SlowingoSarufi
B2 29 / 30

Punctuation kwa Kiswahili: Koma, Semicolon, Colon na Apostrophe katika Kiingereza

Punctuation for Complex Sentences

Katika ukurasa huu
  1. Lengo
  2. Wazo Kuu
  3. Kiswahili na Kiingereza
  4. Muundo
  5. Matumizi
  6. Makosa ya Kawaida
  7. Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
  8. Usichanganye
  9. Tahajia na Matamshi
  10. Kanuni ya Dhahabu
  11. Mazoezi

Lengo

Baada ya somo hili, utaweza kuweka mipaka ya sentensi ipasavyo, kutumia koma (comma), semicolon, colon, dashi na mabano kwa kujiamini, kutumia apostrophe kwa usahihi, na kufuata mtindo wa UK au wa US kwa alama za kunukuu.

Wazo Kuu

Katika mazungumzo, sauti yako inaonyesha mawazo yanapoanza na kuishia: unasimama kidogo, na sauti inapanda na kushuka. Katika maandishi, uakifishaji (punctuation) ndio unaofanya kazi hiyo. Unamwonyesha msomaji jinsi sentensi ilivyojengwa.

Fikiria sentensi kama safari ya treni. Nukta (full stop) ni kituo cha mwisho: treni inasimama na kila mtu anashuka. Koma ni kupunguza mwendo kidogo ndani ya safari. Semicolon huunganisha mabehewa mawili kamili yanayohusiana. Colon ni tangazo "kituo kinachofuata:" — sasa kinakuja kile kilichoahidiwa. Dashi na mabano ni mzunguko mfupi nje ya reli kuu unaorudi kwenye reli hiyo hiyo.

Kanuni kuu ya B2: uakifishaji hufuata sarufi, si pumzi. Huwezi kuunganisha sentensi mbili kamili kwa koma peke yake, na huwezi kuweka koma moja kati ya kiima na kitenzi chake — hata kiima kiwe kirefu kiasi gani, na hata kama ungesimama hapo katika mazungumzo.

Kiswahili kinatumia alama zile zile, na kanuni nyingi ni sawa. Lakini katika maandishi mengi ya kila siku ya Kiswahili — barua pepe, ujumbe, hata insha — sentensi ndefu huunganishwa kwa koma mfululizo (tulifika Dodoma, kisha tukapumzika, kwa hiyo…). Kwa Kiingereza rasmi, hilo ni kosa linaloitwa comma splice.

Kiswahili na Kiingereza

Kiswahili na Kiingereza vinatumia alama zile zile: nukta, koma, semicolon (nukta-mkato), colon (nukta pacha), alama za kunukuu. Tofauti kubwa iko kwenye maneno kama kisha, kwa hiyo, hata hivyo: katika Kiswahili mara nyingi huja baada ya koma tu, lakini katika Kiingereza then, therefore, however si viunganishi (conjunctions) — vinahitaji nukta au semicolon kabla yake, au and / so / but. Na apostrophe ya Kiswahili ni sehemu ya herufi (ng'ombe); ya Kiingereza inaonyesha ufupisho au umiliki tu.

Kiswahili (mara nyingi kwenye maandishi ya kila siku)Kiingereza rasmi
Betri iliisha, sikuweza kumpigia mtu yeyote.The battery was dead. I couldn't call anyone. / The battery was dead, so I couldn't call anyone.
Tulihifadhi nafasi mapema, hata hivyo hoteli ilikuwa imejaa.We booked early; however, the hotel was still full.
Mvua ilinyesha, kwa hiyo tulibaki ndani.It rained, so we stayed inside. / It rained; therefore, we stayed inside.
Utahitaji vitu vitatu: pasipoti, picha mbili na fomu.You'll need three things: a passport, two photos and the completed form.
Mama yangu, anayeishi Arusha, ni muuguzi.My mother, who lives in Arusha, is a nurse.

Safu mbili za mwisho zinaonyesha kwamba Kiswahili na Kiingereza mara nyingi vinakubaliana: colon baada ya sentensi kamili, na koma kuzunguka taarifa ya ziada. Tofauti kubwa iko katika safu tatu za kwanza.

