clear. |
| არა – ერთი მძიმე ქვემდებარესა და ზმნას შორის | ~~The man who called yesterday, is here.~~ |
| არა – defining წინადადების გარშემო | ~~Students, who miss three classes, fail.~~ (თუ გულისხმობთ მხოლოდ ამ სტუდენტებს) |
სხვა ნიშნები
| ნიშანი | ძირითადი გამოყენება | მაგალითი |
|---|---|---|
| ; წერტილმძიმე | აერთებს ორ მჭიდროდ დაკავშირებულ წინადადებას; ყოფს ჩამონათვალის წევრებს, რომლებიც თავად შეიცავს მძიმეებს | Some agreed; others didn't. |
| : ორწერტილი | სრული წინადადების შემდეგ შემოაქვს ახსნა, ჩამონათვალი ან ციტატა | We need three things: time, money and patience. |
| – ან — ტირე | ჩართული ინფორმაცია (წყვილი) ან ეფექტური დამატება (ერთი) | The results – all of them – were wrong. |
| ( ) ფრჩხილები | უფრო „ჩუმი“ დამატებითი ინფორმაცია | The report (published in May) was ignored. |
| ' აპოსტროფი | შემოკლებული ფორმა ან კუთვნილება | it's = it is; the company's profits |
| " " ან ' ' ბრჭყალები | პირდაპირი ნათქვამი, ციტატა | She said, "I'll be late." |
გამოყენება
1წერტილი თუ მძიმე? Comma splice და run-on
ორ სრულ წინადადებას მყარი საზღვარი სჭირდება: წერტილი, წერტილმძიმე ან მძიმე + and / but / or / so / yet. ისეთი მაკავშირებელი სიტყვები, როგორიცაა however, therefore და otherwise, კავშირები არ არის, ამიტომ, როცა მეორე წინადადებას იწყებს, მის წინ წერტილი ან წერტილმძიმე სჭირდება. (წინადადების შუაში however უბრალოდ მძიმეებს შორის დგას: The results, however, were disappointing.) (მხატვრულ ტექსტსა და ჩატში comma splice ზოგჯერ განზრახ გვხვდება, მაგრამ ფორმალურ წერასა და გამოცდაზე შეცდომად ითვლება.) ქართულად ასეთ წინადადებებს ხშირად მძიმით ვაერთებთ – ინგლისურად ეს არ გამოდგება.
2მძიმის მთავარი წესები
მძიმე დასვით წინ წამოწეული დამოკიდებული წინადადების ან გრძელი შესავალი ფრაზის შემდეგ, დამატებითი ინფორმაციის გარშემო, ჩამონათვალის წევრებს შორის და მაკავშირებელი სიტყვების გარშემო. Oxford comma (მძიმე ჩამონათვალის ბოლო and-ის წინ) ჩვეულებრივია ამერიკული სტილის სახელმძღვანელოების უმეტესობაში (მაგრამ არა ამერიკულ საგაზეთო სტილში) და არასავალდებულო – ბრიტანულში; გამოიყენეთ ყოველთვის, როცა გაურკვევლობას აცილებს. ქვემდებარე ზმნისგან ერთი მძიმით არასოდეს გამოყოთ, მაშინაც კი, როცა ქვემდებარე ძალიან გრძელია. (მძიმეების წყვილი დამატებითი ინფორმაციის გარშემო სწორია: My sister, who lives in Leeds, is a nurse.)
3წერტილმძიმე და ორწერტილი
წერტილმძიმე აერთებს ორ სრულ წინადადებას, რომლებიც მჭიდროდ არის დაკავშირებული და თანაბარი წონისაა. ის ასევე ყოფს ჩამონათვალის გრძელ წევრებს, რომლებიც უკვე შეიცავს მძიმეებს. ორწერტილი სრული წინადადების შემდეგ დგას და წინ მიუთითებს – ახსნაზე, ჩამონათვალზე ან ციტატაზე. ჩვეულებრივ ტექსტში ორწერტილს ზმნის ან წინდებულის შემდეგ პირდაპირ ნუ დასვამთ.
4ტირეები და ფრჩხილები ჩართული ინფორმაციისთვის
ტირეების ან ფრჩხილების წყვილი წინადადების შუაში დამატებით ინფორმაციას ამატებს. ტირეები უფრო ემფატიკური და ოდნავ არაფორმალურია; ფრჩხილები – უფრო „ჩუმი“. ერთ ტირეს შეუძლია ეფექტური დასკვნითი კომენტარის დამატება. ბრიტანული სტილი ხშირად იყენებს მოკლე ტირეს ჰარებით ( – ); ამერიკული – ჩვეულებრივ გრძელს, ჰარების გარეშე (—). აირჩიეთ ერთი სტილი და მას მიჰყევით.
5აპოსტროფი
აპოსტროფი შემოკლებულ ფორმას ან კუთვნილებას აღნიშნავს. მრავლობითის საწარმოებლად არ გამოიყენება – არც არსებით სახელებთან, არც რიცხვებთან, ათწლეულებთან ან აბრევიატურებთან. (ზოგი სტილის სახელმძღვანელო ცალკეული ასოების მრავლობითისთვის უშვებს: Mind your p's and q's.) ქართულს აპოსტროფი არ აქვს, ამიტომ ეს თქვენთვის სრულიად ახალი ნიშანია. ქართული დეფისიც („1990-იანი“) ინგლისურში აქ არ გამოდგება.
