Punctuation: अल्पविराम, अर्धविराम, कोलन र अपोस्ट्रफीको सही प्रयोग — सजिलो नेपालीमा
Punctuation for Complex Sentences
यस पृष्ठमा
लक्ष्य
यो पाठपछि तपाईं वाक्यको सीमा सही ठाउँमा छुट्याउन, अल्पविराम (comma), अर्धविराम (semicolon), कोलन (colon), ड्यास (dash) र कोष्ठक (brackets) आत्मविश्वासका साथ प्रयोग गर्न, अपोस्ट्रफी (apostrophe) सही राख्न, र उद्धरण चिह्न (quotation marks) मा बेलायती वा अमेरिकी शैली पछ्याउन सक्नुहुनेछ।
मुख्य विचार
बोल्दा तपाईंको आवाजले विचार कहाँ सुरु र कहाँ अन्त्य हुन्छ भन्ने देखाउँछ: तपाईं रोकिनुहुन्छ, र स्वर माथि-तल हुन्छ। लेखाइमा यो काम चिह्नहरूले गर्छन्। तिनले पाठकलाई वाक्य कसरी बनेको छ भन्ने देखाउँछन्।
वाक्यलाई रेलयात्रा सम्झनुहोस्। पूर्णविराम (full stop) लाइनको अन्त्य हो: रेल रोकिन्छ र सबै ओर्लिन्छन्। अल्पविराम यात्राभित्रको छोटो ढिलाइ हो। अर्धविराम ले सँगै जाने दुईवटा पूरा डिब्बा जोड्छ। कोलन “अर्को स्टेसन:” भन्ने घोषणा हो: अब वाचा गरिएको कुरा आउँदै छ। ड्यास र कोष्ठक मुख्य लाइनबाट निस्केर फेरि त्यहीँ जोडिने छोटो घुमाउरो बाटो हुन्।
B2 को मुख्य सिद्धान्त: चिह्नहरूले व्याकरण पछ्याउँछन्, सास होइन। दुई पूरा वाक्यलाई अल्पविरामले मात्र जोड्न मिल्दैन, र कर्ता र उसको क्रियाबीच एउटा अल्पविराम राख्न मिल्दैन, कर्ता जति लामो भए पनि, र बोल्दा जहाँ रोकिए पनि।
नेपाली र अङ्ग्रेजी
नेपालीमा पनि यिनै धेरैजसो चिह्न छन्: पूर्णविराम ।, अल्पविराम, अर्धविराम, उद्धरण चिह्न, कोष्ठक। तर तिनको प्रयोग सधैँ उस्तै हुँदैन। नेपाली लेखाइमा दुई पूरा वाक्य अल्पविरामले जोड्नु धेरै सामान्य छ (“बस ढिलो आयो, हामी बैठकमा पुगेनौँ”), र “तसर्थ”, “त्यसकारण” जस्ता शब्द पनि अल्पविरामपछि आउँछन्। अङ्ग्रेजीमा यसलाई comma splice भनिन्छ, र औपचारिक लेखाइ र परीक्षामा यो गल्ती मानिन्छ। औपचारिक नेपालीमा “निम्न छन्:”, “यस प्रकार छन्:” पछि कोलन राखिन्छ; अङ्ग्रेजीमा भने कोलन पूरा वाक्यपछि मात्र आउँछ, क्रियापछि सिधै होइन। अनि नेपालीमा अपोस्ट्रफी नै हुँदैन: “दाइको घर” मा “-को” ले स्वामित्व देखाउँछ। अङ्ग्रेजीमा अपोस्ट्रफी स्वामित्व र छोटो रूपका लागि मात्र हो, बहुवचनका लागि कहिल्यै होइन।
| नेपाली | अङ्ग्रेजी | टिप्पणी |
|---|---|---|
| ब्याट्री सकिएको थियो, मैले कसैलाई फोन गर्न सकिनँ। | The battery was dead. I couldn't call anyone. / The battery was dead, so I couldn't call anyone. | पूरा वाक्य + अल्पविराम मात्र: अङ्ग्रेजीमा गलत |
| हामीले चाँडै बुक गर्यौँ, तसर्थ कोठा पायौँ। | We booked early; therefore, we got a room. | therefore / however अघि . वा ; |
| आवश्यक कागजात निम्न छन्: … | You'll need three things: a passport, … | कोलन पूरा वाक्यपछि मात्र |
| दाइको घर | my brother's house | स्वामित्व → 's |
| ताजा मोमोहरू | fresh momos | बहुवचन → -s मात्र, 's होइन |
| उनले भनिन्, “म आउँछु।” | She said, "I'll come." | उद्धरण चिह्न: दुवैमा छन् |
संरचना
वाक्यको सीमा (यहाँ पूरा वाक्य = आफ्नै कर्ता र क्रिया भएको, एक्लै उभिन सक्ने उपवाक्य)
| ढाँचा | सही? | उदाहरण |
|---|---|---|
| वाक्य. वाक्य. | ✅ | The train was late. We missed the meeting. |