Muundo

Mipaka ya sentensi (sentensi kamili hapa = kishazi chenye kiima na kitenzi chake, kinachoweza kusimama peke yake)

MuundoSahihi?Mfano
Sentensi. Sentensi.✅The train was late. We missed the meeting.
Sentensi; sentensi.✅The train was late; we missed the meeting.
Sentensi, and / but / or / so / yet + sentensi.✅The train was late, so we missed the meeting.
Sentensi; however, sentensi.✅The train was late; however, we arrived on time.
Sentensi, sentensi. (comma splice)❌The train was late, we missed the meeting.
Sentensi sentensi. (run-on sentence)❌The train was late we missed the meeting.

Koma: ndiyo na hapana

Tumia koma…Mfano
baada ya kishazi au kifungu kirefu kilicho mwanzoniWhen we arrived, the shop was closed.
kuzunguka non-defining clause (B2-08)My sister, who lives in Leeds, is a nurse.
kati ya vitu katika orodhaeggs, flour, sugar(,) and butter
baada au kuzunguka maneno ya kuunganisha kama howeverHowever, the results were clear.
si koma moja kati ya kiima na kitenzi chake~~The man who called yesterday, is here.~~
si kuzunguka defining clause~~Students, who miss three classes, fail.~~ (ikiwa unamaanisha wanafunzi hao tu)

Alama nyingine

AlamaMatumizi makuuMfano
; semicolonhuunganisha sentensi mbili zinazohusiana sana; hutenganisha vitu vya orodha vyenye koma ndani yakeSome agreed; others didn't.
: colonbaada ya sentensi kamili, huleta maelezo, orodha au nukuuWe need three things: time, money and patience.
– au — dashikukatiza (jozi) au nyongeza ya kusisimua (moja)The results – all of them – were wrong.
( ) mabanotaarifa ya ziada ya kimya zaidiThe report (published in May) was ignored.
' apostropheufupisho au umilikiit's = it is; the company's profits
" " au ' ' alama za kunukuumaneno halisi ya msemaji, nukuuShe said, "I'll be late."

Matumizi

1Full stop or comma? Avoiding comma splices and run-ons

Sentensi mbili kamili zinahitaji mpaka imara: nukta, semicolon, au koma + and / but / or / so / yet. Maneno ya kuunganisha kama however, therefore na otherwise si viunganishi (conjunctions), kwa hiyo yanapoanzisha sentensi ya pili, yanahitaji nukta au semicolon kabla yake. (Katikati ya sentensi, however huwekwa tu kati ya koma mbili: The results, however, were disappointing.) (Waandishi wakati mwingine hutumia comma splice kwa makusudi katika hadithi au ujumbe wa simu, lakini katika maandishi rasmi na mitihani huhesabiwa kuwa kosa.)

The battery was dead. I couldn't call anyone.
Betri ilikuwa imeisha. Sikuweza kumpigia mtu yeyote.
nukta: sentensi mbili
The battery was dead, so I couldn't call anyone.
Betri ilikuwa imeisha, kwa hiyo sikuweza kumpigia mtu yeyote.
koma + so
The battery was dead; I couldn't call anyone.
Betri ilikuwa imeisha; sikuweza kumpigia mtu yeyote.
semicolon
We booked early; however, the hotel was still full.
Tulihifadhi nafasi mapema; hata hivyo, hoteli ilikuwa bado imejaa.
semicolon kabla ya however, koma baada yake
We booked early. However, the hotel was still full.
Tulihifadhi nafasi mapema. Hata hivyo, hoteli ilikuwa bado imejaa.

2The main comma rules

Weka koma baada ya kishazi kilicho mwanzoni au kifungu kirefu cha utangulizi, kuzunguka taarifa ya ziada (non-defining), kati ya vitu vya orodha, na kuzunguka maneno ya kuunganisha. Oxford comma (koma kabla ya and ya mwisho katika orodha) ni ya kawaida katika miongozo mingi ya mtindo wa US (lakini si katika mtindo wa habari wa US) na ni hiari katika mtindo wa UK; itumie kila inapozuia utata. Kamwe usitenganishe kiima na kitenzi chake kwa koma moja, hata kiima kikiwa kirefu sana. (Jozi ya koma kuzunguka taarifa ya ziada ni sawa: My sister, who lives in Leeds, is a nurse.)

