Punctuation: pikësimi i fjalive të përbëra në anglisht (presja, pikëpresja, dy pikat, apostrofi)
Punctuation for Complex Sentences
Në këtë faqe
Qëllimi
Pas këtij mësimi do t'i shënoni saktë kufijtë e fjalive, do të përdorni me siguri presjen, pikëpresjen, dy pikat, vizën dhe kllapat, do ta përdorni saktë apostrofin dhe do të ndiqni stilin britanik ose amerikan për thonjëzat.
Ideja kryesore
Kur flasim, zëri tregon ku nis dhe ku mbaron një ide: bëjmë pauzë, zëri ngrihet dhe ulet. Në shkrim këtë punë e bën pikësimi. Ai i tregon lexuesit si është ndërtuar fjalia.
Mendojeni fjalinë si një udhëtim me tren. Pika (full stop) është stacioni i fundit: treni ndalon dhe të gjithë zbresin. Presja është një ngadalësim i shkurtër gjatë udhëtimit. Pikëpresja lidh dy vagonë të plotë që shkojnë bashkë. Dy pikat janë njoftimi «stacioni i radhës:» – ja ajo që u premtua. Vizat dhe kllapat janë një lak i shkurtër jashtë linjës kryesore që kthehet sërish në të.
Parimi kryesor në nivelin B2: pikësimi ndjek gramatikën, jo frymëmarrjen. Nuk mund të bashkoni dy fjali të plota vetëm me presje, dhe nuk mund të vini një presje të vetme mes kryefjalës dhe foljes – sado e gjatë të jetë kryefjala dhe kudo që të bëni pauzë kur flisni.
Shqipja dhe anglishtja
Shumë rregulla janë si në shqip: presje pas një fjalie të varur në fillim («Kur mbërritëm, dyqani ishte mbyllur»), presje në numërime, viza dhe kllapa për informacion shtesë, apostrof për shkurtimet («s'ka», «t'i» – si isn't, it's). Ndryshimet janë katër. Së pari, shqipja i lejon fjalitë e bashkërenditura pa lidhëz, të ndara vetëm me presje: «Bateria kishte mbaruar, nuk mora dot askënd». Në anglisht kjo është comma splice – gabim në shkrimin zyrtar. Së dyti, në shqip pas një fjalie të varur që është vetë kryefjalë vëmë presje («Kush punon, ha»); në anglisht mes kryefjalës dhe foljes nuk vihet presje. Së treti, në shqip dy pikat vihen shpesh pas foljes para një numërimi («Arsyet janë: …»); në anglisht vetëm pas një fjalie të plotë. Së katërti, thonjëzat: shqipja përdor « » ose „ “, anglishtja " " ose ' '. Dhe posedimin shqipja e jep me gjinore («shtëpia e prindërve»), anglishtja me apostrof: my parents' house.
| Shqip | Anglisht | Çfarë ndryshon |
|---|---|---|
| Bateria kishte mbaruar, nuk mora dot askënd. | The battery was dead. I couldn't call anyone. | dy fjali të plota: pikë, pikëpresje ose presje + so |
| Kur mbërritëm, dyqani ishte mbyllur. | When we arrived, the shop was closed. | këtu është njësoj |
| Kush mori pjesë në seminar, mori certifikatë. | Everyone who attended the workshop received a certificate. | pa presje mes kryefjalës dhe foljes |
| Arsyet janë: kostoja, koha dhe cilësia. | The reasons are cost, time and quality. | pa dy pika pas foljes |
| Ajo tha: «Do të jem atje në tetë.» | She said, "I'll be there by eight." | thonjëzat angleze; zakonisht presje para tyre |
| S'ka problem. / T'i them? | It's been raining all day. | apostrofi për shkurtim: këtu është njësoj |
| Shtëpia e prindërve | My parents' house | posedimi: gjinore në shqip, apostrof në anglisht |
| Në vitet '90 | in the 1990s | pa apostrof para -s |
Shkurt: në anglisht presja e vetme nuk bashkon dy fjali të plota dhe nuk ndan kryefjalën nga folja; dy pikat vijnë pas një fjalie të plotë; thonjëzat janë " " ose ' '.