| वाक्य; वाक्य. | ✅ | The train was late; we missed the meeting. |
| वाक्य, and / but / or / so / yet + वाक्य. | ✅ | The train was late, so we missed the meeting. |
| वाक्य; however, वाक्य. | ✅ | The train was late; however, we arrived on time. |
| वाक्य, वाक्य. (comma splice) | ❌ | The train was late, we missed the meeting. |
| वाक्य वाक्य. (run-on sentence: बीचमा कुनै चिह्न छैन) | ❌ | The train was late we missed the meeting. |
अल्पविराम: कहाँ राख्ने, कहाँ नराख्ने
| अल्पविराम राख्नुहोस्… | उदाहरण |
|---|---|
| सुरुमा आएको उपवाक्य वा लामो वाक्यांशपछि | When we arrived, the shop was closed. |
| non-defining उपवाक्यको दुवैतिर (B2-08) | My sister, who lives in Leeds, is a nurse. |
| सूचीका वस्तुहरूबीच | eggs, flour, sugar(,) and butter |
| however जस्ता जोड्ने शब्दपछि वा दुवैतिर | However, the results were clear. |
| कर्ता र क्रियाबीच एउटा अल्पविराम नराख्नुहोस् | ~~The man who called yesterday, is here.~~ |
| defining उपवाक्यको दुवैतिर नराख्नुहोस् | ~~Students, who miss three classes, fail.~~ (ती विद्यार्थी मात्र भन्न खोज्दा) |
अरू चिह्न
| चिह्न | मुख्य प्रयोग | उदाहरण |
|---|---|---|
| ; अर्धविराम | नजिकको सम्बन्ध भएका दुई वाक्य जोड्छ; भित्रै अल्पविराम भएका सूचीका वस्तु छुट्याउँछ | Some agreed; others didn't. |
| : कोलन | पूरा वाक्यपछि व्याख्या, सूची वा उद्धरण सुरु गर्छ | We need three things: time, money and patience. |
| – वा — ड्यास | बीचको अवरोध (जोडी) वा नाटकीय थप (एउटा) | The results – all of them – were wrong. |
| ( ) कोष्ठक | शान्त थप जानकारी | The report (published in May) was ignored. |
| ' अपोस्ट्रफी | छोटो रूप वा स्वामित्व | it's = it is; the company's profits |
| " " वा ' ' उद्धरण चिह्न | प्रत्यक्ष कथन, उद्धरण | She said, "I'll be late." |
प्रयोग
1पूर्णविराम कि अल्पविराम? Comma splice र run-on बाट बच्नु
दुई पूरा वाक्यलाई बलियो सीमा चाहिन्छ: पूर्णविराम, अर्धविराम, वा अल्पविराम + and / but / or / so / yet। however, therefore, otherwise जस्ता जोड्ने शब्द संयोजक (conjunction) होइनन्, त्यसैले दोस्रो वाक्य यिनबाट सुरु हुँदा तिनअघि पूर्णविराम वा अर्धविराम चाहिन्छ। (वाक्यको बीचमा however दुई अल्पविरामबीच बस्छ: The results, however, were disappointing.) (लेखकहरू कथा वा च्याट सन्देशमा कहिलेकाहीँ जानाजानी comma splice प्रयोग गर्छन्, तर औपचारिक लेखाइ र परीक्षामा यसलाई गल्ती मानिन्छ।)
2अल्पविरामका मुख्य नियम
सुरुमा आएको उपवाक्य वा लामो परिचयात्मक वाक्यांशपछि, non-defining जानकारीको दुवैतिर, सूचीका वस्तुहरूबीच, र जोड्ने शब्दको दुवैतिर अल्पविराम राख्नुहोस्। Oxford comma (सूचीको अन्तिम and अघिको अल्पविराम) धेरैजसो अमेरिकी शैली-निर्देशिकामा सामान्य छ (तर अमेरिकी समाचार शैलीमा होइन), र बेलायती शैलीमा ऐच्छिक छ; भ्रम हटाउन जहिले पनि प्रयोग गर्नुहोस्। कर्ता धेरै लामो भए पनि कर्ता र क्रियालाई एउटा अल्पविरामले कहिल्यै नछुट्याउनुहोस्। (थप जानकारीको दुवैतिर एक जोडी अल्पविराम ठीक छ: My sister, who lives in Leeds, is a nurse.)