When we arrived, the shop was closed.
Tulipofika, duka lilikuwa limefungwa.
baada ya kishazi kilicho mwanzoni
The shop was closed when we arrived.
Duka lilikuwa limefungwa tulipofika.
kishazi mwishoni: kwa kawaida bila koma
Our new manager, who joined in March, has already made big changes.
Meneja wetu mpya, aliyejiunga mwezi Machi, tayari amefanya mabadiliko makubwa.
non-defining
Students who miss more than three classes will fail the course.
Wanafunzi wanaokosa zaidi ya vipindi vitatu watafeli kozi hiyo.
defining: bila koma
We need eggs, flour, sugar and butter.
Tunahitaji mayai, unga, sukari na siagi.
I'd like to thank my parents, Anna, and Tom.
Ningependa kuwashukuru wazazi wangu, Anna, na Tom.
Oxford comma: watu wanne, si wawili
The results, however, were disappointing.
Matokeo, hata hivyo, yalikatisha tamaa.
neno la kuunganisha katikati
The woman sitting next to me on the train was a famous chef.
Mwanamke aliyekaa karibu nami kwenye treni alikuwa mpishi maarufu.
kiima kirefu, bila koma kabla ya kitenzi

3Semicolon and colon

Semicolon huunganisha sentensi mbili kamili zinazohusiana sana na zenye uzito sawa. Pia hutenganisha vitu virefu vya orodha ambavyo tayari vina koma ndani yake. Colon huja baada ya sentensi kamili na huelekeza mbele kwenye maelezo, orodha au nukuu. Katika maandishi ya kawaida, usiweke colon moja kwa moja baada ya kitenzi au preposition.

Some people love the city; others can't wait to leave.
Watu wengine wanalipenda jiji; wengine hawawezi kusubiri kuondoka.
mawazo mawili sawa
The tour visits Lagos, Nigeria; Nairobi, Kenya; and Accra, Ghana.
Ziara inatembelea Lagos, Nigeria; Nairobi, Kenya; na Accra, Ghana.
vitu vya orodha vyenye koma
There was only one problem: nobody had the key.
Kulikuwa na tatizo moja tu: hakuna aliyekuwa na ufunguo.
maelezo
You'll need three things: a passport, two photos and the completed form.
Utahitaji vitu vitatu: pasipoti, picha mbili na fomu iliyojazwa.
orodha baada ya sentensi kamili
The sign said it all: "No entry after 10 p.m."
Bango lilisema kila kitu: "Hakuna kuingia baada ya saa nne usiku."
nukuu
The ingredients are flour, eggs and milk.
Viungo ni unga, mayai na maziwa.
bila colon moja kwa moja baada ya kitenzi

4Dashes and brackets for interruptions

Jozi ya dashi au ya mabano huongeza taarifa ya ziada katikati ya sentensi. Dashi zina msisitizo zaidi na si rasmi sana; mabano ni ya kimya zaidi. Dashi moja inaweza kuongeza maoni ya mwisho ya kusisimua. Mtindo wa UK mara nyingi hutumia dashi fupi yenye nafasi ( – ); mtindo wa US kwa kawaida hutumia dashi ndefu isiyo na nafasi (—). Chagua mtindo mmoja na ubaki nao.

The new manager – a former teacher – has very clear ideas.
Meneja mpya – aliyekuwa mwalimu zamani – ana mawazo yaliyo wazi sana.
dashi yenye nafasi: kawaida katika mtindo wa (UK)
The new manager—a former teacher—has very clear ideas.
Meneja mpya—aliyekuwa mwalimu zamani—ana mawazo yaliyo wazi sana.
dashi ndefu bila nafasi: kawaida katika mtindo wa (US)
The museum (which is free on Sundays) is always crowded.
Jumba la makumbusho (ambalo ni bure siku za Jumapili) huwa limejaa watu daima.
There was only one person who could help – my grandmother.
Kulikuwa na mtu mmoja tu ambaye angeweza kusaidia – bibi yangu.
dashi moja: mwisho wa kusisimua
Over 40% of the participants (see Table 2) reported side effects.
Zaidi ya asilimia 40 ya washiriki (tazama Jedwali la 2) waliripoti madhara.

