Dấu câu trong câu phức tiếng Anh: dấu phẩy, chấm phẩy, hai chấm, dấu nháy (Punctuation)
Punctuation for Complex Sentences
Trong trang này
Mục tiêu
Sau bài này, bạn có thể đánh dấu ranh giới câu cho đúng, tự tin dùng dấu phẩy, dấu chấm phẩy, dấu hai chấm, dấu gạch ngang và dấu ngoặc đơn, dùng dấu nháy (apostrophe) cho đúng, và theo đúng kiểu Anh hoặc kiểu Mỹ khi dùng dấu ngoặc kép.
Ý chính
Khi nói, giọng của bạn cho biết ý bắt đầu và kết thúc ở đâu: bạn ngừng lại, giọng lên và xuống. Khi viết, dấu câu làm việc đó. Nó cho người đọc thấy câu được xây dựng như thế nào.
Hãy hình dung một câu là một chuyến tàu. Dấu chấm là ga cuối: tàu dừng và mọi người xuống. Dấu phẩy là một đoạn chạy chậm lại trong hành trình. Dấu chấm phẩy nối hai toa hoàn chỉnh vốn thuộc về nhau. Dấu hai chấm là lời thông báo "ga tiếp theo:" — điều đã hứa sắp đến. Dấu gạch ngang và dấu ngoặc đơn là một vòng rẽ ngắn khỏi đường chính rồi nhập lại.
Nguyên tắc then chốt ở trình độ B2: dấu câu theo ngữ pháp, không theo hơi thở. Bạn không thể nối hai câu hoàn chỉnh chỉ bằng một dấu phẩy, và không thể đặt một dấu phẩy đơn giữa chủ ngữ và động từ — dù chủ ngữ dài đến đâu, và dù khi nói bạn sẽ ngừng ở đó.
Tiếng Việt và tiếng Anh
Tiếng Việt dùng cùng những dấu câu này, nhưng quy tắc thoải mái hơn. Trong tiếng Việt, nối hai câu hoàn chỉnh bằng dấu phẩy là chuyện bình thường (Tôi yêu thành phố này, đồ ăn ở đây rất ngon), và nhiều người đặt dấu phẩy theo chỗ ngắt hơi. Ta cũng hay viết dấu hai chấm ngay sau là hay gồm. Tiếng Anh trang trọng chặt chẽ hơn ở đúng những chỗ này. Ngoài ra, tiếng Việt không có dấu nháy (apostrophe): sở hữu được thể hiện bằng của, nên dấu nháy trong it's / its, parents' là thứ hoàn toàn mới.
| Tiếng Việt | Tiếng Anh | Ghi chú |
|---|---|---|
| Pin hết, tôi không gọi được cho ai. | The battery was dead. I couldn't call anyone. / The battery was dead, so I couldn't call anyone. | tiếng Anh cần ranh giới mạnh |
| Chúng tôi đặt phòng sớm, tuy nhiên khách sạn vẫn hết phòng. | We booked early; however, the hotel was still full. | however không phải liên từ |
| Nguyên liệu gồm: bột, trứng và sữa. | The ingredients are flour, eggs and milk. | không dùng dấu hai chấm ngay sau động từ |
| nhà của bố mẹ tôi | my parents' house | sở hữu số nhiều: s' |
| đồ chơi của bọn trẻ | the children's toys | số nhiều bất quy tắc + 's |
| Công ty đã đổi tên của mình. | The company changed its name. | its = sở hữu, không có dấu nháy |
Cấu trúc
Ranh giới câu (câu hoàn chỉnh ở đây = một mệnh đề có chủ ngữ và động từ riêng, có thể đứng một mình)
| Mẫu | Đúng? | Ví dụ |
|---|---|---|
| Câu. Câu. | ✅ | The train was late. We missed the meeting. |
| Câu; câu. | ✅ | The train was late; we missed the meeting. |
| Câu, and / but / or / so / yet + câu. | ✅ | The train was late, so we missed the meeting. |
| Câu; however, câu. | ✅ | The train was late; however, we arrived on time. |
| Câu, câu. (comma splice — lỗi nối câu bằng dấu phẩy) | ❌ | The train was late, we missed the meeting. |
| Câu câu. (run-on sentence — câu dính liền) | ❌ | The train was late we missed the meeting. |
Dấu phẩy: có và không
| Dùng dấu phẩy… | Ví dụ |
|---|---|
| sau một mệnh đề hoặc cụm từ dài đứng đầu câu | When we arrived, the shop was closed. |
