Punctuation: англи нийлмэл өгүүлбэрийн цэг таслал – таслал, цэгтэй таслал, хоёр цэг, апостроф
Punctuation for Complex Sentences
Энэ хуудсанд
Зорилго
Энэ хичээлийн дараа та өгүүлбэрийн хил хязгаарыг зөв тэмдэглэж, таслал, цэгтэй таслал, хоёр цэг, зураас, хаалтыг итгэлтэй хэрэглэж, апострофыг зөв тавьж, ишлэлийн тэмдэгт британи эсвэл америк хэв маягийг дагаж чадна.
Гол санаа
Ярианд хоолой тань санаа хаана эхэлж, хаана дуусахыг харуулдаг: та завсарлаж, дуу тань өндөрсөж, намсдаг. Бичгээр энэ ажлыг цэг таслал хийдэг. Тэр нь уншигчид өгүүлбэр хэрхэн бүтсэнийг харуулна.
Өгүүлбэрийг галт тэрэгний аялал гэж төсөөлөөрэй. Цэг (full stop) бол эцсийн буудал: галт тэрэг зогсож, бүгд буудаг. Таслал (comma) бол замын дундах богино удаашрал. Цэгтэй таслал (semicolon) бие биендээ хамаатай хоёр бүтэн вагоныг холбоно. Хоёр цэг (colon) бол «дараагийн буудал:» гэсэн зарлал – амласан зүйл ирж байна. Зураас (dash), хаалт (brackets) бол гол замаас салаад эргэн нийлэх богино тойрог.
B2 түвшний гол зарчим: цэг таслал амьсгалыг биш, дүрмийг дагана. Хоёр бүтэн өгүүлбэрийг зөвхөн таслалаар холбож болохгүй, өгүүлэгдэхүүн, үйл үгийн хооронд ганц таслал тавьж болохгүй – өгүүлэгдэхүүн хичнээн урт ч, ярианд хаана ч завсарласан ч.
Монгол хэл ба англи хэл
Монгол, англи цэг таслал олон талаараа төстэй. Энд адилхан: урд ирсэн дагаар өгүүлбэрийн дараа таслал тавина («Бид ирэхэд, дэлгүүр хаалттай байсан» – When we arrived, the shop was closed), жагсаалтад таслал, хаалт, хоёр цэг ижил үүрэгтэй.
Харин гурван чухал ялгаа бий. Нэгдүгээрт, монгол хэлэнд холбоос үггүй нийлмэл өгүүлбэрийг таслалаар холбох нь хэвийн: «Утасны цэнэг дууссан, би хэн рүү ч залгаж чадаагүй». Англиар ингэвэл comma splice буюу алдаа: цэг, цэгтэй таслал, эсвэл таслал + and / but / so хэрэгтэй. Хоёрдугаарт, монгол тодотгол нэр үгийн өмнө ирж, хэзээ ч таслалгүй («Гуравдугаар сард ирсэн шинэ менежер маань…»), харин англи нэмэлт тодотгох өгүүлбэр таслалын хооронд ирнэ. Гуравдугаарт, монголд апостроф байхгүй: эзэмшлийг «-ийн»-ээр, тоо, товчилсон үгэнд нөхцөлийг зураасаар залгадаг («1990-ээд он», «IELTS-ийн оноо»). Англиар эзэмшилд 's / s', харин олон тоо, арван жилд апостроф хэрэггүй: the 1990s. Мөн монгол ишлэлийн тэмдэг «…» англи бичвэрт хэрэглэгддэггүй.