5Apostrophes

Apostrophe huonyesha ufupisho au umiliki. Haitumiki kuunda wingi — si kwa nomino, nambari, miongo wala vifupisho. (Baadhi ya miongozo ya mtindo huiruhusu kwa wingi wa herufi moja moja: Mind your p's and q's.)

It's been raining all day.
Mvua imekuwa ikinyesha siku nzima.
it's = it is / it has
The company changed its name in 2015.
Kampuni ilibadilisha jina lake mwaka 2015.
its = umiliki, bila apostrophe
My parents' house is near the sea.
Nyumba ya wazazi wangu iko karibu na bahari.
umiliki wa wingi: s'
The children's toys were everywhere.
Vitu vya kuchezea vya watoto vilikuwa kila mahali.
wingi usio wa kawaida + 's
She grew up in the 1990s.
Alikulia katika miaka ya 1990.
hakuna apostrophe katika miongo
Both of her brothers have PhDs.
Kaka zake wote wawili wana shahada za uzamivu (PhD).
hakuna apostrophe katika wingi wa vifupisho

6Quotation marks: UK and US style

Mtindo wa US hutumia alama mbili za kunukuu na huweka koma na nukta ndani yake. Wachapishaji wa UK mara nyingi hutumia alama moja na huweka koma au nukta ndani tu ikiwa ni sehemu ya nukuu. Mitindo yote miwili hutumia aina nyingine ya alama kwa nukuu iliyo ndani ya nukuu. Mitindo yote miwili ni sahihi; kuwa thabiti.

She said, "I'll be there by eight."
Alisema, "Nitakuwa hapo kufikia saa mbili."
mtindo wa (US): alama mbili
She said, 'I'll be there by eight.'
Alisema, 'Nitakuwa hapo kufikia saa mbili.'
mtindo wa (UK): alama moja ni ya kawaida
He called the plan 'brave', which wasn't a compliment.
Aliuita mpango huo 'jasiri', jambo ambalo halikuwa sifa.
(UK): koma nje
He called the plan "brave," which wasn't a compliment.
Aliuita mpango huo "jasiri," jambo ambalo halikuwa sifa.
(US): koma ndani
"Did she really say 'never'?" he asked.
"Kweli alisema 'kamwe'?" aliuliza.
nukuu ndani ya nukuu

Makosa ya Kawaida

❌I love this city, the food is amazing.
✅I love this city. The food is amazing. au I love this city; the food is amazing.
Comma splice: sentensi mbili kamili zinahitaji mpaka imara.
❌The train was late we missed the meeting.
✅The train was late, so we missed the meeting.
Run-on: hakuna mpaka kabisa.
❌The price was high, however we bought it.
✅The price was high; however, we bought it.
however si kiunganishi (conjunction).
❌Everyone who attended the workshop, received a certificate.
✅Everyone who attended the workshop received a certificate.
Hakuna koma kati ya kiima na kitenzi.
❌My mother who lives in Leeds is a nurse.
✅My mother, who lives in Leeds, is a nurse.
Una mama mmoja tu, kwa hiyo kishazi ni non-defining na kinahitaji koma.
❌The apple's are fresh.
✅The apples are fresh.
Hakuna apostrophe katika wingi.
❌The dog wagged it's tail.
✅The dog wagged its tail.
its = umiliki; it's = it is / it has.
❌In the 1980's, music changed.
✅In the 1980s, music changed.
Hakuna apostrophe katika miongo.
❌The reasons are: cost, time and quality.
✅The reasons are cost, time and quality. au There are three reasons: cost, time and quality.
Katika maandishi ya kawaida, hakuna colon moja kwa moja baada ya kitenzi.

Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili

1. …, kisha… → ", then" kati ya sentensi mbili. Katika Kiswahili cha maandishi ya kila siku, kisha mara nyingi huja baada ya koma tu: Tulifika Dodoma, kisha tukapumzika. Kwa Kiingereza, then ni kielezi, si kiunganishi. Sentensi mbili kamili zenye then zinahitaji and au nukta.

❌We reached Dodoma in the afternoon, then we looked for a guest house.
✅We reached Dodoma in the afternoon, and then we looked for a guest house. au We reached Dodoma in the afternoon. Then we looked for a guest house.