Forma
Kufijtë e fjalisë (fjali e plotë këtu = një fjali me kryefjalën dhe foljen e vet që mund të qëndrojë më vete)
| Modeli | E saktë? | Shembull |
|---|---|---|
| Fjali. Fjali. | ✅ | The train was late. We missed the meeting. |
| Fjali; fjali. | ✅ | The train was late; we missed the meeting. |
| Fjali, and / but / or / so / yet + fjali. | ✅ | The train was late, so we missed the meeting. |
| Fjali; however, fjali. | ✅ | The train was late; however, we arrived on time. |
| Fjali, fjali. (comma splice) | ❌ | The train was late, we missed the meeting. |
| Fjali fjali. (run-on sentence) | ❌ | The train was late we missed the meeting. |
Presja: po dhe jo
| Vini presje… | Shembull |
|---|---|
| pas një fjalie të varur ose një togfjalëshi të gjatë në fillim | When we arrived, the shop was closed. |
| rreth një fjalie përcaktore shtesë (B2-08) | My sister, who lives in Leeds, is a nurse. |
| mes elementeve të një numërimi | eggs, flour, sugar(,) and butter |
| pas ose rreth fjalëve lidhëse si however | However, the results were clear. |
| jo një presje të vetme mes kryefjalës dhe foljes | ~~The man who called yesterday, is here.~~ |
| jo rreth një fjalie përcaktore dalluese | ~~Students, who miss three classes, fail.~~ (nëse doni të thoni vetëm ata studentë) |
Shenjat e tjera
| Shenja | Përdorimet kryesore | Shembull |
|---|---|---|
| ; pikëpresja | lidh dy fjali të lidhura ngushtë; ndan elementet e numërimit që vetë kanë presje | Some agreed; others didn't. |
| : dy pikat | pas një fjalie të plotë, sjell një shpjegim, një numërim ose një citim | We need three things: time, money and patience. |
| – ose — viza | një ndërprerje (çift) ose një shtesë dramatike (e vetme) | The results – all of them – were wrong. |
| ( ) kllapat | informacion shtesë më i qetë | The report (published in May) was ignored. |
| ' apostrofi | shkurtim ose posedim | it's = it is; the company's profits |
| " " ose ' ' thonjëzat | ligjërata e drejtë, citimet | She said, "I'll be late." |
Përdorimi
1Pikë apo presje? Si të shmangni comma splice dhe run-on
Dy fjali të plota duan një kufi të fortë: pikë, pikëpresje, ose presje + and / but / or / so / yet. Fjalët lidhëse si however, therefore dhe otherwise nuk janë lidhëza, prandaj kur njëra prej tyre nis fjalinë e dytë, para saj duhet pikë ose pikëpresje. (Në mes të fjalisë however thjesht vihet mes presjeve: The results, however, were disappointing.) (Shkrimtarët ndonjëherë e përdorin comma splice qëllimisht në letërsi ose në mesazhe, por në shkrimin zyrtar dhe në provime numërohet gabim.) Në shqip fjalitë pa lidhëz me presje janë normale – në anglisht jo.
2Rregullat kryesore të presjes
Vini presje pas një fjalie të varur ose një togfjalëshi të gjatë hyrës, rreth informacionit shtesë, mes elementeve të numërimit dhe rreth fjalëve lidhëse. Oxford comma (presja para and të fundit në një numërim) është e zakonshme në shumicën e udhëzuesve amerikanë të stilit (por jo në stilin e lajmeve në SHBA) dhe fakultative në stilin britanik; përdoreni sa herë që shmang keqkuptimin. Mos e ndani kurrë kryefjalën nga folja me një presje të vetme, edhe kur kryefjala është shumë e gjatë. (Një çift presjesh rreth informacionit shtesë është në rregull: My sister, who lives in Leeds, is a nurse.)
3Pikëpresja dhe dy pikat
Pikëpresja lidh dy fjali të plota që janë të lidhura ngushtë dhe me të njëjtën peshë. Ajo ndan edhe elementet e gjata të numërimit që vetë kanë presje. Dy pikat vijnë pas një fjalie të plotë dhe tregojnë përpara: një shpjegim, një numërim ose një citim. Në tekst të zakonshëm mos vini dy pika menjëherë pas foljes ose pas parafjalës – edhe pse në shqip «…janë: …» është e zakonshme.