| Монголоор | Англиар | Юу өөр вэ |
|---|---|---|
| Бид ирэхэд, дэлгүүр хаалттай байсан. | When we arrived, the shop was closed. | энд адилхан: урд ирсэн өгүүлбэрийн дараа таслал |
| Утасны цэнэг дууссан, би хэн рүү ч залгаж чадаагүй. | The battery was dead; I couldn't call anyone. | монголоор таслал хангалттай; англиар . ; эсвэл , so |
| Бид эрт захиалсан, гэсэн ч зочид буудал дүүрэн байсан. | We booked early; however, the hotel was still full. | however-ийн өмнө ; эсвэл ., ард нь , |
| Гуравдугаар сард ирсэн шинэ менежер маань их өөрчлөлт хийчихлээ. | Our new manager, who joined in March, has already made big changes. | монголоор тодотгол урд, таслалгүй; англиар хойно, таслалтай |
| Тэр «Найман цаг гэхэд очно» гэсэн. | She said, "I'll be there by eight." | «…» → " " (US) эсвэл ' ' (UK) |
| Аав ээжийн маань байшин далайн эрэгт бий. | My parents' house is near the sea. | «-ийн» → апостроф: s' |
| Тэр 1990-ээд онд өссөн. | She grew up in the 1990s. | монголоор зураас; англиар апострофгүй s |
Товчхондоо: хоёр бүтэн өгүүлбэрийн хооронд монгол таслал англиар цэг, цэгтэй таслал эсвэл таслал + and / but / so болно; нэмэлт мэдээллийг таслалын хооронд; апостроф зөвхөн эзэмшил, товчилсон хэлбэрт; англи бичвэрт " " эсвэл ' '.
Бүтэц
Өгүүлбэрийн хил (энд бүтэн өгүүлбэр = өөрийн өгүүлэгдэхүүн, үйл үгтэй, дангаараа зогсож чадах өгүүлбэр)
| Загвар | Зөв үү? | Жишээ |
|---|---|---|
| Өгүүлбэр. Өгүүлбэр. | ✅ | The train was late. We missed the meeting. |
| Өгүүлбэр; өгүүлбэр. | ✅ | The train was late; we missed the meeting. |
| Өгүүлбэр, and / but / or / so / yet + өгүүлбэр. | ✅ | The train was late, so we missed the meeting. |
| Өгүүлбэр; however, өгүүлбэр. | ✅ | The train was late; however, we arrived on time. |
| Өгүүлбэр, өгүүлбэр. (comma splice) | ❌ | The train was late, we missed the meeting. |
| Өгүүлбэр өгүүлбэр. (run-on sentence) | ❌ | The train was late we missed the meeting. |
Таслал: тийм ба үгүй
| Таслал тавина… | Жишээ |
|---|---|
| урд ирсэн дагаар өгүүлбэр эсвэл урт оршил хэллэгийн дараа | When we arrived, the shop was closed. |
| нэмэлт тодотгох өгүүлбэрийн хоёр талд (B2-08) | My sister, who lives in Leeds, is a nurse. |
| жагсаалтын зүйлсийн хооронд | eggs, flour, sugar(,) and butter |
| however гэх мэт холбоос үгийн дараа эсвэл хоёр талд | However, the results were clear. |
| өгүүлэгдэхүүн, үйл үгийн хооронд ганц таслал тавихгүй | ~~The man who called yesterday, is here.~~ |
| ялгах тодотгох өгүүлбэрийн хоёр талд тавихгүй | ~~Students, who miss three classes, fail.~~ (зөвхөн тэр оюутнууд гэсэн утгатай бол) |
Бусад тэмдэг
| Тэмдэг | Гол хэрэглээ | Жишээ |
|---|---|---|
| ; цэгтэй таслал | хоорондоо нягт холбоотой хоёр өгүүлбэрийг холбоно; таслалтай жагсаалтын зүйлсийг тусгаарлана | Some agreed; others didn't. |
| : хоёр цэг | бүтэн өгүүлбэрийн дараа тайлбар, жагсаалт, ишлэл оруулна | We need three things: time, money and patience. |
| – эсвэл — зураас | завсрын тайлбар (хос) эсвэл гайхалтай нэмэлт (ганц) | The results – all of them – were wrong. |
| ( ) хаалт | чимээгүй нэмэлт мэдээлэл | The report (published in May) was ignored. |
| ' апостроф | товчилсон хэлбэр эсвэл эзэмшил | it's = it is; the company's profits |
| " " эсвэл ' ' ишлэлийн тэмдэг | шууд яриа, ишлэл | She said, "I'll be late." |
Хэрэглээ
1Цэг үү, таслал уу? Comma splice, run-on-оос зайлсхийх
Хоёр бүтэн өгүүлбэрт хүчтэй хил хэрэгтэй: цэг, цэгтэй таслал, эсвэл таслал + and / but / or / so / yet. However, therefore, otherwise зэрэг холбоос үг холбох үг (conjunction) биш тул хоёр дахь өгүүлбэрийг эхлүүлбэл өмнө нь цэг эсвэл цэгтэй таслал хэрэгтэй. (Өгүүлбэрийн дунд however зүгээр л таслалын хооронд ирнэ: The results, however, were disappointing.) (Зохиол, чат мессежид comma splice-ийг санаатайгаар хэрэглэх нь бий, гэхдээ албан бичиг, шалгалтад алдаа гэж тооцогдоно.) Монголоор энд ихэвчлэн таслал хангалттай байдаг тул англиар илүү анхааралтай байгаарай.
