İngilizce Noktalama İşaretleri (Punctuation): Virgül, Noktalı Virgül, İki Nokta ve Apostrof
Punctuation for Complex Sentences
Bu sayfada
Hedef
Bu dersin sonunda cümle sınırlarını doğru işaretleyebilecek; virgül, noktalı virgül, iki nokta, uzun çizgi (dash) ve parantezi güvenle kullanabilecek; apostrofu doğru kullanabilecek ve tırnak işaretlerinde İngiliz ya da Amerikan stilini izleyebileceksiniz.
Temel Fikir
Konuşurken sesiniz fikirlerin nerede başlayıp nerede bittiğini gösterir: durursunuz, sesiniz yükselir ve alçalır. Yazıda bu işi noktalama işaretleri yapar. Okura cümlenin nasıl kurulduğunu gösterir.
Bir cümleyi bir tren yolculuğu gibi düşünün. Nokta hattın sonudur: tren durur ve herkes iner. Virgül yolculuk içinde kısa bir yavaşlamadır. Noktalı virgül birbirine ait iki tam vagonu birbirine bağlar. İki nokta "sıradaki durak:" anonsudur — söz verilen şey geliyor. Uzun çizgiler ve parantezler ana hattan kısa bir sapma yapıp yeniden ana hatta katılan bir yoldur.
B2'deki temel ilke şudur: noktalama nefese değil, dilbilgisine göre yapılır. İki tam cümleyi yalnızca bir virgülle bağlayamazsınız. Özne ile fiilinin arasına da tek bir virgül koyamazsınız — özne ne kadar uzun olursa olsun ve konuşurken nerede durursanız durun.
Türkçe ve İngilizce Yan Yana
Türkçe ile İngilizcenin noktalama kuralları birçok yerde ayrılır. Türkçede doğru olan bazı kullanımlar İngilizcede hata sayılır.
| Türkçede doğru | İngilizcede doğru | Fark |
|---|---|---|
| Pil bitmişti, kimseyi arayamadım. | The battery was dead. I couldn't call anyone. / The battery was dead, so I couldn't call anyone. | İngilizcede iki tam cümle tek virgülle bağlanmaz |
| Atölyeye katılan herkes, sertifika aldı. | Everyone who attended the workshop received a certificate. | İngilizcede özneden sonra virgül olmaz |
| 1990'larda büyüdü. | She grew up in the 1990s. | İngilizcede çoğul için apostrof yok |
| Leeds'te yaşayan annem hemşire. | My mother, who lives in Leeds, is a nurse. | İngilizcede ek bilgi virgüllerle ayrılır |
| şirket-in kârı | the company's profits | İngilizcede apostrof iyelik içindir |
Türkçede apostrof özel isimlere ve rakamlara gelen ekleri ayırır ("Ali'nin", "1990'lar", "PhD'ler"). İngilizcede ise apostrof yalnızca kısaltma (it's) ve iyelik (the company's) içindir.