4Vizat dhe kllapat për ndërprerjet
Një çift vizash ose kllapash shton informacion në mes të fjalisë. Vizat janë më të theksuara dhe pak më jozyrtare; kllapat janë më të qeta. Një vizë e vetme mund të shtojë një koment dramatik në fund. Stili britanik shpesh përdor vizën e shkurtër me hapësira ( – ); stili amerikan zakonisht vizën e gjatë pa hapësira (—). Zgjidhni një stil dhe mbajeni.
5Apostrofi
Apostrofi tregon një shkurtim ose posedim. Nuk përdoret për të formuar shumësin – as për emrat, as për numrat, dekadat apo shkurtimet. (Disa udhëzues stili e lejojnë për shumësin e shkronjave të veçuara: Mind your p's and q's.) Shkurtimi ju është i njohur nga shqipja («s'ka», «t'i»); posedimi me apostrof është i ri, sepse shqipja përdor gjinoren.
6Thonjëzat: stili britanik dhe amerikan
Stili amerikan përdor thonjëza të dyfishta dhe vë presjet e pikat brenda tyre. Botuesit britanikë shpesh përdorin thonjëza teke dhe vënë presjen ose pikën brenda vetëm nëse i përket citimit. Të dy stilet përdorin llojin tjetër për një citim brenda citimit. Të dy janë të saktë; jini të qëndrueshëm. Thonjëzat shqipe « » dhe „ “ nuk përdoren në anglisht.
Gabime të shpeshta
Kurthe për shqipfolësit
1. Fjali pa lidhëz me presje → comma splice. Në shqip është krejt normale: «Blerta nuk erdhi në darkë, ishte shumë e lodhur pas punës». Në anglisht dy fjali të plota nuk mund të bashkohen vetëm me presje: duhet pikë, pikëpresje ose një lidhëz.
2. Presje pas një kryefjale të gjatë. Në shqip pas një fjalie të varur që shërben si kryefjalë vëmë presje: «Kushdo që i la dritat ndezur në klasë mbrëmë, duhet të jetë më i kujdesshëm». Në anglisht e gjithë pjesa Whoever left the lights on in the classroom last night është kryefjala, prandaj mes saj dhe foljes nuk vihet presje.
3. Dy pika pas foljes. Në shqip numërimi shpesh paraprihet nga dy pika edhe pas foljes: «Gjatë ekskursionit vizituam: Beratin, Gjirokastrën dhe Butrintin». Në anglisht dy pikat vijnë pas një fjalie të plotë, jo mes foljes dhe objektit të saj.
4. Thonjëzat « » në tekst anglisht. Në shqip para ligjëratës së drejtë vëmë dy pika dhe thonjëzat tona: Arta tha: «Ju pres te hyrja e kinemasë.» Në anglisht thonjëzat janë " " ose ' ', dhe para tyre zakonisht vihet presje.
Mos i ngatërroni
Presjet dalluese apo shtesë – Presjet e ndryshojnë kuptimin. Pa presje, fjalia tregon cilët; me presje, shton informacion për të gjithë. Shih B2-08.
Pikëpresja apo dy pikat – Pikëpresja lidh dy ide të barabarta e të lidhura. Dy pikat tregojnë përpara: pjesa e dytë shpjegon ose numëron atë që premtoi e para.
its apo it's – Its është përcaktor pronor, si his (shih A1-08). It's do të thotë gjithmonë it is ose it has.
Drejtshkrimi dhe shqiptimi
- Presjet rreth një fjalie përcaktore shtesë përputhen me zërin: një pauzë e shkurtër dhe një zë më i ulët e më i qetë për informacionin shtesë. Fjalia dalluese nuk ka pauzë.
- Vizëza (hyphen, -) bashkon fjalët: a well-known writer. Viza (dash, – ose —) ndan pjesët e fjalisë. Mos e përdorni vizëzën në vend të vizës.
- Posedimi i emrave që mbarojnë me -s: pranohen edhe James's car, edhe James' car; James's shqiptohet me një rrokje më shumë /ˈdʒeɪmzɪz/. Zgjidhni një stil dhe mbajeni.
- Pas dy pikave stili britanik zakonisht vazhdon me shkronjë të vogël (përveç kur vjen një emër ose një citim i plotë); stili amerikan shpesh përdor shkronjë të madhe nëse vjen një fjali e plotë.
- Emrat e shenjave: full stop (UK) / period (US) = pikë, comma = presje, semicolon = pikëpresje, colon = dy pika, apostrophe /əˈpɒstrəfi/ = apostrof. Kujdes: apostrophe ka katër rrokje dhe theksi bie në të dytën; -phe në fund shqiptohet /fi/, jo «-fe» dhe jo «-f».