| quanh mệnh đề quan hệ không xác định (B2-08) | My sister, who lives in Leeds, is a nurse. |
| giữa các mục trong một danh sách | eggs, flour, sugar(,) and butter |
| sau hoặc quanh từ nối như however | However, the results were clear. |
| không đặt một dấu phẩy đơn giữa chủ ngữ và động từ | ~~The man who called yesterday, is here.~~ |
| không đặt quanh mệnh đề quan hệ xác định | ~~Students, who miss three classes, fail.~~ (nếu bạn muốn nói chỉ những học sinh đó) |
Các dấu khác
| Dấu | Cách dùng chính | Ví dụ |
|---|---|---|
| ; dấu chấm phẩy | nối hai câu liên quan chặt chẽ; tách các mục trong danh sách khi bản thân các mục đã có dấu phẩy | Some agreed; others didn't. |
| : dấu hai chấm | sau một câu hoàn chỉnh, mở ra một lời giải thích, một danh sách hoặc một trích dẫn | We need three things: time, money and patience. |
| – hoặc — dấu gạch ngang | một đoạn chen ngang (đi thành cặp) hoặc một lời thêm vào đầy kịch tính (một dấu) | The results – all of them – were wrong. |
| ( ) dấu ngoặc đơn | thông tin thêm, nhẹ nhàng hơn | The report (published in May) was ignored. |
| ' dấu nháy (apostrophe) | dạng rút gọn hoặc sở hữu | it's = it is; the company's profits |
| " " hoặc ' ' dấu ngoặc kép | lời nói trực tiếp, trích dẫn | She said, "I'll be late." |
Cách dùng
1Dấu chấm hay dấu phẩy? Tránh comma splice và run-on
Hai câu hoàn chỉnh cần một ranh giới mạnh: dấu chấm, dấu chấm phẩy, hoặc dấu phẩy + and / but / or / so / yet. Những từ nối như however, therefore và otherwise không phải liên từ, nên khi một trong số chúng mở đầu câu thứ hai, phía trước nó cần dấu chấm hoặc dấu chấm phẩy. (Ở giữa câu, however chỉ cần đứng giữa hai dấu phẩy: The results, however, were disappointing.) (Người viết đôi khi cố ý dùng comma splice trong truyện hoặc tin nhắn, nhưng trong văn viết trang trọng và bài thi, đó là lỗi.)
2Các quy tắc chính về dấu phẩy
Đặt dấu phẩy sau một mệnh đề hoặc một cụm từ dài đứng đầu câu, quanh thông tin không xác định, giữa các mục trong danh sách và quanh các từ nối. Oxford comma (dấu phẩy trước and cuối cùng trong danh sách) là thông lệ trong phần lớn sách hướng dẫn văn phong Mỹ (nhưng không phải văn phong báo chí Mỹ) và không bắt buộc theo kiểu Anh; hãy dùng nó bất cứ khi nào nó giúp tránh hiểu lầm. Không bao giờ tách chủ ngữ khỏi động từ bằng một dấu phẩy đơn, kể cả khi chủ ngữ rất dài. (Một cặp dấu phẩy quanh thông tin thêm thì được: My sister, who lives in Leeds, is a nurse.)
3Dấu chấm phẩy và dấu hai chấm
Dấu chấm phẩy nối hai câu hoàn chỉnh liên quan chặt chẽ và có sức nặng ngang nhau. Nó cũng tách các mục dài trong danh sách khi bản thân các mục đã có dấu phẩy. Dấu hai chấm đứng sau một câu hoàn chỉnh và hướng về phía trước: một lời giải thích, một danh sách hoặc một trích dẫn. Trong văn bản liền mạch, không đặt dấu hai chấm ngay sau một động từ hay một giới từ.
4Dấu gạch ngang và dấu ngoặc đơn cho phần chen ngang
Một cặp dấu gạch ngang hoặc dấu ngoặc đơn thêm thông tin vào giữa câu. Dấu gạch ngang nhấn mạnh hơn và hơi thân mật hơn; dấu ngoặc đơn nhẹ nhàng hơn. Một dấu gạch ngang đơn có thể thêm một lời bình kịch tính ở cuối. Văn phong Anh thường dùng gạch ngang ngắn có khoảng trắng hai bên ( – ); văn phong Mỹ thường dùng gạch ngang dài không có khoảng trắng (—). Hãy chọn một kiểu và giữ nguyên.
