Punctuation: इंग्रजीत स्वल्पविराम, अर्धविराम, अपूर्णविराम आणि apostrophe कसे वापरायचे
Punctuation for Complex Sentences
या पानावर
उद्दिष्ट
हा धडा झाल्यावर तुम्ही वाक्यांच्या सीमा योग्य ठिकाणी दाखवू शकाल, स्वल्पविराम (comma), अर्धविराम (semicolon), अपूर्णविराम (colon), डॅश आणि कंस खात्रीने वापरू शकाल, apostrophe बरोबर लावू शकाल, आणि अवतरणचिन्हांसाठी ब्रिटिश किंवा अमेरिकन पद्धत पाळू शकाल.
मुख्य कल्पना
बोलताना आवाज दाखवतो की विचार कुठे सुरू होतो आणि कुठे संपतो: तुम्ही थांबता, आवाज चढतो आणि उतरतो. लिहिताना हे काम विरामचिन्हे करतात. ती वाचणाऱ्याला वाक्याची रचना दाखवतात.
वाक्य म्हणजे रेल्वेचा प्रवास आहे अशी कल्पना करा. पूर्णविराम म्हणजे शेवटचं स्टेशन: गाडी थांबते आणि सगळे उतरतात. स्वल्पविराम म्हणजे प्रवासात थोडा वेग कमी होणं. अर्धविराम एकमेकांशी संबंधित दोन पूर्ण डबे जोडतो. अपूर्णविराम म्हणजे “पुढचं स्टेशन:” अशी घोषणा – आता जे सांगितलं होतं ते येतं. डॅश आणि कंस म्हणजे छोटी फाटा-लाइन, जी पुन्हा मुख्य मार्गावर येते.
B2 स्तरावरचं मूळ तत्त्व: विरामचिन्हे व्याकरणाप्रमाणे येतात, श्वासाप्रमाणे नाही. दोन पूर्ण वाक्यं फक्त स्वल्पविरामाने जोडता येत नाहीत, आणि कर्ता आणि क्रियापद यांच्या मध्ये एकटा स्वल्पविराम येत नाही – कर्ता कितीही लांब असला आणि बोलताना तुम्ही तिथे थांबत असलात तरी.
मराठी आणि इंग्रजी
चांगली बातमी: आजच्या मराठी लेखनात बहुतेक चिन्हे इंग्रजीसारखीच आहेत – पूर्णविराम, स्वल्पविराम, प्रश्नचिन्ह, उद्गारचिन्ह, अपूर्णविराम, आणि “…” ही अवतरणचिन्हे. दशांश चिन्हही तेच: “3.5%”. सुरुवातीच्या गौण उपवाक्यानंतर स्वल्पविराम, यादीत स्वल्पविराम, आणि स्पष्टीकरणाआधी अपूर्णविराम – हे दोन्ही भाषांत सारखं आहे.
फरक तीन ठिकाणी आहेत. पहिला: मराठीत दोन स्वतंत्र वाक्यं स्वल्पविरामाने जोडणं अगदी नेहमीचं आहे (“बॅटरी संपली होती, मी कोणालाच फोन करू शकलो नाही”). इंग्रजीत ही चूक आहे – comma splice. दुसरा: मराठीत “जो … तो”, “जे … ते” अशा रचनेत पहिल्या भागानंतर स्वल्पविराम येतो (“जे विद्यार्थी तीनपेक्षा जास्त तास बुडवतील, ते नापास होतील”). इंग्रजीत तोच भाग कर्त्याचा भाग आहे, म्हणून तिथे स्वल्पविराम नाही. तिसरा: मोठ्या संख्या आपण लाख-कोटींच्या पद्धतीने लिहितो (“1,25,000”); आंतरराष्ट्रीय इंग्रजीत हजारांच्या गटात: 125,000. आणि मराठीत apostrophe वापरत नाही, म्हणून its / it's आणि 1990s इथे विशेष लक्ष हवं.