Yapı
Cümle sınırları (burada tam cümle = kendi öznesi ve fiili olan, tek başına durabilen bir yan cümle)
| Kalıp | Doğru mu? | Örnek |
|---|---|---|
| Cümle. Cümle. | ✅ | The train was late. We missed the meeting. |
| Cümle; cümle. | ✅ | The train was late; we missed the meeting. |
| Cümle, and / but / or / so / yet + cümle. | ✅ | The train was late, so we missed the meeting. |
| Cümle; however, cümle. | ✅ | The train was late; however, we arrived on time. |
| Cümle, cümle. (comma splice: virgülle ekleme) | ❌ | The train was late, we missed the meeting. |
| Cümle cümle. (run-on sentence: sınırsız cümle) | ❌ | The train was late we missed the meeting. |
Virgül: evet ve hayır
| Virgül kullanın… | Örnek |
|---|---|
| başa alınmış bir yan cümleden ya da uzun bir öbekten sonra | When we arrived, the shop was closed. |
| ek bilgi veren (non-defining) bir yan cümlenin iki yanına (B2-08) | My sister, who lives in Leeds, is a nurse. |
| bir listedeki öğeler arasına | eggs, flour, sugar(,) and butter |
| however gibi bağlayıcı kelimelerden sonra ya da iki yanına | However, the results were clear. |
| özne ile fiili arasına tek bir virgül koymayın | ~~The man who called yesterday, is here.~~ |
| tanımlayıcı (defining) bir yan cümlenin iki yanına koymayın | ~~Students, who miss three classes, fail.~~ (yalnızca o öğrencileri kastediyorsanız) |
Diğer işaretler
| İşaret | Başlıca kullanımları | Örnek |
|---|---|---|
| ; noktalı virgül | yakından ilişkili iki cümleyi bağlar; içinde virgül olan liste öğelerini ayırır | Some agreed; others didn't. |
| : iki nokta | tam bir cümleden sonra açıklama, liste ya da alıntı getirir | We need three things: time, money and patience. |
| – ya da — uzun çizgi (dash) | araya giren bilgi (çift) ya da çarpıcı bir ek (tek) | The results – all of them – were wrong. |
| ( ) parantez | daha sakin, ek bilgi | The report (published in May) was ignored. |
| ' apostrof | kısaltma ya da iyelik | it's = it is; the company's profits |
| " " ya da ' ' tırnak işareti | doğrudan konuşma, alıntı | She said, "I'll be late." |
Kullanımlar
1Nokta mı, virgül mü? Comma splice ve run-on hatalarından kaçınmak
İki tam cümle güçlü bir sınır ister: nokta, noktalı virgül ya da virgül + and / but / or / so / yet. however, therefore ve otherwise gibi bağlayıcı kelimeler bağlaç değildir; bu yüzden ikinci cümleyi başlattıklarında önlerinde nokta ya da noktalı virgül olmalıdır. (Cümle ortasında however iki virgül arasına girer: The results, however, were disappointing.) (Yazarlar edebiyatta ya da mesajlaşmada bazen bilerek comma splice kullanır, ama resmî yazıda ve sınavlarda bu bir hata sayılır.)
2Temel virgül kuralları
Başa alınmış bir yan cümleden ya da uzun bir giriş öbeğinden sonra, ek bilginin iki yanına, liste öğeleri arasına ve bağlayıcı kelimelerin çevresine virgül koyun. Oxford comma (bir listede son and'den önceki virgül) Amerikan stil kılavuzlarının çoğunda olağandır (Amerikan haber dilinde değil), İngiliz stilinde ise isteğe bağlıdır; karışıklığı önlediği her durumda kullanın. Özne çok uzun olsa bile özneyi fiilinden tek bir virgülle ayırmayın. (Ek bilginin iki yanına konan bir çift virgül doğrudur: My sister, who lives in Leeds, is a nurse.)
3Noktalı virgül ve iki nokta
Noktalı virgül, yakından ilişkili ve eşit ağırlıktaki iki tam cümleyi bağlar. Ayrıca zaten virgül içeren uzun liste öğelerini ayırır. İki nokta tam bir cümleden sonra gelir ve ileriye, bir açıklamaya, listeye ya da alıntıya işaret eder. Metin içinde iki noktayı doğrudan bir fiilden ya da edattan sonra koymayın.
4Araya giren bilgi için uzun çizgi ve parantez
Bir çift uzun çizgi ya da parantez, cümlenin ortasına ek bilgi ekler. Uzun çizgiler daha vurgulu ve biraz daha gündeliktir; parantezler daha sakindir. Tek bir uzun çizgi çarpıcı bir son yorum ekleyebilir. İngiliz stili genellikle boşluklu kısa çizgi ( – ), Amerikan stili genellikle boşluksuz uzun çizgi (—) kullanır. Bir stil seçin ve ona bağlı kalın.
5Apostrof
Apostrof bir kısaltmayı ya da iyeliği gösterir. Çoğul yapmak için kullanılmaz — ne isimlerde, ne sayılarda, ne on yıllarda ne de kısaltmalarda. (Bazı stil kılavuzları tek harflerin çoğulunda buna izin verir: Mind your p's and q's.) Türkçede rakamlara ve kısaltmalara gelen ekleri apostrofla ayırdığımız için ("1990'lar", "PhD'ler") bu kural özellikle önemlidir.