3अर्धविराम र कोलन
अर्धविराम ले नजिकको सम्बन्ध भएका र बराबर महत्त्वका दुई पूरा वाक्य जोड्छ। यसले भित्रै अल्पविराम भएका लामा सूची-वस्तुहरू पनि छुट्याउँछ। कोलन पूरा वाक्यपछि आउँछ, र अगाडि आउने व्याख्या, सूची वा उद्धरणतिर देखाउँछ। सामान्य वाक्यमा कोलनलाई क्रिया वा preposition पछि सिधै नराख्नुहोस्।
4अवरोधका लागि ड्यास र कोष्ठक
एक जोडी ड्यास वा कोष्ठक ले वाक्यको बीचमा थप जानकारी राख्छ। ड्यास बढी जोडदार र अलि अनौपचारिक हुन्छ; कोष्ठक शान्त हुन्छ। एउटा ड्यासले अन्त्यमा नाटकीय टिप्पणी थप्न सक्छ। बेलायती शैलीमा प्रायः दुवैतिर खाली ठाउँ भएको छोटो ड्यास ( – ) प्रयोग हुन्छ; अमेरिकी शैलीमा प्रायः खाली ठाउँ नभएको लामो ड्यास (—)। एउटा शैली छानेर त्यसैमा टिक्नुहोस्।
5अपोस्ट्रफी
अपोस्ट्रफीले छोटो रूप (contraction) वा स्वामित्व देखाउँछ। यो बहुवचन बनाउन प्रयोग हुँदैन: न नाममा, न अङ्कमा, न दशकमा, न सङ्क्षिप्त रूपमा। (केही शैली-निर्देशिकाले एउटै अक्षरको बहुवचनमा यसलाई अनुमति दिन्छन्: Mind your p's and q's.)
6उद्धरण चिह्न: बेलायती र अमेरिकी शैली
अमेरिकी शैलीमा दोहोरो उद्धरण चिह्न प्रयोग हुन्छ, र अल्पविराम र पूर्णविराम चिह्नको भित्र राखिन्छ। बेलायती प्रकाशकहरू प्रायः एकल उद्धरण चिह्न प्रयोग गर्छन्, र अल्पविराम वा पूर्णविराम उद्धरणकै भाग भए मात्र भित्र राख्छन्। उद्धरणभित्रको उद्धरणका लागि दुवैले अर्को प्रकारको चिह्न प्रयोग गर्छन्। दुवै शैली सही हुन्; एउटै पाठमा एउटै शैली राख्नुहोस्।
सामान्य गल्तीहरू
नेपाली भाषीहरूका लागि पासोहरू
1. नेपालीको अल्पविराम → comma splice। नेपाली लेखाइमा दुई पूरा वाक्य अल्पविरामले जोड्नु सामान्य हो: “भैरहवाको उडान रद्द भयो, हामी रातको बसमा गयौँ।” अङ्ग्रेजीमा यो comma splice हो। पूर्णविराम, अर्धविराम, वा अल्पविराम + and / but / so प्रयोग गर्नुहोस्।
2. “…, तसर्थ …” → , therefore। नेपालीमा “तसर्थ”, “त्यसकारण” अल्पविरामपछि आउँछन्, र तिनलाई “त्यसैले” जस्तै ठानिन्छ। अङ्ग्रेजीको so संयोजक हो, तर therefore होइन: यसअघि अर्धविराम वा पूर्णविराम, र पछि अल्पविराम चाहिन्छ। अल्पविराम मात्र राख्नुपर्दा so प्रयोग गर्नुहोस्।