| मराठी | इंग्रजी | काय वेगळं आहे? |
|---|---|---|
| बॅटरी संपली होती, मी कोणालाच फोन करू शकलो नाही. | The battery was dead; I couldn't call anyone. | दोन पूर्ण वाक्यं: मराठीत स्वल्पविराम, इंग्रजीत अर्धविराम, पूर्णविराम किंवा , so |
| आम्ही पोहोचलो, तेव्हा दुकान बंद होतं. | When we arrived, the shop was closed. | – इथे दोन्ही भाषा सारख्याच आहेत: सुरुवातीच्या उपवाक्यानंतर स्वल्पविराम |
| जे विद्यार्थी तीनपेक्षा जास्त तास बुडवतील, ते कोर्समध्ये नापास होतील. | Students who miss more than three classes will fail the course. | मराठीत “जे …, ते”; इंग्रजीत कर्त्यानंतर स्वल्पविराम नाही |
| आमचे नवे मॅनेजर, जे मार्चमध्ये रुजू झाले, त्यांनी आधीच मोठे बदल केले आहेत. | Our new manager, who joined in March, has already made big changes. | – सारखंच: जास्तीची माहिती स्वल्पविरामांच्या मध्ये |
| ती 1990 च्या दशकात मोठी झाली. | She grew up in the 1990s. | दशक: apostrophe नाही |
| ती म्हणाली, “मी आठपर्यंत पोहोचते.” | She said, "I'll be there by eight." | – सारखंच: स्वल्पविराम आणि वरची अवतरणचिन्हे |
| फी 1,25,000 रुपये आहे. | The fee is ₹125,000. | आंतरराष्ट्रीय इंग्रजीत हजारांचे गट: 125,000 |
थोडक्यात: बहुतेक चिन्हे तुम्हाला ओळखीची आहेत, पण इंग्रजीत दोन पूर्ण वाक्यांमध्ये स्वल्पविरामापेक्षा मजबूत चिन्ह हवं, लांब कर्त्यानंतर स्वल्पविराम नको, आणि मोठ्या संख्या हजारांच्या गटात लिहा.
रचना
वाक्याच्या सीमा (इथे पूर्ण वाक्य म्हणजे स्वतःचा कर्ता आणि क्रियापद असलेलं, एकटं उभं राहू शकणारं उपवाक्य)
| रचना | बरोबर? | उदाहरण |
|---|---|---|
| वाक्य. वाक्य. | ✅ | The train was late. We missed the meeting. |
| वाक्य; वाक्य. | ✅ | The train was late; we missed the meeting. |
| वाक्य, and / but / or / so / yet + वाक्य. | ✅ | The train was late, so we missed the meeting. |
| वाक्य; however, वाक्य. | ✅ | The train was late; however, we arrived on time. |
| वाक्य, वाक्य. (comma splice) | ❌ | The train was late, we missed the meeting. |
| वाक्य वाक्य. (run-on sentence) | ❌ | The train was late we missed the meeting. |
स्वल्पविराम: हो आणि नाही
| स्वल्पविराम द्या… | उदाहरण |
|---|---|
| सुरुवातीच्या गौण उपवाक्यानंतर किंवा लांब शब्दसमूहानंतर | When we arrived, the shop was closed. |
| non-defining संबंधी उपवाक्याभोवती (B2-08) | My sister, who lives in Leeds, is a nurse. |
| यादीतल्या गोष्टींमध्ये | eggs, flour, sugar(,) and butter |
| however सारख्या जोडशब्दांनंतर किंवा भोवती | However, the results were clear. |
| कर्ता आणि क्रियापद यांच्या मध्ये एकटा स्वल्पविराम नाही | ~~The man who called yesterday, is here.~~ |
| defining संबंधी उपवाक्याभोवती नाही | ~~Students, who miss three classes, fail.~~ (अर्थ फक्त तेच विद्यार्थी असेल तर) |
इतर चिन्हे
| चिन्ह | मुख्य उपयोग | उदाहरण |
|---|---|---|
| ; अर्धविराम | जवळचा संबंध असलेली दोन पूर्ण वाक्यं जोडतो; ज्या यादीतल्या भागांत आधीच स्वल्पविराम आहे, ते भाग वेगळे करतो | Some agreed; others didn't. |
| : अपूर्णविराम | पूर्ण वाक्यानंतर स्पष्टीकरण, यादी किंवा अवतरण आणतो | We need three things: time, money and patience. |
| – किंवा — डॅश | मधेच घातलेली माहिती (जोडीने) किंवा नाट्यमय शेवट (एकटा) | The results – all of them – were wrong. |
| ( ) कंस | हलक्या आवाजातली जास्तीची माहिती | The report (published in May) was ignored. |
| ' apostrophe | लघुरूप किंवा मालकी | it's = it is; the company's profits |
| " " किंवा ' ' अवतरणचिन्हे | प्रत्यक्ष बोलणं, अवतरणं | She said, "I'll be late." |
वापर
1पूर्णविराम की स्वल्पविराम? Comma splice आणि run-on
दोन पूर्ण वाक्यांना मजबूत सीमा लागते: पूर्णविराम, अर्धविराम किंवा स्वल्पविराम + and / but / or / so / yet. however, therefore, otherwise हे जोडशब्द उभयान्वयी अव्यय (and, but सारखे) नाहीत, म्हणून दुसऱ्या वाक्याच्या सुरुवातीला आले की त्यांच्या आधी पूर्णविराम किंवा अर्धविराम लागतो. (वाक्याच्या मध्ये however फक्त स्वल्पविरामांच्या मध्ये येतं: The results, however, were disappointing.) (कथा-कादंबऱ्यांत आणि चॅट मेसेजमध्ये असा स्वल्पविराम कधी कधी मुद्दाम वापरतात, पण औपचारिक लेखनात आणि परीक्षेत ती चूक आहे.) मराठीत दोन स्वतंत्र वाक्यं स्वल्पविरामाने जोडता येतात – इंग्रजीत नाही.