2Таслалын гол дүрмүүд
Урд ирсэн дагаар өгүүлбэр эсвэл урт оршил хэллэгийн дараа, нэмэлт мэдээллийн хоёр талд, жагсаалтын зүйлсийн хооронд, холбоос үгсийн хоёр талд таслал тавина. Oxford comma (жагсаалтын сүүлчийн and-ийн өмнөх таслал) америкийн ихэнх хэв маягийн гарын авлагад ердийн (гэхдээ америк мэдээний хэв маягт биш), британид дураараа; төөрөгдөл гаргахаас сэргийлэх бүрд хэрэглээрэй. Өгүүлэгдэхүүн маш урт байсан ч түүнийг үйл үгээс ганц таслалаар хэзээ ч бүү тусгаарлаарай. (Нэмэлт мэдээллийн хоёр талын хос таслал зөв: My sister, who lives in Leeds, is a nurse.)
3Цэгтэй таслал, хоёр цэг
Цэгтэй таслал хоорондоо нягт холбоотой, ижил жинтэй хоёр бүтэн өгүүлбэрийг холбоно. Мөн дотроо таслалтай урт жагсаалтын зүйлсийг тусгаарлана. Хоёр цэг бүтэн өгүүлбэрийн дараа ирж, тайлбар, жагсаалт, ишлэлийг урагш заана. Энгийн бичвэрт хоёр цэгийг үйл үг эсвэл угтвар үгийн шууд ард бүү тавиарай.
4Зураас, хаалт – завсрын тайлбар
Хос зураас эсвэл хаалт өгүүлбэрийн дунд нэмэлт мэдээлэл оруулна. Зураас илүү онцолсон, арай албан бус; хаалт чимээгүй. Ганц зураас төгсгөлд гайхалтай тайлбар нэмнэ. Британи хэв маягт ихэвчлэн хоёр талдаа зайтай богино зураас ( – ), америкт зайгүй урт зураас (—) хэрэглэдэг. Нэгийг нь сонгоод бариарай.
5Апостроф
Апостроф товчилсон хэлбэр эсвэл эзэмшлийг тэмдэглэнэ. Олон тоо үүсгэхэд хэрэглэгдэхгүй – нэр үг, тоо, арван жил, товчилсон үгэнд ч. (Зарим хэв маягийн гарын авлага ганц үсгийн олон тоонд зөвшөөрдөг: Mind your p's and q's.) Монголоор эзэмшил «-ийн»; апостроф байхгүй тул англиар эзэмшлийн 's-ийг мартах, эсвэл олон тоонд апостроф тавих нь элбэг.
6Ишлэлийн тэмдэг: британи, америк хэв маяг
Америк хэв маягт давхар ишлэлийн тэмдэг хэрэглэж, таслал, цэгийг тэмдгийн дотор тавьдаг. Британийн хэвлэлүүд ихэвчлэн дан ишлэлийн тэмдэг хэрэглэж, таслал, цэг ишлэлд хамаарах үед л дотор тавьдаг. Ишлэл доторх ишлэлд хоёулаа нөгөө төрлийн тэмдгийг хэрэглэнэ. Хоёр хэв маяг хоёулаа зөв; бариад хэрэглээрэй. Монгол «…» англи бичвэрт хэрэглэгддэггүй.
Түгээмэл алдаа
Монголчуудад тохиолддог урхи
1. Монгол нийлмэл өгүүлбэрийн таслал → comma splice. Монголоор «Өнгөрсөн амралтын өдрийг Тэрэлжид өнгөрүүлсэн, дүү маань анх удаа морь унасан» гэж хоёр бүтэн өгүүлбэрийг таслалаар холбох нь хэвийн. Англиар энэ нь алдаа: цэг, цэгтэй таслал эсвэл таслал + and.