Rregulli i artë
Vini shenjat sipas gramatikës, jo sipas frymëmarrjes: dy fjali të plota duan një kufi të fortë – pikë, pikëpresje, ose presje + një lidhëz si and / but / so; mos vini një presje të vetme mes kryefjalës dhe foljes; dhe mos përdorni apostrof për të formuar shumësin. Kujdes nga zakonet e shqipes: fjalitë pa lidhëz me presje, presja pas kryefjalës, dy pikat pas foljes dhe thonjëzat « ».
Ushtrime
A. Forma
Shtoni shenjat ose zgjidhni formën e duhur.
-
Shtoni një presje: When the alarm went off everyone ran outside.
-
Shtoni dy presje: My father who is 70 still goes running every day.
-
Shkruani posedimin: the toys of my two sons
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: The company lost … biggest client.
-
Bashkojini me pikëpresje dhe "however": The hotel was full. We found a room nearby.
-
Shtoni një shenjë: There's one thing I've always wanted a dog.
B. Kuptimi
Zgjidhni përgjigjen që i përshtatet kuptimit.
-
Cila fjali do të thotë që të gjithë pasagjerët kishin bileta?
-
Doni të falënderoni katër veta: prindërit, Annën dhe Tomin. Cili variant është i qartë?
-
Zgjidhni shenjën që sjell një shpjegim: She had only one goal … to win.
-
Cila fjali përdor thonjëzat në stilin amerikan?
C. Gjeni gabimin
Çdo fjali ka një gabim ose është e saktë. Shkruani fjalinë e korrigjuar ose shkruani correct.
-
I love this city, the food is amazing.
-
Everyone who attended the workshop, received a certificate.
-
She was born in the 1970's.
-
The main problems are: noise and pollution.
-
The results, however, were disappointing.
D. Në kontekst
Lexoni emailin dhe zgjidhni shenjën e saktë për çdo vend.
Hi Sam,
Thanks for your message 16 it was great to hear from you. The conference was a success 17 however, the hotel was a disaster. My room had only one window 18 a tiny one above the door. The manager 19 who was very apologetic 20 gave us all a free dinner. I'll tell you more at the 21 summer party.
E. Radha juaj
Shkruani në anglisht.
-
Shkruani dy fjali të lidhura për qytetin tuaj dhe bashkojini me pikëpresje.
-
Shkruani një fjali për një anëtar të familjes me një fjali përcaktore shtesë.
F. Përsëritje e përzier
Përsëritni mësimet e mëparshme.
-
B2-08 Non-defining relative clauses: fjalitë përcaktore me presje në anglisht I have two sisters, both ___ live abroad. …
-
B1-26 Although, despite apo however? Lidhëzat e kundërshtimit në anglisht Zgjidhni përgjigjen e saktë: … it was raining, we went out.
-
A1-08 Përemrat pronorë në anglisht (my, your, his) dhe 's e pronësisë Zgjidhni përgjigjen e saktë: a lovely town, but roads are terrible.
Përgjigjet
A. Forma
- When the alarm went off, everyone ran outside.
- My father, who is 70, still goes running every day.
- my two sons' toys / my sons' toys
- its
- The hotel was full; however, we found a room nearby.
- There's one thing I've always wanted: a dog. / There's one thing I've always wanted – a dog. / There's one thing I've always wanted — a dog. / There's one thing I've always wanted—a dog.
B. Kuptimi
- The passengers, who had tickets, boarded.
- my parents, Anna, and Tom
- :
- She said, "Hello."
C. Gjeni gabimin
- I love this city. The food is amazing. / I love this city; the food is amazing. / I love this city: the food is amazing. / I love this city, and the food is amazing. / I love this city because the food is amazing.
- Everyone who attended the workshop received a certificate.
- She was born in the 1970s.
- The main problems are noise and pollution. / There are two main problems: noise and pollution.
- ✓ The results, however, were disappointing.
D. Në kontekst
- ;
- ;
- :
- ,
- ,
- company's
E. Radha juaj
- My town is small; everyone knows everyone.
- My grandmother, who is 85, still bakes bread every week.
F. Përsëritje e përzier
- of whom
- Although
- It's … its