3. “निम्न छन्:” → क्रियापछि कोलन। औपचारिक नेपालीमा “हाम्रो कलेजमा निम्न सङ्कायहरू छन्:” जस्ता वाक्यपछि कोलन आउँछ, त्यसैले अङ्ग्रेजीमा पनि क्रियापछि सिधै कोलन राखिन्छ। अङ्ग्रेजीमा कोलनअघि पूरा वाक्य चाहिन्छ; नत्र कोलन हटाउनुहोस्।
4. अपोस्ट्रफीले बहुवचन → momo's। नेपालीमा अपोस्ट्रफी नै नभएकाले यसको नियम अनुमानमा चल्छ, र पसलका साइनबोर्डमा पनि momo's, mobile's जस्ता रूप देखिन्छन्। बहुवचनमा -s मात्र लाग्छ; अपोस्ट्रफी स्वामित्व (Sita's shop) वा छोटो रूप (it's) का लागि मात्र हो।
नझुक्किनुहोस्
defining र non-defining अल्पविराम — अल्पविरामले अर्थ बदल्छ। अल्पविराम नभए उपवाक्यले कुन-कुन भन्ने बताउँछ; अल्पविराम भए सबै बारे थप जानकारी दिन्छ। B2-08 हेर्नुहोस्।
अर्धविराम र कोलन — अर्धविरामले बराबर र सम्बन्धित दुई विचार जोड्छ। कोलनले अगाडितिर देखाउँछ: दोस्रो भागले पहिलो भागले वाचा गरेको कुराको व्याख्या गर्छ वा सूची दिन्छ।
its र it's — Its स्वामित्व जनाउने शब्द हो, his जस्तै (A1-08 हेर्नुहोस्)। It's को अर्थ सधैँ it is वा it has हो।
हिज्जे र उच्चारण
- non-defining उपवाक्यको दुवैतिरको अल्पविराम आवाजसँग मिल्छ: थप जानकारीअघि छोटो विराम, र त्यो भाग अलि तल्लो र मधुरो स्वरमा। defining उपवाक्यमा विराम हुँदैन।
- हाइफन (-) ले शब्द जोड्छ: a well-known writer। ड्यास (– वा —) ले वाक्यका भाग छुट्याउँछ। ड्यासको सट्टा हाइफन प्रयोग नगर्नुहोस्।
- -s मा सकिने नामको स्वामित्व: James's car र James' car दुवै स्वीकार्य छन्; James's मा एउटा थप अक्षर (syllable) उच्चारण हुन्छ: /ˈdʒeɪmzɪz/ — "JAYM-ziz"। यहाँ दुवै s को ध्वनि /z/ हो, “ज” होइन: घाँटीमा कम्पनसहितको /s/ जस्तो। एउटा शैली छानेर त्यसैमा टिक्नुहोस्।
- कोलनपछि बेलायती शैलीमा प्रायः सानो अक्षरबाट सुरु गरिन्छ (नाम वा पूरा उद्धरण आए बाहेक); पछि पूरा वाक्य आए अमेरिकी शैलीमा प्रायः ठूलो अक्षर प्रयोग हुन्छ।
सुनौलो नियम
सासले होइन, व्याकरणले चिह्न राख्नुहोस्: दुई पूरा वाक्यलाई बलियो सीमा चाहिन्छ: पूर्णविराम, अर्धविराम, वा अल्पविराम + and / but / so जस्तो संयोजक; कर्ता र क्रियाबीच एउटा अल्पविराम नराख्नुहोस्; र बहुवचन बनाउन अपोस्ट्रफी प्रयोग नगर्नुहोस्।
अभ्यास
A. संरचना
निर्देशनअनुसार चिह्न थप्नुहोस्, छान्नुहोस् वा वाक्य फेरि लेख्नुहोस्।
-
एउटा अल्पविराम थप्नुहोस्: When the alarm went off everyone ran outside.