2स्वल्पविरामाचे मुख्य नियम
सुरुवातीच्या गौण उपवाक्यानंतर किंवा लांब सुरुवातीच्या शब्दसमूहानंतर, non-defining माहितीभोवती, यादीतल्या गोष्टींमध्ये आणि जोडशब्दांभोवती स्वल्पविराम द्या. Oxford comma (यादीतल्या शेवटच्या and आधीचा स्वल्पविराम) बहुतेक अमेरिकन शैली-मार्गदर्शकांत नेहमीचा आहे (पण अमेरिकन बातमीपत्रांत नाही), आणि ब्रिटिश शैलीत ऐच्छिक; गोंधळ टाळायला मदत होत असेल तर तो नक्की वापरा. मराठीत यादीत शेवटच्या “आणि” आधी सहसा स्वल्पविराम देत नाही. कर्ता आणि क्रियापद यांना एकट्या स्वल्पविरामाने कधीच वेगळं करू नका, कर्ता कितीही लांब असला तरी. (जास्तीच्या माहितीभोवती स्वल्पविरामांची जोडी चालते: My sister, who lives in Leeds, is a nurse.)
3अर्धविराम आणि अपूर्णविराम
अर्धविराम अशी दोन पूर्ण वाक्यं जोडतो ज्यांचा एकमेकांशी जवळचा संबंध आहे आणि जी तितकीच महत्त्वाची आहेत. ज्या लांब यादीतल्या भागांत आधीच स्वल्पविराम आहे, ते भागही तो वेगळे करतो. अपूर्णविराम पूर्ण वाक्यानंतर येतो आणि पुढे बोट दाखवतो: स्पष्टीकरण, यादी किंवा अवतरण. वाक्याच्या ओघात क्रियापदानंतर किंवा preposition नंतर लगेच अपूर्णविराम देऊ नका.
4मधल्या माहितीसाठी डॅश आणि कंस
डॅशची जोडी किंवा कंस वाक्याच्या मध्ये जास्तीची माहिती घालतात. डॅश जास्त ठळक आणि थोडे अनौपचारिक; कंस शांत, हलके. एकटा डॅश वाक्याच्या शेवटी नाट्यमय टिप्पणी जोडतो. ब्रिटिश शैलीत अनेकदा दोन्ही बाजूंना जागा सोडून छोटा डॅश ( – ); अमेरिकन शैलीत सहसा जागा न सोडता लांब डॅश (—). एक शैली निवडा आणि ती पाळा.
5Apostrophe
Apostrophe लघुरूप किंवा मालकी दाखवतो. त्याने अनेकवचन होत नाही – नामं, संख्या, दशकं किंवा लघुरूपं, कशाचंच नाही. (काही शैली-मार्गदर्शक एकेकट्या अक्षरांच्या अनेकवचनासाठी तो चालवतात: Mind your p's and q's.) मराठीत apostrophe नाही; मालकी “-चा / -ची / -चे” ने दाखवतो, म्हणून इंग्रजीत तो कुठे लावायचा आणि कुठे नाही, ते नीट लक्षात ठेवा.
6अवतरणचिन्हे: ब्रिटिश आणि अमेरिकन शैली
अमेरिकन शैलीत दुहेरी अवतरणचिन्हे असतात, आणि स्वल्पविराम व पूर्णविराम त्यांच्या आत जातात. ब्रिटिश प्रकाशक अनेकदा एकेरी अवतरणचिन्हे वापरतात, आणि स्वल्पविराम किंवा पूर्णविराम अवतरणाचा भाग असेल तरच आत ठेवतात. अवतरणाच्या आतल्या अवतरणासाठी दोन्ही शैली दुसऱ्या प्रकारचं चिन्ह वापरतात. दोन्ही शैली बरोबर; एकच पाळा. मराठीत आपण “…” वापरतो – इंग्रजीतही चिन्हे वरच्या बाजूला असतात.