6ბრჭყალები: ბრიტანული და ამერიკული სტილი
ამერიკული სტილი ორმაგ ბრჭყალებს იყენებს და მძიმესა და წერტილს ბრჭყალების შიგნით სვამს. ბრიტანელი გამომცემლები ხშირად ერთმაგ ბრჭყალებს იყენებენ და მძიმეს ან წერტილს შიგნით მხოლოდ მაშინ სვამენ, როცა ის ციტატის ნაწილია. ციტატაში ჩასმული ციტატისთვის ორივე სტილი მეორე ტიპის ბრჭყალებს იყენებს. ორივე სტილი სწორია; მთავარია თანმიმდევრულობა. ქართული „…“ ბრჭყალები ინგლისურ ტექსტში არ გამოიყენება.
ხშირი შეცდომები
მახეები ქართულად მოლაპარაკეებისთვის
1. „…, რომ…“ → მძიმე that-ის წინ. ქართულად „რომ“-ის წინ მძიმე სავალდებულოა: „მასწავლებელმა გვითხრა, რომ გამოცდა გადაიდო“. ინგლისურად that-ის (და if / whether-ის) წინ, როცა ის ზმნის შემდეგ დამატებას იწყებს, მძიმე არ იწერება.
2. „რომელიც“ ყოველთვის მძიმეებით → defining-იც მძიმეებით. ქართულში ყოველი „რომელიც“ მძიმეებით გამოიყოფა. ინგლისურად მძიმეები მნიშვნელობას ცვლის: მძიმეებით წინადადება ყველაზე ამბობს დამატებით ინფორმაციას, მძიმეების გარეშე – გვეუბნება, რომელზე ვლაპარაკობთ.
3. კავშირის გარეშე, მძიმით → comma splice. ქართულად „მუზეუმი ორშაბათობით დაკეტილია, სამშაბათს წავიდეთ“ ბუნებრივი და სწორია. ინგლისურად ორი სრული წინადადება მხოლოდ მძიმით ვერ ერთდება.
4. „დაგჭირდებათ:“ → ორწერტილი ზმნის შემდეგ. ქართულში ჩამონათვალის წინ ორწერტილი ზმნის შემდეგაც შეიძლება. ინგლისურ ტექსტში ორწერტილი სრულ წინადადებას მოსდევს; ზმნის შემდეგ ჩამონათვალი პირდაპირ იწყება.
5. „60-იანი წლები“ → the 60-s. ქართულად რიცხვსა და აბრევიატურას დაბოლოება დეფისით ემატება: „60-იანი“, „PhD-ები“. ინგლისურად მრავლობითის -s პირდაპირ ემატება – არც დეფისი, არც აპოსტროფი.
არ აგერიოთ
Defining თუ non-defining მძიმეები – მძიმეები მნიშვნელობას ცვლის. მძიმეების გარეშე წინადადება გვეუბნება, რომლები; მძიმეებით – დამატებით ინფორმაციას ამატებს ყველაზე. იხ. B2-08. ქართულად ორივე შემთხვევაში მძიმეები დგას, ამიტომ განსხვავებას მხოლოდ კონტექსტი აჩვენებს.
წერტილმძიმე თუ ორწერტილი – წერტილმძიმე ორ თანაბარ, დაკავშირებულ აზრს აერთებს. ორწერტილი წინ მიუთითებს: მეორე ნაწილი ხსნის ან ჩამოთვლის იმას, რაც პირველმა „დაგვპირდა“.
its თუ it's – Its კუთვნილებითი სიტყვაა, როგორც his (იხ. A1-08). It's ყოველთვის ნიშნავს it is-ს ან it has-ს.
მართლწერა და გამოთქმა
- non-defining წინადადების გარშემო მძიმეები ხმას ემთხვევა: მოკლე პაუზა და უფრო დაბალი, ჩუმი ხმა დამატებითი ინფორმაციისთვის. defining წინადადებას პაუზა არ აქვს.
- დეფისი (-) სიტყვებს აერთებს: a well-known writer. ტირე (– ან —) წინადადების ნაწილებს ყოფს. დეფისს ტირედ ნუ გამოიყენებთ.
- -s-ით დაბოლოებული სახელების კუთვნილება: James's car და James' car ორივე მისაღებია; James's დამატებითი მარცვლით წარმოითქმის: /ˈdʒeɪmzɪz/. აირჩიეთ ერთი სტილი და მას მიჰყევით.
- ორწერტილის შემდეგ ბრიტანული სტილი ჩვეულებრივ პატარა ასოთი აგრძელებს (თუ სახელი ან სრული ციტატა არ მოსდევს); ამერიკული ხშირად დიდ ასოს სვამს, თუ სრული წინადადება მოსდევს.