2. «, гэхдээ» → , however. Монгол «гэхдээ», «гэсэн ч» таслалын ард ирдэг: «Монголд олон сурагч сургуульдаа англи хэл үздэг, гэхдээ цөөхөн нь ярьж дадлага хийдэг». However-ийг but шиг хэрэглэвэл алдаа.
3. Таслалгүй тодотгол → нэмэлт мэдээлэлд таслалгүй. Монголоор «Жил бүрийн долдугаар сард болдог Наадам…» гэж тодотгол урд ирж, таслалгүй. Англиар ганцхан Наадмын тухай нэмэлт мэдээлэл тул таслалын хооронд.
4. «…» → англи бичвэрт. Монголоор ишлэлийг «…»-аар тэмдэглэдэг тул англи эссэ, имэйлд ч ингэх нь бий: «Бат имэйлдээ "Зургуудыг маргааш явуулна" гэж бичсэн». Англиар " " (US) эсвэл ' ' (UK).
5. Холбох үгийн оронд зураас → be-гүй өгүүлбэр. Монгол бичгийн хэлэнд «Цагаан сар – манай гэр бүлийн хамгийн чухал баяр» гэж холбох үйл үгийн оронд зураас тавих нь элбэг. Англиар зураас be-г орлохгүй: үйл үггүй бол өгүүлбэр биш.
Бүү андуураарай
Ялгах эсвэл нэмэлт тодотголын таслал – Таслал утгыг өөрчилнө. Таслалгүй бол өгүүлбэр алийг нь хэлнэ; таслалтай бол бүгдийн тухай нэмэлт мэдээлэл өгнө. B2-08-ыг үзнэ үү. Монголоор энэ ялгааг ихэвчлэн өөр үгээр («тасалбартай байсан зорчигчид» ба «зорчигчид бүгд тасалбартай байсан») хэлдэг.
Цэгтэй таслал эсвэл хоёр цэг – Цэгтэй таслал ижил жинтэй, холбоотой хоёр санааг холбоно. Хоёр цэг урагш заана: хоёр дахь хэсэг эхнийх нь амласныг тайлбарлаж эсвэл жагсаана.
its эсвэл it's – Its бол his шиг эзэмшлийн тодотгол (A1-08-ыг үзнэ үү). It's үргэлж it is эсвэл it has.
Зөв бичих ба дуудлага
- Нэмэлт тодотголын хоёр талын таслал хоолойтой таарна: богино завсарлага, нэмэлт мэдээлэлд арай намхан, чимээгүй дуу. Ялгах тодотгол завсарлагагүй.
- Зураас холбоос (hyphen) (-) үгсийг холбоно: a well-known writer. Зураас (dash) (– эсвэл —) өгүүлбэрийн хэсгүүдийг тусгаарлана. Hyphen-ийг dash болгож бүү хэрэглээрэй. Монголоор зураас холбоосыг нөхцөл залгахад («IELTS-ийн») хэрэглэдэг бол англиар ингэдэггүй.
- -s-ээр төгссөн нэрийн эзэмшил: James's car, James' car хоёулаа зөв; James's нэмэлт үетэй дуудагдана /ˈdʒeɪmzɪz/ – «JAYM-ziz». Нэгийг нь сонгоод бариарай. Төгсгөлийн /z/ хоолой дуугарсан «с» – монгол «з» шиг биш.
- Хоёр цэгийн дараа британи хэв маягт ихэвчлэн жижиг үсгээр үргэлжлүүлнэ (нэр эсвэл бүтэн ишлэл ирэхээс бусад тохиолдолд); америк хэв маягт бүтэн өгүүлбэр ирвэл ихэвчлэн том үсэг.
- Монголоор өдөр, сар, хэлний нэрийг жижиг үсгээр бичдэг ч англиар таслал, цэгийн дараа ч, өгүүлбэрийн дунд ч Monday, May, English үргэлж том үсгээр.
Алтан дүрэм
Амьсгалаар биш, дүрмээр цэг таслал тавина: хоёр бүтэн өгүүлбэрт хүчтэй хил хэрэгтэй – цэг, цэгтэй таслал, эсвэл таслал + and / but / so гэх мэт холбох үг; өгүүлэгдэхүүн, үйл үгийн хооронд ганц таслал тавихгүй; олон тоо үүсгэхэд апостроф хэрэглэхгүй. Монгол нийлмэл өгүүлбэрийн таслал англиар ихэвчлэн хангалтгүй гэдгийг санаарай.