5Dấu nháy (apostrophe)
Dấu nháy đánh dấu dạng rút gọn hoặc sở hữu. Nó không dùng để tạo số nhiều — không cho danh từ, con số, thập niên hay chữ viết tắt. (Một số sách hướng dẫn văn phong cho phép dùng nó cho số nhiều của một chữ cái đơn: Mind your p's and q's.)
6Dấu ngoặc kép: kiểu Anh và kiểu Mỹ
Kiểu Mỹ dùng dấu ngoặc kép đôi và đặt dấu phẩy, dấu chấm bên trong. Các nhà xuất bản Anh thường dùng dấu ngoặc kép đơn và chỉ đặt dấu phẩy hay dấu chấm bên trong nếu nó thuộc về phần trích dẫn. Cả hai kiểu đều dùng loại dấu còn lại cho một trích dẫn nằm trong trích dẫn. Cả hai kiểu đều đúng; hãy nhất quán.
Lỗi thường gặp
Bẫy dành cho người Việt
1. Nối hai câu bằng dấu phẩy như trong tiếng Việt. Tiếng Việt viết Xe buýt đông quá, tôi phải đứng suốt đường rất tự nhiên. Trong văn viết tiếng Anh, đó là comma splice.
2. ", tuy nhiên" giữa câu. Người Việt hay viết Điện thoại đắt, tuy nhiên camera rất tốt. However không phải liên từ: trước nó phải là dấu chấm hoặc dấu chấm phẩy.
3. Dấu hai chấm sau "là", "gồm", "bao gồm". Trong tiếng Việt, Khóa học gồm: ngữ pháp, nói và viết là cách trình bày quen thuộc. Trong văn bản liền mạch tiếng Anh, dấu hai chấm chỉ đứng sau một câu hoàn chỉnh.
4. Dấu nháy sở hữu ở số nhiều. Tiếng Việt chỉ dùng của, nên nhiều bạn thêm 's máy móc vào mọi danh từ, kể cả danh từ số nhiều đã có -s. Với danh từ số nhiều tận cùng bằng -s, chỉ thêm dấu nháy: s'.
Đừng nhầm lẫn
Dấu phẩy xác định và không xác định — Dấu phẩy làm thay đổi nghĩa. Không có dấu phẩy, mệnh đề cho biết những ai / cái nào; có dấu phẩy, nó thêm thông tin về tất cả. Xem B2-08.
Dấu chấm phẩy và dấu hai chấm — Dấu chấm phẩy nối hai ý ngang nhau, có liên quan. Dấu hai chấm hướng về phía trước: phần thứ hai giải thích hoặc liệt kê điều phần thứ nhất đã hứa.
its và it's — Its là từ hạn định sở hữu, giống his (xem A1-08). It's luôn có nghĩa là it is hoặc it has.
Chính tả và phát âm
- Dấu phẩy quanh một mệnh đề không xác định khớp với giọng nói: một chỗ ngừng ngắn, và giọng thấp hơn, nhỏ hơn cho phần thông tin thêm. Mệnh đề xác định thì không ngừng. Nhưng nhớ nguyên tắc của bài này: khi viết, hãy quyết định dấu phẩy bằng ngữ pháp, rồi mới đọc theo nó.
- Dấu nháy sở hữu có âm thanh riêng: Anna's /z/, Mark's /s/, James's /ɪz/. Người Việt hay bỏ âm cuối, nên Mark's car dễ nghe thành Mark car. Hãy giữ âm /s/ hoặc /z/ cuối. Còn parents' đọc giống hệt parents: dấu nháy chỉ thấy được khi viết.
- its và it's đọc giống nhau: /ɪts/. Âm cuối là cụm /ts/ — đừng bỏ âm /s/.
- Dấu gạch nối (-) nối các từ: a well-known writer. Dấu gạch ngang (– hoặc —) tách các phần của câu. Đừng dùng dấu gạch nối thay cho dấu gạch ngang.
- Sở hữu của tên riêng tận cùng bằng -s: James's car và James' car đều được chấp nhận; James's đọc thêm một âm tiết /ˈdʒeɪmzɪz/ — "JAYM-ziz". Hãy chọn một kiểu và giữ nguyên.
- Sau dấu hai chấm, kiểu Anh thường tiếp tục bằng chữ thường (trừ khi là tên riêng hoặc một trích dẫn đầy đủ); kiểu Mỹ thường viết hoa nếu theo sau là một câu hoàn chỉnh.