- ქართულ დამწერლობას დიდი ასოები არ აქვს, ამიტომ ინგლისურად ადვილად გამოგრჩებათ: წინადადების დასაწყისი, I, საკუთარი სახელები, კვირის დღეები და ენები (Monday, English) ყოველთვის დიდი ასოთი იწერება.
- ინგლისურ ტექსტში გამოიყენეთ ინგლისური ბრჭყალები (" " ან ' '), არა ქართული „ “; პირდაპირი ნათქვამის შემდეგ კი – მძიმე და he said, არა ტირე.
ოქროს წესი
სასვენი ნიშნები გრამატიკით დასვით და არა სუნთქვით: ორ სრულ წინადადებას მყარი საზღვარი სჭირდება – წერტილი, წერტილმძიმე ან მძიმე + კავშირი (and / but / so); ქვემდებარესა და ზმნას შორის ერთ მძიმეს ნუ დასვამთ; მრავლობითისთვის აპოსტროფს ნუ გამოიყენებთ. და ქართულ მძიმეებს ნუ გადაიტანთ: that-ის წინ და defining წინადადების გარშემო მძიმე არ დგას.
სავარჯიშოები
A. ფორმა
შეასრულეთ დავალება ყოველ წინადადებაში.
-
დასვით ერთი მძიმე: When the alarm went off everyone ran outside.
-
დასვით ორი მძიმე: My father who is 70 still goes running every day.
-
დაწერეთ კუთვნილების ფორმა: the toys of my two sons
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: The company lost … biggest client.
-
შეაერთეთ წერტილმძიმითა და however-ით: The hotel was full. We found a room nearby.
-
დასვით ერთი ნიშანი: There's one thing I've always wanted a dog.
B. მნიშვნელობა
აირჩიეთ სწორი პასუხი.
-
რომელი წინადადება ნიშნავს, რომ ყველა მგზავრს ჰქონდა ბილეთი?
-
გინდათ, მადლობა გადაუხადოთ ოთხ ადამიანს: მშობლებს, ანას და ტომს. რომელი ვარიანტია ნათელი?
-
აირჩიეთ ნიშანი, რომელიც ახსნას შემოიტანს: She had only one goal … to win.
-
რომელ წინადადებაშია ამერიკული სტილის ბრჭყალები?
C. იპოვეთ შეცდომა
ყოველ წინადადებაში ერთი შეცდომაა, ან წინადადება სწორია. დაწერეთ გასწორებული წინადადება ან დაწერეთ correct.
-
I love this city, the food is amazing.
-
Everyone who attended the workshop, received a certificate.
-
She was born in the 1970's.
-
The main problems are: noise and pollution.
-
The results, however, were disappointing.
D. კონტექსტში
ყოველ გამოტოვებულ ადგილას აირჩიეთ სწორი ვარიანტი.
Hi Sam,
Thanks for your message 16 it was great to hear from you. The conference was a success 17 however, the hotel was a disaster. My room had only one window 18 a tiny one above the door. The manager 19 who was very apologetic 20 gave us all a free dinner. I'll tell you more at the 21 summer party.
E. თქვენი ჯერი
დაწერეთ ინგლისურად.
-
დაწერეთ ორი დაკავშირებული წინადადება თქვენს ქალაქზე და შეაერთეთ წერტილმძიმით.
-
დაწერეთ წინადადება ოჯახის რომელიმე წევრზე non-defining წინადადებით.
F. შერეული გამეორება
გაიმეორეთ წინა გაკვეთილები.
-
B2-08 Non-Defining Relative Clauses: დამატებითი ინფორმაცია მძიმეებით ინგლისურად I have two sisters, both ___ live abroad. …
-
B1-26 Although, Despite თუ However? „მიუხედავად“ და „თუმცა“ ინგლისურად აირჩიეთ სწორი პასუხი: … it was raining, we went out.
-
A1-08 კუთვნილება ინგლისურში: my, your, his, her და possessive 's ქართულად აირჩიეთ სწორი პასუხი: a lovely town, but roads are terrible.
პასუხები
A. ფორმა
- When the alarm went off, everyone ran outside.
- My father, who is 70, still goes running every day.
- my two sons' toys / my sons' toys
- its
- The hotel was full; however, we found a room nearby.
- There's one thing I've always wanted: a dog. / There's one thing I've always wanted – a dog. / There's one thing I've always wanted — a dog. / There's one thing I've always wanted—a dog.
B. მნიშვნელობა
- The passengers, who had tickets, boarded.
- my parents, Anna, and Tom
- :
- She said, "Hello."
C. იპოვეთ შეცდომა
- I love this city. The food is amazing. / I love this city; the food is amazing. / I love this city: the food is amazing. / I love this city, and the food is amazing. / I love this city because the food is amazing.
- Everyone who attended the workshop received a certificate.
- She was born in the 1970s.
- The main problems are noise and pollution. / There are two main problems: noise and pollution.
- ✓ The results, however, were disappointing.
D. კონტექსტში
- ;
- ;
- :
- ,
- ,
- company's
E. თქვენი ჯერი
- My town is small; everyone knows everyone.
- My grandmother, who is 85, still bakes bread every week.
F. შერეული გამეორება
- of whom
- Although
- It's … its