Дасгал
A. Бүтэц
Зааврыг дагана уу.
-
Нэг таслал нэмнэ үү: When the alarm went off everyone ran outside.
-
Хоёр таслал нэмнэ үү: My father who is 70 still goes running every day.
-
Эзэмшлийн хэлбэрээр бичнэ үү: the toys of my two sons
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: The company lost … biggest client.
-
Цэгтэй таслал болон "however"-ээр холбоно уу: The hotel was full. We found a room nearby.
-
Нэг тэмдэг нэмнэ үү: There's one thing I've always wanted a dog.
B. Утга
Нөхцөл байдалд тохирох хувилбарыг сонгоно уу.
-
Аль өгүүлбэр бүх зорчигч тасалбартай байсан гэсэн утгатай вэ?
-
Та дөрвөн хүнд талархмаар байна: аав ээж, Анна, Том. Аль хувилбар тодорхой вэ?
-
Тайлбар оруулах тэмдгийг сонгоно уу: She had only one goal … to win.
-
Аль өгүүлбэр америк хэв маягийн ишлэлийн тэмдэгтэй вэ?
C. Алдааг олоорой
Өгүүлбэр бүр нэг алдаатай эсвэл зөв байна. Засварласан өгүүлбэрийг бичнэ үү, эсвэл correct гэж бичнэ үү.
-
I love this city, the food is amazing.
-
Everyone who attended the workshop, received a certificate.
-
She was born in the 1970's.
-
The main problems are: noise and pollution.
-
The results, however, were disappointing.
D. Нөхцөл байдалд
Имэйлийг уншаад дугаарласан газар бүрт зөв хувилбарыг сонгоно уу.
Hi Sam,
Thanks for your message 16 it was great to hear from you. The conference was a success 17 however, the hotel was a disaster. My room had only one window 18 a tiny one above the door. The manager 19 who was very apologetic 20 gave us all a free dinner. I'll tell you more at the 21 summer party.
E. Таны ээлж
Өөрийнхөө тухай англиар бичээрэй.
-
Хотынхоо тухай хоорондоо холбоотой хоёр өгүүлбэр бичээд цэгтэй таслалаар холбоно уу.
-
Гэр бүлийн нэг гишүүнийхээ тухай нэмэлт тодотгох өгүүлбэртэй өгүүлбэр бичнэ үү.
F. Холимог давталт
Өмнөх хичээлүүдээ давтаарай.
-
B2-08 Non-Defining Relative Clauses: таслалтай тодотгох өгүүлбэр, which, whose, of whom I have two sisters, both ___ live abroad. …
-
B1-26 Although, despite, however: эсрэг санааг англиар холбох – монголоор тайлбарлав Зөв хариултыг сонгоно уу: … it was raining, we went out.
-
A1-08 Харьяалах төлөөний үг (my, your, his, her) ба 's монголоор Зөв хариултыг сонгоно уу: a lovely town, but roads are terrible.
Хариулт
A. Бүтэц
- When the alarm went off, everyone ran outside.
- My father, who is 70, still goes running every day.
- my two sons' toys / my sons' toys
- its
- The hotel was full; however, we found a room nearby.
- There's one thing I've always wanted: a dog. / There's one thing I've always wanted – a dog. / There's one thing I've always wanted — a dog. / There's one thing I've always wanted—a dog.
B. Утга
- The passengers, who had tickets, boarded.
- my parents, Anna, and Tom
- :
- She said, "Hello."
C. Алдааг олоорой
- I love this city. The food is amazing. / I love this city; the food is amazing. / I love this city: the food is amazing. / I love this city, and the food is amazing. / I love this city because the food is amazing.
- Everyone who attended the workshop received a certificate.
- She was born in the 1970s.
- The main problems are noise and pollution. / There are two main problems: noise and pollution.
- ✓ The results, however, were disappointing.
D. Нөхцөл байдалд
- ;
- ;
- :
- ,
- ,
- company's
E. Таны ээлж
- My town is small; everyone knows everyone.
- My grandmother, who is 85, still bakes bread every week.
F. Холимог давталт
- of whom
- Although
- It's … its