नेहमीच्या चुका
मराठी भाषकांसाठी सापळे
1. “जे …, ते …” → लांब कर्त्यानंतर स्वल्पविराम. मराठीत “जो / जे / ज्यांनी” ने सुरू होणाऱ्या भागानंतर आपण स्वल्पविराम देतो आणि मग “तो / ते / त्यांना” ने वाक्य पुढे नेतो: “जी मुलं ट्रान्सफॉर्मरजवळ क्रिकेट खेळत होती, त्यांना वॉचमनने ताकीद दिली.” इंग्रजीत who ने सुरू होणारा defining भाग कर्त्याचाच भाग असतो, आणि कर्ता व क्रियापद यांच्या मध्ये स्वल्पविराम येत नाही.
2. “पाऊस थांबला, आम्ही गडाकडे निघालो” → दोन वाक्यं स्वल्पविरामाने. मराठीत दोन स्वतंत्र वाक्यं स्वल्पविरामाने जोडणं अगदी नैसर्गिक आहे. इंग्रजीत हा comma splice आहे. पूर्णविराम, अर्धविराम किंवा स्वल्पविराम + and / but / so वापरा.
3. “1,25,000 रुपये” → लाख-कोटींचे स्वल्पविराम. भारतात मोठ्या संख्या लाख-कोटींच्या गटात लिहितो: 1,25,000 किंवा 12,50,000. भारतातल्या वाचकांसाठी हे चालतं, पण आंतरराष्ट्रीय इंग्रजीत स्वल्पविराम दर तीन अंकांनी येतो: 125,000, 1,250,000. परदेशी वाचकाला 1,25,000 गोंधळात टाकतं.
गोंधळ करू नका
defining आणि non-defining स्वल्पविराम – स्वल्पविराम अर्थ बदलतात. स्वल्पविरामांशिवाय वाक्य सांगतं कोणते; स्वल्पविरामांसह ते सगळ्यांबद्दल माहिती जोडतं. मराठीत दोन्ही वेळा स्वल्पविराम येऊ शकतो, म्हणून इथे शब्दांनी फरक करावा लागतो. पाहा B2-08.
अर्धविराम आणि अपूर्णविराम – अर्धविराम दोन तुल्य, संबंधित विचार जोडतो. अपूर्णविराम पुढे बोट दाखवतो: दुसरा भाग पहिल्या भागाने जे सांगितलं होतं ते स्पष्ट करतो किंवा त्याची यादी देतो.
its आणि it's – Its हे his सारखं मालकी दाखवणारं सर्वनाम (पाहा A1-08). It's म्हणजे नेहमी it is किंवा it has.
स्पेलिंग आणि उच्चार
- non-defining भागाभोवतीचे स्वल्पविराम आवाजात ऐकू येतात: छोटा थांबा, आणि जास्तीची माहिती सांगताना आवाज थोडा खाली आणि हलका. defining भागात थांबा नाही. “जे …, ते” नंतर मराठीत जसा थांबा घेतो, तसा इंग्रजी लांब कर्त्यानंतर घेऊ नका.
- Hyphen (-) शब्द जोडतो: a well-known writer. Dash (– किंवा —) वाक्याचे भाग वेगळे करतो. Dash च्या जागी hyphen वापरू नका.
- -s ने संपणाऱ्या नावाची मालकी: James's car आणि James' car दोन्ही चालतात; James's चा उच्चार एक जास्तीचा syllable घेऊन /ˈdʒeɪmzɪz/, आणि दोन्ही /z/ घोष – “ज” नाही. एक शैली निवडा आणि ती पाळा.
- ब्रिटिश शैलीत अपूर्णविरामानंतर सहसा छोटं अक्षर (नाव किंवा पूर्ण अवतरण नसेल तर); अमेरिकन शैलीत पूर्ण वाक्य असेल तर अनेकदा कॅपिटल अक्षर.
सुवर्णनियम
विरामचिन्हे व्याकरणाप्रमाणे द्या, श्वासाप्रमाणे नाही: दोन पूर्ण वाक्यांना मजबूत सीमा लागते – पूर्णविराम, अर्धविराम किंवा स्वल्पविराम + and / but / so; कर्ता आणि क्रियापद यांच्या मध्ये एकटा स्वल्पविराम नको; apostrophe ने अनेकवचन करू नका. आणि लक्षात ठेवा: मराठीत दोन वाक्यं स्वल्पविरामाने जोडता येतात, इंग्रजीत नाही; “जे …, ते” सारखा स्वल्पविराम इंग्रजी कर्त्यानंतर नाही; आणि मोठ्या संख्या आंतरराष्ट्रीय इंग्रजीत हजारांच्या गटात.