Quy tắc vàng
Đặt dấu câu theo ngữ pháp, không theo hơi thở: hai câu hoàn chỉnh cần một ranh giới mạnh — dấu chấm, dấu chấm phẩy, hoặc dấu phẩy + một liên từ như and / but / so; không đặt một dấu phẩy đơn giữa chủ ngữ và động từ; và không dùng dấu nháy để tạo số nhiều. Thói quen nối câu bằng dấu phẩy của tiếng Việt không áp dụng cho văn viết trang trọng tiếng Anh.
Luyện tập
A. Hình thức
Thêm dấu câu, viết dạng sở hữu hoặc nối câu theo yêu cầu.
-
Thêm một dấu phẩy: When the alarm went off everyone ran outside.
-
Thêm hai dấu phẩy: My father who is 70 still goes running every day.
-
Viết dạng sở hữu: the toys of my two sons
-
Chọn đáp án đúng: The company lost … biggest client.
-
Nối hai câu bằng dấu chấm phẩy và "however": The hotel was full. We found a room nearby.
-
Thêm một dấu câu: There's one thing I've always wanted a dog.
B. Ý nghĩa
Chọn đáp án phù hợp với ý nghĩa.
-
Câu nào có nghĩa là tất cả hành khách đều có vé?
-
Bạn muốn cảm ơn bốn người: bố mẹ bạn, Anna và Tom. Cách viết nào rõ ràng?
-
Chọn dấu mở ra một lời giải thích: She had only one goal … to win.
-
Câu nào dùng dấu ngoặc kép kiểu Mỹ?
C. Tìm lỗi sai
Sửa lỗi sai. Nếu câu đã đúng, hãy viết correct.
-
I love this city, the food is amazing.
-
Everyone who attended the workshop, received a certificate.
-
She was born in the 1970's.
-
The main problems are: noise and pollution.
-
The results, however, were disappointing.
D. Trong ngữ cảnh
Chọn phương án đúng cho mỗi chỗ trong email.
Hi Sam,
Thanks for your message 16 it was great to hear from you. The conference was a success 17 however, the hotel was a disaster. My room had only one window 18 a tiny one above the door. The manager 19 who was very apologetic 20 gave us all a free dinner. I'll tell you more at the 21 summer party.
E. Đến lượt bạn
Viết câu của riêng bạn bằng tiếng Anh.
-
Viết hai câu có liên quan về thị trấn hoặc thành phố của bạn và nối chúng bằng dấu chấm phẩy.
-
Viết một câu về một người trong gia đình bạn, có một mệnh đề không xác định.
F. Ôn tập tổng hợp
Ôn lại kiến thức của các bài trước.
-
B2-08 Mệnh đề quan hệ không xác định: thêm thông tin với dấu phẩy (Non-Defining Relative Clauses) I have two sisters, both ___ live abroad. …
-
B1-26 Phân biệt although, despite và however: diễn tả sự tương phản (Contrast) Chọn đáp án đúng: … it was raining, we went out.
-
A1-08 Tính từ sở hữu (my, your, his, her) và sở hữu cách 's trong tiếng Anh (Possessives) Chọn đáp án đúng: a lovely town, but roads are terrible.
Đáp án
A. Hình thức
- When the alarm went off, everyone ran outside.
- My father, who is 70, still goes running every day.
- my two sons' toys / my sons' toys
- its
- The hotel was full; however, we found a room nearby.
- There's one thing I've always wanted: a dog. / There's one thing I've always wanted – a dog. / There's one thing I've always wanted — a dog. / There's one thing I've always wanted—a dog.
B. Ý nghĩa
- The passengers, who had tickets, boarded.
- my parents, Anna, and Tom
- :
- She said, "Hello."
C. Tìm lỗi sai
- I love this city. The food is amazing. / I love this city; the food is amazing. / I love this city: the food is amazing. / I love this city, and the food is amazing. / I love this city because the food is amazing.
- Everyone who attended the workshop received a certificate.
- She was born in the 1970s.
- The main problems are noise and pollution. / There are two main problems: noise and pollution.
- ✓ The results, however, were disappointing.
D. Trong ngữ cảnh
- ;
- ;
- :
- ,
- ,
- company's
E. Đến lượt bạn
- My town is small; everyone knows everyone.
- My grandmother, who is 85, still bakes bread every week.
F. Ôn tập tổng hợp
- of whom
- Although
- It's … its