6Tırnak işaretleri: İngiliz ve Amerikan stili
Amerikan stili çift tırnak kullanır ve virgülü ve noktayı tırnağın içine koyar. İngiliz yayıncılar çoğu zaman tek tırnak kullanır ve virgülü ya da noktayı yalnızca alıntıya aitse içeri koyar. İki stil de alıntı içindeki alıntı için öbür tırnak türünü kullanır. İki stil de doğrudur; tutarlı olun.
Sık Yapılan Hatalar
Türkçe Konuşanlar İçin Tuzaklar
1. İki cümleyi virgülle bağlamak (comma splice). Türkçede "Pil bitmişti, kimseyi arayamadım." ya da "Trafik berbattı, ancak zamanında vardık." tamamen doğru cümlelerdir. İngilizcede ise iki tam cümle arasında tek başına virgül yetmez: nokta, noktalı virgül ya da virgül + and / but / so gerekir. Türkçede "ancak" bir bağlaçtır ve virgülle gelir; İngilizcedeki however ise bağlaç değildir.
2. Özneden sonra virgül koymak. Türkçede uzun bir özneden sonra virgül koymak yaygındır ve bazen anlamı netleştirmek için önerilir ("Geç gelen öğrenciler, dışarıda beklemelidir."). İngilizcede özne ile fiil arasına tek bir virgül asla girmez.
3. Rakam ve kısaltmalarda Türkçe apostrof alışkanlığı. Türkçede "1990'lar", "PhD'ler", "CD'ler" yazarız. İngilizcede çoğul eki doğrudan eklenir; apostrof yalnızca kısaltma ve iyelik içindir.
4. Ek bilgiyi virgülsüz bırakmak. Türkçede sıfat cümlecikleri ismin önüne gelir ve virgül almaz: "8.849 metre yüksekliğindeki Everest". İngilizcede ise ek bilgi veren (non-defining) bir yan cümle iki virgülle ayrılır. Virgül olmazsa cümle, birden fazla Everest varmış gibi okunur.
5. "…şunlardır:" alışkanlığıyla fiilden sonra iki nokta koymak. Türkçede "Nedenler: maliyet, zaman ve kalite." ya da "Nedenler şunlardır:" yazmak doğaldır. İngilizcede iki nokta tam bir cümleden sonra gelir; are ya da include gibi bir fiilin hemen arkasına konmaz.
Karıştırılmasın
Tanımlayıcı ve ek bilgi veren yan cümlede virgül — Virgüller anlamı değiştirir. Virgül yoksa yan cümle hangileri olduğunu söyler; virgül varsa hepsi hakkında ek bilgi verir. Bkz. B2-08.
Noktalı virgül ve iki nokta — Noktalı virgül eşit ağırlıkta, ilişkili iki fikri bağlar. İki nokta ileriye işaret eder: ikinci kısım, birinci kısmın söz verdiği şeyi açıklar ya da sıralar.
its ve it's — Its, his gibi bir iyelik belirleyicisidir ("onun"; bkz. A1-08). It's her zaman it is ya da it has demektir.
Yazım ve Telaffuz
- Ek bilgi veren yan cümlenin iki yanındaki virgüller sesle de duyulur: kısa bir duraklama ve ek bilgi için daha alçak, daha sakin bir ses. Tanımlayıcı yan cümlede duraklama yoktur.
- Kısa çizgi (hyphen) (-) kelimeleri birleştirir: a well-known writer. Uzun çizgi (dash) (– ya da —) cümlenin parçalarını ayırır. Kısa çizgiyi uzun çizgi yerine kullanmayın.
- -s ile biten isimlerin iyeliği: James's car ve James' car ikisi de kabul edilir; James's fazladan bir heceyle okunur: /ˈdʒeɪmzɪz/ — "CEYM-ziz". Bir stil seçin ve ona bağlı kalın.
- İki noktadan sonra İngiliz stili genellikle küçük harfle devam eder (arkasından bir isim ya da tam bir alıntı gelmiyorsa); Amerikan stili tam bir cümle geliyorsa çoğu zaman büyük harf kullanır.