2. …, kwa hiyo… → ", therefore". Kwa hiyo inaweza kuwa so (kiunganishi) au therefore (kielezi). Ukichagua therefore, koma peke yake haitoshi.

❌The road to the village was flooded, therefore the school stayed closed.
✅The road to the village was flooded, so the school stayed closed. au The road to the village was flooded; therefore, the school stayed closed.
Comma splice: therefore si kiunganishi.

3. Tutatembelea miji ifuatayo: → colon moja kwa moja baada ya kitenzi. Kwa Kiswahili, ifuatayo: au kama ifuatavyo: hufanya colon iwe ya kawaida. Kwa Kiingereza pia unaweza kusema the following:, lakini bila maneno hayo usiweke colon kati ya kitenzi na mtendwa wake.

❌On our trip we will visit: Arusha, Moshi and Tanga.
✅On our trip we will visit Arusha, Moshi and Tanga. au On our trip we will visit three towns: Arusha, Moshi and Tanga. au On our trip we will visit the following towns: Arusha, Moshi and Tanga.

4. Wingi wa maneno ya mkopo na vifupisho → apostrophe. Maneno kama matatu, boda, SIM hayana -s kwa Kiswahili, kwa hiyo tunapoyapa wingi wa Kiingereza ni rahisi kuongeza 's "ili kulinda neno". Kwa Kiingereza, wingi ni -s tu, bila apostrophe.

❌All the matatu's on this route were full.
✅All the matatus on this route were full.
❌I have two SIM's in my phone.
✅I have two SIMs in my phone.

Usichanganye

Koma za defining na za non-defining — Koma hubadilisha maana. Bila koma, kishazi kinatuambia wapi hasa; kwa koma, kinaongeza taarifa kuhusu wote. Tazama B2-08.

The passengers who had tickets boarded the plane.
Abiria waliokuwa na tiketi walipanda ndege.
wale tu wenye tiketi
The passengers, who had tickets, boarded the plane.
Abiria, ambao wote walikuwa na tiketi, walipanda ndege.
abiria wote walikuwa na tiketi

Semicolon na colon — Semicolon huunganisha mawazo mawili sawa yanayohusiana. Colon huelekeza mbele: sehemu ya pili inaeleza au kuorodhesha kile ambacho sehemu ya kwanza iliahidi.

She trained hard; she won the race.
Alifanya mazoezi kwa bidii; alishinda mbio.
mambo mawili yanayohusiana
She had one goal: to win the race.
Alikuwa na lengo moja: kushinda mbio.
sehemu ya pili inaeleza "lengo moja"

its na it's — Its ni kibainishi cha umiliki, kama his (tazama A1-08). It's daima ni it is au it has.

It's a lovely town, but its roads are terrible.
Ni mji mzuri, lakini barabara zake ni mbovu sana.
it's = it is; its = -ake

Tahajia na Matamshi

  • Koma kuzunguka non-defining clause zinalingana na sauti: kusimama kidogo, na sauti ya chini na ya kimya zaidi kwa taarifa ya ziada. Defining clause haina kusimama.
  • Kistari (hyphen) (-) huunganisha maneno: a well-known writer. Dashi (– au —) hutenganisha sehemu za sentensi. Usitumie kistari kama dashi.
  • Umiliki wa majina yanayoishia na -s: James's car na James' car zote zinakubalika; James's hutamkwa kwa silabi ya ziada /ˈdʒeɪmzɪz/ — "JAYM-ziz". Chagua mtindo mmoja na ubaki nao.
  • its na it's hutamkwa sawa kabisa: /ɪts/. Tofauti iko kwenye maandishi tu, kwa hiyo hakikisha kwa kusema "it is" akilini: ikiwa inafaa, andika it's.
  • Baada ya colon, mtindo wa UK kwa kawaida huendelea kwa herufi ndogo (isipokuwa jina au nukuu kamili ikifuata); mtindo wa US mara nyingi hutumia herufi kubwa sentensi kamili ikifuata.