सराव
A. रचना
विरामचिन्हे घाला किंवा योग्य रूप लिहा.
-
एक स्वल्पविराम घाला: When the alarm went off everyone ran outside.
-
दोन स्वल्पविराम घाला: My father who is 70 still goes running every day.
-
मालकी दाखवणारं रूप लिहा: the toys of my two sons
-
योग्य पर्याय निवडा: The company lost … biggest client.
-
अर्धविराम आणि "however" वापरून जोडा: The hotel was full. We found a room nearby.
-
एक विरामचिन्ह घाला: There's one thing I've always wanted a dog.
B. अर्थ
योग्य पर्याय निवडा.
-
कोणत्या वाक्याचा अर्थ आहे की सगळ्या प्रवाशांकडे तिकिटं होती?
-
तुम्हाला चार लोकांचे आभार मानायचे आहेत: तुमचे आई-वडील, ॲना आणि टॉम. कोणता पर्याय स्पष्ट आहे?
-
स्पष्टीकरण आणणारं चिन्ह निवडा: She had only one goal … to win.
-
कोणतं वाक्य अमेरिकन शैलीची अवतरणचिन्हे वापरतं?
C. चूक शोधा
प्रत्येक वाक्यात एक चूक आहे किंवा वाक्य बरोबर आहे. दुरुस्त वाक्य लिहा किंवा correct लिहा.
-
I love this city, the food is amazing.
-
Everyone who attended the workshop, received a certificate.
-
She was born in the 1970's.
-
The main problems are: noise and pollution.
-
The results, however, were disappointing.
D. संदर्भात
प्रत्येक रिकाम्या जागी योग्य पर्याय निवडा.
Hi Sam,
Thanks for your message 16 it was great to hear from you. The conference was a success 17 however, the hotel was a disaster. My room had only one window 18 a tiny one above the door. The manager 19 who was very apologetic 20 gave us all a free dinner. I'll tell you more at the 21 summer party.
E. तुमचे स्वतःचे वाक्य
इंग्रजीत लिहा.
-
तुमच्या गावाबद्दल एकमेकांशी संबंधित दोन वाक्यं लिहा आणि ती अर्धविरामाने जोडा.
-
non-defining संबंधी उपवाक्य वापरून तुमच्या कुटुंबातल्या एखाद्या व्यक्तीबद्दल एक वाक्य लिहा.
F. मिश्र उजळणी
मागील धड्यांची उजळणी करा.
-
B2-08 Non-Defining Relative Clauses: स्वल्पविरामांमधली जास्तीची माहिती इंग्रजीत I have two sisters, both ___ live abroad. …
-
B1-26 Although, Despite, However: विरोध दाखवणारे शब्द – जरी… तरी इंग्रजीत कसं म्हणायचं योग्य पर्याय निवडा: … it was raining, we went out.
-
A1-08 My, Your, His, Her आणि 's: इंग्रजीत मालकी कशी दाखवायची, मराठीत योग्य पर्याय निवडा: a lovely town, but roads are terrible.
उत्तरे
A. रचना
- When the alarm went off, everyone ran outside.
- My father, who is 70, still goes running every day.
- my two sons' toys / my sons' toys
- its
- The hotel was full; however, we found a room nearby.
- There's one thing I've always wanted: a dog. / There's one thing I've always wanted – a dog. / There's one thing I've always wanted — a dog. / There's one thing I've always wanted—a dog.
B. अर्थ
- The passengers, who had tickets, boarded.
- my parents, Anna, and Tom
- :
- She said, "Hello."
C. चूक शोधा
- I love this city. The food is amazing. / I love this city; the food is amazing. / I love this city: the food is amazing. / I love this city, and the food is amazing. / I love this city because the food is amazing.
- Everyone who attended the workshop received a certificate.
- She was born in the 1970s.
- The main problems are noise and pollution. / There are two main problems: noise and pollution.
- ✓ The results, however, were disappointing.
D. संदर्भात
- ;
- ;
- :
- ,
- ,
- company's
E. तुमचे स्वतःचे वाक्य
- My town is small; everyone knows everyone.
- My grandmother, who is 85, still bakes bread every week.
F. मिश्र उजळणी
- of whom
- Although
- It's … its