Altın Kural
Nefese göre değil, dilbilgisine göre noktalama yapın: iki tam cümle güçlü bir sınır ister — nokta, noktalı virgül ya da virgül + and / but / so gibi bir bağlaç. Özne ile fiil arasına tek bir virgül koymayın ve çoğul yapmak için apostrof kullanmayın. Türkçede doğru olan virgül ve apostrof alışkanlıklarını İngilizceye taşımayın.
Alıştırmalar
A. Yapı
Yönergeye göre noktalama işaretlerini ekleyin ya da cümleyi yeniden yazın.
-
Bir virgül ekleyin: When the alarm went off everyone ran outside.
-
İki virgül ekleyin: My father who is 70 still goes running every day.
-
İyelik halini yazın: the toys of my two sons
-
Doğru olanı seçin: The company lost … biggest client.
-
Noktalı virgül ve "however" ile birleştirin: The hotel was full. We found a room nearby.
-
Bir işaret ekleyin: There's one thing I've always wanted a dog.
B. Anlam
Anlama göre doğru seçeneği işaretleyin.
-
Hangi cümle yolcuların hepsinin bileti olduğunu söyler?
-
Dört kişiye teşekkür etmek istiyorsunuz: annenize, babanıza, Anna'ya ve Tom'a. Hangisi açık?
-
Açıklama getiren işareti seçin: She had only one goal … to win.
-
Hangi cümlede Amerikan stili tırnak var?
C. Hatayı Bul
Hatalı cümleyi düzeltin. Cümle doğruysa "correct" yazın.
-
I love this city, the food is amazing.
-
Everyone who attended the workshop, received a certificate.
-
She was born in the 1970's.
-
The main problems are: noise and pollution.
-
The results, however, were disappointing.
D. Bağlam İçinde
Her boşluk için doğru seçeneği işaretleyin.
Hi Sam,
Thanks for your message 16 it was great to hear from you. The conference was a success 17 however, the hotel was a disaster. My room had only one window 18 a tiny one above the door. The manager 19 who was very apologetic 20 gave us all a free dinner. I'll tell you more at the 21 summer party.
E. Sıra Sende
-
Şehriniz hakkında birbiriyle ilişkili iki cümle yazın ve onları noktalı virgülle bağlayın.
-
Bir aile üyeniz hakkında ek bilgi veren (non-defining) bir yan cümleyle bir cümle yazın.
F. Karışık Tekrar
-
B2-08 İngilizce Non-Defining Relative Clauses: Virgüllü Sıfat Cümlecikleri I have two sisters, both ___ live abroad. …
-
B1-26 İngilizce Although, Despite ve However Farkı: Zıtlık Bağlaçları Doğru olanı seçin: … it was raining, we went out.
-
A1-08 İngilizce İyelik Sıfatları ve 's (Possessive 's): My, Your, His, Her Doğru olanı seçin: a lovely town, but roads are terrible.
Cevap anahtarı
A. Yapı
- When the alarm went off, everyone ran outside.
- My father, who is 70, still goes running every day.
- my two sons' toys / my sons' toys
- its
- The hotel was full; however, we found a room nearby.
- There's one thing I've always wanted: a dog. / There's one thing I've always wanted – a dog. / There's one thing I've always wanted — a dog. / There's one thing I've always wanted—a dog.
B. Anlam
- The passengers, who had tickets, boarded.
- my parents, Anna, and Tom
- :
- She said, "Hello."
C. Hatayı Bul
- I love this city. The food is amazing. / I love this city; the food is amazing. / I love this city: the food is amazing. / I love this city, and the food is amazing. / I love this city because the food is amazing.
- Everyone who attended the workshop received a certificate.
- She was born in the 1970s.
- The main problems are noise and pollution. / There are two main problems: noise and pollution.
- ✓ The results, however, were disappointing.
D. Bağlam İçinde
- ;
- ;
- :
- ,
- ,
- company's
E. Sıra Sende
- My town is small; everyone knows everyone.
- My grandmother, who is 85, still bakes bread every week.
F. Karışık Tekrar
- of whom
- Although
- It's … its