Kanuni ya Dhahabu

Weka alama kwa sarufi, si kwa pumzi: sentensi mbili kamili zinahitaji mpaka imara — nukta, semicolon, au koma + kiunganishi kama and / but / so; usiweke koma moja kati ya kiima na kitenzi chake; na usitumie apostrophe kuunda wingi. Kisha, kwa hiyo, hata hivyo baada ya koma katika Kiswahili → and then, so au ; however, katika Kiingereza.

Mazoezi

A. Muundo

Fuata maelekezo ya kila sentensi.

  1. Ongeza koma moja: When the alarm went off everyone ran outside.
  2. Ongeza koma mbili: My father who is 70 still goes running every day.
  3. Andika umbo la umiliki: the toys of my two sons
  4. Chagua jibu sahihi: The company lost … biggest client.
  5. Unganisha kwa semicolon na "however": The hotel was full. We found a room nearby.
  6. Ongeza alama moja: There's one thing I've always wanted a dog.

B. Maana

Chagua jibu linalolingana na maana.

  1. Ni sentensi gani inamaanisha kwamba abiria wote walikuwa na tiketi?
  2. Unataka kuwashukuru watu wanne: wazazi wako, Anna na Tom. Ni toleo gani liko wazi?
  3. Chagua alama inayoleta maelezo: She had only one goal … to win.
  4. Ni sentensi gani inatumia alama za kunukuu za mtindo wa US?

C. Tafuta Kosa

Sahihisha kosa. Kama sentensi iko sahihi, andika correct.

  1. I love this city, the food is amazing.
  2. Everyone who attended the workshop, received a certificate.
  3. She was born in the 1970's.
  4. The main problems are: noise and pollution.
  5. The results, however, were disappointing.

D. Katika Muktadha

Chagua jibu sahihi kwa kila nafasi.

An email
Hi Sam,
Thanks for your message 16 it was great to hear from you. The conference was a success 17 however, the hotel was a disaster. My room had only one window 18 a tiny one above the door. The manager 19 who was very apologetic 20 gave us all a free dinner. I'll tell you more at the 21 summer party.

E. Zamu Yako

Andika kwa Kiingereza.

  1. Andika sentensi mbili zinazohusiana kuhusu mji wako na uziunganishe kwa semicolon.
  2. Andika sentensi kuhusu mwanafamilia, yenye non-defining clause.

F. Marudio Mchanganyiko

Rudia masomo yaliyotangulia.

  1. B2-08 Non-Defining Relative Clauses kwa Kiswahili: Who, Which, Whose na Koma
    I have two sisters, both ___ live abroad. …
  2. B1-26 Although, Despite, However kwa Kiswahili: Ingawa, Licha ya, Hata Hivyo
    Chagua jibu sahihi: … it was raining, we went out.
  3. A1-08 My, Your, His, Her na 's kwa Kiswahili: Jinsi ya Kuonyesha Umiliki kwa Kiingereza
    Chagua jibu sahihi: a lovely town, but roads are terrible.
Majibu

A. Muundo

  1. When the alarm went off, everyone ran outside.
  2. My father, who is 70, still goes running every day.
  3. my two sons' toys / my sons' toys
  4. its
  5. The hotel was full; however, we found a room nearby.
  6. There's one thing I've always wanted: a dog. / There's one thing I've always wanted – a dog. / There's one thing I've always wanted — a dog. / There's one thing I've always wanted—a dog.

B. Maana

  1. The passengers, who had tickets, boarded.
  2. my parents, Anna, and Tom
  3. :
  4. She said, "Hello."

C. Tafuta Kosa

  1. I love this city. The food is amazing. / I love this city; the food is amazing. / I love this city: the food is amazing. / I love this city, and the food is amazing. / I love this city because the food is amazing.
  2. Everyone who attended the workshop received a certificate.
  3. She was born in the 1970s.
  4. The main problems are noise and pollution. / There are two main problems: noise and pollution.
  5. ✓ The results, however, were disappointing.

D. Katika Muktadha

  1. ;
  2. ;
  3. :
  4. ,
  5. ,
  6. company's

E. Zamu Yako

  1. My town is small; everyone knows everyone.
  2. My grandmother, who is 85, still bakes bread every week.

F. Marudio Mchanganyiko

  1. of whom
  2. Although
  3. It's … its
Programu ya AndroidJifunze Ukiwa Safarini Google Play