-
दुईवटा अल्पविराम थप्नुहोस्: My father who is 70 still goes running every day.
-
स्वामित्वको रूप लेख्नुहोस्: the toys of my two sons
-
सही उत्तर छान्नुहोस्: The company lost … biggest client.
-
अर्धविराम र "however" ले जोड्नुहोस्: The hotel was full. We found a room nearby.
-
एउटा चिह्न थप्नुहोस्: There's one thing I've always wanted a dog.
B. अर्थ
अर्थ हेरेर सही उत्तर छान्नुहोस्।
-
कुन वाक्यको अर्थ सबै यात्रुसँग टिकट थियो भन्ने हो?
-
तपाईं चार जनालाई धन्यवाद दिन चाहनुहुन्छ: आमाबुबा, Anna र Tom। कुन रूप स्पष्ट छ?
-
व्याख्या सुरु गर्ने चिह्न छान्नुहोस्: She had only one goal … to win.
-
कुन वाक्यमा अमेरिकी शैलीका उद्धरण चिह्न छन्?
C. गल्ती पत्ता लगाउनुहोस्
हरेक वाक्यमा एउटा गल्ती छ वा वाक्य सही छ। सच्याइएको वाक्य लेख्नुहोस् वा correct लेख्नुहोस्।
-
I love this city, the food is amazing.
-
Everyone who attended the workshop, received a certificate.
-
She was born in the 1970's.
-
The main problems are: noise and pollution.
-
The results, however, were disappointing.
D. पाठभित्र
हरेक ठाउँका लागि सही विकल्प छान्नुहोस्। "no mark" को अर्थ त्यहाँ कुनै चिह्न चाहिँदैन भन्ने हो।
Hi Sam,
Thanks for your message 16 it was great to hear from you. The conference was a success 17 however, the hotel was a disaster. My room had only one window 18 a tiny one above the door. The manager 19 who was very apologetic 20 gave us all a free dinner. I'll tell you more at the 21 summer party.
E. तपाईंको पालो
अङ्ग्रेजीमा लेख्नुहोस्।
-
आफ्नो सहरबारे सम्बन्धित दुईवटा वाक्य लेखेर तिनलाई अर्धविरामले जोड्नुहोस्।
-
परिवारको कुनै सदस्यबारे non-defining उपवाक्य भएको एउटा वाक्य लेख्नुहोस्।
F. मिश्रित दोहोर्याइ
अघिल्ला पाठहरू दोहोर्याउनुहोस्।
-
B2-08 Non-Defining Relative Clauses: अल्पविरामसहितको थप जानकारी — सजिलो नेपालीमा I have two sisters, both ___ live abroad. …
-
B1-26 Although, Despite र However को फरक — सजिलो नेपालीमा सही उत्तर छान्नुहोस्: … it was raining, we went out.
-
A1-08 Possessives: My, Your, His, Her र 's को प्रयोग — सजिलो नेपालीमा सही उत्तर छान्नुहोस्: a lovely town, but roads are terrible.
उत्तरहरू
A. संरचना
- When the alarm went off, everyone ran outside.
- My father, who is 70, still goes running every day.
- my two sons' toys / my sons' toys
- its
- The hotel was full; however, we found a room nearby.
- There's one thing I've always wanted: a dog. / There's one thing I've always wanted – a dog. / There's one thing I've always wanted — a dog. / There's one thing I've always wanted—a dog.
B. अर्थ
- The passengers, who had tickets, boarded.
- my parents, Anna, and Tom
- :
- She said, "Hello."
C. गल्ती पत्ता लगाउनुहोस्
- I love this city. The food is amazing. / I love this city; the food is amazing. / I love this city: the food is amazing. / I love this city, and the food is amazing. / I love this city because the food is amazing.
- Everyone who attended the workshop received a certificate.
- She was born in the 1970s.
- The main problems are noise and pollution. / There are two main problems: noise and pollution.
- ✓ The results, however, were disappointing.
D. पाठभित्र
- ;
- ;
- :
- ,
- ,
- company's
E. तपाईंको पालो
- My town is small; everyone knows everyone.
- My grandmother, who is 85, still bakes bread every week.
F. मिश्रित दोहोर्याइ
- of whom
- Although
- It's … its
